Қоли аллоҳи таъолии волҳкми илоҳи воҳид .

قالَ اللّهُ تَعَالی وَاِلهُکُمْ اِلهٌ واحِدُ.

Абуҳурираи разии аллоҳ анҳу гуяд ки расӯли слии аллоҳи алайҳ вслм гуфт , мардӣ аз пешинагони ҳеҷ чиз накарда буд , магари онки тавҳид дуруст карда буд пас васият кард аҳли хешро ки чун бимирами мробсўзиду бсоӣид ва нимӣ аз тани ман ббод бардаед , андари биёбону дигари нима бдрё афканед рӯзӣ ки боди ҷаҳд , чунон карданд ки гуфта буд худованди таъолии втқдси бодро гуфт ончии ббрдии бози ор , биоварад , ӯро гуфт зиндаи гирд , зинда шуд гуфт чаро кардӣ гуфт ёрб аз шарми ту , худои таъолӣ ӯро биёмурзед .

ابوهریره رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ گوید که رسول صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ گفت، مردی از پیشینگان هیچ چیز نکرده بود، مگر آنک توحید درست کرده بود پس وصیّت کرد اهل خویش را که چون بمیرم مرابسوزید و بسائید و نیمی از تن من بباد بردهید، اندر بیابان و دیگر نیمه بدریا افکنید روزی که باد جهد، چنان کردند که گفته بود خداوند تَعالی وَتَقَدَّسَ باد را گفت آنچه ببردی باز آر، بیاورد، او را گفت زنده گرد، زنده شد گفت چرا کردی گفت یارب از شرم تو، خدای تعالی او را بیامرزید.

Ва бдонки тавҳиди ҳукм кардан буд ба ягонагӣу бдонстн ки якеаст он ҳам тавҳид буд ва дар луғати даройади ваҳдатае сифат кардам ӯро ба ягонагӣу ҳақи субҳонаи втъолии зот ӯ як чизаст бхлоФи чизҳоءи дигар ки онро яке хонанд ки дар урф онк гӯйанд якеаст аҷзои мтмосл буд муҷтамаъ чунонк шахс ӯро мардӣ хонанду аҷзоъ мтмосл дорад чун дасту пойу чашму сару ҷумла ӯро як шахс хонанд ҳақи субҳонаи втъолӣ бхлоФ инаст .

و بدانک توحید حکم کردن بود به یگانگی و بدانستن که یکی است آن هم توحید بود و در لغت درآید وَحَّدْتُهُ ای صفت کردم او را به یگانگی و حقّ سُبْحَانَهُ وَتَعالی ذات او یک چیز است بخلاف چیزهاء دیگر که آنرا یکی خوانند که در عرف آنک گویند یکی است اجزای مُتَماثِل بود مجتمع چنانک شخص او را مردی خوانند و اجزاء متماثل دارد چون دست و پای و چشم و سر و جملۀ او را یک شخص خوانند حقّ سُبْحَانَهُ وَتَعالی بخلاف اینست.

Ва баъзе аз аҳл таҳқиқ гуфтаанд маънии онк ӯ якеаст онаст ки нафй кунад , тақсимро аз зот ӯу монндгиро нафй кунад аз ҳақ ӯу сифот ӯу нафй шарик кунад бозу дар афъол ӯ .

و بعضی از اهل تحقیق گفته اند معنی آنک او یکیست آنست که نفی کند، تقسیم را از ذات او و مانندگی را نفی کند از حقّ او و صفات او و نفی شریک کند بازو در افعال او.

Ва тавҳиди се чизаст тавҳид ҳақаст ҳақро субҳона ва он илм ӯст ба ягонагӣ ӯу хабар додан ӯ бдонк ӯ якеаст , дигари тавҳид ҳақаст халқро ва он ҳукм ӯст бидон ки банда муваҳҳидаст ва офаридан , тавҳиди бандаро . Се дигари тавҳид халқаст ҳақи субҳонаи втъолиро ва он илм бандааст бидонча худоӣ таъолӣ якеасту ҳукм кардану хабар додани азу ки якеаст , ва ин ҷмлтист дар маънии тавҳид , бшрти эҷозу таҷред . Ва иборати перон мухталифаст андари маънии тавҳид .

