Фозилӣаст гиронмоя ва комилӣаст баланди поя . АбўолФзоили мҳмдбни Абдуллоҳи мёнҷӣии ном ва лақаб ӯст . Шайхи Аҳмади Ғаззолӣ ӯро ба маҳбӯбият тарбият карда . Рисолаи савониҳи алъшоқро ба муҳаббати вай ба қайди таснифи дароварда . Шайхро шароби занҷабилии ҷазба бар ншоءи кофурии сулӯки ғолибу раҳои тоири Лоҳутии рӯҳро аз қафаси носутии ҷисм толиб бӯда . Дар кутуби ин тайифаи омада ки ба дуои ваии аҳёءу амонати ҳосил шуда . Худ низ дар тамҳидот баён мекунад . Охроломр ӯро ба даъвии алуҳияти муттаҳами сохта . Маҳзарӣ бар қатлаши пардохта . Ба саъии Абулқосими даргазинии вазири Халифаи пӯст ӯро канданд , дар мадриса худаш бурдор карда , пас аз он ба зер оварда , дар бӯрёӣ ба нафти олӯдаи печида , сӯхтанд . Чунонкӣ худ гуфтааст :
فاضلی است گرانمایه و کاملی است بلند پایه. ابوالفضایل محمدبن عبداللّه میانجئی نام و لقب اوست. شیخ احمد غزالی او را به محبوبیت تربیت کرده. رسالهٔ سوانح العشاق را به محبت وی به قید تصنیف درآورده. شیخ را شراب زنجبیلی جذبه بر نشاء کافوری سلوک غالب و رهایی طایر لاهوتی روح را از قفس ناسوتی جسم طالب بوده. در کتب این طایفه آمده که به دعای وی احیاء و امانت حاصل شده. خود نیز در تمهیدات بیان میکند. آخرالامر او را به دعوی الوهیت متهم ساخته. محضری بر قتلش پرداخته. به سعی ابوالقاسم درگزینی وزیر خلیفه پوست او را کندند، در مدرسهٔ خودش بردار کرده، پس از آن به زیر آورده، در بوریای به نفت آلوده پیچیده، سوختند. چنانکه خود گفته است:
Мо маргу шаҳодат аз худо хоста ем
ما مرگ و شهادت از خدا خواستهایم
Ваон ҳам ба се чиз кам баҳо хоста ем
وان هم به سه چیزِ کم بها خواستهایم
Гар дӯст чунин кунад ки мо хоста ем
گر دوست چنین کند که ما خواستهایم
Мо оташу нафту бӯрё хоста ем
ما آتش و نفت و بوریا خواستهایم
Дар китоб тамҳидот гуяд : баъзе аз соликони ин роҳ дар мақоми беҳӯшии гумон бардаанд ки мусовии алтрФин шудаанд . Чун сафрои ғолиб буд зуннори бастанду аноолҳқ гӯйон бурдор фано баромаданд . Баъзе туъма шамшер шуданд ва баъзеро сӯхтанд ва бо фақир низ ҳамин ош дар косааст ва ман худ аз худо хостаам . Дариғо ҳануз давраст кӣ бошад ва кӣ . Ғараз , шайхӣаст исавии машрабу мансӯрии мазҳаб . Шаҳодаташ дар санаи 533 воқеъ гардӣда . Он ҷанобро тасониф олияаст ман ҷумлаи рисолаи лавойиҳу китоби зубдаи алҳқоиқ ки ба тамҳидот маърӯфаст . Аз он ҷанобаст :
در کتاب تمهیدات گوید: بعضی از سالکان این راه در مقام بیهوشی گمان بردهاند که مساوی الطرفین شدهاند. چون صفرا غالب بود زنّار بستند و اناالحق گویان بردارِ فنا برآمدند. بعضی طعمهٔ شمشیر شدند و بعضی را سوختند و با فقیر نیز همین آش در کاسه است و من خود از خدا خواستهام. دریغا هنوز دور است کی باشد و کی. غرض، شیخی است عیسوی مشرب و منصوری مذهب. شهادتش در سنهٔ ۵۳۳ واقع گردیده. آن جناب را تصانیف عالیه است مِن جمله رسالهٔ لوایح و کتاب زبدة الحقایق که به تمهیدات معروف است. از آن جناب است:
рубоӣ
رباعی
Беш на он кат ба чашм бештар ояд
بیش نه آن کت به چشم بیشتر آید
Беш на он кас ки аз ту пеш тар ояд
بیش نه آن کس که از تو پیش تر آید
Бешӣу пешӣ ба донишаст ва туонаш
بیشی و پیشی به دانش است و توانش
Аз дил пок ояд он на аз падар ояд
از دل پاک آید آن نه از پدر آید
٭٭٭
٭٭٭
Дар кӯии умеди манзилӣ бояд ва нест
در کوی امید منزلی باید و نیست
Дар куштаи ишқи ҳосилӣ бояд ва нест
در کشتهٔ عشق حاصلی باید و نیست
Гуфтӣ ки ба сабри кори ту нек шавад
گفتی که به صبر کار تو نیک شود
Бо сабри ту доне ки дилӣ бояд ва нест
با صبر تو دانی که دلی باید و نیست
٭٭٭
٭٭٭
эй бардаи дилам ба ғамзаи ҷон низ бабр
ای برده دلم به غمزه جان نیز ببر
Барадии дилу ҷони ному нишон низ бабр
بردی دل و جان نام و نشان نیز ببر
Гар ҳеҷ асар бимонад аз ман ба ҷаҳон
گر هیچ اثر بماند از من به جهان
Таъхири равои мадор ва он низ бабр
تأخیر روا مدار و آن نیز ببر
٭٭٭
٭٭٭
Дар анҷуманӣ нишаста дидам дӯшаш
در انجمنی نشسته دیدم دوشش
Натавонистам гирифт дар оғӯшаш
نتوانستم گرفت در آغوشش
Сад бӯса задам ба зулфи анбари пӯшиш
صد بوسه زدم به زلف عنبر پوشش
Яъне ки ҳадис мекунам дар гӯшаш
یعنی که حدیث میکنم در گوشش
٭٭٭
٭٭٭
Бстрднӣаст ончӣ бнгоштаҳ ем
بستردنی است آنچه بنگاشتهایم
Афканданӣаст ончӣ бФроштаҳ ем
افکندنی است آنچه بفراشتهایم
Савдо бӯдааст ончӣ пиндошта ем
سودا بوده است آنچه پنداشتهایم
Дардо ки ба ҳарзаи умр бгзоштаҳ ем
دردا که به هرزه عمر بگذاشتهایم