Қоли аллоҳи тъолиٰ ё аиҳо аллазӣнаи омнўои ман иртди мнкми ани дайнаи ФсўФи иأтии аллоҳи бқўми иҳбҳми виҳбўнаҳ .

قالَ اللّهُ تعالیٰ یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُم عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَْأتِی اللّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ.

Абуҳурира гуяд разии аллоҳи анҳу ки пайғомбари слии аллоҳи алайҳ вслм гуфт ҳаркии дидори худоӣ дӯст дорад худои дидор ӯ дӯст дорад ва ҳар ки дидори худоӣ дӯст надорад худои дидор ӯ дӯст надорад .

ابوهریره گوید رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ که پیغامبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ گفت هرکه دیدار خدای دوست دارد خدای دیدار او دوست دارد و هر که دیدار خدای دوست ندارد خدای دیدار او دوست ندارد.

Инси молики разии аллоҳи анҳу ривоят кунад аз пайғомбари салавоти аллоҳи всломаҳи алайҳ аз Ҷабраили алайҳи ассалом аз худованд таъолӣ гуфт ҳар ки вале маро ҳақир дорад бо ман баҷанг берун омада бошаду банда тақарруб накунад бчизии дўстр бар ман аз гузордан ончӣ бар вай фариза кардааму бандаи ман ҳамеша бмни тақарруб ҳаме кунад бноФлҳо то ӯро дӯсти гирам ва ҳар ки ман ӯро дӯсти гирам ӯро самъ ва басар бошаму нусраткунанда ӯ бошам .

اَنَسِ مالک رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ روایت کند از پیغامبر صَلَواتُ اللّهِ وسَلامُهُ عَلَیْهِ از جبرئیل عَلَیْهِ السَّلامُ از خداوند تَعالی گفت هر که ولِیّ مرا حقیر دارد با من بجنگ بیرون آمده باشد و بنده تقرّب نکند بچیزی دوستر بر من از گزاردن آنچه بر وی فریضه کرده ام و بندۀ من همیشه بمن تقرّب همی کند بنافلها تا او را دوست گیرم و هر که من او را دوست گیرم او را سمع و بصر باشم و نصرت کنندۀ او باشم.

Абуҳурираи разии аллоҳ анҳу гуяд ки пайғомбари алайҳи алслўаҳи вассалом чун худованди таъолии бандаро дӯст дорад Ҷабраилро алайҳ ассалом гуяд фалони бандаро дӯст дорам аҳли осмон ӯро дӯст доред пас ӯро наздики аҳли замини қабул наад дар дилҳои эшон ва чун бандаро душман дорад , молик гуфт напиндорам ало ки андари душманӣ ҳамин гуфта бошад .

ابوهریره رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ گوید که پیغامبر عَلَیْهِ الصَّلوةُ والسَّلامُ چون خداوند تعالی بنده را دوست دارد جبرئیل را عَلَیْهِ السَّلامُ گوید فلان بنده را دوست دارم اَهل آسمان او را دوست دارید پس او را نزدیک اهل زمین قبول نهد در دلهای ایشان و چون بندۀ را دشمن دارد، مالک گفت نپندارم الّا که اندر دشمنی همین گفته باشد.

Устоди эмоми раҳма аллоҳ гуяд ки муҳаббати ҳоле шарифаст чун ҳақи субҳонау таъолӣ гувоҳӣ додааст бандаро бидон ва хабар додаст аз дӯсти доштан ӯ бандароу ҳақи таъолии втқдс сифат кунанд бдонки бандаро дӯст дораду бандаро сифат кунанд бдонки ҳақро дӯст дораду муҳаббати бзбони уламои иродат буду муроди қавми бмҳбт иродат нест зеро ки иродати бқдим таъаллуқ нагирад алои онк ҳамл кунанд бар иродати тақарруби бадви ҷли ҷалолау таъзим ӯро ва мо ёд кунем аз таҳқиқи ин масаълаи тарафии ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

استاد امام رَحِمَهُ اللّهُ گوید که محبّت حالی شریف است چون حقّ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالی گواهی داده است بنده را بدان و خبر دادست از دوست داشتن او بنده را و حق تَعالی وتَقَدَّسَ صفت کنند بدانک بنده را دوست دارد و بنده را صفت کنند بدانک حق را دوست دارد و محبّت بزبان علماء ارادت بود و مراد قوم بمحبّت ارادت نیست زیرا که ارادت بقدیم تعلّق نگیرد الّا آنک حمل کنند بر ارادت تقرّب بدو جَلَّ جَلالُهُ و تعظیم او را و ما یاد کنیم از تحقیق این مسئله طرفی اِنْ شَاءَ اللّهُ تَعالی.

Аммо муҳаббати ҳақи таъолии бандаро иродати неъматӣ буд махсӯс бирав чунонк раҳмати ваии иродати анъом буд . Пас раҳмати хостар буд аз иродату муҳаббати хостар буд аз раҳмати пас иродати худованди таъолии он буд ки савоб ва анъом бабанда расонаду анъомро раҳмат хонанду иродат ӯ ҷли ҷалолаи бдонк махсӯс кунад ӯро , бқрб ӯу аҳволи бузург , онро муҳаббат хонанду иродат ӯ як сифатаст бар ҳасби тафовути ончии бадв таъаллуқ гирад , номаш мухталиф гардад чун бъқўбт таъаллуқ гирад онро хашм хонанд , ва чун ба нъмтҳоءи ом таъаллуқ гирад раҳмат хонанд ва чун таъаллуқи брҳмтӣ хос гирад онро муҳаббат хонанд ва қавм гӯйанд муҳаббати ҳақи субҳонаи втъолии бандаро , мадҳ буд ӯроу сано кардан бар ваии бникўӣии пас маънии муҳаббат ӯ барин қавл бо калом шаваду калом ӯ қадим буд .

