Абуҳурираи разии аллоҳ анҳу гуяд ки пайғомбари слии аллоҳи алайҳ вслм гуфт ҳар ки бхдоӣ имон дораду рӯзи вопасин , гӯи ҳамсояро ранҷаи мадор . Ва ҳар ки имон дорад бхдоӣу рӯзи вопасини гӯи меҳмони некӯдор ва ҳар ки имон дорад бхдоу рӯзи вопасини гӯи некӯи гӯй ё хомӯш бош .

ابوهریره رضی اللّه عَنْه گوید که پیغامبر صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّم گفت هر که بخدای ایمان دارد و روز واپسین، گو همسایه را رنجه مدار. و هر که ایمان دارد بخدای و روز واپسین گو مهمان نیکودار و هر که ایمان دارد بخدا و روز واپسین گو نیکو گوی یا خاموش باش.

Ва ақабаи бен омир гуяд гуфтам ё расӯли аллоҳи наҷот андар чист ? гуфт забони нигаҳи дор ва бо мардумон некӯкор бош ва бар гуноҳи хеш гиря кун .

و عقبة بن عامر گوید گفتم یا رسول اللّه نجات اندر چیست؟ گفت زبان نگه دار و با مردمان نیکوکار باش و بر گناه خویش گریه کن.

Устод эмом гуяд раҳмаи аллоҳи хомӯшӣ саломатаст ва асл онаст ва бар он надомат бошад чун виро аз он боз доранд воҷиби он буд ки фармони шаръ дар он нигоҳ дорад ,у хомӯшӣ дар вақти хеш сифат мардонаст чунонк сухани андари мавзеи хеш аз шарифтарин хслтҳост .

استاد امام گوید رَحِمَةُ اللّهُ خاموشی سلامت است و اصل آنست و بر آن ندامت باشد چون ویرا از آن باز دارند واجب آن بود که فرمان شرع در آن نگاه دارد، و خاموشی در وقت خویش صفت مردانست چنانک سخن اندر موضع خویش از شریفترین خصلتهاست.

Аз устоди Абӯали дқоқ шунидам ки ҳарки аз ҳақ хомӯш гардад девӣ буд гунг .

از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم که هرکه از حق خاموش گردد دیوی بود گنگ.

Ва хомӯшӣ аз адаб ҳазратаст қоли аллоҳи таъолии возои қрии алқуръони Фостмъўои ?лаи вонстўоу худованди таъолӣ хабар дод аз париёни бҳзрти расӯли слии аллоҳи алайҳи вслми Флмои ҳзрўаҳи қолўои анстўо .

و خاموشی از ادب حضرتست قالَ اللّهُ تَعالی وَاذا قَرِیْ القُرآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ واَنْصِتوا و خداوند تعالی خبر داد از پریان بحضرت رسول صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَلمّا حَضَرُوه قالوا اَنْصِتوا.

Вқоли аллоҳи таъолии вхшъти алосўأти ллрҳмни Флои тсмъи алои ҳамсоу фарқ бисёр буд миёни банда ки хомӯш буд сиёнат карданро аз дурӯғу ғайбату миёни банда ки хомӯш буд аз ғалабаи султон ҳайбат бирав ва андарин маънӣ гуфтаанд :

وقالَ اللّهُ تَعالی وَخَشَعَتِ الاَصْوأتُ لّلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ اِلّا هَمْساً و فرق بسیار بود میان بندۀ که خاموش بود صیانت کردن را از دروغ و غیبت و میان بندۀ که خاموش بود از غلبۀ سلطان هیبت برو و اندرین معنی گفته اند:

Шеър :

شعر:

Ва ҳам дарин маънӣ гуфтаанд :

و هم درین معنی گفته اند:

Шеър :

شعر:

Ва ҳам андарин маънӣ гуяд :

و هم اندرین معنی گوید:

Шеър :

شعر:

Ва хомӯшӣ бар ду қисмат буд хомӯшии зоҳир буду хомӯшии змоир буд , худованди таваккули дилаши холӣ буд аз тқозоءи рӯзӣу орифро дилаши хомӯш буд андари муқобилаи ҳукми бнъти вифоқ , ин бникўӣии сунъ ӯ эмин бошад ва он дигари бҷмлаҳи ҳукм ӯ қонеъ буд ва андарин маънӣ гуфтаанд :