و توحید سه چیز است توحید حقّ است حقّ را سُبْحَانَهُ و آن علم اوست به یگانگی او و خبر دادن او بدانک او یکیست، دیگر توحید حقّ است خلق را و آن حکم اوست بدان که بندۀ مُوحِّد است و آفریدن، توحیدِ بنده را. سه دیگر توحید خلق است حقّ سُبْحَانَهُ وَتَعَالی را و آن علم بنده است بدانچه خدای تعالی یکیست و حکم کردن و خبر دادن ازو که یکیست، و این جملتیست در معنی توحید، بشرط ایجاز و تجرید. و عبارت پیران مختلف است اندر معنی توحید.

Зўолнўнро пурседанд аз тавҳид гуфт онки бадоне ки қудрати худои андари ҳамаи чизҳо бмзоҷ несту сунъ ӯ чизҳоро бълоҷ несту иллати ҳамаи чизҳо сунъ ӯсту сунъ ӯро ғоят нест ва ҳарчӣ андари дилати сӯрати бандади худои таъолӣ бхлоФ онаст .

ذوالنّونرا پرسیدند از توحید گفت آنک بدانی که قدرت خدای اندر همه چیزها بمِزاج نیست و صُنع او چیزها را بعلاج نیست و علت همه چیزها صنع اوست و صنع او را غایت نیست و هرچه اندر دلت صورت بندد خدای تَعالی بخلاف آنست.

Ҷунайдро пурседанд аз тавҳид гуфт яке донистани ҳақро бҳқиқти ягонагӣ ки ӯ якеаст аз кас назоду кас азу назод , аздоду андоди нафй кардану ташбеҳу тасвиру чигунагӣ , бирав ҷоиз нест . Лӣси кмслаҳи шийъи вҳўи алсмиъи албсир .

جُنَید را پرسیدند از توحید گفت یکی دانستن حق را بحقیقت یگانگی که او یکیست از کس نزاد و کس ازو نزاد، اضداد و انداد نفی کردن و تشبیه و تصویر و چگونگی، برو جایز نیست. لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَهُوَ السَّمیعُ البَصیرُ.

Ва ҳам ҷунайдро пурседанд аз тавҳид гуфт тавҳиди маънӣӣ буд ки русум андрў нест гардад ва илмҳо ҳама ночиз гардаду худои таъолӣ бар он ҳол буд ки ба азал буд .

و هم جُنَیْد را پرسیدند از توحید گفت توحید معنیی بود که رسوم اندرو نیست گردد و علمها همه ناچیز گردد و خدای تعالی بر آن حال بود که بِه اَزَل بود.

Ва ҳам ҷунайд гуяд ки ақли уқало чун бенҳоят расад дар тавҳид , бҳирт адо кунад .

و هم جُنَیْد گوید که عقل عقلا چون بنهایت رسد در توحید، بحیرت ادا کند.

Ҳасрӣ гуяд усӯли мо андари тавҳиди панҷ чизаст ҳдс бардоштану қадимро яке донистан ва аз бародарон баридан ва аз втнҳоءи хеши мФорқт кардану фаромӯш кардан ончӣ донанд ва ончӣ ндонанд .

حُصْری گوید اصول ما اندر توحید پنج چیز است حَدَث برداشتن و قدیم را یکی دانستن و از برادران بریدن و از وطنهاء خویش مفارقت کردن و فراموش کردن آنچه دانند و آنچه ندانند.

