Илм боласт мурғи ҷонат ро
علم بالست مرغ جانت را
Бар сипеҳр ӯ баради равонат ро
بر سپهر او برد روانت را
Илми дилро ба ҷой ҷон бошад
علم دل را به جای جان باشد
Сар беилм бадгумон бошад
سر بیعلم بدگمان باشد
Дил бе илми чашм бе нураст
دل بیعلم چشم بینورست
Марди нодони з мардумӣ давраст
مرد نادان ز مردمی دورست
Илми илм бар барин боло
علم علم بر برین بالا
То бирав чун илми шӯии воло
تا برو چون علم شوی والا
Мабар аз пои илму дониши пай
مبر از پای علم و دانش پی
То ба қиўм дар рисӣ ва ба ҳӣ
تا به قیوم در رسی و به حی
Илм ақласту нафаси илми худоӣ
علم عقلست و نفس علم خدای
Беш азин бихўдӣ макун ба худ ой
بیش ازین بیخودی مکن به خود آی
Зончаҳ бар ҷони набшат дар бўтот
زانچه بر جان نبشت در بوتات
Шох илмасту миваи маълӯмот
شاخ علمست و میوه معلومات
Нест оби ҳаёти ҷузи дониш
نیست آب حیات جز دانش
Нест боби наҷоти ҷузи дониш
نیست باب نجات جز دانش
Ҳар ки ин об хӯрд боқӣ монад
هر که این آب خورد باقی ماند
Чашм ӯ дар ҷамол соқӣ монад
چشم او در جمال ساقی ماند
Мадад рӯҳ кун ба донишу дайн
مدد روح کن به دانش و دین
То шӯй ҳамнишин рӯҳи амин
تا شوی همنشین روح امین
Дайн ба дониши баланд ном шавад
دین به دانش بلند نام شود
Дайн бо илм кӣ тамом шавад ?
دینِ با علم کی تمام شود؟
Нур илмасту илми партави ақл
نور علمست و علم پرتو عقل
Равшанаст ин сухан чаҳ ҳоҷати нақл ?
روشنست این سخن چه حاجت نقل؟
Илм дорӣ машав ба роҳи залил
علم داری مشو به راه ذلیل
Илми баси роҳро чароғу далел
علم بس راه را چراغ و دلیل
Чун чароғу далел ва пурсидан
چون چراغ و دلیل و پرسیدن
Ҳаст , дар шаб чарост тарсид ?
هست، در شب چراست ترسید؟
Илм нурасту ҷаҳли торикӣ
علم نورست و جهل تاریکی
Илми роҳати барад ба борикӣ
علم راهت برد به باریکی
Донишаст оби зиндагонии мард
دانشست آب زندگانی مرد
Хунаки он коб зиндагонӣ хӯрд !
خنک آن کآب زندگانی خورد!
Дар паии кашфи ин ва он рафтан
در پی کشف این و آن رفتن
Ҷуз ба дониши куҷои тавон рафтан ?
جز به دانش کجا توان رفتن؟
Нафас бешааст ва гар бизӣ шераш
نفس بیشه است و گربزی شیرش
Ақли бозуу илми шамшераш
عقل بازو و علم شمشیرش
Илми худро макун зи ақли ҷудо
علم خود را مکن ز عقل جدا
То бадоне ки кист ақлу худо ?