و خاموشی بر دو قسمت بود خاموشی ظاهر بود و خاموشی ضمایر بود، خداوند توکّل دلش خالی بود از تقاضاء روزی و عارف را دلش خاموش بود اندر مقابلۀ حکم بنعت وفاق، این بنیکوئی صنع او ایمن باشد و آن دیگر بجملۀ حکم او قانع بود و اندرین معنی گفته اند:

Шеър :

شعر:

Ва бисёр буд ки сабаби хомӯшии ҳайратии бадеҳӣ буд , кашфии даройад бар сифати нобиўсони иборатҳо гунг гардад , ибора ва нутқ набӯду шавоҳид нопадид шавад , онҷо на илм буд ва на ҳис . Қоли аллоҳи таъолии явми иҷмъи аллоҳи алрсли Фиқўли мозои аҷбтми қолўои лоълми лно .

و بسیار بود که سبب خاموشی حیرتی بدیهی بود، کشفی درآید بر صفت نابیوسان عبارتها گنگ گردد، عبارة و نطق نبود و شواهد ناپدید شود، آنجا نه علم بود و نه حسّ. قالَ اللّهُ تَعالی یَوْم یَجْمَعُ اللّهُ الرُسُلَ فَیَقولُ ماذا اُجِبْتُم قالوا لاعِلْمَ لَنا.

Аммо эсори худовандони муҷоҳидати хомӯшӣ буд чун донистанд офати сухану ҳаззи нафас кӣ андар вайасту изҳори сифоти мадҳу майл бар он кӣ бози ашколи хеш пайдо ояд бникўӣии гуфтану чизҳоءи дигар аз офоти халқ ва ин сифати худовандон риёзат бошад ва ин як рукнаст аз арқони андари ҳукми манозилат ва беайб кардани халқ .

امّا ایثار خداوندان مجاهدت خاموشی بود چون دانستند آفت سخن و حظّ نفس کی اندر وی است و اظهار صفات مدح و میل بر آن کی باز اشکال خویش پیدا آید بنیکوئی گفتن و چیزهاء دیگر از آفات خَلْق و این صفت خداوندان ریاضت باشد و این یک رُکن است از ارکان اندر حکم منازلت و بی عیب کردن خُلق.

Ва гуфтаанд чун Довӯди тоӣӣ азм кард ки андар хона нишинад ва ният кард бар онкии бмҷлси Абӯҳанифаи раҳма аллоҳ ояд ки шогирд ӯ буду андари миён уламо нишинаду андари масъала сухан нагӯяд чун тани вай қавӣ шуд бар ин хислати яксоли тамоми ин риёзати бикради пас андар хона бинишасту азлат ихтиёр кард .

و گفته اند چون داود طائی عزم کرد که اندر خانه نشیند و نیّت کرد بر آنکه بمجلس ابوحنیفه رَحِمَهُ اللّه آید که شاگرد او بود و اندر میان علما نشیند و اندر مسألۀ سخن نگوید چون تن وی قوی شد بر این خصلت یکسال تمام این ریاضت بکرد پس اندر خانه بنشست و عُزلت اختیار کرد.

Умри абдулазиз чун номаи нбштӣ агар лафзии некӯ дар онҷо будӣ номаи бдридӣ .

عمر عبدالعزیز چون نامۀ نبشتی اگر لفظی نیکو در آنجا بودی نامه بدریدی.

Бшрбн алҳорс гуяд чун аҷаб ояд турои сухан , хомӯш бош ва чун хомӯшии туро аҷаб ояд сухани гӯй .

بشربن الحارث گوید چون عجب آید ترا سخن، خاموش باش و چون خاموشی ترا عجب آید سخن گوی.

Саҳл Абдуллоҳ гуяд хомӯшӣ дуруст наёяд касеро то хилват нагираду тавба дуруст наёяд то хомӯшӣ пеша нагирад .

سهل عبداللّه گوید خاموشی درست نیاید کسی را تا خلوت نگیرد و توبه درست نیاید تا خاموشی پیشه نگیرد.

Абубакр форсӣ гуяд ҳар ки хомӯшӣ ӯро ватан набошад андари фузул буд ва агарчӣ хомӯш буду хомӯшӣ на танҳо зФони рости длроу андомҳоءи дигарро низ хомӯшӣ бояд .

ابوبکر فارسی گوید هر که خاموشی او را وطن نباشد اندر فضول بود و اگرچه خاموش بود و خاموشی نه تنها زفان راست دلرا و اندامهاء دیگر را نیز خاموشی باید.

Яке азин тоӣФаҳ гуфтаст ҳар ки хомӯшӣ бғнимт надорад чун сухан гуяд лағв буд .

