Ҳафт шаҳри ишқро аттори гашт

هفت شهر عشق را عطار گشت

Мо ҳамон андари хами як кӯча ем

ما همان اندر خم یک کوچه‌ایم

Маро аз шоирии худ ор ноед

مرا از شاعری خود عار ناید

Ки дар сад қарн чун аттор ноед

که در صد قرن چون عطار ناید

Мусӣбати номаи кондўаҳ ниҳон аст

مصیبت نامه کاندوه نهان است

Илоҳии номаи косрор аён аст

الهی نامه کاسرار عیان است

Ба дорухона кардам ҳар ду оғоз

به داروخانه کردم هر دو آغاز

Чаҳ гӯям зуди рустами зин ва он боз

چه گویم زود رستم زین و آن باز

Ба дорухонаи панҷсад шахс буданд

به داروخانه پانصد شخص بودند

Ки дар ҳар рӯз набзам ме намуданд

که در هر روز نبضم می‌نمودند

Миёни он ҳама гуфт ва шунидам

میان آن همه گفت و شنیدم

Суханро ба аз ин рӯе надидам

سخن را به از این رویی ندیدم

Мусӣбати номаи зод раҳравон аст

مصیبت نامه زاد رهروان است

Илоҳии номаи ганҷ хусравон аст

الهی نامه گنج خسروان است

Ҷаҳони маърифат асрорномаҳ аст

جهانِ معرفت اسرارنامه است

Биҳишти аҳли дил мхторномаҳ аст

بهشتِ اهلِ دل مختارنامه است

Мақомоти туюри мо чунон аст

مقامات طیور ما چنان است

Ки мурғи ишқро миъроҷ ҷон аст

که مرغ عشق را معراج جان است

Чу хсрўномаҳро тарзӣ аҷиб аст

چو خسرونامه را طرزی عجیب است

зи тарз ӯ киу ма бо насиб аст

ز طرزِ او که و مه با نصیب است

Касе кӯ чун маниро айб ҷӯй аст

کسی کو چون منی را عیب جوی است

Ҳаме гуяд ки ӯ бсёргўӣ аст

همی گوید که او بسیارگوی است

Субҳони холиқӣ ки сафоташи зи кибриё

سبحان خالقی که صفاتش ز کبریا

Бар хок аҷз мефиканд ақли анбёء

بر خاک عجز می‌فکند عقل انبیاء

Гар сад ҳазор қарни ҳамаи халқи коинот

گر صد هزار قرن همه خلق کاینات

Фикрат кунанд дар сифати иззати худо

فکرت کنند در صفت عزّت خدا

Охир ба аҷз мӯътариф оянд кӣ илоҳ

آخر به عجز معترف آیند کی اله

Дониста шуд ки ҳеҷ надонистаем мо

دانسته شد که هیچ ندانسته‌ایم ما

Ҷое ки офтоб битобад зи авҷи ъз

جایی که آفتاب بتابد ز اوج عز

Саргаштагӣаст маслиҳати зарра дар ҳаво

سرگشتگی است مصلحت ذرّه در هوا

Ва онҷо ки баҳр номутаноҳӣаст мавҷи зан

و آنجا که بحر نامتناهی است موج زن

Шояд ки шабнамӣ накунад қасди ошно

شاید که شبنمی نکند قصدِ آشنا

Ақлӣ ки май баради қадаҳӣ дар дилаши зи даст

عقلی که می‌برد قدحی در دلش ز دست

Чун оварад ба маърифати кирдигори по

چون آورد به معرفتِ کردگار پا

Бар арши зарраи зарраи худованд мстўӣ аст

بر عرش ذرّه ذرّه خداوند مستوی است

Чаҳ зарра дар асфал ва чаҳ арш дар ъло

چه ذره در اسفل و چه عرش در علا

Дар ҷанби ҳақ на зарра буд зоҳир ва на арш

در جنب حق نه ذرّه بود ظاهر و نه عرش

Пиндор ҳастӣ ту , туро карда мубтало

پندار هستی تو، تو را کرده مبتلا

эй аз фанои маҳз ба дидори омада

ای از فنای محض به دیدار آمده

Андари қабои маҳз куҷо монадат бақо

اندر قبای محض کجا ماندت بقا

Хоҳӣ ки дар бақои ҳақиқии рисӣ ба кул

خواهی که در بقای حقیقی رسی به کل