امّا محبّت حق تعالی بنده را ارادتِ نعمتی بود مخصوص برو چنانک رحمت وی ارادتِ انعام بود. پس رحمت خاص تر بود از ارادت و محبّت خاص تر بود از رحمت پس ارادت خداوند تعالی آن بود که ثواب و انعام ببنده رساند و انعام را رحمت خوانند و ارادت او جَلَّ جَلالُهُ بدانک مخصوص کند او را، بقرب او و احوال بزرگ، آنرا محبّت خوانند و ارادت او یک صفت است بر حسب تفاوت آنچه بدو تعلّق گیرد، نامش مختلف گردد چون بعقوبت تعلّق گیرد آنرا خشم خوانند، و چون به نعمتهاء عام تعلّق گیرد رحمت خوانند و چون تعلّق برحمتی خاص گیرد آنرا محبّت خوانند و قوم گویند محبّت حق سُبْحانَهُ وَتَعالی بنده را، مدح بود او را و ثنا کردن بر وی بنیکوئی پس معنی محبّت او برین قول با کلام شود و کلام او قدیم بود.

Ва гуруҳе гуфтаанд муҳаббат ӯ бандаро аз сифоти феъл ӯ буд ва он эҳсонӣ буд махсӯс , бандаро азуу ҳолатии махсӯс буд ки ӯро бидон расонад чунонк гуруҳе гуфтаанд раҳмат худоӣ бабанда неъмати вай буд бозу .

و گروهی گفته اند محبّت او بنده را از صفات فعل او بود و آن احسانی بود مخصوص، بنده را ازو و حالتی مخصوص بود که او را بدان رساند چنانک گروهی گفته اند رحمت خدای ببنده نعمت وی بود بازو.

Гуруҳе аз салаф гуфтаанд муҳаббат ӯ , бандаро аз сифоти хабарист , ин лафз итлоқ кунанду андари тафсир таваққуф кунанд . Аммо ҳарчӣ ҷуз азинаст аз ончӣ маъқӯласт аз сифоти муҳаббат чун майли бчизӣу шод бӯдан аз чизе ва чун ҳоле ки муҳибро буд бо маҳбӯб аз махлуқони офаридагори қадими субҳона аз он ҳама муназзаҳаст .

گروهی از سلف گفته اند محبّت او، بنده را از صفات خَبریست، این لفظ اطلاق کنند و اندر تفسیر توقّف کنند. امّا هرچه جز ازین است از آنچه معقول است از صفات محبّت چون میل بچیزی و شاد بودن از چیزی و چون حالی که محبّ را بود با محبوب از مخلوقان آفریدگار قدیم سُبحانَهُ از آن همه منزّهست.

Аммо муҳаббати бандаи хдоирои ҳолатӣ буд ки аз дил хеш ёбад аз лутф , он ҳолат дар иборат наёяд ва он ҳолат ӯро бар таъзими ҳақ таъолӣ дораду ихтиёр кардани ризоӣ ӯу сабр нокардани азуу шодии намӯдани бадв ва беқарорӣ аз дун ӯ ва ёфтан инси бдўоми зикр ӯ бадал .

امّا محبّت بنده خدایرا حالتی بود که از دل خویش یابد از لطف، آن حالت در عبارت نیاید و آن حالت او را بر تعظیم حق تعالی دارد و اختیار کردن رضای او و صبر ناکردن ازو و شادی نمودن بدو و بی قراری از دون او و یافتن اُنْس بدوام ذکر او بدل.

Ва муҳаббати бандаи ҳақи таъолиро аз рӯй майл ва баҳра ёфтан набӯд ва чигуна тавонад буду ҳақиқати самадят муқаддасаст аз дарёфт ва расӣдани бадву муҳибро васф кардани бостҳлок дар маҳбӯби аўлитр буд аз онк ӯро васф кунанд ббҳраҳ ёфтан аз маҳбӯбу муҳаббатро васф накунанд бўсФӣ ва ҳад наниҳанд бҳдии равшантар ва бафаҳм наздиктар аз муҳаббату астқсоء дар гуфтор онгоҳ кунанд ки ашкол ҳосил бошад чун ашкол бархест бшрҳ додан ҳоҷат наёяду иборат мардумон бисёраст андари муҳаббат ва сухан гуфтаанд андари асл дар луғат .

و محبّت بنده حق تعالی را از روی میل و بهره یافتن نبود و چگونه تواند بود و حقیقت صمدیّت مقدّس است از دریافت و رسیدن بدو و مُحِبّ را وصف کردن باستهلاک در محبوب اولیتر بود از آنک او را وصف کنند ببهره یافتن از محبوب و محبّت را وصف نکنند بوصفی و حدّ ننهند بحدّی روشن تر و بفهم نزدیکتر از محبّت و استقصاء در گفتار آنگاه کنند که اشکال حاصل باشد چون اشکال برخاست بشرح دادن حاجت نیاید و عبارت مردمان بسیارست اندر محبّت و سخن گفته اند اندر اصل در لغت.

Гуруҳе гуфтаанд ҳуб номӣаст сафои маваддатро зеро ки араби дандони сипеди оби дори некӯро ҳбб алоснон хонанд вбрини қавли муҳаббат ҷӯшидани дил буду бархестан ӯу баҳами баромадан ӯ буқати тишнагӣ ӯ бадӣдори маҳбӯб .

گروهی گفته اند حُبّ نامیست صفای مودّت را زیرا که عرب دندان سپید آب دار نیکو را حَبَبُ الْاَسْنانِ خوانند وبرین قول مَحَبَّت جوشیدن دل بود و برخاستن او و بهم برآمدن او بوقت تشنگی او بدیدار محبوب.

