Ҳосили умри ту афсӯс шуду ҳурмон

حاصل عمر تو افسوس شد و حرمان

Айби худро макун аидўсти зи худ пинҳон

عیب خود را مکن ایدوست ز خود پنهان

Вақт зойеъ накунад ҳеҷ ҳунарпеша

وقت ضایع نکند هیچ هنرپیشه

Ҷуфт ботил нашавад ҳеҷ ҳақиқати дон

جفت باطل نشود هیچ حقیقت دان

Ҳичгаҳ нест раҳу расми хирадмандӣ

هیچگه نیست ره و رسم خردمندی

Гурусна хуфтан ва дар суфра нуҳуфтани нон

گرسنه خفتن و در سفره نهفتن نان

Даҳри гргисти гурусна , рух аз ӯ баргир

دهر گرگیست گرسنه، رخ از او برگیر

Чархи диўисти сияҳи дил , дили азуи бустон

چرخ دیویست سیه دل، دل ازو بستان

По бар ин раҳгузари сахти гаронтар на

پا بر این رهگذر سخت گرانتر نه

Асби зини дашти хатарноки сабктар рон

اسب زین دشت خطرناک سبکتر ران

Мавҷу тӯфон ва наҳангаст дарин дарё

موج و طوفان و نهنگست درین دریا

Бояд андеша кунад зини ҳамаи кштибон

باید اندیشه کند زین همه کشتیبان

Ҳеҷ огоҳ нёсуд дарин зулмат

هیچ آگاه نیاسود درین ظلمت

Ҳеҷ девона нашуд бастаи ин зиндон

هیچ دیوانه نشد بستهٔ این زندان

эй басои хирмани умед ки дар икдм

ای بسا خرمن امید که در یکدم

Кард хокистараши ин соъиқаи сӯзон

کرد خاکسترش این صاعقهٔ سوزان

Такя бар ахтар фирӯз макун чандин

تکیه بر اختر فیروز مکن چندین

Эмин аз фитна айём машав чандон

ایمن از فتنهٔ ایام مشو چندان

Бе ту бас хоҳад бӯдани дайу фарвардин

بی تو بس خواهد بودن دی و فروردین

Бе ту бас хоҳад гаштани фалаки гардон

بی تو بس خواهد گشتن فلک گردان

Чу шавад ҷон , ба чаҳ дардят расад пайкар

چو شود جان، به چه دردیت رسد پیکر

Чу равад сар ба чаҳ корят хӯрд сомон

چو رود سر به چه کاریت خورد سامان

Ту худ ар бо нигаҳии поки бахуди бинӣ

تو خود ار با نگهی پاک بخود بینی

Ёбии он ганҷ ки ҷўӣиши дарин вайрон

یابی آن گنج که جوئیش درین ویران

Чу китобӣаст риё , беварақ ва бе хат

چو کتابیست ریا، بی ورق و بی خط

Чу дрхтисти ҳўӣ , бе бен ва бе ағсон

چو درختیست هوی، بی بن و بی اغصان

Ҳеҷ оқил наниҳад бар кафи дасти оташ

هیچ عاقل ننهد بر کف دست آتش

Ҳеҷ ҳушёр нисоед бзбони савҳон

هیچ هشیار نساید بزبان سوهان

То ту чун гӯии дарин кӯии басари гардӣ

تا تو چون گوی درین کوی بسر گردی

Боядат хираи ҷафо дидан аз ин чавгон

بایدت خیره جفا دیدن از این چوگان

Гашти ҳангоми дарав , кишт чаҳ кардӣ ҳин

گشت هنگام درو، کشت چه کردی هین

Омад овои ҷарас , тӯша чаҳ дории ҳон

آمد آوای جرس، توشه چه داری هان

Раҳрави гумшудау роҳзанон дар пеш

رهرو گمشده و راهزنان در پیش

Шаби тору хари лангу раҳ бе поён

شب تار و خر لنگ و ره بی پایان

Бикаш ин нафаси ҳақиқати каши худ байн ро

بکش این نفس حقیقت کش خود بین را

Ин на ҷурмӣаст ки хоҳанд зи ту товон

این نه جرمی است که خواهند ز تو تاوان

Ба яке дил натавон кори тан ва ҷон кард

به یکی دل نتوان کار تن و جان کرد