Аз ҳастӣ маҷозии худ шӯ ба кули фано

از هستی مجازی خود شو به کل فنا

Вақт кӯчаст алрҳил эй дили азин ҷои хароб

وقت‌کوچ‌است الرحیل ای دل ازین جای خراب

То зи ҳазрати сӯии ҷонат арҷъӣ ояд хитоб

تا ز حضرت سوی جانت ارجعی آید خطاب

Гар чунон гардии ҷудо аз худ ки бояд шуд ҷудо

گر چنان گردی جدا از خود که باید شد جدا

Зарра Эй гардад ба пеши нури ҷонати офтоб

ذرّه‌ای گردد به پیش نور جانت آفتاب

Ту чунон доне ки ҳастӣ бо бузургони ҳам Аннан

تو چنان دانی که هستی با بزرگان هم عنان

Бош то зини ҷои фонии пои оре дар рикоб

باش تا زین جای فانی پای آری در رکاب

Такя бар тоъат макун зеро ки дар охири нафас

تکیه بر طاعت مکن زیرا که در آخر نفس

Ҳечкасро нест огоҳӣ ки чун ёбад моб

هیچکس را نیست آگاهی که چون یابد مآب

Мо ҳамаи ноогҳими обод бар ҷон касе

ما همه ناآگهیم آباد بر جان کسی

Каз сар ноогаҳӣ нагузашт зини дайри хароб

کز سر ناآگهی نگذشت زین دیرِ خراب

Бргзр эй дили ғофил ки ҷаҳон даргузар аст

برگذر ای دل غافل که جهان درگذر است

Худ ҳамаи корҷҳони ранҷи дил ва дардисар аст

خود همه کارجهان رنج دل و دردسر است

Хоксорӣ ки ба хорӣ ба ҷаҳон нанигарад ӯ

خاکساری که به خواری به جهان ننگرد او

Бар сараши хок ки аз хоки басӣ хортар аст

بر سرش خاک که از خاک بسی خوارتر است

Ҷумлаи зери замингар ба ҳақиқат нигарӣ

جملهٔ زیر زمین گر به حقیقت نگری

Шикани турраи мишкӣну лаб чун шукр аст

شکن طّرّهٔ مشکین و لب چون شکر است

Шуд биногваши ту аз пунбаи кафани пӯши вҳнўз

شد بناگوش تو از پنبه کفن پوش وهنوز

Пунбаи ғифлату пиндор ба гӯши ту дар аст

پنبهٔ غفلت و پندار به گوش تو در است

Чун ҳеҷ ҷой нест ки аўнист ҷумла ӯст

چون هیچ جای نیست که اونیست جمله اوست

Чун ҷумла ӯст кистӣ охири ту бенаво

چون جمله اوست کیستی آخر تو بینوا

Ту нестӣу баста пиндор ҳастӣ Эй

تو نیستی و بستهٔ پندار هستی‌ای

Пиндор ҳастӣ ту , туро карда мубтало

پندار هستی تو، تو را کرده مبتلا

Андари ниҳоди булъаҷабати ҳафт дӯзах аст

اندر نهاد بوالعجبت هفت دوزخ است

Аз роҳи панҷ ҳиси ту фурӯбанди ҳафт дар

از راه پنج حس تو فروبند هفت در

Пас бар сироти шаръ равон карда гӯши дор

پس بر صراط شرع روان کرده گوش دار

Зеро ки ҳаст зери сироти оташи сқр

زیرا که هست زیر صراط آتشِ سقر

Гар марди роҳи байн шудае айби каси мубин

گر مرد راه بین شده‌ای عیب کس مبین

Аз зоғи чашми байну зи товуси дами нигар

از زاغ چشم بین و ز طاووس دم نگر

эй аҳли хоки ин чаҳ хамӯшӣаст чанд изоин

ای اهل خاک این چه خموشی است چند ازاین

Моро зи ҳол хеш кунед андакии хабар

ما را ز حال خویش کنید اندکی خبر

Чашм бигушо ки ҷилваи дидор

چشم بگشا که جلوهٔ دیدار

Мутаҷаллӣаст аз дару девор

متجلی است از در و دیوار

Нҳни ақрби илайҳ омада аст

نحن اقرب الیه آمده است

Даври афтодае ту аз пиндор

دور افتاده‌ای تو از پندار

Аҳадаст ва агар ту бишуморӣ

احد است و اگر تو بشماری

Воҳидяти расонадат ба ҳазор