Аз Мансур мағрибӣ шунидам , гуфт андари саҳни ҷомеъ Мансур будам ббғдоду ҳасрии андари тавҳид сухан мегуфт . Гуфт ду Фриштаҳро дидам ки босмон ҳаме шуданд яке фаро дайгарӣ гуфт ин ки ин мард мегуяд илмаст на тавҳид яъне ки миёни хоб ва бедорӣ будам .

از منصور مغربی شنیدم، گفت اندر صحن جامع منصور بودم ببغداد و حُصْری اندر توحید سخن میگفت. گفت دو فریشته را دیدم که بآسمان همی شدند یکی فرا دیگری گفت این که این مرد میگوید علم است نه توحید یعنی که میان خواب و بیداری بودم.

Форс гуяд тавҳиди биФкндни всоӣт буд буқати ғалабаи ҳолу боз омадан бо он дар вақти аҳкому бдонстн ки никўӣии бнгрдонди ақсомро аз шақовату саодат .

فارِس گوید توحید بیفکندن وسائط بود بوقت غلبۀ حال و باز آمدن با آن در وقت احکام و بدانستن که نیکوئی بنگرداند اقسام را از شقاوت و سعادت.

Шблӣ гуяд тавҳиди сифати муваҳҳид буд бҳқиқту ҳиллӣаи муваҳҳид буд андари расм .

شبلی گوید توحید صفت مُوَحِّد بود بحقیقت و حلیۀ موحّد بود اندر رسم.

Ҷунайдро пурседанд аз тавҳиди хос , гуфт онки бандаи хештанро дар пеши маҷории тақдири ҳақи афканда буд то аҳкоми қудрат ӯ . Дар баҳори тавҳид ӯ , бирав меравад бФноء ӯ , аз нафас ӯ ва аз даъвати халқ ӯро , ва аз истиҷобат ӯ бҳқоиқи вуҷӯд ӯу ваҳдоният ӯ дар ҳақиқати қурб ӯ , бзҳоби ҳису ҳаракат ӯ , бистодни ҳақ ӯро дар ончӣ мурод ӯст азу ва он он буд ки охири ҳоли бандаи боз он гардад ки аввал бӯдааст ва бошад чунонк буд пеш аз онк буд .

جُنَید را پرسیدند از توحید خاص، گفت آنک بنده خویشتن را در پیش مجاریِ تقدیر حق افکنده بود تا احکام قدرت او. در بحار توحید او، برو میرود بفناء او، از نفس او و از دعوت خلق او را، و از استجابت او بحقایق وجود او و وحدانیّت او در حقیقت قرب او، بذهاب حسّ و حرکت او، بیستادن حق او را در آنچه مراد اوست ازو و آن آن بود که آخر حال بنده باز آن گردد که اوّل بوده است و باشد چنانک بود پیش از آنک بود.

Бўшнҷиро пурседанд аз тавҳид , гуфт ки сифот ӯ бсФот халқ намонад .

بوشَنْجی را پرسیدند از توحید، گفت که صفات او بصفات خلق نماند.

Саҳли бен Абдуллоҳро пурседанд аз тавҳид , гуфт зоти худоӣ мавсуфаст бълм аҳотт бирав равонау андари дунё ӯро набенанд ва ӯ мавҷӯдаст бҳқоиқи имону вирои ҳаду аҳотту ҳулӯл нау андар уқбо бичишам сари бибинанди хдоирои ошкоро , андари малик ӯу қудрат ӯ , халқ маҳҷӯбаст аз маърифати канаи зот ӯ ва роҳ намӯд аишонрои бхўиштни бъломтҳоء ӯ ва дилҳо ӯро бишносад ,у ақл ӯро дрнёбд ва муъминон бичишам сар дарав нигаранд , аҳотту идрок на .