Ба яке дасти ду тнбўр задан , натавон

به یکی دست دو طنبور زدن، نتوان

Хиради устод ва ту шогирду ҷаҳони мактаб

خرد استاد و تو شاگرد و جهان مکتب

Чаҳ раседат ки чунин кавданӣу нодон

چه رسیدت که چنین کودنی و نادان

Ту шудӣ коҳил ва аз корбарии гаштӣ

تو شدی کاهل و از کاربری گشتی

На зимистон гунаҳӣ дошт на тобистон

نه زمستان گنهی داشت نه تابستان

Бӯстон буд вуҷӯди ту гуҳи хилқат

بوستان بود وجود تو گه خلقت

Тухми кирдор бадаш кард чу шўрстон

تخم کردار بدش کرد چو شورستان

Ту мапиндор ки унноб диҳад ълқм

تو مپندار که عناب دهد علقم

Ту мапиндор ки иззат расад аз хизлон

تو مپندار که عزت رسد از خذلان

Манишин бо ҳамаи кас , кози паии бади корӣ

منشین با همه کس، کاز پی بد کاری

Одамӣ рӯй тавонанд шудани девон

آدمی روی توانند شدن دیوان

Гашти Иблис чу ғаввос ба баҳри дил

گشت ابلیس چو غواص به بحر دل

Монад бар ҷои шабаҳ ва рафт дар ғалатон

ماند بر جا شبه و رفت در غلطان

Пўиаҳ осӯда накардаст касе зини раҳ

پویه آسوده نکردست کسی زین ره

Луқма бесанг нахурдаст касе зин хон

لقمه بی سنگ نخوردست کسی زین خوان

Гар шӯй бод бигардаш нарисӣ ҳаргиз

گر شوی باد بگردش نرسی هرگز

Тоӣри умр чу аз дом ту шуд парон

طائر عمر چو از دام تو شد پران

Дай шуд имрӯз , бихира махӯр андӯҳаш

دی شد امروز، بخیره مخور اندوهش

Каз пас мурда хирадманд накард афғон

کز پس مرده خردمند نکرد افغان

Хар ту мебарад ин ғӯл биёбоне

خر تو میبرد این غول بیابانی

Охири кор ту меМонӣ ва ин полон

آخر کار تو میمانی و این پالان

Шбрў даҳр нагардад ҳама дар як роҳ

شبرو دهر نگردد همه در یک راه

Гаштан чарх набошад ҳама бар яксон

گشتن چرخ نباشد همه بر یکسان

Комҳо талх шуд аз талхии ин ҳалво

کامها تلخ شد از تلخی این حلوا

Аҳдҳо суст шуд аз сустии ин паймон

عهدها سست شد از سستی این پیمان

Онкии нашинохта аз ҳам алиф ва бо ро

آنکه نشناخته از هم الف و با را

Зу чаҳ дории тамаъи маърифати қуръон

زو چه داری طمع معرفت قرآن

Пуртӯии даҳ , ту нае деви даруни тира

پرتوی ده، تو نه‌ای دیو درون تیره

Кӯшишӣ кун , ту нае колбуд бе ҷон

کوششی کن، تو نه‌ای کالبد بی جان

Ба ту ҳарч он расад аз танагӣу мискинӣ

به تو هرچ آن رسد از تنگی و مسکینی

Ҳама аз тест , на аз каҷравии даврон

همه از تست، نه از کجروی دوران

Номи ҷўӣӣ ? чу малик бош накӯи кирдор

نام جوئی؟ چو ملک باش نکو کردار

Қадари хоҳӣ ? чу фалак бош баланди арқон

قدر خواهی؟ چو فلک باش بلند ارکان

Бирав эй қатра дар оғӯш садаф биншин

برو ای قطره در آغوش صدف بنشین

Рӯй бинмоӣ чу гаштии гуҳари рахшон

روی بنمای چو گشتی گهر رخشان

Ёрӣ аз илму ҳунари хоҳ , чу дармонӣ

یاری از علم و هنر خواه، چو درمانی

На фалон бо ту кунад ёрӣ ва на баҳмон

نه فلان با تو کند یاری و نه بهمان

