Инчунин хондам ки рӯзии рӯбаҳӣ

این‌چنین خواندم که روزی روبهی

Пойбанди талаи гашти андари раҳе

پایبند تلّه گشت اندر رهی

Ҳилаи рӯбоҳяш аз ёд рафт

حیلهٔ روباهی‌اش از یاد رفت

Хонаи тазвирро бунёд рафт

خانهٔ تزویر را بنیاد رفت

Гарчи зи ойини сипеҳри огоҳ буд

گرچه ز آئین سپهر آگاه بود

Ҳар чаҳ буд , он шер ва ин рӯбоҳ буд

هرچه بود، آن شیر و این روباه بود

Тира рӯзаш кард , чархи нили фом

تیره‌روزش کرد چرخ نیل‌فام

То шавад равшан ки шогирдӣаст хом

تا شود روشن که شاگردی‌ست خام

Бо ҳамаи трдстӣ , аз пои аўФтод

با همه تردستی، از پای اوفتاد

Дил ба ранҷу тан ба бадбахтии ниҳод

دل به رنج و تن به بدبختی نهاد

Гарчи дар найранг созӣ дошт даст

گرچه در نیرنگ‌سازی داشت دَست

Банди найранги қазояши дасти баст

بندِ نیرنگِ قضایش دست بست

Ҳирс , бо рсўоӣиш ҳамроҳ кард

حرص، با رسوائیش همراه کرد

Теғи зиллат , нохунаш кӯтоҳ кард

تیغ ذِلّت، ناخُنش کوتاه کرد

Буд рӯзи кор ва ёроӣӣ надошт

بود روزِ کار و یارائی نداشت

Буд вақт рафтан ва поӣӣ надошт

بود وقت رفتن و پائی نداشت

Оҳании сангин , дамашро канда буд

آهنی سنگینْ دُمش را کنده بود

Маргро медид , аммо зинда буд

مرگ را می‌دید، امّا زنده بود

Май фишурдии ашками ноҳор ро

می‌فشردی اِشکَمِ ناهار را

намегузидӣ ҳалқау мсмор ро

می‌گزیدی حلقه و مِسمار را

Дом тأдибаст , доми рӯзгор

دامِ تأدیب است، دام روزگار

Ҳар ки шуд сайёд , охир шуд шикор

هرکه شد صیّاد، آخر شد شکار

Мокиёнҳо кушта буд ин рўбҳк

ماکیان‌ها کُشته بود این روبهک

Зон сабаб шуд сайди рӯбоҳи фалак

زان سبب شد صید روباه فلک

Хиргиҳо карда буд ин худписанд

خیرگی‌ها کرده بود این خودپسند

Хирагиро чора зиндонасту банд

خیرگی را چاره زندان‌ست و بند

Мокиёнии сода аз даҳ даври гашт

ماکیانی ساده از دِه دور گشت

Бар сари он талау рӯбаҳи гузашт

بر سر آن تلّه و روبه گذشت

Аз балои дому зиндон бе хабар

از بلای دام و زندان بی‌خبر

Гуфт зон кист ин айвон ва дар

گفت: زانِ کیست این ایوان و در؟!

