Ҳолу кори ҷаҳони хёлотст

حال و کار جهان خیالاتست

Назарӣ кун ки : ин чаҳ ҳолотаст ?

نظری کن که: این چه حالاتست؟

Ҳар чаҳ ҳаст андарин ҷаҳони хароб

هر چه هست اندرین جهان خراب

Нақш ӯ божгўнаҳи бинӣ аз об

نقش او باژگونه بینی از آب

Ту ҳам инҳо дар об май бинӣ

تو هم اینها در آب می‌بینی

ё худ инҳо ба хоб мебинӣ

یا خود این‌ها به خواب میبینی

Мотамат сур бошад андари хоб

ماتمت سور باشد اندر خواب

Гиряи шодӣу хандаи ғам , дарёб

گریه شادی و خنده غم، دریاب

Зангӣаст онкӣ гуфтае чинӣ

زنگی است آنکه گفته‌ای چینی

Зонка ӯро бихоб май бинӣ

زانکه او را بخواب می‌بینی

Рухи зангии мубин , бибин дил ӯ

رخ زنگی مبین، ببین دل او

Дар ҷаҳон ҳар касеу ҳосил ӯ

در جهان هر کسی و حاصل او

Дили зангӣ ки ӯ надорад ранг

دل زنگی که او ندارد رنگ

Ба зар ва май ки тира бошаду танг

به زر و می که تیره باشد و تنگ

Ба сипеду сиёҳ ғарра мабош

به سپید و سیاه غره مباش

Равшанаши дор рӯй ва май байни фош

روشنش دار روی و می‌بین فاش

То чунин зиндае ту дар хобӣ

تا چنین زنده‌ای تو در خوابی

Чун бимирӣ тамом дарёбӣ

چون بمیری تمام دریابی

Ҳар ки пеш аз аҷал тавонад мард

هر که پیش از اجل تواند مرد

Ба чунин роз раҳ тавонад барад

به چنین راز ره تواند برد

Ҳар чаҳро нест бар хиради бунёд

هر چه را نیست بر خرد بنیاد

Пеши донанда бод бошад , бод

پیش داننده باد باشد، باد

Гар ту ҷонӣ , ғизоӣ ҷон меҷӯй

گر تو جانی، غذای جان میجوی

Вари тании ошу об ва нон меҷӯй

ور تنی آش و آب و نان میجوی

Прхўрии зини шароб , масти ое

پرخوری زین شراب، مست آیی

Хуфта ва бехабар ба дасти ое

خفته و بی‌خبر به دست آیی

Онкӣ омад зи роҳи ақли бадар

آنکه آمد ز راه عقل بدر

Хӯрдан гов кард ва хуфтани хар

خوردن گاو کرد و خفتن خر

Даст ӯ ҳар ду рӯз бар шохӣ

دست او هر دو روز بر شاخی

Мор ӯ ҳар дамӣ ба сӯрохӣ

مار او هر دمی به سوراخی

Равғанаш дар чароғ кам гардад

روغنش در چراغ کم گردد

Пушташ аз бори хрзаҳ хам гардад

پشتش از بار خرزه خم گردد

Ҳар дамии дилбарӣ ҳаме гирад

هر دمی دلبری همی گیرد

То ки аз дардашон фурӯ мерад

تا که از دردشان فرو میرد

Марги азин навъи зиндагонӣ ба

مرگ ازین نوع زندگانی به

Номи ин қавм худ ндонӣ ба

نام این قوم خود ندانی به

Чаҳ вафои хиздти зи ёри ҷалб ?