واحدیت رساندت به هزار

Ба ҳамин дидаи бенгарӣ зоҳир

به همین دیده بنگری ظاهر

Сӯрати хешро ба сӯрати ёр

صورت خویش را به صورت یار

Ҳар ки ӣнҷо надид маҳрӯм аст

هر که اینجا ندید محروم است

Дар қиёмати зи лиззати дидор

در قیامت ز لذت دیدار

Ано Лайлӣ бигӯ агар мардӣ

انا لیلی بگو اگر مردی

Варна чун аблаҳони сиррӣ май хор

ورنه چون ابلهان سری می‌خار

Гар бимирии ту пештари зи аҷал

گر بمیری تو پیشتر ز اجل

Накунад дар ту тиру хнҷркор

نکند در تو تیر و خنجرکار

Дар шариъат буд ҳар ончии ҳалол

در شریعت بود هر آنچه حلال

Дар тариқати ҳамон буд мурдор

در طریقت همان بود مردار

Чун ҳақиқат ниқоб баргирад

چون حقیقت نقاب برگیرد

Ҳар ду як гардад эй накӯи кирдор

هر دو یک گردد ای نکو کردار

Ин бут ар башиканӣ чу иброҳӣм

این بت ار بشکنی چو ابراهیم

Гар дар оташ рӯй шавад гулзор

گر در آتش روی شود گلزار

Ҳарки ӯ сар диҳад зиҳии сармаст

هرکه او سر دهد زهی سرمست

Ҳарки ӯ сари баради зиҳии айёр

هرکه او سر برد زهی عیار

Аз барои ғариби худ , худ гашт

از برای غریب خود، خود گشت

Ҷилва дар қад ва дар қадами рафтор

جلوه در قد و در قدم رفتار

Тоб дар зулфу васма бар абрӯ

تاب در زلف و وسمه بر ابرو

Серума дар чашму ғоза бар рухсор

سرمه در چشم و غازه بر رخسار

Ранг дар обу об дар ёқӯт

رنگ در آب و آب در یاقوت

Буи дар машку машк дар тотор

بوی در مشک و مشک در تاتار

Қуми бознии вқмбозни аллоҳ

قُم بِاِذْنی وَقُمْبِاذْنِ اللّه

Ҳар ду як нағма омад аз лаби ёр

هر دو یک نغمه آمد از لب یار

Ҳарки аз вай назд аноолҳқи сар

هرکه از وی نزد اناالحق سر

ӯ буд аз ҷамоати куффор

او بود از جماعتِ کفار

Рӯзаи ҳифз диласт аз хатарот

روزه حفظ دل است از خطرات

Пас буд бо мушоҳидаи ифтор

پس بود با مشاهده افطار

Ҳаҷ чаҳ бошад зи худ сФркрдн

حج چه باشد ز خود سفرکردن

Ба куҷои ҷониби бдоити кор

به کجا جانبِ بِدایتِ کار

Ғусл чаҳ буд ба вартаи тавҳид

غسل چه بود به ورطهٔ توحید

Ғӯта хӯрдан бар омадан ба канор

غوطه خوردن بر آمدن به کنار

Баъди таҷред боядат тФрид

بعد تجرید بایدت تفرید

Яъне аз охират шудани безор

یعنی از آخرت شدن بیزار

Ваҳй чаҳ буд ҳар ончӣ дар дили ту

وحی چه بود هر آنچه در دل تو

Сар занад аз натоиҷи асрор

سر زند از نتایج اسرار

Ҷони ман вақтро ғанимати дон

جان من وقت را غنیمت دان

То абўолўқт хондат ҳушёр

تا ابوالوقت خواندت هشیار

Гарчи бисёре расани бозӣ фикрат карда ам

گرچه بسیاری رسن بازی فکرت کرده‌ام

Беш азин чизе намедонам ки сар дар чанбарам

بیش ازین چیزی نمی‌دانم که سر در چنبرم

Гар бигӯям ончӣ аз андеша дар ҷон ман аст

گر بگویم آنچه از اندیشه در جان من است

ё чу ман ҳайрони Бамоне ё надории боварам

یا چو من حیران بمانی یا نداری باورم

эй рӯй дар кашида ба бозори омада

ای روی در کشیده به بازار آمده

Халқии бад-ӣни тилисми гирифтори омада

خلقی بدین طلسم گرفتار آمده