Ва гуфтаанд ки муштақаст аз ҳубоби моء ва он муаззам ӯ буд бойен ном хонанд зеро ки муҳаббати ғояти он чиз буд ки андар дилат бошад аз муҳимот .

و گفته اند که مشتقّ است از حَباب ماء و آن معظم او بود باین نام خوانند زیرا که محبّت غایت آن چیز بود که اندر دلت باشد از مهمّات.

Ва гуфтаанд иштиқоқ ӯ аз лузӯму сабот буд чунонк гӯйанд аҳби албъир ва он , он буд ки шутур фурӯ хусбаду брнхизду бад-ӣн он хоҳанд ки муҳиби бадал аз зикри маҳбӯб ғоӣб набӯд .

و گفته اند اشتقاق او از لزوم و ثبات بود چنانک گویند اَحَبَّ الْبَعیرُ و آن، آن بود که شتر فرو خسبد و برنخیزد و بدین آن خواهند که مُحِبّ بدل از ذکر محبوب غائب نبود.

Ва гуфтаанд ҳуби гӯшвор буд далели барин қавли шоир ,

و گفته اند حِبّ گوشوار بود دلیل برین قول شاعر،

Шеър :

شعر:

Ва гӯшворро ҳуб хонанд яке азон ки бар гӯши мулозим буду дигари онки аҷзоъ ӯ мутаҳаррик буд ва ин ҳар ду маънӣ дуруст ояд дар ҳуб .

و گوشوار را حِبّ خوانند یکی ازان که بر گوش ملازم بود و دیگر آنک اجزاء او متحرّک بود و این هر دو معنی درست آید در حُبّ.

Ва гуфтаанд ин аз ҳуб гирифтаанду ҳуби ҷамъи ҳуба буду ҳубаи алқлби он буд ки қавоми дили бадв буд ҳубро ҳуб ном карданд баноми маҳал ӯ .

و گفته اند این از حَبّ گرفته اند و حبّ جمع حبّه بود و حَبَّهُ الْقَلْب آن بود که قوام دل بدو بود حَبّ را حُبّ نام کردند بنام محلّ او.

Ва гӯйанд ки ҳуб гирифтаанд аз ҳубаи бксри алҳоء ва он тухмӣ буд ки дар саҳрои раведи ҳубро бад-ӣни сабаб ҳуб хонанд ки ӯ тухм ҳаётаст ва ҳамчунонк ин ҳуб тухм наботаст .

و گویند که حُب گرفته اند از حِبّه بکسر الحاء و آن تخمی بود که در صحرا روید حُبّ را بدین سبب حُبّ خوانند که او تخم حیاتست و همچنانک این حِبّ تخم نباتست.

Ва гӯйанд ҳуби он чӯбҳои чаҳоргона буд ки баҳам дар гузоранд то сабу бар онҷо ниҳанд . Муҳаббатро бидон сабаби ҳуб ном карданд ки ъзу зл аз маҳбӯб таҳаммул кунад .

و گویند حُب آن چوبهای چهارگانه بود که بهم در گذارند تا سبو بر آنجا نهند. محبّت را بدان سبب حُب نام کردند که عِزّ و ذُلّ از محبوب تحمّل کند.

Ва гӯйанд ки ҳуби иштиқоқ аз он ҳубаст хнб ки об дарав кунанд ки чун пар шавад ҳеҷ дигарро дарав роҳ набӯд ҳамчунин чун дили бмҳбт пар шавад ҳеҷ чизи дигари бғир аз маҳбӯб ӯ дар ӯ ганҷ набӯд .

و گویند که حُب اشتقاق از آن حب است خنب که آب درو کنند که چون پر شود هیچ دیگر را درو راه نبود همچنین چون دل بمحبّت پر شود هیچ چیز دیگر بغیر از محبوب او در او گنج نبود.

Аммо ончии ақоўил перонаст яке азишон мегуяд муҳаббати майлӣ буд доими бадалӣ аз ҷои бархеста .

امّا آنچه اقاویل پیران است یکی ازیشان می گوید محبّت میلی بود دائم بدلی از جای برخاسته.

Касе дигар гуяд муҳаббати эсори маҳбӯб буд бар ҳамаи чизҳо .

کسی دیگر گوید محبّت ایثار محبوب بود بر همه چیزها.

Ва гуфтаанд мувофиқати ҳабиб буд бшоҳду ғоӣб .

و گفته اند موافقت حبیب بود بشاهد و غائب.

Ва гуфтаанд маҳви гаштани муҳиб буд аз сифоти хешу исбот кардани маҳбӯбро бзот ӯ .

و گفته اند محو گشتن مُحِبّ بود از صفات خویش و اثبات کردن محبوب را بذات او.

Ва гуфтаанд хавфи тарки ҳурмат буд бо қиём кардан ба хизмат .

و گفته اند خوف ترک حرمت بود با قیام کردن به خدمت.

Бўизид бастомӣ гуяд муҳаббати андаки доштан бисёр буд аз худ ва бисёр доштани андак аз дӯст .

بویزید بسطامی گوید محبّت اندک داشتن بسیار بود از خود و بسیار داشتن اندک از دوست.

Саҳли бен Абдуллоҳ гуяд ҳуби дасти бгрдни тоъати фаро кардан буд ва аз мухолифати ҷудо бӯдан .

سهل بن عبداللّه گوید حُبّ دست بگردن طاعت فرا کردن بود و از مخالفت جدا بودن.

Абӯали рӯдборӣ гуяд муҳаббати мувофиқат буд .

ابوعلی رودباری گوید محبّت موافقت بود.

Абуабдулло қршӣ гуяд муҳаббати он буд ки хештанро ҷумла ба маҳбӯби хеши бахшеи вирои ҳеҷ чиз боз намонад аз ту .