سهل بن عبداللّه را پرسیدند از توحید، گفت ذات خدای موصوف است بعلم احاطت برو روانه و اندر دنیا او را نبینند و او موجود است بحقایق ایمان و ویرا حدّ و احاطت و حلول نه و اندر عقبی بچشم سَر ببینند خدایرا آشکارا، اندر ملک او و قدرت او، خلق محجوب است از معرفت کنه ذات او و راه نمود ایشانرا بخویشتن بعلامتهاء او و دلها او را بشناسد، و عقل او را درنیابد و مؤمنان بچشم سر درو نگرند، احاطت و ادراک نه.

Ҷунайд гуфт бузургвортарин калимаи андар тавҳид онаст кӣ Абубакри садиқи разии аллоҳ анҳу гуфт поки он хдоӣиро ки бмърФти хеши роҳи надоди магари бъҷз аз маърифати хеш .

جنید گفت بزرگوارترین کلمه اندر توحید آنست کی ابوبکر صدّیق رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ گفت پاک آن خدائی را که بمعرفت خویش راه نداد مگر بعجز از معرفت خویش.

Устоди эмоми раҳма аллоҳ гуяд ки садиқи разии аллоҳи анҳу бад-ӣни лафз на он хост ки ӯро нашносанд зеро ки наздики муҳаққиқони аҷзи оҷиз шудан буд аз мавҷӯд на аз маъдӯм чунонк касе мақъад буд , оҷиз буд аз нишастани бҳкми онки касб ӯу феъл ӯ дар миён нест аммо қууд мавҷӯдаст дарав , бФъл ӯ на , ҳам чунин ориф оҷизаст аз маърифат ӯ , маърифат мавҷӯдаст дарав зеро ки маърифат ӯ зарурӣасту наздики ин тоӣФаҳи маърифати ҳақи субҳонаи втъолӣ дар антҳоءи ҳоли орифро зарурӣаст чаҳ маърифат касе ки дар ибтидо буд агарчӣ маърифатаст бар таҳқиқи садиқи разии аллоҳи анҳу онрои ҳеҷ чиз нашимурдааст бозоФт бо маърифати зрўӣ ҳамчун чароғ ки бшб афрӯхта бошад ва чун офтоб барояд шуъоъи офтоб бар он уфтад рўшноӣии чароғ дар ҷанби шуъоъи офтоб ночиз шавад .

استاد امام رَحِمَهُ اللّهُ گوید که صدیّق رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ بدین لفظ نه آن خواست که او را نشناسند زیرا که نزدیک محقّقان عجز عاجز شدن بود از موجود نه از معدوم چنانک کسی مُقْعَد بود، عاجز بود از نشستن بحکم آنک کسب او و فعل او در میان نیست امّا قعود موجود است درو، بفعل او نه، هم چنین عارف عاجز است از معرفت او، معرفت موجود است درو زیرا که معرفت او ضروری است و نزدیک این طائفه معرفت حقّ سُبْحانَهُ وَتَعالی در انتهاء حال عارف را ضروری است چه معرفت کسی که در ابتدا بود اگرچه معرفتست بر تحقیق صدیّق رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ آنرا هیچ چیز نشمرده است باضافت با معرفت ضروی همچون چراغ که بشب افروخته باشد و چون آفتاب برآید شعاع آفتاب بر آن افتد روشنائی چراغ در جنب شعاع آفتاب ناچیز شود.

Ҷунайд гуяд тавҳидӣ ки суфиён бар он мтФрдонд онаст ки қадам аз ҳдс ҷудо кунанд ва аз аўтони нафас берун оянд , бтрк хуш омад хеш бигӯянд ва ончӣ донад ва ончӣ надонад то ҳақи биҷой ҳама бошад .

جُنَیْد گوید توحیدی که صوفیان بر آن متفرّداند آنست که قِدَم از حَدَث جدا کنند و از اوطان نَفْس بیرون آیند، بترک خوش آمد خویش بگویند و آنچه داند و آنچه نداند تا حق بجای همه باشد.

Юсуфи бен ҳусайн гуяд ки ҳар ки дар дрёء тавҳид афтод ҳаргизи тишнагӣ ӯ кам нашавад .

