Ба ҷғз гуфт шабонгоҳи тӯтӣ аз сари хашм

به جغد گفت شبانگاه طوطی از سرِ خشم

Ки чанд боядат ингуна зист саргардон

که چند بایدت اینگونه زیست سرگردان

Чаро зи гӯшаи азлат , буруни нмиӣӣ

چرا ز گوشهٔ عزلت، برون نمی‌آیی؟

Чаҳ аўФтодаҳ ки аз халқ мешӯй пинҳон

چه اوفتاده که از خلق می‌شوی پنهان؟ 

Касе ба ҷузи ту , нбстсти чашми равшани байн

کسی به جز تو، نبسته‌ست چشمِ روشن‌بین

Касе ба ҷузи ту , накардаст дар харобаи макон

کسی به جز تو، نکرده‌ست در خرابه مکان

Агар бҷонби шӯҳрат гузар фитад , бинӣ

اگر به جانب شهرت گذر فُتَد، بینی

Басии баланди баннои қасру зарнигори айвон

بسی بلند بنا قصر و زرنگار ایوان

Чаро зи фикрати ботил , нижанди дории дил

چرا ز فکرَتِ باطل، نژند داری دل

Чаро бмлки сиёҳӣ , сияҳ кунӣ виҷдон

چرا به ملک سیاهی، سیه کنی وجدان

зи тоӣрони ҷаҳони дида , расм ва роҳ омӯз

ز طائرانِ جهان‌دیده، رسم و راه آموز

Бибин чигуна басар мебаранд вақту замон

ببین چگونه به‌سر می‌برند وقت و زمان

Агар ки ҳамчуи миннат , майл бартарӣ бошад

اگر که همچو منت، میل برتری باشد

Гуҳат бадаст нишонанду гоҳ бар домон

گهت به دست نشانند و گاه بر دامان

Марои нигар , чаҳ накӯи ройу нағзи гуфторам

مرا نگر، چه نکورای و نغزگفتارم

Турои замир , бидонадяшу алкнсти забон

تو را ضمیر، بداندیش و الکن است زبان

Бмо , ҳамора шукр додаанд , навбати чошт

به ما، هماره شکر داده‌اند، نوبت چاشت

Нахурдаем басони ту ҳичгаҳи ғами дон

نخورده‌ایم به‌سان تو هیچگه غمِ دان

Бзири пар , чу ту сар бесабаб ниҳон накунем

به زیر پر، چو تو سر بی‌سبب نهان نکنیم

Занем дар чамании тоза , ҳар нафаси ҷавлон

زنیم در چمنی تازه، هر نفس جولان

Бҳл , ки умр талаф карданаст тнҳоӣӣ

بهل، که عمر تلف کردن است تنهایی

Надими сарву гул ва сабза бош дар бустон

ندیمِ سرو و گل و سبزه باش در بستان

Бапуш чашми зи байғӯла , нестии раҳзан

بپوش چشم ز بیغوله، نیستی رهزن

Бишӯй гирди сиёҳии зи дил , нае шайтон

بشوی گردِ سیاهی ز دل، نه‌ای شیطان

На бо хабари зи баҳорӣ , на огаҳии зи хриФ

نه با خبر ز بهاری، نه آگهی ز خریف

Чу мурдае бзмстону фасли тобистон

چو مرده‌ای به زمستان و فصل تابستان

Бкнҷи ғор , мхзи ҳамчуи гург бе чангол

به کنج غار، مخز همچو گرگ بی‌چنگال

Гурусна хоб макун , чун шағол бе дандон

گرسنه خواب مکن، چون شغال بی‌دندان

Ба мӯши мурда , мёлои панҷау минқор

به موش مرده، میالای پنجه و منقار

Бузург бошу мёмўзи хислати дунон

بزرگ باش و میاموز خصلتِ دونان

Брўзгори ҷавонят , мотам перӣ аст

به روزگار جوانیت، ماتمِ پیری‌ست

Сияҳи дилӣ чу ту , ҳаргиз надошт бахти ҷавон