ابوعبداللّه قُرَشی گوید محبّت آن بود که خویشتن را جمله به محبوب خویش بخشی ویرا هیچ چیز باز نماند از تو.

Шблӣ гуяд муҳаббатро ном аз он муҳаббат карданд ки ҳарчӣ дар дил буд ҷузи маҳбӯби ҳама маҳв кунад .

شبلی گوید محبّت را نام از آن محبّت کردند که هرچه در دل بود جز محبوب همه محو کند.

Ибн ато гуяд муҳаббати иқомати итоб буд бар давом .

ابن عطا گوید محبّت اقامت عتاب بود بر دوام.

Ва аз устод Абӯали шунидам ки гуфт муҳаббат лиззатӣасту ҳақиқати он ҳайратасту саргаштагӣ .

و از استاد ابوعلی شنیدم که گفت محبّت لذّتی است و حقیقت آن حیرت است و سرگشتگی.

Ва ҳам аз вай шунидам ки гуфт ишқи он буд ки дар муҳаббат аз ҳади даргузараду ҳақи таъолиро васф накунанд бидон ки аз ҳади даргузаради пас ӯро бъшқ васф накунанд ва агар ҷумлаи дӯстии халқи ҳамаи бик шахс диҳанд бостҳқоқи қадар субҳона нарасад пас нгўинд ки банда аз ҳад даргузашт дар муҳаббати ҳақи таъолӣу ҳақи таъолиро васф накунанд бъшқу бандаро низ дар сифат ӯ таъолӣ васф накунанд бъшқ пас нишоед васф кардани ҳақи бъшқи бандаро ва на бандаро бъшқи ҳақ , бҳичи ваҷҳ раво набошад .

و هم از وی شنیدم که گفت عشق آن بود که در محبّت از حدّ درگذرد و حق تعالی را وصف نکنند بدان که از حدّ درگذرد پس او را بعشق وصف نکنند و اگر جمله دوستی خلق همه بیک شخص دهند باستحقاق قدر سُبْحَانَهُ نرسد پس نگویند که بنده از حدّ درگذشت در محبّت حق تعالی و حق تعالی را وصف نکنند بعشق و بنده را نیز در صفت او تعالی وصف نکنند بعشق پس نشاید وصف کردن حق بعشق بنده را و نه بنده را بعشق حق، بهیچ وجه روا نباشد.

Аз шблӣ ҳикоят кунанд гуфт муҳаббати рашки бурдан буд бар маҳбӯб ки монанди тўӣӣ ӯро дӯст дорад .

از شبلی حکایت کنند گفت محبّت رشک بردن بود بر محبوب که مانند توئی او را دوست دارد.

Нсрободӣ гуяд муҳаббатӣ буд ки мӯҷиб ӯ аз хӯн брҳонидн бошаду муҳаббатӣ буд ки мӯҷиби хӯни рехтан буд .

نصرآبادی گوید محبّتی بود که موجب او از خون برهانیدن باشد و محبّتی بود که موجب خون ریختن بود.

Смнўн гуяд муҳибони ҳақи таъолии бшрФи дунёу охирати расиданд зеро ки пайғомбар гуфт салавоти аллоҳи всломаҳи алайҳи марди бози он буд ки ӯро дӯст дорад пас эшон бо худоӣ таъолӣ бошанд .

سمنون گوید محبّان حق تعالی بشرف دنیا و آخرت رسیدند زیرا که پیغامبر گفت صَلَواتُ اللّه وَسَلامُهُ عَلَیْهِ مرد باز آن بود که او را دوست دارد پس ایشان با خدای تعالی باشند.

Яҳёи бен маоз гуяд ки ҳақиқати дӯстии он буд ки бҷФо кам нашаваду бўФо зиёдат нагардад .

یحیی بن معاذ گوید که حقیقت دوستی آن بود که بجفا کم نشود و بوفا زیادت نگردد.

Ва ҳам ӯ гуяд рост гӯй нест онки даъвӣ муҳаббат кунаду ҳудӯди вай нигоҳ надорад .

و هم او گوید راست گوی نیست آنک دعوی محبّت کند و حدود وی نگاه ندارد.

Ҷунайд гуяд чун муҳаббат саҳеҳ гардад шарт адаб бархезад .

جنید گوید چون محبّت صحیح گردد شرط ادب برخیزد.

Ва дар ин маънӣ гуфтаанд :

و در این معنی گفته اند:

Устод Абӯали гуфтӣ ҳаргизи ҳеҷ падари мушфиқи фарзанди хешро бхтоб тбҷил накунаду мардумони андари мухотабат , такаллуф ӯ ҳаме кунанду падар баном хонду бас .

استاد ابوعلی گفتی هرگز هیچ پدر مشفق فرزند خویش را بخطاب تبجیل نکند و مردمان اندر مخاطبت، تکلّف او همی کنند و پدر بنام خواند و بس.

Пндорбн алҳусайн гуяд ки маҷнӯн банӣ омирро бихоб диданд гуфтанд худоӣ бо ту чаҳ кард гуфт худоӣ маро биёмурзед ва ҳуҷҷатӣ кард бар муҳибон .

پنداربن الحسین گوید که مجنون بنی عامر را بخواب دیدند گفتند خدای با تو چه کرد گفت خدای مرا بیامرزید و حجّتی کرد بر محبّان.

Абуёқӯб сўсӣ гуяд ҳақиқат муҳаббат онаст ки бандаи ҳаззи хешро фаромӯш кунад аз худои таъолӣу ҳавоиҷи худ бхдои таъолӣ фаромӯш кунад .

ابویعقوب سوسی گوید حقیقت محبّت آنست که بنده حظّ خویش را فراموش کند از خدای تعالی و حوائج خود بخدای تَعالی فراموش کند.

Ҳусайни бен Мансур гуяд ҳақиқати муҳаббати қиём буд бо маҳбӯби бхлъ авсофӣ шавад .