یکی ازین طائفه گفته‌ست هر که خاموشی بغنیمت ندارد چون سخن گوید لغو بود.

Ммшод динўрӣ гуяд ҳакямон ки ҳикмат ёфтанд бхомўшӣ ва тафаккур ёфтанд .

ممشاد دینوری گوید حکیمان که حکمت یافتند بخاموشی و تفکّر یافتند.

Абубакри форсиро пурседанд аз самти сар , гуфт машғӯл нобӯдани бмозӣу мстқбл .

ابوبکر فارسی را پرسیدند از صمت سِرّ، گفت مشغول نابودن بماضی و مستقبل.

Ҳам Абубакр форсӣ гуяд чун бандаи сухани он қадар гуяд ки виро аз он чора набӯд бакораш ояд андари ҳади хомӯшӣ буд .

هم ابوبکر فارسی گوید چون بنده سخن آن قدر گوید که ویرا از آن چاره نبود بکارش آید اندر حد خاموشی بود.

Мъозбн ҷабал гуяд бо мардумони андаки гўӣид ва бо худои сухан бисёр гўӣиди магари дили шумо хдоиро бинад .

معاذبن جبل گوید با مردمان اندک گوئید و با خدای سخن بسیار گوئید مگر دل شما خدایرا بیند.

Зўолнўни мисриро пурседанд ки кист хештан дортар гуфт онкии забони нигаҳ дортараст .

ذوالنّون مصری را پرسیدند که کیست خویشتن دارتر گفت آنکه زبان نگه دارتر است.

Ибн масъӯд гуяд ҳеҷ чиз нест сазовортар бдорозии андари ҳабс аз зФон .

ابن مسعود گوید هیچ چیز نیست سزاوارتر بدارازی اندر حبس از زفان.

Алии бен бакор гуяд худоӣ ҳар чизеро ду дар кардасту зФонрои чаҳор дар кардаст ду лаб ду даргоҳаст ва ду рустаи дандони ду даргоҳи дигар .

علی بن بکّار گوید خدای هر چیزی را دو در کردست و زفانرا چهار در کردست دو لب دو درگاهست و دو رستۀ دندان دو درگاه دیگر.

Ривоят кунанд ки Абубакри садиқи разии аллоҳи анҳу сангии андар даҳон доштӣ бчндини сол то сухан кам гуяд .

روایت کنند که ابوبکر صدّیق رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ سنگی اندر دهان داشتی بچندین سال تا سخن کم گوید.

АбуҲамза Бағдодӣ гӯйанд сухан некӯ гуфтӣ ҳотифӣ овоз дод суханҳои некӯ бисёр гуфтӣ агар хомӯш бошӣ некӯтар буд , низ сухан нагуфт то фармон ёфт , ва пас аз он бҳФтаҳ эй беш назист .

ابوحمزۀ بغدادی گویند سخن نیکو گفتی هاتفی آواز داد سخنهای نیکو بسیار گفتی اگر خاموش باشی نیکوتر بود، نیز سخن نگفت تا فرمان یافت، و پس از آن بهفته ای بیش نزیست.

Бисёр буд ки хомӯшӣ бар сиблат тأдиб уфтад сухани гӯйро ки тарки адабиро карда бошад андари чизе .

بسیار بود که خاموشی بر سبیل تأدیب افتد سخن گوی را که ترک ادبی را کرده باشد اندر چیزی.

Шблӣ гуяд чун андар ҳалқа бинишастӣу чизеи бпрсидндӣ аз вай гуфтӣу вақъи алқўли алайҳими бмозлмўои фаҳми лоинтқўн .

شبلی گوید چون اندر حلقۀ بنشستی و چیزی بپرسیدندی از وی گفتی وَ وَقَعَ اَلْقَوْلُ عَلَیْهِمْ بِماظَلَمُوا فَهُم لایَنْطِقون.

Ва бисёр буд ки хомӯшии аввалитар буд сухани гӯйро аз онки андари қавм касе буд бсхни гуфтани аввалитар азу .

و بسیار بود که خاموشی اولی تر بود سخن گوی را از آنک اندر قوم کسی بود بسخن گفتن اولی تر ازو.

