эй сияҳи мори ҷаҳонро шудаи афсунгар

ای سیه مار جهان را شده افسونگر

Нараҳад мори Фасоӣ аз бади мори охир

نرهد مار فسای از بد مار آخر

Неши ин мор ҳар онкас ки хӯрд мерад

نیش این مار هر آنکس که خورد میرد

Ва онкӣ ӯ марди куҷо зинда шавад дигар

و آنکه او مرد کجا زنده شود دیگر

Бунаи ин кӣса ва ин муҳраи афсун ро

بنه این کیسه و این مهره افسون را

Ба фусунсозӣ гетӣ нафасӣ бингар

به فسون سازی گیتی نفسی بنگر

Бикун ин пояу бунёд дигар бар на

بکن این پایه و بنیاد دگر بر نه

Бигзор ин раҳ ва аз роҳ дигар бигузар

بگذار این ره و از راه دگر بگذر

Ту худованди парастӣ , насазад ҳаргиз

تو خداوند پرستی، نسزد هرگز

Кор бтхонаҳ гузинӣу шӯии бутгар

کار بتخانه گزینی و شوی بتگر

Аз тани хеши бсоӣӣ , чу шӯии савҳон

از تن خویش بسائی، چو شوی سوهان

Доман хеш бисӯзӣ , чу шӯии ахгар

دامن خویش بسوزی، چو شوی اخگر

Ту бад-ӣн бепарӣу хурдӣ агар рӯзӣ

تو بدین بی پری و خردی اگر روزی

Биппарӣ , бигузарӣ аз меҳру маи анвар

بپری، بگذری از مهر و مه انور

зи ту ҳайф эй гули шодоб ки рўӣидӣ

ز تو حیف ای گل شاداب که روئیدی

Бо чунин партави рухсор ба хори андар

با چنین پرتو رخسار به خار اندر

Ту чунон бихўдӣ аз худ ки намайдонӣ

تو چنان بیخودی از خود که نمیدانی

Ки туро мебарад ин киштӣ бе лангар

که ترا میبرد این کشتی بی لنگر

Ҷаҳд кун то хираду фикрат вроӣӣ ҳаст

جهد کن تا خرد و فکرت ورائی هست

Ончӣ доданд бигиранд зи мо яксар

آنچه دادند بگیرند ز ما یکسر

Нафаси бадхоҳи зи кас рӯй нмитобд

نفس بدخواه ز کس روی نمیتابد

Гар ту зон рӯй битобӣ чаҳ азин беҳтар

گر تو زان روی بتابی چه ازین بهتر

Зиндагии пари хатару кори ту сармастӣ

زندگی پر خطر و کار تو سرمستی

Аҳримани гуруснау боғи ту бор овар

اهرمن گرسنه و باغ تو بار آور

Оқибати зори бсўзондти ин оташ

عاقبت زار بسوزاندت این آتش

Охир кор кунад гмрҳти ин раҳбар

آخر کار کند گمرهت این رهبر

Себро ғайр хӯрд , баҳр ту монад санг

سیب را غیر خورد، بهر تو ماند سنگ

Нафъро ғайри барад , баҳр ту монад зр

نفع را غیر برد، بهر تو ماند ضر

Ту агар шӯъбада аз муъҷиза бишносӣ

تو اگر شعبده از معجزه بشناسی

Накунад шӯъбадаи ин соҳири ҷодӯгар

نکند شعبده این ساحر جادوگر

Захм ханҷар назанад ҳичгҳии сӯзан

زخم خنجر نزند هیچگهی سوزن

Кор сӯзан накунад ҳичгҳии ханҷар

کار سوزن نکند هیچگهی خنجر

Домани рӯҳи зи кирдор бад олудӣ

دامن روح ز کردار بد آلودی

Ҷомаро гоҳ задӣ машку гуҳии анбар

جامه را گاه زدی مشک و گهی عنبر

Андари ондл ки худои ҳоким ва султон шуд

اندر آندل که خدا حاکم و سلطان شد

Дигар ондл нашавад ҷои каси дигар

دیگر آندل نشود جای کس دیگر

Рӯҳ зад хаймаи дониш , на тани хокӣ

روح زد خیمهٔ دانش، نه تن خاکی

Хизр шуд зиндаи ҷовид , на Искандар

خضر شد زندهٔ جاوید، نه اسکندر

з адаб пресс , мапурс аз насабу сирват

ز ادب پرس، مپرس از نسب و ثروت

зи ҳунари гӯй , магӯӣ аз падару модар

ز هنر گوی، مگوی از پدر و مادر

Макун ингуна таба , ҷони гиромӣ ро