حسین بن منصور گوید حقیقت محبّت قیام بود با محبوب بخلع اوصافی شود.

Нсрободиро гуфтанд туро мегӯйанд аз муҳаббати ҳеҷ чиз нест гуфт рости гўӣиди валикини маро ҳасрат эшонаст андари он мисўзм ва ин байт бигуфт :

نصرآبادی را گفتند ترا می گویند از محبّت هیچ چیز نیست گفت راست گوئید ولیکن مرا حسرت ایشانست اندر آن میسوزم و این بیت بگفت:

Мҳмдбн алФзл гуяд муҳаббати суқӯти ҳама муҳаббатҳоаст аз дили магари муҳаббати ҳабиб .

محمّدبن الفضل گوید محبّت سقوط همه محبّتها است از دل مگر محبّت حبیب.

Ҷунайд гуяд муҳаббати ифрот майласт .

جنید گوید محبّت افراط میل است.

Ва гуфтаанд муҳаббати ташвишӣ буд ки аз маҳбӯб дар дилҳо уфтад .

و گفته اند محبّت تشویشی بود که از محبوب در دلها افتد.

Ва низ гуфтаанд муҳаббати фитна буд ки дар дил уфтад аз мурод .

و نیز گفته اند محبّت فتنۀ بود که در دل افتد از مراد.

Ибн ато гуяд ин байт :

ابن عطا گوید این بیت:

Ва ҳам нсрободӣ рост гуфт муҳаббати беруни но омаданаст аз дӯстии бҳрҳол ки бошад .

و هم نصرآبادی راست گفت محبّت بیرون نا آمدن است از دوستی بهرحال که باشد.

Ва гуфтаанд аввали ҳуби хтл буду охираши қатл буд .

و گفته اند اوّل حبّ خَتْل بود و آخرش قتل بود.

Аз устод Абӯали шунидам аз қавли паёмбари слии аллоҳи алайҳи вслми дӯстии ту чизеи кӯр ва кар кунад , аз ғайр кӯр кунад ғайратро ва аз маҳбӯб кар кунад ҳайбатро . Пас ин байт бигуфт :

از استاد ابوعلی شنیدم از قول پیامبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ دوستی تو چیزی کور و کر کند، از غیر کور کند غیرت را و از محبوب کر کند هیبت را. پس این بیت بگفت:

Ҳорис муҳосибӣ гуяд ки муҳаббати майл буд бҳмгӣ , бчизии пас ӯро эсор кардан бар хештани бетону ҷону молу мувофиқат кардани пинҳону ошкорои пас бдонстн ки аз ту ҳама тақсираст .

حارث محاسبی گوید که محبَّت میل بود بهمگی، بچیزی پس او را ایثار کردن بر خویشتن بتن و جان و مال و موافقت کردن پنهان و آشکارا پس بدانستن که از تو همه تقصیر است.

Ҷунайд гуяд аз сиррӣ шунидам ки гуфт муҳаббат дуруст наёяд миёни ду кас то яке дайгариро нагӯяд ё ман .

جنید گوید از سری شنیدم که گفت محبّت درست نیاید میان دو کس تا یکی دیگری را نگوید یا من.

Шблӣ гуяд муҳиб чун хомӯш шаванд ҳалок шаванду ориф чун гуяд ҳалок шавад .

شبلی گوید مُحبّ چون خاموش شوند هلاک شوند و عارف چون گوید هلاک شود.

Ва гуфтаанд муҳаббати оташӣ буд андари дил ҳарчӣ ҷузи муроди маҳбӯб буд бисӯзад .

و گفته اند محبّت آتشی بود اندر دل هرچه جز مراد محبوب بود بسوزد.

Ва гуфтаанд муҳаббати базл мҷҳўдаст .

و گفته اند محبّت بذل مجهود است.

Нурӣ гуяд муҳаббат устуворасту кашфи асрор .

نوری گوید محبّت استوار است و کشف اسرار.

Бўиъқўб сўсӣ гуяд муҳаббат дуруст наёяд алои ббирўн омадан аз дидани муҳаббати бдидни маҳбӯб , нестии илми муҳаббатро .

بویعقوب سوسی گوید محبّت درست نیاید الّا ببیرون آمدن از دیدن محبّت بدیدن محبوب، نیستیِ علم محبّت را.

Ҷунайд гуяд сиррии рқъаҳ бмн дод гуфт турои ин беҳтар аз ҳафтсад қиссау ҳадиси бълў , андрўи набишта буд .

جنید گوید سری رقعۀ بمن داد گفت ترا این بهتر از هفتصد قصّه و حدیث بعلوّ، اندرو نبشته بود.

Шеър :

شعر:

Ибн мсрўқ гуяд ки смнўнро дидам дар масҷидии андари муҳаббати сухан ҳаме гуфт қандилҳои масҷиди ҳамаи пора пора шуд .

ابن مسروق گوید که سمنونرا دیدم در مسجدی اندر محبّت سخن همی گفت قندیلهای مسجد همه پاره پاره شد.

Иброҳӣми бен Фотк гуяд смнўни андари масҷид буд , андари муҳаббати сухан ҳаме гуфт , мурғакӣ хирад биёмад ,у наздик вай бинишаст наздиктар меомад то бар даст вай нишаст пас минқор бар замин мезаду хӯн аз ваии ҳамеи давид то бамурд .

ابراهیم بن فاتک گوید سمنون اندر مسجد بود، اندر محبّت سخن همی گفت، مرغکی خرد بیامد، و نزدیک وی بنشست نزدیکتر می آمد تا بر دست وی نشست پس منقار بر زمین می زد و خون از وی همی دوید تا بمرد.

Ҷунайд гуяд ҳар муҳаббат ки аз баҳри ғаразӣ буд чун он ғараз зоил шавад он муҳаббат зоил шавад .