Дониш андӯз , чаҳ ҳосил буд аз даъвӣ

دانش اندوز، چه حاصل بود از دعوی

Маънӣ омӯз , чаҳ судӣ расад аз унвон

معنی آموز، چه سودی رسد از عنوان

Бастаи шавқ буд аз ду ҷаҳони озод

بستهٔ شوق بود از دو جهان آزاد

Куштаи ишқ буд зиндаи ҷовидон

کشتهٔ عشق بود زندهٔ جاویدان

Ҳамаи зореъи набарди вақти дарави хирман

همه زارع نبرد وقت درو خرمن

Ҳама ғаввос наёрад гуҳар аз Аммон

همه غواص نیارد گهر از عمان

Зеб ёбад сару тан аз адабу дониш

زیب یابد سر و تن از ادب و دانش

Зинда гардад дилу ҷон аз ҳунару ирфон

زنده گردد دل و جان از هنر و عرفان

Ақл ганҷаст , набояд ки баради дуздаш

عقل گنجست، نباید که برد دزدش

Илм нураст , набояд ки шавад пинҳон

علم نورست، نباید که شود پنهان

Ҳастӣ аз баҳри тани осонӣ агар будӣ

هستی از بهر تن آسانی اگر بودی

Чаҳ бадии бартарии одамӣ аз ҳайвон

چه بدی برتری آدمی از حیوان

Гар набӯдӣ сухани таййибату рангу бӯ

گر نبودی سخن طیبت و رنگ و بو

Хску хушки бадии ҳамчуи гулу райҳон

خسک و خشک بدی همچو گل و ریحان

Ҷомаи ҷони ту зевар илм орост

جامهٔ جان تو چون زیور علم آراست

Чаҳ ғам ар перҳани танат буд халқон

چه غم ار پیرهن تنت بود خلقان

Саҳар бозаст фалак , лек чаҳ хоҳад кард

سحر باز است فلک، لیک چه خواهد کرد

Саҳар бо онкӣ буд чун писари умрон

سحر با آنکه بود چون پسر عمران

Чу шудӣ нек , чаҳ Перуоти зи бади рӯзӣ

چو شدی نیک، چه پروات ز بد روزی

Чу шудӣ Нӯҳ , чаҳ андешаи ?ут аз тӯфон

چو شدی نوح، چه اندیشه‌ات از طوفان

Бирав аз тӣаи балои гумшуда Эй дарёб

برو از تیه بلا گمشده‌ای دریاب

Бизан обӣу зи ҷонӣ шарарӣ бинишон

بزن آبی و ز جانی شرری بنشان

Ба яке луқма , дили гурусна Эй бинавоз

به یکی لقمه، دل گرسنه‌ای بنواز

Ба яке ҷома , тани бараҳнае пӯшон

به یکی جامه، تن برهنه‌ای پوشان

Бенавои марди бҳсрти зи ғами ноне

بینوا مرد بحسرت ز غم نانی

Хоҷаи длкўФтаҳи гашт аз барраи бирён

خواجه دلکوفته گشت از برهٔ بریان

Сӯхтгар дар дили шаби хирмани парвона

سوخت گر در دل شب خرمن پروانه

Шамъи ҳам то бсҳргоаҳ буд меҳмон

شمع هم تا بسحرگاه بود مهمان

Беҳунар гарчи бетони дибаҳи чини пӯшад

بی هنر گرچه بتن دیبهٔ چین پوشد

Ба пашизии нхрндш чу шавад урён

به پشیزی نخرندش چو شود عریان

Ҳамаи ёрони ту аз чустӣу чолокӣ

همه یاران تو از چستی و چالاکی

Парниёни боф ва ту дар коргаҳи каттон

پرنیان باف و تو در کارگه کتان

Онкии сарроф гуҳар шуд наниҳад ҳаргиз

آنکه صراف گهر شد ننهد هرگز

Сангро бо дар шҳўори бики мизон

سنگ را با در شهوار بیک میزان

з чаҳ , эй шохки наврас , надиҳӣ борӣ

ز چه، ای شاخک نورس، ندهی باری

Бомед самарии кишти турои деҳқон

بامید ثمری کشت ترا دهقان

Ҳеҷ , озода нашуд бандаи тан , парвин

هیچ، آزاده نشد بندهٔ تن، پروین

Ҳеҷ покизаи нёлўди дилу домон

هیچ پاکیزه نیالود دل و دامان