سیه‌دلی چو تو، هرگز نداشت بختِ جوان

Ҷаҳон ба хештани аидўсти хираи сахти мгир

جهان به خویشتن ای دوست، خیره سخت مگیر

Ки кори сахт , з корогҳӣ шудаст осон

که کارِ سخت، ز کارآگهی شده‌ست آسان

Бирав ба сайри гуҳии тоза , субҳгоҳии хуш

برو به سیرگهی تازه، صبحگاهی خوش

Биё ба хонаи мо , бош икшбии меҳмон

بیا به خانهٔ ما، باش یک شبی مهمان

Ту чашм ақл бибастӣ , ки дар чаҳ афтодӣ

تو چشم عقل ببستی، که در چه افتادی

Ту бад шудӣ , ки шуданд аз ту хубтар дгарон

تو بد شدی، که شدند از تو خوب‌تر دگران

Фазилату ҳунар , эй беҳунар , намӯд маро

فضیلت و هنر، ای بی‌هنر، نمود مرا

Ҷлиси базми бузургону ҳамсари шоҳон

جلیس بزم بزرگان و همسر شاهان

Марои зи оҷу зару сим , сохтанд қафас

مرا ز عاج و زر و سیم، ساختند قفس

Гуҳам бахона нигаҳдоштанду гуҳ ба дукон

گهم به خانه نگهداشتند و گه به دکان

зи хеш , бесабаб эй тираи дил чаҳ микоҳӣ

ز خویش، بی‌سبب ای تیره‌دل چه می‌کاهی؟ 

Камоли ҷӯйу саодат , чаҳ хоҳӣ аз нуқсон

کمال جوی و سعادت، چه خواهی از نقصان

Ҳамеша менатавон рафт бихўду фориғ

همیشه می‌نتوان رفت بیخود و فارغ

Ҳамора менатавон зист ғмгну ҳайрон

هماره می‌نتوان زیست غمگِن و حیران

зи нолаҳои ғами афзои хеш , ҷони мхрош

ز ناله‌های غم‌افزای خویش، جان مخراش

зи сўки бегаи худ , халқро макун гирён

ز سوکِ بی‌گه خود، خلق را مکن گریان

зи бонги зишти ту , баси орзӯ ки гашти табоҳ

ز بانگ زشت تو، بس آرزو که گشت تباه

з фол шавам ту , баси хонимон ки шуд вайрон

ز فالِ شوم تو، بس خانمان که شد ویران

Чу тӯтӣон , чаҳ сухан гуфтӣ ва шунидӣ , ҳин

چو طوطیان، چه سخن گفتی و شنیدی، هین

Чу булбулон , бкдомин чаман паридӣ , ҳон

چو بلبلان، به کدامین چمن پریدی، هان

Ҷавоб дод ки бар хира , шавам хўонндм

جواب داد که بر خیره، شوم خوانندم

зи ман бкс нараседаст ҳечгуна зиён

ز من به کس نرسیده‌ست هیچگونه زیان

Аҷаби мадор , гарми шавқи сайр гулшан нест

عجب مدار، گَرَم شوقِ سیرِ گلشن نیست

ТФоўтисти миёни ман ва дигар мурғон

تفاوتی‌ست میانِ من و دگر مرغان

Саманди давлати гетӣ ки ҷониби ҳамаи тохт

سمند دولت گیتی که جانبِ همه تاخت

зи мо гузашт чу барқ ва нигаҳ надошт Аннан

ز ما گذشت چو برق و نگه نداشت عنان

Хушаст нағмаи мурғии бсоҳти чаманӣ

خوش است نغمهٔ مرغی به ساحتِ چمنی

Вале на буми сияҳи рӯз , мурғакии хўшхўон

ولی نه بوم سیه‌روز، مرغکی خوشخوان

Фурӯғи чеҳри гул , он ба ки булбулони бенанд

فروغ چهرِ گل آن به که بلبلان بینند

Барои ҳамчуи манӣ , шӯра зор шуд шоён

برای همچو منی، شوره‌زار شد شایان

Ҳар онкасӣ ки туро пайки некбахтии гашт