Ғайри ту ҳарчӣ ҳаст сароб ва намоиш аст

غیر تو هرچه هست سراب و نمایش است

Конҷо на андакаст ва на бисёр омада

کآنجا نه اندک است و نه بسیار آمده

Онҷои ҳулӯли куфр буд иттиҳоди ҳам

آنجا حلول کفر بود اتحاد هم

Кин ваҳдатаст лек ба такрори омада

کاین وحدت است لیک به تکرار آمده

Як айни муттафиқ ки ҷуз ӯ зарра Эй набӯд

یک عینِ متفق که جز او ذرّه‌ای نبود

Чун гашти зоҳири ин ҳамаи анвори омада

چون گشت ظاهر این همه انوار آمده

Гар ҳар ду кун мавҷ бароранд сад ҳазор

گر هر دو کون موج برآرند صد هزار

Ҷумла якеаст лек ба садбори омада

جمله یکیست لیک به صدبار آمده

эй зоҳири ту ошиқу маъшӯқи ботинат

ای ظاهر تو عاشق و معشوق باطنت

Маъшӯқро ки дидаи талабкори омада

معشوق را که دیده طلبکار آمده

Бо ин ҳамаи ситораи асрор чун фалак

با این همه ستارهٔ اسرار چون فلک

Сар гаштагӣ насибаи аттори омада

سر گشتگی نصیبهٔ عطار آمده

Гар сухан бар вифқи илм ҳар суханвар гӯямӣ

گر سخن بر وفق علم هر سخنور گویمی

Шак набошадгар сухан бо халқ камтар гӯямӣ

شک نباشد گر سخن با خلق کمتر گویمی

Кӯ касе каз ваҳми пои ақли бартар май наад

کو کسی کز وهم پای عقل برتر می‌نهد

То сухан бо ӯ басӣ аз арш бартар гӯямӣ

تا سخن با او بسی از عرش برتر گویمی

Кӯ касе кӯ дар миёни зиндагӣ икраҳ бамурд

کو کسی کو در میان زندگی یکره بمرد

То миёни зндгиш аз сар маҳшар гӯямӣ

تا میان زندگیش از سر محشر گویمی

Кӯи яке ғаввоси шери андеша бисёр дон

کو یکی غوّاص شیر اندیشهٔ بسیار دان

То аҷоибҳои ин дарёӣ гавҳар гӯямӣ

تا عجایبهای این دریای گوهر گویمی

Кӯи Сикандари ҳикматии донишпажӯҳу ташнаи дил

کو سکندر حِکْمتی دانش پژوه و تشنه دل

То сифоти обу Хизру ҳавз кавсар гӯямӣ

تا صفات آب و خضر و حوض کوثر گویمی

Ало эй Юсуфи қудсии бро аз чоҳи зулмоне

الا ای یوسف قدسی برآ از چاه ظلمانی

Ба Мисри олами ҷони шӯ ки марди олами ҷонӣ

به مصر عالم جان شو که مرد عالم جانی

Ҳазорон чашм май бояд ки бркори ту хӯн гиряд

هزاران چشم می‌باید که برکارِ تو خون گرید

Ту худ гӯи бодурузаи ъмрҳмчўни гул чаҳ хандонӣ

تو خود گو بادوروزه عمرهمچون گل چه خندانی

Бар он мураккаби магари худро ба мақсади афкании зоинҷо

بر آن مرکب مگر خود را به مقصد افکنی زاینجا

Ки мураккаб чун Фрўгирди ту бе мураккаби форумоне

که مرکب چون فروگیرد تو بی مرکب فرومانی

Тродрроаҳи як як дам чўмъроҷӣаст сӯии ҳақ

ترادرراه یک یک دم چومعراجی‌است سوی حق

зи як як пояи бртрмии гзрчндон ки битавонӣ

ز یک یک پایه برترمی‌گذرچندان که بتوانی

Гирифтам дар биҳишт нася натавонӣ расӣдан ту

گرفتم در بهشتِ نسیه نتوانی رسیدن تو

Вале худро азин дӯзах ки нақди тести бурҳонӣ

ولی خود را ازین دوزخ که نقد تست برهانی

Агар хоҳӣ ки ту бе ту ҳамеи чизе ба кафи оре

اگر خواهی که تو بی تو همی چیزی به کف آری

Туе ин парда дар роҳи ту бўки ин пардаи бадароне

تویی این پرده در راه تو بوک این پرده بدرانی