مکن اینگونه تبه، جان گرامی را

Ки бетони ҳеҷ надории ту зи ҷони хуштар

که بتن هیچ نداری تو ز جان خوشتر

Панҷаи бози қазои боз ва ту дар бозӣ

پنجهٔ باز قضا باز و تو در بازی

Вақт чун барқи гурезон ва ту дар бистар

وقت چون برق گریزان و تو در بستر

Тираи роӣӣ чаҳ зи ҷаҳл ва чаҳ зи худ бинӣ

تیره رائی چه ز جهل و چه ز خود بینی

Ғарқи гаштан чаҳ баравад ва чаҳ ббҳри андар

غرق گشتن چه برود و چه ببحر اندر

Ту зиён кардаеу бози ҳмихўоҳӣ

تو زیان کرده‌ای و باز همیخواهی

Машкат аз чин расаду дибаҳи ?ут аз шаштар

مشکت از چین رسد و دیبه‌ات از ششتر

Рӯ ки дар дасти ту сармоя ва судӣ нест

رو که در دست تو سرمایه و سودی نیست

Суд бояд ки кунад мардуми савдогар

سود باید که کند مردم سوداگر

Ту нае мӯр ки мурғони бзнндти раҳ

تو نه‌ای مور که مرغان بزنندت ره

Ту нае мурғ ки Тифлони бикунандати пар

تو نه‌ای مرغ که طفلان بکنندت پر

Соликон по наниҳоданд баҳри барзан

سالکان پا ننهادند بهر برزن

Оқилон бода нахурданд з ҳар соғар

عاقلان باده نخوردند ز هر ساغر

Чаҳ барии номи раҳи хеш бар шайтон

چه بری نام ره خویش بر شیطان

Чаҳ наҳй шамъи шаби худ барраи сарсар

چه نهی شمع شب خود بره صرصر

Ақлро хор кунад дидаи зоҳири байн

عقل را خوار کند دیدهٔ ظاهر بین

Рӯҳро зор кашад мардуми тан парвар

روح را زار کشد مردم تن‌پرور

Чун ту , баси тоӣр бе таҷрибаи хўшхўон

چون تو، بس طائر بی تجربه خوشخوان

Сайд гаштааст дарин гулшани хуши манзар

صید گشته است درین گلشن خوش منظر

Домҳо бенгарӣ эй мурғаки осӯда

دامها بنگری ای مرغک آسوده

Агар аз равзанаи лона бар ореи сар

اگر از روزنهٔ لانه بر آری سر

Ин кабӯтар ки ту байняши чунин бихўд

این کبوتر که تو بینیش چنین بیخود

Шоҳбозиш гирифтаст бчнги андар

شاهبازیش گرفتست بچنگ اندر

Охир эй шери жён , банди зи пои бугсал ,

آخر ای شیر ژیان، بند ز پا بگسل،

Охир эй мурғи саодат , зи қафаси брпр

آخر ای مرغ سعادت، ز قفس برپر

Ба чароғи дил агар равшании аФзоӣӣ

به چراغ دل اگر روشنی افزائی

Ҷилваи фикри ту аз хур шавад афзӯнтар

جلوهٔ فکر تو از خور شود افزونتر

Доманатро натавонад ки бёлоид

دامنت را نتواند که بیالاید

Ҳеҷ олӯда , ?герати пок буд гавҳар

هیچ آلوده، گرت پاک بود گوهر

Калла аз ртбти сари мартаба Эй дорад

کله از رتبت سر مرتبه‌ای دارد

Чу сар афтод , чаҳ суд аз каллау афсар

چو سر افتاد، چه سود از کله و افسر

Сӯхти парвона ва донист дар он соъат

سوخت پروانه و دانست در آن ساعت

Ки шуд андоми заъифаши ҳамаи хокистар

که شد اندام ضعیفش همه خاکستر

Ҳар чаҳ киштӣ , малаху мӯри биғмои барад

هر چه کشتی، ملخ و مور بیغما برد

Венаи чунин хушк шуд ин мазраъаи ахзар

وین چنین خشک شد این مزرعهٔ اخضر

Ба тани сӯхтагон чанд шӯии пайкон

به تن سوختگان چند شوی پیکان

Ба дили хастаи дилон чанд занӣ нашутур

به دل خسته‌دلان چند زنی نشتر

Ту дигар ҳеҷ надории зи сулаймонӣ

تو دگر هیچ نداری ز سلیمانی

Агар ин деви зи дастати баради ангуштар

اگر این دیو ز دستت برد انگشتر