چه وفا خیزدت ز یار جلب؟

Ёрӣ аз равшанони чархи талаб

یاری از روشنان چرخ طلب

Ҳосил аз ёр нест ҷузи тезӣ

حاصل از یار نیست جز تیزی

Вази ҷалби ҷузи харобаи даҳлезӣ

وز جلب جز خرابه دهلیزی

Марди кноси мустароҳ шуда

مرد کناس مستراح شده

Арзу молу зараши мубоҳ шуда

عرض و مال و زرش مباح شده

Ақлро рӯй дар камолӣ ҳаст

عقل را روی در کمالی هست

Биҷузин хӯрд ва хуфт ҳоле ҳаст

بجزین خورد و خفت حالی هست

То забони ту ин ва феъл онаст

تا زبان تو این و فعل آنست

Рӯй ин роз бар ту пинҳонаст

روی این راز بر تو پنهانست

Чун ки шаҳват шавад ҳам овозат

چون که شهوت شود هم آوازت

Сар ба сӯй ғазаб кашад бозат

سر به سوی غضب کشد بازت

БрФрўзди ғазаби равонат ро

برفروزد غضب روانت را

Бабради хашми ҳалқи ҷонат ро

ببرد خشم حلق جانت را

Ғазабат рӯй дил сиёҳ кунад

غضبت روی دل سیاه کند

Шаҳватати мағзи ҷон табоҳ кунад

شهوتت مغز جان تباه کند

Ғазабу шаҳват аз миён бурдор

غضب و شهوت از میان بردار

Коми хеш аз арӯс ҷон бурдор

کام خویش از عروس جان بردار

Нутфаеро ки пштўораҳи тест

نطفه‌ای را که پشتوارهٔ تست

Ройгонаши мада , ки пораи тест

رایگانش مده،که پارهٔ تست

Ин чунин нутфаро ту бархезӣ

این چنین نطفه را تو برخیزی

Зуди андари мшимаҳ эй резӣ

زود اندر مشیمه‌ای ریزی

Буд андари мшимаҳи як чанде

بود اندر مشیمه یک چندی

Ба дар ояд сутӯдаи фарзандӣ

به در آید ستوده فرزندی

Чанд рӯзӣ ба ноз дорандаш

چند روزی به ناز دارندش

зи оташу об боз дорандаш

ز آتش و آب باز دارندش

Пас аз он ҳамчуи сарви боланда

پس از آن همچو سرو بالنده

Навҷуоне шавад сголндаҳ

نوجوانی شود سگالنده

Оташи шаҳваташ баланд шавад

آتش شهوتش بلند شود

Ба зану бачаи пой банд шавад

به زن و بچه پای بند شود

Сару ришии дурӯғи бтрозд

سر و ریشی دروغ بترازد

Ман ва мое зи хеш бар созад

من و مایی ز خویش بر سازد

Ғазабаши ҳалқ дар дўол кашад

غضبش حلق در دوال کشد

Шаҳваташи мӯш дар ҷувол кашад

شهوتش موش در جوال کشد

Меравад чун сегон занҷирӣ

میرود چون سگان زنجیری

Ин чунин то ба ҳолати перӣ

این چنین تا به حالت پیری

Заъф шасташ нишаст фармоед

ضعف شستش نشست فرماید

Бастани по ва даст фармоед

بستن پا و دست فرماید

Муддатӣ инчунин ба сар гардад

مدتی اینچنین به سر گردد

Заҳмати духтар ва писар гардад

زحمت دختر و پسر گردد

Зани азуи сайру бачагонаши ҳам

زن ازو سیر و بچگانش هم

Ҳама дар қасди молу ҷонаши ҳам

همه در قصد مال و جانش هم

Ба дуои худу дуои касон

به دعای خود و دعای کسان

Баравад зини сарои булҳавасон

برود زین سرای بوالهوسان

Зуд бар таҳтае ншонндш

زود بر تخته‌ای نشانندش

Бар сари ҳуфрае дўонндш

بر سر حفره‌ای دوانندش

Бнҳндш ба хок ва боз оянд

بنهندش به خاک و باز آیند

Ба сари мол ӯ фароз оянд

به سر مال او فراز آیند

Хонаро ғоратӣ дар андозанд

خانه را غارتی در اندازند

Ба шабии ҷумларо бипардозанд

به شبی جمله را بپردازند

Ин ҳисобӣ ки : чанд мзлмаҳи барад ?