یوسف بن حسین گوید که هر که در دریاء توحید افتاد هرگز تشنگی او کم نشود.

Ҷунайд гуяд илми тавҳид ҷудоаст аз вуҷӯд ӯу вуҷӯд ӯ мФорқ илм ӯст .

جُنَیْد گوید علم توحید جدا است از وجود او و وجود او مفارق علم اوست.

Ҳам ҷунайд гуяд ки қурб бист соласт то илми тавҳидро бисот фурӯ навиштанд , мардумони андари ҳавошӣ ӯ сухан ҳаме гӯйанд .

هم جنید گوید که قرب بیست سالست تا علم توحید را بساط فرو نوشتند، مردمان اندر حواشی او سخن همی گویند.

Шблӣ гуяд ҳар ки бар як зарраи илм тавҳид расед оҷиз буд аз баргирафтани пашша аз гаронии ончӣ бар вай буд .

شبلی گوید هر که بر یک ذرّه علم توحید رسید عاجز بود از برگرفتن پشۀ از گرانی آنچه بر وی بود.

Абунаср Сироҷ гуяд шблиро пурседанд гуфтанд моро хбргў аз тавҳиди муҷарради бзбони ҳақ муфрад гуфт виҳк ҳар ки аз тавҳид ҷавоб диҳад бъборт , мулҳид буд ва ҳар ки бадв ишорат кунад снўӣ буд ва ҳар ки бадв ишорат кунад бути параст буд ва ҳар ки дарав сухан гуяд ғофил буд ва ҳар ки азу хомӯш шавад ҷоҳил буд ва ҳар ки пиндорад ки бадв расед ӯро ҳосил набӯд ва ҳар ки ишорат кунад ки ӯ наздикаст ӯ давраст ва ҳар ки аз хештани ваҷдии намояд ӯ наёфтаст ва ҳарчӣ тмииз кунанд ба ваҳму онро адорк кунанд бъқл дар тамомтар йени маъонии он , ҳама бо шумо гардад ҳамчун шумо муҳаддису маснӯъ буд лӣси кмслаҳи шийъи вҳўи алсмиъи албсир .

ابونصرِ سرّاج گوید شبلی را پرسیدند گفتند ما را خبرگو از توحید مجرّد بزبان حقّ مُفْرَد گفت ویحک هر که از توحید جواب دهد بعبارت، ملحد بود و هر که بدو اشارت کند ثَنَوی بود و هر که بدو اشارت کند بت پرست بود و هر که درو سخن گوید غافل بود و هر که ازو خاموش شود جاهل بود و هر که پندارد که بدو رسید او را حاصل نبود و هر که اشارت کند که او نزدیک است او دور است و هر که از خویشتن وجدی نماید او نیافتست و هرچه تمییز کنند به وهم و آنرا ادارک کنند بعقل در تمامتر ین معانیِ آن، همه با شما گردد همچون شما مُحْدَث و مصنوع بود لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَهُوَ السَمِیعُ البَصِیرُ.

Юсуфи бен алҳусайн гуяд тавҳид хос онаст ки басару ваҷду дил чунон бошад ки гўӣӣ дар шоҳи роҳи тақдири ҳақи субҳонаи истода буд то аҳкоми қудрат ӯ дар дарёҳои тавҳид бар ӯ меравад ӯ аз хештан фонӣ гашта ва ӯро ҳис на акнӯн ки ҳаст ҳамчунонаст ки пеш буд андари ҷараёни ҳукм ӯ субҳона бирав .

یوسف بن الحسین گوید توحید خاص آنست که بسرّ و وجد و دل چنان باشد که گوئی در شاه راه تقدیر حقّ سُبْحانَهُ ایستاده بود تا احکام قدرت او در دریاهای توحید بر او می رود او از خویشتن فانی گشته و او را حس نه اکنون که هست همچنانست که پیش بود اندر جریان حکم او سُبْحانه برو.

