Паии тақлид рафтан аз кӯрӣаст

پی تقلید رفتن از کوریست

Дар ҳар кас задани зи бизўрист

در هر کس زدن ز بیزوریست

Ман дарин кӯчаи хона Эй дорам

من درین کوچه خانه‌ای دارم

Ҳам азин дому дона Эй дорам

هم ازین دام و دانه‌ای دارم

Гар ба солуси доми бози кашам

گر به سالوس دام باز کشم

Сари хуршед дар намози кашам

سر خورشید در نماز کشم

Митўонм ба вақти зроқӣ

میتوانم به وقت زراقی

Мори ин захмро шудани роқӣ

مار این زخم را شدن راقی

Лекин аз аҳли рози митрсм

لیکن از اهل راز میترسم

Зон назарҳои бози митрсм

زان نظرهای باز میترسم

Ба адаби рӯ , ки дида ҳо биност

به ادب رو، که دیده‌ها بیناست

Пеши рухи байн ва мангар аз чапу рост

پیش رخ بین و منگر از چپ و راست

эй бародар , чу бо хиради ёрӣ

ای برادر، چو با خرد یاری

Назарӣ кун ба нури бедорӣ

نظری کن به نور بیداری

Нақди худ зери пои халқи марез

نقد خود زیر پای خلق مریز

Зини фузулон роҳзан бигурез

زین فضولان راهزن بگریز

Хешро зини ғурури боз овар

خویش را زین غرور باز آور

Рӯй дар қиблаи ниёз овар

روی در قبلهٔ نیاز آور

Дили баҳри ёФаҳу муҷози мада

دل بهر یافه و مجاز مده

Роҳи ҳангомаи гири бози мада

راه هنگامه گیر باز مده

Чанд мнқод ҳар хасӣ бошӣ ?

چند منقاد هر خسی باشی؟

Ҷаҳд он кун ки худ касе бошӣ

جهد آن کن که خود کسی باشی

Ғӯл дар даҳ мҳл , ки роҳ кунад

غول در ده مهل، که راه کند

Даҳ даҳ ӯро ки даҳ табоҳ кунад

ده ده او را که ده تباه کند

Ҳар чаҳ донанда гуяд аз ҷоеаст

هر چه داننده گوید از جاییست

Паии нодони Марв , ки худ роиист

پی نادان مرو، که خود راییست

Туруқиро магӯӣ иллати хеш

طرقی را مگوی علت خویش

Гар чаҳ ҳуб алмулук дорад пеш

گر چه حب‌الملوک دارد پیش

Ҳуби лўлигар аз шукр бошад

حب لولی گر از شکر باشد

Ҳбҳолқлбро бтар бошад

حبةالقلب را بتر باشد

Ончии бинӣ казу шикам баравад

آنچه بینی کزو شکم برود

Ин нигаҳ кун ки : рӯҳ ҳам баравад

این نگه کن که: روح هم برود

Сухани мо мубин , ки пинҳонаст

سخن ما مبین، که پنهانست

Ту сухани дон , набӯдае , зонаст ?

تو سخن دان، نبوده‌ای ، زانست؟

Миваи норасидаро чаҳ кунӣ ?

میوهٔ نارسیده را چه کنی؟

Сухани чидаи чидаро чаҳ кунӣ ?

سخن چیده چیده را چه کنی؟

Лаби барин кӯза на , чу хоҳии ком

لب برین کوزه نه، چو خواهی کام

Зар ба ин назми даҳ , чу ҷӯии ном

زر به این نظم ده، چو جویی نام

Дар пай дар рӯй ба дарёи бор

در پی در روی به دریا بار

Зонка дарро шинохтии миқдор

زانکه در را شناختی مقدار

Аҳли дилро ғалати шинохта Эй

اهل دل را غلط شناخته‌ای

Зон ғалат буд ҳар чаҳ бохта Эй

زان غلط بود هر چه باخته‌ای

Сари эзад чаҳ пурсӣ аз хроз ?