Ибн смок гуяд миёни шоҳи кирмонӣу яҳёи маози дӯстӣ буд бики шаҳр ҷамъ омаданд шоҳи бмҷлс яҳё нашудӣ , ӯро пурседанд азин гуфт савоб андар инаст , пас мъоўдт карданд то рӯзӣ иттифоқ афтод ки бмҷлс шуд ва ҷоӣӣ бинишаст ки яҳё надонист чун яҳё бсхн даромад хомӯш шуд ва гуфт ӣнҷо касеаст бсхни гуфтани аввалитар аз ман ва сухан бирав баста шуд , шоҳ гуфт нагуфтам шуморо ки омадан ман савоб нест .

ابن سمّاک گوید میان شاه کرمانی و یحیی معاذ دوستی بود بیک شهر جمع آمدند شاه بمجلس یحیی نشدی، او را پرسیدند ازین گفت صواب اندر اینست، پس معاودت کردند تا روزی اتّفاق افتاد که بمجلس شد و جائی بنشست که یحیی ندانست چون یحیی بسخن درآمد خاموش شد و گفت اینجا کسی است بسخن گفتن اولی تر از من و سخن برو بسته شد، شاه گفت نگفتم شما را که آمدن من صواب نیست.

Ва бисёр буд ки хомӯшӣ бар мутакаллими даройад аз баҳри маъниро ки дар ҳозирон буд ва он он буд ки онҷо касе буд на аҳл , самоъи он суханро , худои забони сухани гӯйро масӯн дорад , ғайрату сиёнати суханро аз онк аҳл набӯд .

و بسیار بود که خاموشی بر متکلّم درآید از بهر معنی را که در حاضران بود و آن آن بود که آنجا کسی بود نه اهل، سماع آن سخن را، خدای زبان سخن گوی را مصون دارد، غیرت و صیانت سخن را از آنک اهل نبود.

Ва бисёр буд ки сабаби хомӯшӣ ки уфтад сухани гӯйро он буд ки якеро аз ҳозирони худои таъолии ҳол ӯ донад ки он сухани фитна ӯ бошад бдонки андари ваҳми аўФтд ки ин ҳол манаст ва набӯд , то чизе бар хештан наад ки тоқат он надорад худованди таъолӣ раҳмат кунад ки он сухан бигӯаш ӯ наёяд сиёнату исмат ӯро азин ҳар ду ҳол .

و بسیار بود که سبب خاموشی که افتد سخن گوی را آن بود که یکی را از حاضران خدای تعالی حال او داند که آن سخن فتنۀ او باشد بدانک اندر وهم اوفتد که این حال منست و نبود، تا چیزی بر خویشتن نهد که طاقت آن ندارد خداوند تعالی رحمت کند که آن سخن بگوش او نیاید صیانت و عصمت او را ازین هر دو حال.

Перон гуфтаанд буд ки сабаби он буд ки касе ҳозир буд на аҳли самоъи он сухан аз ҷинён ки маҷлиси ин қавм аз ҷинён холӣ набӯд .

پیران گفته اند بود که سبب آن بود که کسی حاضر بود نه اهل سماع آن سخن از جنّیان که مجلس این قوم از جنّیان خالی نبود.

Аз устоди Абӯали дқоқ шунидам раҳма аллоҳ гуфт вақте бмрў бемор шудаму орзӯӣ ншобўрм бигирифт бихоб дидам ки қоилӣ гуяд ӣ маро , ту азин шаҳр бнтўонӣ шуд ки ҷамоатӣ аз париёни сухани туашон хуш омадасту бмҷлси ту ҳозир оянд аз баҳри эшон боздоштаи ӣнҷо .

از استاد ابوعلی دقّاق شنیدم رَحِمَهُ اللّهُ گفت وقتی بمرو بیمار شدم و آرزوی نشابورم بگرفت بخواب دیدم که قائلی گوید ی مرا، تو ازین شهر بنتوانی شد که جماعتی از پریان سخن توشان خوش آمدست و بمجلس تو حاضر آیند از بهر ایشان بازداشتۀ اینجا.

Яке аз ҳакямон гуяд мардумро як забон офарӣдаанд ва ду гӯш ва ду чашм , то шунидан ва дидани бештар буд аз гуфтан .

یکی از حکیمان گوید مردم را یک زبان آفریده اند و دو گوش و دو چشم، تا شنودن و دیدن بیشتر بود از گفتن.

Ва иброҳӣми адҳамро бдъўтии хонданд чун бинишаст мардуми даст ба ғайбат бурданд гуфт наздики мо гӯшт аз сипас нон хуранд ва шумо нахусти гӯшти михўриди ишорати бсхн худоӣ кард ъзўҷли аиҳби аҳдкми ани иأкли лаҳм ахиаҳ мето Фкрҳтмўаҳ .