جنید گوید هر محبّت که از بهر غرضی بود چون آن غرض زایل شود آن محبّت زایل شود.

Шблиро дар бемористон Бағдод боздоштанд , ҷамоатӣ дар пеш ӯ шуданд , азишон пурсед ки кӣ ед гуфтанд дӯстони тўоим ё бобикр , санги фарои эшон андохтан гирифт ҳама бигурехтанд шблӣ гуфт агар даъвии дӯстӣ ман мекунед бар блоءи ман чаро сабр накунӣ ва ин байт бигуфт .

شبلی را در بیمارستان بغداد بازداشتند، جماعتی در پیش او شدند، ازیشان پرسید که کی اید گفتند دوستان توایم یا بابکر، سنگ فرا ایشان انداختن گرفت همه بگریختند شبلی گفت اگر دعوی دوستی من می کنید بر بلاء من چرا صبر نکنی و این بیت بگفت.

Яҳёи бен маоз гӯйанд ки ббўизиди номаи набшат ки аз баси шароб ки хӯрдам маст шудам аз коси муҳаббати ваии бўизиди ҷавоби набшат ки ҷузи ту дрёҳоءи осмону замини бёшомид ва ҳануз сероб нашуду забонаши берун омадааст ва зиёдат мехоҳад ва байтҳо бигуфт .

یحیی بن معاذ گویند که ببویزید نامه نبشت که از بس شراب که خوردم مست شدم از کاس محبّت وی بویزید جواب نبشت که جز تو دریاهاء آسمان و زمین بیاشامید و هنوز سیراب نشد و زبانش بیرون آمده است و زیادت می خواهد و بیتها بگفت.

Худованди таъолии бъисии алайҳи ассалом ваҳй фиристод ки ман чун дили бандаи холии байнам аз дӯстии дунёу охират , аз дӯстии хеши он длро пар кунам .

خداوند تَعالی بعیسی عَلَیْهِ السَّلامُ وحی فرستاد که من چون دل بندۀ خالی بینم از دوستیِ دنیا و آخرت، از دوستیِ خویش آن دلرا پر کنم.

Устоди эмоми раҳма аллоҳ гуяд бхти устод Абӯали дидам , андари китобӣ аз китобҳо ки худованди таъолӣ ФрўФрстодаҳаст набишта буд ки бандаи ман баҳақи ту брмн ки ман туро дӯст дорам , баҳақи ман бар ту ки ту низ марои дӯсти дорӣ .

استاد امام رَحِمَه اللّهُ گوید بخطّ استاد ابوعلی دیدم، اندر کتابی از کتابها که خداوند تعالی فروفرستاده است نبشته بود که بندۀ من بحقّ تو برمن که من ترا دوست دارم، بحقّ من بر تو که تو نیز مرا دوست داری.

Абдуллоҳи бен муборак гуяд ҳарки ӯро муҳаббат доданду бмқдори муҳаббат ӯро хашят ндиҳанд ӯ фирефта бошад .

عبداللّهِ بن مبارک گوید هرکه او را محبّت دادند و بمقدار محبّت او را خشیت ندهند او فریفتۀ باشد.

Ва гуфтаанд муҳаббати масте буд ки худованди вай боҳуш наёяд алои бадӣдори маҳбӯб ва он мастӣ кӣ буқат мшоҳдт уфтад онрои васф натавонад кард .

و گفته اند محبّت مستیی بود که خداوند وی باهوش نیاید الّا بدیدار محبوب و آن مستی کی بوقت مشاهدت افتد آنرا وصف نتواند کرد.

Ва гуфтаанд :

و گفته اند:

Устоди Абӯалии ин байт бисёр гуфтӣ :

استاد ابوعلی این بیت بسیار گفتی:

Ва устоди Абӯалиро канизакӣ буд номи ваии фирӯз ва дӯст доштӣ ӯро бҳкми онки хизмат ӯ бисёр карда буд , рӯзӣ устод гуфт фирӯзи маро ранҷа медорад ва бар ман дароз забонӣ мекунад , Абулҳасан қорӣ гуфт бойени канизак чаро ранҷаи мидории ин перро гуфт зеро ки ӯро дӯст дорам .

و استاد ابوعلی را کنیزکی بود نام وی فیروز و دوست داشتی او را بحکم آنک خدمت او بسیار کرده بود، روزی استاد گفت فیروز مرا رنجه میدارد و بر من دراز زبانی میکند، ابوالحسن قاری گفت باین کنیزک چرا رنجه میداری این پیر را گفت زیرا که او را دوست دارم.

Яҳёи бен маоз гуяд мисқоли зарра аз дӯстӣ бар ман дўстр аз ибодати ҳафтод сола бедӯстӣ .

یحیی بن معاذ گوید مثقال ذرّۀ از دوستی بر من دوستر از عبادت هفتاد ساله بی دوستی.

Гӯйанд рӯзи идии ҷавонӣ берун омаду мардумони истода , ваии ин байт ҳаме гуфт .

گویند روز عیدی جوانی بیرون آمد و مردمان ایستاده، وی این بیت همی گفت.

Шеър :

شعر:

Ва хештан аз намебузург бияфканад ва бамурд .

و خویشتن از بامی بزرگ بیفکند و بمرد.

Ва ҳикоят кунанд ки яке аз ҳинди бксӣ ошиқ шуд , онкас бсФр мешуд , ин бўдоъ ӯ берун рафт , як чашм ӯ бар фироқи он дӯст бигирист ва як чашм нагирист ҳаштод ва чаҳор сол уқубаташ кард бидон ки бар ҳам ниҳод ки чаро дар фироқи дӯст вай нагирист . Ва дарин маънӣ гуфтаанд :

و حکایت کنند که یکی از هند بکسی عاشق شد، آنکس بسفر می شد، این بوداع او بیرون رفت، یک چشم او بر فراق آن دوست بگریست و یک چشم نگریست هشتاد و چهار سال عقوبتش کرد بدان که بر هم نهاد که چرا در فراق دوست وی نگریست. و درین معنی گفته اند:

Яҳёи бен маоз гуяд ҳар ки муҳаббат нашр кунад наздик касе ки аҳл он набошад ӯ андари он даъвии муддаӣ буд .