سر ایزد چه پرسی از خراز؟

Аз дам ҷбриил пресс ин роз

از دم جبرییل پرس این راز

Онкӣ нонет хӯрд забун ту ӯст

آنکه نانت خورد زبون تو اوست

Ва онкии дунёати хости дун ту ӯст

و آنکه دنیات خواست دون تو اوست

Андрўгар кароматӣ будӣ

اندرو گر کرامتی بودی

Вази таҷарруди аломатӣ будӣ

وز تجرد علامتی بودی

Рафтанаш бар дар ту будӣ ор

رفتنش بر در تو بودی عار

Бар дар худ турои надодии бор

بر در خود ترا ندادی بار

Орифи кирдигор зар Чехияанд ?

عارف کردگار زر چکند؟

Вале аллоҳи бору хар чаҳ кунад ?

ولی‌الله بار و خر چه کند؟

Ҳуши худро ба ҳар таронаи мада

هوش خود را به هر ترانه مده

Ҷузи раҳи кадхудо ба хонаи мада

جز ره کدخدا به خانه مده

Ончӣ дар даври мо амироннд

آنچه در دور ما امیرانند

Сайди ин ҷамъи гӯли гироннд

صید این جمع گول گیرانند

Гар биёбанд зангеи хаста

گر بیابند زنگیی خسته

Зангу қобии ду бар гулӯи баста

زنگ و قابی دو بر گلو بسته

Қоби қавсин ҷой ӯ донанд

قاب قوسین جای او دانند

Чархро зери пой ӯ донанд

چرخ را زیر پای او دانند

Деги фақри он касон ки ҷӯшиданад

دیگ فقر آن کسان که جوشیدند

Пеши азин заҳрҳо бнўшиднд

پیش ازین زهرها بنوشیدند

Бози қавмии зи корҳо ҷустанд

باز قومی ز کارها جستند

Ранги онҳо ба хеш дар бастанд

رنگ آنها به خویش در بستند

Ном онҳо шудаст азинҳои бад

نام آنها شدست ازینها بد

Кошкӣ номашон набӯдӣ худ

کاشکی نامشان نبودی خود

Чун ба ин ҷома дар шуданд авбош

چون به این جامه در شدند اوباش

Шуд дар офоқи макри эшон фош

شد در آفاق مکر ایشان فاش

Ғайритем дил гирифту доман низ

غیرتم دل گرفت و دامن نیز

Гуфтам : эй рӯзгор бо ман низ

گفتم: ای روزگار با من نیز

Чанд байнему чашми хўобоним ?

چند بینیم و چشم خوابانیم؟

Гуфт : к-эии Авҳадии штобоним

گفت: کای اوحدی شتابانیم

Ранги бидъат басӣ намонад , бош

رنگ بدعت بسی نماند، باش

То шавад ранги мабдаи мо фош

تا شود رنگ مبدا ما فاش

Нақши нақши расӯл ва ёронаст

نقش نقش رسول و یارانست

Ҳуб эшон гузин , ки кор онаст

حب ایشان گزین، که کار آنست

Нархи солус лоаш хоҳад шуд

نرخ سالوس لاش خواهد شد

Давр кашфаст , фош хоҳад шуд

دور کشفست، فاش خواهد شد

Ҳар ки гардан бипечад аз дар ӯ

هر که گردن بپیچد از در او

Гар сипеҳраст , хок бар сар ӯ

گر سپهرست، خاک بر سر او

Нақш садиқ менамоям рост

نقش صدیق مینمایم راست

Ба диёраши рӯ ва бибин ки куҷост ?

به دیارش رو و ببین که کجاست؟

Дар замони саҳобау ёрон

در زمان صحابه و یاران

Он бузургон ва он накукорон

آن بزرگان و آن نکوکاران

Номи шайху самоъ ва хирқа набӯд

نام شیخ و سماع و خرقه نبود

Дайн ба ҳафтод ва чанд фирқа набӯд

دین به هفتاد و چند فرقه نبود

Бар чиҳил мард буд перҳанӣ

بر چهل مرد بود پیرهنی

Балки чли рӯҳ буд дар баданӣ

بلکه چل روح بود در بدنی

Карда буданд паии зи дунёи гум

کرده بودند پی ز دنیا گم

« сидолқўм » буд « хоади муҳим »

«سیدالقوم» بود « خاد مهم»