Ва баъзе гӯйанд аз бузургон ки тавҳиди ҳақи рости ҷли ҷалолау халқ туфайланд .

و بعضی گویند از بزرگان که توحید حق راست جَلَّ جَلالُهُ و خلق طفیل اند.

Ва гуфтаанд тавҳид афкандани азоФт буд аз хештан нагӯяд мароу бмн ва аз ман .

و گفته اند توحید افکندن اضافت بود از خویشتن نگوید مرا و بمن و از من.

Касе бўбкри тмстониро гуфт тавҳид чист гуфт маҳви осори башарият буду таҷарруди илоҳят .

کسی بوبکر طمستانی را گفت توحید چیست گفت محو آثار بشریّت بود و تجرّد الهیّت.

Аз устод Абӯали шунидам гуфт , андари охири умри хеш ва иллат бирав сахт шуда буд ки аз ъломот таъӣдаст нигоҳ дошт тавҳид , дар авқоти ҳукм , пас онгоҳи онро тафсир кард ва гуфт бад-ӣн он мехоҳад ки агар туро дар шоҳи роҳ , бнохни пироӣ , пора пора кунад ту шокир бошӣу хомӯш .

از استاد ابوعلی شنیدم گفت، اندر آخر عمر خویش و علّت برو سخت شده بود که از علامات تأیید است نگاه داشتِ توحید، در اوقات حکم، پس آنگاه آنرا تفسیر کرد و گفت بدین آن میخواهد که اگر ترا در شاه راه، بناخن پیرای، پاره پاره کند تو شاکر باشی و خاموش.

Шблӣ гуяд ҳар ки тавҳиди бнздик ӯ сӯрати бандади ҳаргизи бўӣӣ аз тавҳид нашунида бошад .

شبلی گوید هر که توحید بنزدیک او صورت بندد هرگز بوئی از توحید نشنیده باشد.

Абӯсаид хроз гуяд аввали мақомӣ дар илми тавҳид ва таҳаққуқ бидон фонии гаштани ҳамаи чизҳост аз дили мард ва бо худои гаштани бҷмлгӣ .

ابوسعید خَرّاز گوید اوّل مقامی در علم توحید و تحقّق بدان فانی گشتن همه چیزهاست از دل مرد و با خدای گشتن بجملگی.

Шблӣ бксӣ гуфт доне ки тавҳиди туро чаро дуруст наёяд гуфт на гуфт зеро ӯро бахуди талаб ҳаме кунӣ .

شبلی بکسی گفت دانی که توحید ترا چرا درست نیاید گفت نه گفت زیرا او را بخود طلب همی کنی.

Ва гуфтаанд касе буд аз мардумон ки тавҳид ӯро кашф кунанд бофаъол ки ҳодисҳо ҳама бхдо бинаду кас буд ки бҳқиқт ӯро кашф кунанд , ҳис ӯ нест гардад аз ҳарчӣ дун ӯ буду андари мушоҳидаи ҷамъ буд сарои басару зоҳири ваии бўсФи тафриқа буд .

و گفته اند کسی بود از مردمان که توحید او را کشف کنند بافعال که حادثها همه بخدا بیند و کس بود که بحقیقت او را کشف کنند، حسّ او نیست گردد از هرچه دون او بود و اندر مشاهدۀ جمع بود سرّاً بسرّ و ظاهر وی بوصف تفرقه بود.

Ҷунайдро пурседанд аз тавҳид ин бигуфт :

جُنَیْد را پرسیدند از توحید این بگفت:

Соил гуфт калому ахбор ҳалок шавад гуфт на влкни муваҳҳиди аълои хитоб фаро гирад аз аднои хитоб .

سایل گفت کلام و اخبار هلاک شود گفت نه ولکن موحّد اعلای خطاب فرا گیرد از ادنای خطاب.