یحیی بن معاذ گوید هر که محبّت نشر کند نزدیک کسی که اهل آن نباشد او اندر آن دعوی مدّعی بود.

Гӯйанд мардии даъвии дӯстӣ касе кард он ҷавон ӯро гуфт ин чигуна буд маро бародарӣ ҳаст аз ман некӯтару бҷмоли тамомтар , он мард сар баровард ва бознигарӣаст ва ҳар ду бар намебуданд ӯро аз он боми биндохт ва гуфт ҳар ки даъвии дӯстӣ мо кунад ва бадӣгарӣ нигарад ҷзоء ӯ ин буд .

گویند مردی دعوی دوستی کسی کرد آن جوان او را گفت این چگونه بود مرا برادری هست از من نیکوتر و بجمال تمامتر، آن مرد سر برآورد و بازنگریست و هر دو بر بامی بودند او را از آن بام بینداخت و گفت هر که دعوی دوستی ما کند و بدیگری نگرد جزاء او این بود.

Смнўни муҳаббатро мақдам доштӣ бар маърифат , пешинагони маърифатро мақдам доштаанд бар муҳаббату наздики муҳаққиқони эшон муҳаббати ҳалок шуданаст андари лиззату маърифат , шуҳуд буд андари ҳайрату фанои андари ҳайбат .

سمنون محبّت را مقدّم داشتی بر معرفت، پیشینگان معرفت را مقدّم داشته اند بر محبّت و نزدیک محقّقانِ ایشان محبّت هلاک شدن است اندر لذّت و معرفت، شهود بود اندر حیرت و فنا اندر هیبت.

Абубакр каттонӣ бимика вақти мавсими ҳадиси муҳаббат ҳаме гуфт перони ҳамаи андари он сухан мегуфтанду ҷунайди бсоли камтар аз ҳамгинон буд гуфтанд биор то чаҳ дорӣ эй ироқии ҷунайди соъатии сар дар пеши афканду ашк аз чашми ваии фурӯи рехт пас гуфт банда буд аз нафаси хеши беруни омадау бзкри худованди хеши муттасил шуда , қиёмкунанда бодоءи ҳуқуқ ӯ бадалу бадви нигарон , анвори ҳайбат ӯ дил ӯро бсухта буду шурб ӯ софӣ гашта аз кос ва дод ӯу ҷаббор ӯро кашф карда аз асбоби ғайбат ӯ , агар сухан гуяд бхдоӣ гуяд ва агар ҳаракат кунад бомари худоӣ буд ва агар бёромд бо худоӣ буду бхдоӣ буду худоиро буд перон ҳама бигиристанд ва гуфтанд ҳечкас дарин зиёдат наёрад , худои таъолии турои никўӣӣ бисёр дҳод эй тоҷи орифон .

ابوبکر کتّانی بمکّه وقت موسم حدیث محبّت همی گفت پیران همه اندر آن سخن می گفتند و جنید بسال کمتر از همگنان بود گفتند بیار تا چه داری ای عراقی جنید ساعتی سر در پیش افکند و اشک از چشم وی فرو ریخت پس گفت بندۀ بود از نفس خویش بیرون آمده و بذکر خداوند خویش متّصل شده، قیام کننده باداء حقوق او بدل و بدو نگران، انوار هیبت او دل او را بسوخته بود و شرب او صافی گشته از کاس و داد او و جبّار او را کشف کرده از اسباب غیبت او، اگر سخن گوید بخدای گوید و اگر حرکت کند بامر خدای بود و اگر بیارامد با خدای بود و بخدای بود و خدای را بود پیران همه بگریستند و گفتند هیچکس درین زیادت نیارد، خدای تعالی ترا نیکوئی بسیار دهاد ای تاج عارفان.

Гӯйанд ҳақи таъолии бдоўди алайҳи ассалом ваҳй фиристод ки ман ҳаром бкрдаҳам бар дилҳо ки дӯстии ман ва он дайгарӣ дар вай шавад .

گویند حق تعالی بداود عَلَیْه السَّلامُ وحی فرستاد که من حرام بکرده ام بر دلها که دوستی من و آن دیگری در وی شود.

Абўолъбос гуяд ходими Фзили бен ъёз ки бўл бар Фзил бигирифт Фзили дасти бардошт ва гуфт ёрб бдўстии ман туро ки марои азин бурҳонӣ гуфт ҳануз брнхостаҳ будем ки шифо падед омад .

ابوالعبّاس گوید خادم فُضَیْل بن عیاض که بول بر فضیل بگرفت فضیل دست برداشت و گفت یارب بدوستی من ترا که مرا ازین برهانی گفت هنوز برنخاسته بودیم که شفا پدید آمد.

Ва гуфтаанд муҳаббат эсораст чунонк зани азиз Миср гуфт чун андари дӯстии Юсуф бенҳоят расед гуноҳи ҳамаи бози сӯй хеш оварад гуфт анои роўдтаҳи ан нафса ин ҳама ман кардам , ман ӯро бхўиштн даъват кардам бар хештани бхёнт гувоҳӣ доду андари ибтидои азизро гуфт мо ҷзоءи ман ?ераади боҳлки сӯъи алои ани исҷни ҷзоءи онкас ки бо аҳли ту бадӣ хоҳад чист магари онк ӯро андар зиндон кунӣ , дар он низ мсомҳт кард . Зиндони фаро пеш дошт аз бими блоءи дигари схтр аз он .