Тан ба реги равони нҳФтндӣ

تن به ریگ روان نهفتندی

Рози дилро ба каси нгФтндӣ

راز دل را به کس نگفتندی

Рӯй мардон ба роҳ бояд , роҳ

روی مردان به راه باید، راه

Чист ? ин хонаи кабӯду сиёҳ

چیست؟ این خانهٔ کبود و سیاه

Гар зи ман ришу шонаи хоҳии ҷуст

گر ز من ریش و شانه خواهی جست

Ҷанги дорӣ , баҳонаи хоҳии ҷуст

جنگ داری، بهانه خواهی جست

Ҳар ки дарёфт сари оли ъабо

هر که دریافت سر آل عبا

Хоҳ дар хирқа бошу хоҳи қабо

خواه در خرقه باش و خواه قبا

Бенишонеаст ранги даравишон

بی‌نشانیست رنگ درویشان

Чаҳ кунӣ ранги ҷомаи эшон ?

چه کنی رنگ جامهٔ ایشان؟

Ранги пӯшии зи баҳри ном буд

رنگ پوشی ز بهر نام بود

Номи ҷӯии зи фикри хом буд

نام جویی ز فکر خام بود

Бандаро ном ҷустан аз ҳавасаст

بنده را نام جستن از هوسست

Доғи он хоҷаи ном банда басаст

داغ آن خواجه نام بنده بسست

Бандаро номи бндгиши тамом

بنده را نام بندگیش تمام

Ба азин бандаро чаҳ бошад ном ?

به ازین بنده را چه باشد نام؟

Фикр бояд ки беғалат бошад

فکر باید که بی‌غلط باشد

Ҷома саҳласт , агар сиқт бошад

جامه سهلست، اگر سقط باشد

Суханӣ каз ҳузур гардад фош

سخنی کز حضور گردد فاش

Қойилаш ҳар ки ҳаст , агар сиқт бошад

قایلش هر که هست، اگر سقط باشد

Суханӣ каз ҳузур гардад фош

سخنی کز حضور گردد فاش

Қойилаш ҳар ки ҳаст , гӯ : мебош

قایلش هر که هست، گو: میباش

Чун дарахт сухан расед ба бор

چون درخت سخن رسید به بار

Нанишинем то буд дастор

ننشینیم تا بود دستار

Мивагар нағзу пухта ва нурӣаст

میوه گر نغز و پخته و نوریست

Гар биафтад з шох дастурӣаст

گر بیفتد ز شاخ دستوریست

Сухании кон ба роҳ дорад рӯй

سخنی کان به راه دارد روی

Гуфтанашро иҷозатаст , бигӯӣ

گفتنش را اجازتست، بگوی

Сухани он рости кӯи сухани синҷид

سخن آن راست کو سخن سنجد

Чаҳ зании тан ки : шайхи мирнҷд ?

چه زنی تن که: شیخ میرنجد؟

Онкаш ин нест пас чаҳ медонад ?

آنکش این نیست پس چه میداند؟

Вар маро ҳаст кас чаҳ медонад ?

ور مرا هست کس چه میداند؟

Раҳ ба ҳанҷори ман куҷои ёбӣ ?

ره به هنجار من کجا یابی؟

Зонка бедорам ва ту дар хобӣ

زانکه بیدارم و تو در خوابی

Сухани мо зи баҳри гуфтан буд

سخن ما ز بهر گفتن بود

Гуҳари мо зи баҳр сифтан буд

گهر ما ز بهر سفتن بود

Ҳам бибояд сухан бигуфт охир

هم بباید سخن بگفت آخر

Машкро чун тавон наҳуфт охир ?