این حسابی که: چند مظلمه برد؟

Он фиғонӣ ки : аз чаҳ зуд намурда ?

آن فغانی که: از چه زود نمرد؟

Гӯри пари мору хонаи пари каждум

گور پر مار و خانه پر کژدم

Хоҷа дар дому гуфтугӯӣ аз дам

خواجه در دام و گفتگوی از دم

Бар сар оянд моликонаши зуд

بر سر آیند مالکانش زود

Ки бигӯ : то турои худоӣ ки буд ?

که بگو: تا ترا خدای که بود؟

Дар саволаши кашанду дармонд

در سؤالش کشند و درماند

Чун суханро ҷавоби натавонад

چون سخن را جواب نتواند

Оташи хашм бар фурӯзонанд

آتش خشم بر فروزانند

Дар шаби аввалаши бсўзоннд

در شب اولش بسوزانند

Инчунин то ба вақт пурсидан

اینچنین تا به وقت پرسیدن

Нҳлндши дамӣ ба иўсидн

نهلندش دمی به یوسیدن

Бӯдан ва рафтан чунин Чехияанд ?

بودن و رفتن چنین چکند؟

Ба чикор ояд он ва ин Чехияанд ?

به چکار آید آن و این چکند؟

Ҷоҳилоне ки кор нон карданд

جاهلانی که کار نان کردند

Дайну ?данеи чунин зиён карданд

دین و دنیی چنین زیان کردند

Чанд азин ранҷ ва чанд азин хорӣ ?

چند ازین رنج و چند ازین خواری؟

Баҳри чизе ки зуд бигзорӣ

بهر چیزی که زود بگذاری

Мурғу моҳӣ чаҳ мекашӣ дар дайр ?

مرغ و ماهی چه میکشی در دیر؟

Чун нишон смк ндонӣу тиз

چون نشان سمک ندانی و طیز

Меҳри худро ба меҳри зар чаҳ диҳӣ

مهر خود را به مهر زر چه دهی

Сари худро ба дардисар чаҳ диҳӣ ?

سر خود را به دردسر چه دهی؟

Дар нигар то : куҷост ғами хорӣ ?

در نگر تا: کجاست غم‌خواری؟

Ғами аўхўр , чу мекунӣ корӣ

غم اوخور، چو میکنی کاری

Дили дармондагон ба даст овар

دل درماندگان به دست آور

Бар ситами пешагони шикаст овар

بر ستم پیشگان شکست‌آور

Биҷузин гуфтҳо ки кардам ёд

بجزین گفتها که کردم یاد

Ҳолатӣ ҳаст ва шарҳ хоҳам дод

حالتی هست و شرح خواهم داد

Гар чаҳ он ҷумлаи урфу одат буд

گر چه آن جمله عرف و عادت بود

Лек сармояи саодат буд

لیک سرمایهٔ سعادت بود

Чун мؤдб шавад ба онҳо мард

چون مؤدب شود به آنها مرد

Ин саодат талаб тавонад кард

این سعادت طلب تواند کرد

Пеши азин соликону ғаввосон

پیش ازین سالکان و غواصان

Роҳро бар ту кардаанд осон

راه را بر تو کرده‌اند آسان

Роҳ эшон бибин ки : чун рафтанд ?

راه ایشان ببین که:چون رفتند؟

Бачаи навъ аз ҷаҳони буруни рафтанд ?

بچه نوع از جهان برون رفتند؟

Гом бар гомашон на ва мерӯ

گام بر گامشان نه و میرو

Рӯзи роҳати мубину шаби мғнў

روز راحت مبین و شب مغنو

Кин тариқ риёзатасту фано

کین طریق ریاضتست و فنا

Натавон рафт ҷуз ба ранҷу ъно

نتوان رفت جز به رنج و عنا

Гар дилати зини сухан ҳаросон шуд

گر دلت زین سخن هراسان شد

Тарк дунё бикун , ки осон шуд

ترک دنیا بکن، که آسان شد