و گفته اند محبّت ایثار است چنانک زن عزیز مصر گفت چون اندر دوستی یوسف بنهایت رسید گناه همه باز سوی خویش آورد گفت اَنا راوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ این همه من کردم، من او را بخویشتن دعوت کردم بر خویشتن بخیانت گواهی داد و اندر ابتدا عزیز را گفت ما جَزاءُ مَنْ اَرادَ باَهْلِکَ سُوءً اِلّا اَنْ یُسْجَنَ جزاء آنکس که با اهل تو بدی خواهد چیست مگر آنک او را اندر زندان کنی، در آن نیز مسامحت کرد. زندان فرا پیش داشت از بیم بلاء دیگر سختر از آن.

Ва аз Абӯсаиди хроз ҳикоят кунанд ки гуфт пайғомбарро слии аллоҳи алайҳ вслм бихоб дидам ва гуфтам ёрсўли аллоҳи маъзӯрами дор ки дӯстии худои марои машғӯл бкрдаҳаст аз дӯстӣ ту гуфт эй муборак ҳар ки хдоиро дӯст дорад маро дӯст дошта бошад .

و از ابوسعید خرّاز حکایت کنند که گفت پیغامبر را صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بخواب دیدم و گفتم یارَسولَ اللّهِ معذورم دار که دوستی خدای مرا مشغول بکرده است از دوستی تو گفت ای مبارک هر که خدایرا دوست دارد مرا دوست داشته باشد.

Гӯйанд робиъаи муноҷот ҳаме кард ва гуфт илоҳии дилӣ ки туро дӯст дорад ботш бисӯзӣ ҳотифӣ гуфт мо чунин накунем бмои занн бад мабар .

گویند رابعه مناجات همی کرد و گفت الهی دلی که ترا دوست دارد بآتش بسوزی هاتفی گفت ما چنین نکنیم بما ظنّ بد مبر.

Ва гуфтаанд ҳуб ду ҳарфаст ҳо ва бо ишорат бадв онаст ки ҳар ки дӯст дорад бигӯ то аз ҷону тан берун ояд .

و گفته اند حب دو حرفست حا و با اشارت بدو آنست که هر که دوست دارد بگو تا از جان و تن بیرون آید.

Ва чун иҷмоъаст миёни қавм ки муҳаббат мувофиқатаст ва некӯтарин мувофиқатҳо мувофиқат диласт ва муҳаббат онаст ки аз дуӣ безории сетоне зеро ки муҳиби доим бо маҳбӯб буд .

و چون اجماع است میان قوم که محبّت موافقت است و نیکوترین موافقت ها موافقت دل است و محبّت آنست که از دوی بیزاری ستانی زیرا که مُحِبّ دائم با محبوب بود.

Ва андарин хабар омадааст Абумусо ашъарӣ гуяд ки пайғомбарро гуфтанд слии аллоҳи алайҳи вслми марди қавмиро дӯст дорад бо эшон нарасад пайғамбар гуфт марди бози он буд ки ӯро дӯст дорад .

و اندرین خبر آمده است ابوموسی اشعری گوید که پیغامبر را گفتند صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ مرد قومی را دوست دارد با ایشان نرسد پیغمبر گفت مرد باز آن بود که او را دوست دارد.

АбуУсмон ҳирӣ гуяд аз абўҳФс шунидам бештари фасоди аҳвол аз се чиз буд аз фисқи орифон ва аз хиёнати муҳибон ва аз дурӯғи мурӣдон .

ابوعثمان حیری گوید از ابوحفص شنیدم بیشتر فساد احوال از سه چیز بود از فسق عارفان و از خیانت مُحِبّان و از دروغ مریدان.

АбуУсмон гуяд фисқи орифони фарои гузоштани чашму гӯшу забон буд босбоби дунёу манофеи ону хиёнати муҳибони ихтиёри ҳўоءи эшон буд бар рзоءи худои таъолӣ дар ончии пеш эшон ояду дурӯғи мурӣдони он буд ки зикри халқ бар руяти вай ғалаба кунад .

ابوعثمان گوید فسق عارفان فرا گذاشتن چشم و گوش و زبان بود باسباب دنیا و منافع آن و خیانت محبّان اختیار هواء ایشان بود بر رضاء خدای تَعالی در آنچه پیش ایشان آید و دروغ مریدان آن بود که ذکر خلق بر رؤیت وی غلبه کند.

Абӯалии ммшодбни Саид ъкбрӣ гуяд аспрўҷиро бхўиштн даъват кард дар қуббаи сулаймони алайҳи ассаломи виро иҷобат накард ибни хтоФ ӯро гуфт хештанро аз ман кашида мидорӣ ки агар хоҳам ин қубба бар сулаймони афканами сулаймони алайҳи ассалом ӯро бихонад ва гуфт чаҳ оварад турои бад-ӣни гуфтор ва ин далерӣ чаро кардӣ мурғ гуфт ё набии аллоҳ ҳарчӣ ошиқон гӯйанд баришон нагиранд гуфт рости гўӣӣ ӯро афв кард .

ابوعلی ممشادبن سعید عُکبری گوید اسپروجی را بخویشتن دعوت کرد در قبّۀ سلیمان عَلَیْهِ السَّلامُ ویرا اجابت نکرد ابن خطّاف او را گفت خویشتن را از من کشیده میداری که اگر خواهم این قبّه بر سلیمان افکنم سلیمان عَلَیْهِ السَّلامُ او را بخواند و گفت چه آورد ترا بدین گفتار و این دلیری چرا کردی مرغ گفت یا نَبِیَّ اللّهِ هرچه عاشقان گویند بریشان نگیرند گفت راست گوئی او را عفو کرد.