Дилат аз равшанӣ ҷонат шавад равшан

دلت از روشنی جانت شود روشن

Зонка ин ҳар ду қаринанд бикдигр

زانکه این هر دو قرینند بیکدیگر

Дар гулистони дилӣ , гулбунӣ аз ҳикмат

در گلستان دلی، گلبنی از حکمت

Ба зи сад боғи гулу ёсуману ъбҳр

به ز صد باغ گل و یاسمن و عبهر

Чаҳ кашии миннати дунони басар ҳар раҳ

چه کشی منت دونان بسر هر ره

Чаҳ рӯй дар талаби нони басӯи ҳар дар

چه روی در طلب نان بسوی هر در

Онкии зар ҳунар андӯхт , нашуд муфлис

آنکه زر هنر اندوخت، نشد مفلس

Онкии кори дил ва ҷон кард , нашуд музтар

آنکه کار دل و جان کرد، نشد مضطر

Пари тоўс чаҳ бандӣ бидам каркас

پر طاوس چه بندی بدم کرکس

Чу дам ороста гардад , чаҳ кунӣ бо пар

چو دم آراسته گردد، چه کنی با پر

Ончии омухти бмои чарх , сияҳ корӣаст

آنچه آموخت بما چرخ، سیه کاریست

Гарчи кардем сияҳи баси варақу дафтар

گرچه کردیم سیه بس ورق و دفتر

Аўстодӣ накунад кӯдак бе устод

اوستادی نکند کودک بی استاد

Дарси дониши надиҳади мардум бе машъар

درس دانش ندهد مردم بی مشعر

Ҷисм чун кӯдак ва ҷонаст варои доя

جسم چون کودک و جانست ورا دایه

Ақл чун модар ва илмаст варои духтар

عقل چون مادر و علم است ورا دختر

Илм некӯаст , чаҳ дар хона чаҳ дар ғурбат

علم نیکوست، چه در خانه چه در غربت

Авд хушбӯаст , чаҳ дар коса чаҳ дар миҷмар

عود خوشبوست، چه در کاسه چه در مجمر

Кохи дили ҷўӣӣ аз кӯии тани мискин

کاخ دل جوئی از کوی تن مسکین

Шимши зари хоҳӣ аз кӯраи оҳангар

شمش زر خواهی از کورهٔ آهنگر

Кордонон нагузинанд табаи корӣ

کاردانان نگزینند تبه‌کاری

Номҷўён нанишинанд баҳри маҳзар

نامجویان ننشینند بهر محضر

Оғул аз хонаи басии давру шубон дар хоб

آغل از خانه بسی دور و شبان در خواب

Гурги баддили бкмину рамаи андари чр

گرگ بددل بکمین و رمه اندر چر

Ҷои осоиши дуздон буд ин водӣ

جای آسایش دزدان بود این وادی

Маскани ғӯли биёбон буд ин маъбар

مسکن غول بیابان بود این معبر

Хӯни длҳости дарин ҷоми шақоӣқи гаван

خون دلهاست درین جام شقایق گون

Тиргиҳости дарин нилприи чодар

تیرگیهاست درین نیلپری چادر

Баҳри ворун шудани афрошти сари ин роят

بهر وارون شدن افراشت سر این رایت

Баҳри вайрон шудан обод шуд ин кишвар

بهر ویران شدن آباد شد این کشور

Хонаеро ки на сақфӣ ва на бунёдӣаст

خانه‌ای را که نه سقفی و نه بنیادیست

Ин чунин хона чаҳ аз хишт ва чаҳ аз мармар

این چنین خانه چه از خشت و چه از مرمر

Сур мӯшаст агар гурба шавад бемор

سور موش است اگر گربه شود بیمار

Ид гургаст агар шер шавад лоғар

عید گرگ است اگر شیر شود لاغر

Поки шӯ то нахурӣанда нопокӣ

پاک شو تا نخوری انده ناپاکی

Неки шӯ то ндиҳандат ббдии кайфар

نیک شو تا ندهندت ببدی کیفر

Ҳамаи кирдори ту аз тести чунин тира

همه کردار تو از تست چنین تیره

Чаҳ кунӣ шикваи зи моҳу гила аз ахтар

چه کنی شکوه ز ماه و گله از اختر

Вақт монанди гулӯбанд буд , парвин

وقت مانند گلوبند بود، پروین

Чу шавад пора , пароканда шавад гавҳар

چو شود پاره، پراکنده شود گوهر