مشک را چون توان نهفت آخر؟

Машк мо холисаст ва буи кунад

مشک ما خالصست و بوی کند

Ошиқи мастҳои ва ҳўӣ кунад

عاشق مست های و هوی کند

Ту ки ҳалвои хурӣу барӣоне

تو که حلوا خوری و بریانی

Халқро дар сухан нигарӣоне

خلق را در سخن نگریانی

Мо ки хӯн хӯрдаем пайваста

ما که خون خورده‌ایم پیوسته

Машк шуд хӯни хӯрдаи оҳиста

مشک شد خون خورده آهسته

Авҳадии шасти сол сахтӣ дид

اوحدی شست سال سختی دید

То шабӣ рӯй нек бахтӣ дид

تا شبی روی نیک بختی دید

Сари гуфтори мо маҷозӣ нест

سر گفتار ما مجازی نیست

Бозкни дида , кин ба бозӣ нест

بازکن دیده، کین به بازی نیست

Солҳо чун фалаки басари гаштам

سالها چون فلک بسر گشتم

То фалаки вор ба дидаи вари гаштам

تا فلک وار به دیده‌ور گشتم

Бар сари пой чилла дошта ам

بر سر پای چله داشته‌ام

Чун на аз баҳр зула дошта ам

چون نه از بهر زله داشته‌ام

Аз бурун дар миёни бозорам

از برون در میان بازارم

Вази даруни хлўтист бо ёрам

وز درون خلوتیست با یارم

Кас набинад ҷамоли селоати ман

کس نبیند جمال سلوت من

Раҳ надорад касе ба хилвати ман

ره ندارد کسی به خلوت من

То дили ман ба дӯст пайвастаст

تا دل من به دوست پیوستست

Сурҳо гирди сар ман бастаст

سورها گرد سر من بستست

Дили ман масти гашт ва дар бимам

دل من مست گشت و در بیمم

Ки : бидонанд ҳоли азин нимам

که: بدانند حال ازین نیمم

Ончӣ гуфтам магар ба мастӣ буд

آنچه گفتم مگر به مستی بود

Ғалатаст ин , ки айн ҳастӣ буд

غلطست این، که عین هستی بود

Ман чаҳ донам ба роҳи доштанат ?

من چه دانم به راه داشتنت؟

ӯ тавонад нигоҳи доштанат

او تواند نگاه داشتنت

Бози азин деви ишваи даҳ лоҳўл

باز ازین دیو عشوه ده لاحول

Ману наздик ӯ дурустии қавл

من و نزدیک او درستی قول

Кистам ман ки дам тавонам зад ?

کیستم من که دم توانم زد؟

ё дарин раҳи қадам тавонам зад ?

یا درین ره قدم توانم زد؟

Гашта бо ҳайбаташи фасеҳони лол

گشته با هیبتش فصیحان لال

Чун маниро чаҳ қил бошаду қол ?

چون منی را چه قیل باشد و قال؟

Оҷизӣ , муфлисӣ , тиҳии дастӣ

عاجزی، مفلسی،تهی‌دستی

Хоксорӣ , фурӯтанӣ , пастӣ

خاکساری، فروتنی، پستی

Умри худ дар ҳавас талаф карда

عمر خود در هوس تلف کرده

Номи худ ринд ва нохалаф карда

نام خود رند و ناخلف کرده

Бо чунин косу кӣсаи лоғар

با چنین کاس و کیسهٔ لاغر

Сухан аз ҷом гӯяму соғар

سخن از جام گویم و ساغر

Агар аз бодаи ҷом пар дорам

اگر از باده جام پر دارم

Зибдм , зонка ҷом дар дорам

زیبدم، زانکه جام در دارم

Гар чаҳ таърихи дони ин шаҳрам

گر چه تاریخ دان این شهرم

Ҳамчуи тақвими куҳна бе баҳрам

همچو تقویم کهنه بی‌بهرم

Солҳо ашк дида полудам

سالها اشک دیده پالودم

Рӯзҳо аз талаб нёсудам

روزها از طلب نیاسودم

Ақли анқоӣ мағрибам мехонд

عقل عنقای مغربم میخواند

Чархи золами чунин ба гӯшаи нишонд

چرخ زالم چنین به گوشه نشاند

Ба ҷавонӣ чу зол пер шудам

به جوانی چو زال پیر شدم

Ки чу симурғи гӯша гир шудам

که چو سیمرغ گوشه‌گیر شدم

Ҳам чу форуқи заҳри нӯшами ман

هم چو فاروق زهر نوشم من

Зонка тирёки миФршми ман

زانکه تریاک میفرشم من

Заҳри ман кас надид , ман хӯрдам

زهر من کس ندید، من خوردم

Ки ситами байну заҳри прўрдм

که ستم بین و زهر پروردم

Онкии зин заҳр шуд марои соқӣ

آنکه زین زهر شد مرا ساقی

« ъндаҳи рқитӣу трёқӣ »

« عنده رقیتی و تریاقی»