هر آن‌کسی که تو را پیکِ نیک‌بختی گشت

Надоди дидаи моро насиб , ҷузи пайкон

نداد دیدهٔ ما را نصیب، جز پیکان

Бсухт хонаи мо зоташи ҳаводиси чарх

بسوخت خانهٔ ما زآتشِ حوادثِ چرخ

На мардумӣаст зи ҳамсоя хостани товон

نه مردمی‌ست ز همسایه خواستن تاوان

Накард раҳрави оқил , баҳри гузари гуҳи хоб

نکرد رهروِ عاقل، به‌ هر گذرگهْ خواب

Начед тоӣри огоҳ , чина аз ҳар хон

نچید طائرِ آگاه، چینه از هر خوان

Чаҳ суди суҳбати шоҳон , чу нест озодӣ

چه سود صحبت شاهان، چو نیست آزادی؟

Чаро диҳеми гиронмояи вақтро арзон

چرا دهیم گرانمایه وقت را ارزان؟

Ба ранҷи гӯшаи нишинӣу фақр , тан додан

به رنج گوشه‌نشینی و فقر، تن دادن

Ба аз паридани бегоҳу доштани ғами ҷон

به از پریدن بی‌گاه و داشتن غمِ جان

Қафас на ҷуз қафасаст , ар чаҳ сим ва зар бошад

قفس نه جز قفس است ار چه سیم و زر باشد

Ки саҳн танг ҳамонасту боми танги ҳамон

که صحنِ تنگ همان است و بامِ تنگ همان

Дар ошиёнаи вайрон хеш хурсандем

در آشیانهٔ ویران خویش خرسندیم

Чаҳ хўшдлист дар обод дидани зиндон

چه خوشدلی‌ست در آباد دیدنِ زندان

Ҳазор нукта бмо гуфт шбрўи гардун

هزار نکته به ما گفت شبروِ گردون

Чаҳ ғам , бичишам тугар биҳшим ё нодон

چه غم، به چشمِ تو گر بی‌هشیم یا نادان

Бензади онкӣ чу ман дӯстдор торикӣаст

به نزد آن‌که چو من دوستدار تاریکی‌ست

Тафовутӣ накунад рӯзи тирау рахшон

تفاوتی نکند روزِ تیره و رخشان

Марои зи суҳбати бегонагон малол ояд

مرا ز صحبت بیگانگان ملال آید

Бмиҳмоним эй дӯст , ҳечгоҳ махон

به میهمانی‌ام ای دوست، هیچگاه مخوان

Ту худ , гуҳӣ бчмн хусбу гуҳи бсбзаҳи хиром

تو خود، گهی به چمن خسب و گه به سبزه خرام

Ки бумро на азин хўшдлӣ буд , на аз он

که بوم را نه ازین خوشدلی بود، نه از آن

Бъҳду икдлии мардум , эътиборӣ нест

به عهد و یکدلیِ مردم اعتباری نیست

Ки ҳамчуи даври ҷаҳон , сусти аҳд буд инсон

که همچو دور جهان، سست‌عهد بود انسان

зи роҳи таҷриба ,гар ҳафтае сукут кунӣ

ز راه تجربه، گر هفته‌ای سکوت کنی

На хоҷа монаду бонӯ , на шукру анбон

نه خواجه مانَد و بانو، نه شکّر و انبان

Биҷавӣу ҷири бикунандати бсди ҷафои пару бол

به جوی و جر بکنندت به صد جفا پر و بال

Брҳгзри бкшндти бсди ситам , Тифлон

به رهگذر بکشندت به صد ستم، طفلان

На ҷғд раст ва на тӯтӣ , чу шуд қазои шоҳин

نه جغد رست و نه طوطی، چو شد قضا شاهین

На зишт монад ва на зебо , чу рози гашти аён

نه زشت ماند و نه زیبا، چو راز گشت عیان

Табиб даҳр наёмухт ҷузи ситам , парвин

طبیبِ دهر نیاموخت جز ستم، پروین

Бадаради кишт ва ҳадисӣ нагуфт аз дармон

به درد کشت و حدیثی نگفت از درمان