Гуфт рӯбаҳи ин дару айвони мост

گفت روبه: این در و ایوان ماست

Пӯстин дузем ва ин дукони мост

پوستین‌دوزیم و این دُکّان ماست

Ҳаст моро беҳтар аз ҳар хоста

هست ما را بهتر از هر خواسته

Андарин дукон , дамии ороста

اندرین دُکّان، دمی آراسته

Содау покизау зебоу нарм

ساده و پاکیزه و زیبا و نرم

Ҳамчу хаз шоён ва чун санҷоби гарм

همچو خز شایان و چون سنجاب گرم

намефурушем ин дами пари пашм ро

می‌فروشیم این دُم پُرپشم را

Боз кун вақт харидан , чашм ро

باز کن وقت خریدن چشم را

Гар дами моро харидорӣ кунӣ

گر دُم ما را خریداری کنی

Ҳамчуи мо , як умр таррорӣ кунӣ

همچو ما یک عمر طرّاری کنی

Гар зи меҳр , ин дам ба бандемат ба дам

گر ز مهر این دَم ببندیمت به دُم

Роҳро ҳаргиз нахоҳӣ кард гум

راه را هرگز نخواهی کرد گم

Гар зи расму роҳи мо огаҳи шӯй

گر ز رسم و راه ما آگه شوی

Мокиёнӣ бас кунӣ , рӯбаҳи шӯй

ماکیانی بس کنی، روبه شوی

Гар ки барбандӣ дар чун ва чаро

گر که بربندی درِ چون و چرا

Судҳо бинӣ дар ин байъу шарӣ

سودها بینی در این بیع و شریٰ

Бояд он дам кажат кандан зи тан

باید آن دُمِّ کژت کندن ز تن

Венаи дами некӯи баҷояш духтан

وین دم نیکو به جایش دوختن

Мокиёнро ин мақол омад писанд

ماکیان را این مقال آمد پسند

Гуфт : бар гӯи дамат эй рӯбоҳ чанд

گفت: برگو دُمَّت ای روباه چند؟

Гуфт бояд дид колоро нахуст

گفت: باید دید کالا را نخست

Вар на , ин байъ ва шарӣ ноед дуруст

ورنه، این بیع و شریٰ ناید درست

Гар харидорӣ , дар ои андари дукон

گر خریداری، درآی اندر دکان

Нарх , онгаҳ пресс аз бозоргон

نرخ، آنگه پرس از بازارگان

Мокиёнро он фиреб аз роҳи барад

ماکیان را آن فریب از راه بُرد

Рости андари талаи рӯбоҳи барад

راست اندر تِله روباه برد

Кош медонист рӯбаҳ ноштост

کاش می‌دانست روبه ناشتاست

Ваон на дуконаст , дукони раёсат

وان نه دُکّان است، دُکّان ریاست

То даҳан багушӯд баҳр чанд ва чун

تا دهن بگشود بهر چندوچون

Чанги рӯбоҳ аз гулӯяши рехти хӯн

چنگ روباه از گلویش ریخت خون

Он дили фориғ , зи хӯн оканда шуд

آن دل فارغ، ز خون آکنده شد

Ваон сар бебок , аз тан канда шуд

وان سر بی‌باک، از تن کنده شد

Раҳи надида , рӯй бар роҳии ниҳод

ره‌ندیده، روی بر راهی نهاد

Чашми баста , пой дар чоҳии ниҳод

چشم‌بسته، پای در چاهی نهاد

Ҳеҷ нагирифт ва гирифтанд ончӣ дошт

هیچ نگرفت و گرفتند آنچه داشت

Ҳам гузашт аз кори дам , ҳам сар гузошт

هم گذشت از کارِ دُم، هم سر گذاشت

Бар сар онаст нафаси ҳилаи соз

بر سر آن است نفس حیله‌ساز

Ки кунад роҳии сӯии роҳи ту боз

که کُند راهی سوی راهِ تو باز

То дар он раҳ , србпичонди туро

تا در آن ره، سر بپیچاند تو را

Вндри он оташ бисӯзанд туро

وندر آن آتش بسوزاند تو را

Аҳриман ҳаргиз нахоҳад баст дар

اهرمن هرگز نخواهد بست در

То туро меуфтад аз кӯяши гузар

تا تو را می‌اُفتد از کویش گذر

Дар ҷаворат , ҳирс зон дукон гушӯд

در جوارت، حرصْ زان دکّان گشود

Ки ту бар бандии дукони хеши зуд

که تو بربندی دکانِ خویش زود

То шӯии бедор , рафтаст ончӣ ҳаст

تا شوی بیدار، رفتست آنچه هست

То бадоне кистӣ , рафтӣ зи даст

تا بدانی کیستی، رفتی ز دست

Бо мусофир , дузд чун гардид дӯст

با مسافر، دزد چون گردید دوست

Зоду барги он мусофир зон ӯст

زاد و برگ آن مسافر زانِ اوست

Гавҳари кони ҳўии ҷуз санг нест

گوهر کانِ هویٰ جز سنگ نیست

Обу рангаши ҷузи фиреб ва ранг нест

آب‌ورنگش جز فریب و رنگ نیست