تا بدانی که کیست عقل و خدا
Тан ба дониш сиришта бояд кард
تن به دانش سرشته باید کرد
Дил ба дониши фиришта бояд кард
دل به دانش فرشته باید کرد
Илм рӯй туро ба роҳи орад
علم روی ترا به راه آرد
Бо чароғат ба пешгоҳи орад
با چراغت به پیشگاه آرد
Илм агар қолбист вар ҷонӣаст
علم اگر قالبیست ور جانیست
Ҳар чаҳ донеи ту ба зи нодонист
هر چه دانی تو به ز نادانیست
Тан бирўҳ чист ? муштии гирд
تن بیروح چیست؟ مشتی گرد
Рӯҳ беилм чист ? бодии сард
روح بیعلم چیست؟ بادی سرد
Ҷаҳл хобасту илми бедорӣ
جهل خوابست و علم بیداری
Зон наоне вазин падедорӣ
زان نهانی وزین پدیداری
Ҷони донандагар чаҳ дмсозст
جان داننده گر چه دمسازست
Бо бадан бар фалак ба парвозаст
با بدن بر فلک به پروازست
Рози чарху фалаки бад-ӣни даврӣ
راز چرخ و فلک بدین دوری
На ҳам аз илм ёфт машҳурӣ ?
نه هم از علم یافت مشهوری؟
Илм киштӣ кунад бар оби равон
علم کشتی کند بر آب روان
Вонкаҳ киштӣ кунад ба илми тавон
وانکه کشتی کند به علم توان
Чун ту бо илми ошнои гаштӣ
چون تو با علم آشنا گشتی
Бигузарӣ зоб низ бе киштӣ
بگذری زآب نیز بی کشتی
Саги донои зи гови нодон ба
سگ دانا ز گاو نادان به
Ба ҳунар дар гузашти шаҳр аз даҳ
به هنر در گذشت شهر از ده
Шавад аз ҷаҳли марди коҳилу суст
شود از جهل مرد کاهل و سست
Дониш ӯро далер созаду чуст
دانش او را دلیر سازد و چست
Гардиши қуббаи чунин пуркор
گردش قبهٔ چنین پرکار
На ба илмаст , пас ба чист ? биор
نه به علمست، پس به چیست؟ بیار
Ин ҳамаи кору ҳарфату пеша
این همه کار و حرفت و پیشه
На ҳам аз донишасту андеша ?
نه هم از دانشست و اندیشه؟
Ҷаҳлу кӯряти сар ба чоҳ кашад
جهل و کوریت سر به چاه کشد
Илму бинандагӣ ба моҳ кашад
علم و بینندگی به ماه کشد
Дил шавадгар ба илми бинанда
دل شود گر به علم بیننده
Роҳ ҷӯяд ба офаринанда
راه جوید به آفریننده
Чун ба илмаши яқин дуруст шавад
چون به علمش یقین درست شود
Дар амали номдор ва чуст шавад
در عمل نامدار و چست شود
Мард бе илми ҷуфти ғами беҳтар
مرد بیعلم جفت غم بهتر
Дег бегӯшт бе кулами беҳтар
دیگ بیگوشت بیکلم بهتر
Ҷӯши ҷоҳил чу оташу хошок
جوش جاهل چو آتش و خاشاک
Бар дамад , лек зуд гардад хок
بر دمد، لیک زود گردد خاک
Илми девона бехалал набӯд
علم دیوانه بیخلل نبود
Зонка девонаро амал набӯд
زانکه دیوانه را عمل نبود
Уламои рости ртбтӣ дар ҷоҳ
علما راست رتبتی در جاه
Ки нагардад ба растхези табоҳ
که نگردد به رستخیز تباه
Илмро дузди баради натавонад
علم را دزد برد؟ نتواند
Ба аҷал низ марди натавонад
به اجل نیز مرد؟ نتواند
На ба майли замон хароб шавад
نه به میل زمان خراب شود
На ба сайли замин дар об шавад
نه به سیل زمین در آب شود
Ҷавҳари илми ҳамчу зар бошад
جوهر علم همچو زر باشد
Ки чу шуд куҳнаи тоза тар бошад
که چو شد کهنه تازهتر باشد
Нафасро илм мстФод кунад
نفس را علم مستفاد کند
Илми азин бештар чаҳ дод кунад ?
علم ازین بیشتر چه داد کند؟
Ончӣ дар илм беш мебояд
آنچه در علم بیش میباید
Дониши зот хеш мебояд
دانش ذات خویش میباید