Гӯйанд орифони ҳунар ва илм кимиёст

گویند عارفان هنر و علم کیمیاست

Ваон мис ки гашти ҳамсари ин кимиё тиллост

وان مس که گشت همسر این کیمیا طلاست

Фархундаи тоӣрӣ ки бад-ӣни болу пари пурд

فرخنده طائری که بدین بال و پر پرد

Ҳамдӯши мурғи давлат ва ҳамарса ҳумост

همدوش مرغ دولت و همعرصهٔ هماست

Вақти гузаштаро натавонӣ хариди боз

وقت گذشته را نتوانی خرید باز

Мафруш хира , кин гуҳари пок бе баҳост

مفروش خیره، کاین گهر پاک بی بهاست

Гар зиндаеу мурда нае , кор ҷон гузин

گر زنده‌ای و مرده نه‌ای، کار جان گزین

Тани парварӣ чаҳ суд , чу ҷон ту ноштост

تن پروری چه سود، چو جان تو ناشتاست

Ту мардумӣу давлати мардум фазилат аст

تو مردمی و دولت مردم فضیلت است

Танҳо вазифаи ту ҳаме нест хоб ва хост

تنها وظیفهٔ تو همی نیست خواب و خاست

Зон роҳи бози гирд ки аз раҳравон тиҳӣ аст

زان راه باز گرد که از رهروان تهی است

Зон одамӣ битарс ки бо дев ошност

زان آدمی بترس که با دیو آشناست

Солик нахостааст зи гмгштаҳи раҳбарӣ

سالک نخواسته است ز گمگشته رهبری

Оқил накардааст зи девонаи бозхост

عاقل نکرده است ز دیوانه بازخواست

Чун маъданаст илм ва дар он рӯҳи коргар

چون معدنست علم و در آن روح کارگر

Пайванди илму ҷони сухани коҳ ва каҳрабост

پیوند علم و جان سخن کاه و کهرباست

Хуштар шӯии бФзли злълӣ ки дар замӣ аст

خوشتر شوی بفضل زلعلی که در زمی است

Бартари парии бълми зи мурғӣ ки дар ҳавост

برتر پری بعلم ز مرغی که در هواست

Гар лоғарии ту , ҷурми шубон ту нест ҳеҷ

گر لاغری تو، جرم شبان تو نیست هیچ

Зеро ки вақти хоби ту дар мавсим чарост

زیرا که وقت خواب تو در موسم چراست

Донеи малах чаҳ гуфт чу сармо ва барф дид :

دانی ملخ چه گفت چو سرما و برف دید:

То гарми ҷуст ва хез шудам навбати штост

تا گرم جست و خیز شدم نوبت شتاست

Ҷонро баланди дор ки инаст бартарӣ

جان را بلند دار که این است برتری

Пастӣ на аз замину баландӣ на аз самост

پستی نه از زمین و بلندی نه از سماست

Андари сумуми таййибати бод баҳор нест

اندر سموم طیبت باد بهار نیست

Он накҳати хуш аз нафас хуррам сабост

آن نکهت خوش از نفس خرم صباست

Онро ки дибаҳи ҳунару илм дар бар аст

آن را که دیبهٔ هنر و علم در بر است

Фарши сарой ӯ чаҳ ғам арзонкаҳ бӯрёст

فرش سرای او چه غم ارزانکه بوریاست

Озода кас нагуфт туро , то ки хотират

آزاده کس نگفت ترا، تا که خاطرت

Гоҳе асири озу гуҳӣ баста ҳавост

گاهی اسیر آز و گهی بستهٔ هواست

Муздури деву ҳемаи каш ӯ шудем аз он

مزدور دیو و هیمه‌کش او شدیم از آن

Кин сифлаи тани гурусна ва дар фикрат ғизост

کاین سفله تن گرسنه و در فکرت غذاست

Ту деви байн ки пеши рӯи роҳ одамӣ аст

تو دیو بین که پیش رو راه آدمی است

Ту одамии нигар ки чу дастяш раҳнамост

تو آدمی نگر که چو دستیش رهنماست

Бегонаи дуздро бкмин метавон гирифт

بیگانه دزد را بکمین میتوان گرفت

Натавон раҳед зи офати дуздӣ ки ошност

نتوان رهید ز آفت دزدی که آشناست

Бишнос фарқи дӯсти з душман бичишам ақл

بشناس فرق دوست ز دشمن بچشم عقل

Мафтӯн машав ки дар пас ҳар чеҳраи чеҳра ҳост

مفتون مشو که در پس هر چهره چهره‌هاست

Ҷамшеди сохт ҷоми ҷаҳони байн аз он сабаб

جمشید ساخت جام جهان‌بین از آن سبب

Ки огаҳ набӯд азин ки ҷаҳон ҷом худнамост

که آگه نبود ازین که جهان جام خودنماست

Знгорҳост дар дили олӯдагони даҳр

زنگارهاست در دل آلودگان دهر

Ҳар поки ҷомаро натавон гуфт порсост

هر پاک جامه را نتوان گفت پارساست

Аидл , ғуруру ҳирси забунӣ ва сифлагӣ аст

ایدل، غرور و حرص زبونی و سفلگی است

эй дида , роҳи деви зи роҳ худо ҷудост

ای دیده، راه دیو ز راه خدا جداست

Гар фикр бартарӣ кунӣ ва бар парии бшўқ

گر فکر برتری کنی و بر پری بشوق

Бинӣ ки дар кҷоӣӣу андари сарати чҳост

بینی که در کجائی و اندر سرت چهاست

Ҷони шохаи ист , миваи он илму фазлу рой

جان شاخه‌ایست، میوهٔ آن علم و فضل و رای

Дар шохае нигар ки чаҳ хўшрнги мива ҳост

در شاخه‌ای نگر که چه خوشرنگ میوه‌هاست

эй шохи тозаи рас ки бглшни дамида Эй

ای شاخ تازه‌رس که بگلشن دمیده‌ای

Он гулбунӣ ки гули надиҳади камтар аз гёст

آن گلبنی که گل ندهد کمتر از گیاست

Аъамӣаст гар бидида мъниши бенгарӣ

اعمی است گر بدیدهٔ معنیش بنگری

Он кӯ хато намӯд ва надонист кон хатост

آن کو خطا نمود و ندانست کان خطاست

Зон ганҷи шоягон ки бкнҷ қаноат аст

زان گنج شایگان که بکنج قناعت است

Мӯри заъифгар чу сулаймон шавад равост

مور ضعیف گر چو سلیمان شود رواست

Деҳқони тўӣии бмзръи малики вуҷӯди хеш

دهقان توئی بمزرع ملک وجود خویش

Кори ту ҳамчуи ғалла ва айём Асияст

کار تو همچو غله و ایام آسیاست

Сар , бе чароғи ақли гирифтор тирагӣ аст

سر، بی چراغ عقل گرفتار تیرگی است

Тан бе вуҷӯди рӯҳ , пароканда чун ҳбост

تن بی وجود روح، پراکنده چون هباست

Ҳмнирўӣ чанор нагаштааст шохкӣ

همنیروی چنار نگشته است شاخکی

Каз ҳар насим , бидсФти қоматаши дўтост

کز هر نسیم، بیدصفت قامتش دوتاست

Гар панди талхи мидҳмт , тршрў мабош

گر پند تلخ میدهمت، ترشرو مباش

Талхии биёади ор ки хосият давост

تلخی بیاد آر که خاصیت دواست

Дар пеш пой бингар ва онгаҳ гузори пой

در پیش پای بنگر و آنگه گذار پای

Дар роҳи чоҳу чашми ту ҳамвора дар қафост

در راه چاه و چشم تو همواره در قفاست

Чун равшанӣ расад зи чароғӣ ки мурда аст

چون روشنی رسد ز چراغی که مرده است

Чун дард ба шавад зи табибӣ ки мубталост

چون درد به شود ز طبیبی که مبتلاست

Гандум накоштем гуҳи кишт , зон сабаб

گندم نکاشتیم گه کشت، زان سبب

Моро биҷои орад дар анбор , лӯбиёст

ما را بجای آرد در انبار، لوبیاست

Дар осмони илм , амал бартарин пураст

در آسمان علم، عمل برترین پراست

Дар кишвари вуҷӯд , ҳунар беҳтарин Ганаст

در کشور وجود، هنر بهترین غناست

Меҷӯй гарчи азми ту зи андеша бартар аст

میجوی گرچه عزم تو ز اندیشه برتر است

Мипўӣ гарчи роҳи ту дар ком аждаҳост

میپوی گرچه راه تو در کام اژدهاست

Дар печ ва тобҳои раҳи ишқи мқсдист

در پیچ و تابهای ره عشق مقصدیست

Дар мавҷҳои баҳри саодати сафина ҳост

در موجهای بحر سعادت سفینه‌هاست

Қасри рафеъи маърифату кохи мардумӣ

قصر رفیع معرفت و کاخ مردمی

Дар хокдони пасти ҷаҳон бартарин банност

در خاکدان پست جهان برترین بناست

Оқили ксикаҳи ранҷбари дашт орзӯ аст

عاقل کسیکه رنجبر دشت آرزو است

Хуррами ксикаҳи дарда умед рӯстост

خرم کسیکه درده امید روستاست

Бозоргони шдстӣу колот ҳеҷ нест

بازارگان شدستی و کالات هیچ نیست

Дар ҳайратам ки номи ту бозоргон чарост

در حیرتم که نام تو بازارگان چراست

Бо донишаст фахр , на бо сирвату ъқор

با دانش است فخر، نه با ثروت و عقار

Танҳо ҳунари тафовути инсон ва чорпост

تنها هنر تفاوت انسان و چارپاست

Зошўбҳои сайлу зи фарёдҳои мавҷ

زاشوبهای سیل و ز فریادهای موج

Нандешад эй фақиҳ ҳар онкас ки нохдост

نندیشد ای فقیه هر آنکس که ناخداست

Девонагӣаст қиссаи тақдир ва бахт нест

دیوانگی است قصهٔ تقدیر و بخت نیست

Аз боми сарнигӯн шудану гуфтан ин қазост

از بام سرنگون شدن و گفتن این قضاست

Он сифлае ки муфтӣ ва қозӣаст ном ӯ

آن سفله‌ای که مفتی و قاضی است نام او

То пуду тори ҷомааш аз ришва ва рибост

تا پود و تار جامه‌اش از رشوه و رباست

Гар дарҳамӣ диҳанд , биҳиштӣ тамаъ кунанд

گر درهمی دهند، بهشتی طمع کنند

Кӯи ончунон ибодату зуҳдӣ ки бирёст

کو آنچنان عبادت و زهدی که بیریاست

Ҷонро ҳар онкии маърифати омухт мардум аст

جانرا هر آنکه معرفت آموخت مردم است

Дилро ҳар онкии неки нигаҳдошти подшост

دل را هر آنکه نیک نگهداشت پادشاست