و ابراهیم ادهم را بدعوتی خواندند چون بنشست مردم دست به غیبت بردند گفت نزدیک ما گوشت از سپس نان خورند و شما نخست گوشت میخورید اشارت بسخن خدای کرد عزّوجلّ اَیُحِبُّ اَحَدُکُم اَنْ یَْأکُلَ لَحْمَ اَخیهِ مَیْتاً فَکَرِهتُموه.

Ва яке дигар гуфтаст хомӯшӣ забон ҳикматаст .

و یکی دیگر گفته‌ست خاموشی زبان حکمتست.

Касе дигар гуфтаст хомӯшӣ фаро омӯз ҳам чунонк сухан , агар чунон буд ки сухани турои роҳи намояди хомӯшии туро нигоҳ дорад .

کسی دیگر گفته‌ست خاموشی فرا آموز هم چنانک سخن، اگر چنان بود که سخن ترا راه نماید خاموشی ترا نگاه دارد.

Ва гуфтаанд иффати забони хомӯшӣ буд ва гуфтаанд мисли забон мисли ддгон буд ки агар ӯро бастаи надорӣ дар ту уфтад .

و گفته اند عفّت زبان خاموشی بود و گفته اند مثل زبان مثل ددگان بود که اگر او را بسته نداری در تو افتد.

АбўҳФсро пурседанд ки аз ду ҳоли кадоми бзргтрст валеро хомӯшӣ ё сухани гуфтан ? гуфт агар сухани гӯии офати сухани бидонад ҳарчанд тавонад хомӯш бошадӣ агар умри Нӯҳ буд ӯро ва агар хомӯши офати хомӯшии бидонадӣ аз худои таъолии Фрохўоҳдӣ то ду чандон умраш диҳад ки Нӯҳро дод то сухан гуяд ва гуфтаанд самти оми бзбон буду самти орифони бадал буду самти муҳибони бхўотри асрор буд .

ابوحفص را پرسیدند که از دو حال کدام بزرگترست ولّی را خاموشی یا سخن گفتن؟ گفت اگر سخن گوی آفت سخن بداند هرچند تواند خاموش باشدی اگر عمر نوح بود او را و اگر خاموش آفت خاموشی بداندی از خدای تعالی فراخواهدی تا دو چندان عمرش دهد که نوح را داد تا سخن گوید و گفته اند صمت عام بزبان بود و صمت عارفان بدل بود و صمت محبّان بخواطر اسرار بود.

Касеро гуфтанд сухан гӯй гуфт марои забон сухан нест гуфтанд пас самоъ кун , гуфт андари ман ҷой самоъ нест .

کسی را گفتند سخن گوی گفت مرا زبان سخن نیست گفتند پس سماع کن، گفت اندر من جای سماع نیست.

Касе дигар гуяд сӣ соли бистодм ки забонами ҳайчи самоъ накард магар аз дилами пас сӣ соли дигар диранг кардам дилам нишнид ало аз забонам .

کسی دیگر گوید سی سال بیستادم که زبانم هیچی سماع نکرد مگر از دلم پس سی سال دیگر درنگ کردم دلم نشنید الّا از زبانم.

Ва яке аз мардумон гуфтаст забонат аз сухани дилати бнрҳд , ва агар хоки шӯй аз ҳадиси нафас рҳоӣӣ наёбӣ . Ва агар ҳама ҷаҳдҳо бикунӣ рӯҳи ту бо ту сухан нагӯяд зеро ки пўшндаҳ розаст .

و یکی از مردمان گفته‌ست زبانت از سخن دلت بنرهد، و اگر خاک شوی از حدیث نفس رهائی نیابی. و اگر همه جهدها بکنی روح تو با تو سخن نگوید زیرا که پوشندهٔ رازست.

Ва гуфтаанд забони ҷоҳили калиди ҳалоки вай буд .

و گفته اند زبان جاهل کلید هلاک وی بود.

Ва гуфтаанд муҳиб чун хомӯш буд ҳалок шаваду ориф чун хомӯш буд подшоҳ гардад .

و گفته اند محبّ چون خاموش بود هلاک شود و عارف چون خاموش بود پادشاه گردد.

Фзили ъёзи раҳма аллоҳ гуяд ҳар ки сухан аз амали шимурди суханаши андак буд магари онк ӯро бакор бояд .

فضیل عیاض رَحِمَهُ اللّهُ گوید هر که سخن از عمل شمرد سخنش اندک بود مگر آنک او را بکار باید.