Ту чун дарбанди сдчизии худоро банда чун гардӣ

تو چون دربند صدچیزی خدا را بنده چون گردی

Ки тўдрбнд ҳар чизе ки ҳастӣ бандаи онӣ

که تودربند هر چیزی که هستی بندهٔ آنی

Гирифтори омада дар сад бало бо ин ҳамаи душман

گرفتار آمده در صد بلا با این همه دشمن

На як ҳамдарди соҳиби дил на як ҳамрози раббонӣ

نه یک همدرد صاحب دل نه یک همراز ربانی

Ба гирди ин амали дорони магарад ар илму дайни дорӣ

به گرد این عمل داران مگرد ار علم و دین داری

Ки муштӣ одамӣ хоранд ин девони девонӣ

که مشتی آدمی خوارند این دیوانِ دیوانی

Чу Юнон об бигрифтааст хоки роҳи Ясриби шӯ

چو یونان آب بگرفته است خاکِ راه یثرب شو

Ки як чашмон ин роҳанд раҳи байнони юнонӣ

که یک چشمان این راهند ره بینان یونانی

Худовандо дар ин водӣ барафрӯз аз карами нурӣ

خداوندا در این وادی برافروز از کرم نوری

Магар гум карда худ бозёбад ақли инсонӣ

مگر گم کردهٔ خود بازیابد عقلِ انسانی

Худовандо баҳақи онкӣ май доне ки чунам ман

خداوندا بحق آنکه می‌دانی که چونم من

Ки ин шӯридаи хотирро наҷотии даҳ зи ҳайронӣ

که این شوریده خاطر را نجاتی ده ز حیرانی

эй муддаии куҷое то малик мо бибинӣ

ای مدعی کجایی تا ملک ما ببینی

Каз ҳарчӣ буд дармон дардаст ёри мо ро

کز هرچه بود درمان درد است یار ما را

Дирамонаши мухлисонро дардаши шикастагон ро

درمانش مخلصان را دردش شکستگان را

Шодяши толибонро ғами ёдгори мо ро

شادیش طالبان را غم یادگار ما را

Ишқи бустон ва хештан бифурӯш

عشق بستان و خویشتن بفروش

Ки накӯтар азин тиҷорат нест

که نکوتر ازین تجارت نیست

Пар шуд аз дӯст ҳар ду кун валек

پر شد از دوست هر دو کون ولیک

Сӯй ӯ Зуҳра ишорат нест

سوی او زهرهٔ اشارت نیست

Бар мо чу вуҷӯд нест мо ро

بر ما چو وجود نیست ما را

Чандон ғаму ранҷ бекарон чист

چندان غم و رنج بی کران چیست

Чун ҳаст яқин ки нест ҷузи ту

چون هست یقین که نیست جز تو

Овозаи ин ҳама гумон чист

آوازهٔ این همه گمان چیست

Васли ту ганҷӣаст ҳам пинҳони зи худ

وصل تو گنجی است هم پنهان ز خود

Ҳарки гуяд ёфтам девонаи ист

هرکه گوید یافتم دیوانه‌ایست

Судӣ на ки наққош кашад сӯрати симурғ

سودی نه که نقاش کشد صورت سیمرغ

Чун сӯрати симурғи бъинаҳ на ҳамон аст

چون صورت سیمرغ بعینه نه همان است

Ту марди раҳ чаҳ доне зеро ки марди ин раҳ

تو مرد ره چه دانی زیرا که مرد این ره

Аввали қадами дарин роҳ бар чарх ҳафтумин аст

اول قدم درین راه بر چرخ هفتمین است

зи нек ва аз бад ва аз куфру дайну илму амал

ز نیک و از بد و از کفر و دین و علم و عمل

Бурун шудам ки буруни зини басӣ мақомот аст

برون شدم که برون زین بسی مقامات است

Дилогар ошиқӣ аз ишқ бигузар

دلا گر عاشقی از عشق بگذر

Ки томшғўли ишқии ишқ банд аст

که تامشغول عشقی عشق بند است

Агрдри ишқ аз ишқат хабар нест

اگردر عشق از عشقت خبر نیست

Турои ин ишқи ишқ сӯдманд аст

ترا این عشق عشق سودمند است

Ҳар он мастӣ ки бишносад сар аз по

هر آن مستی که بشناسد سر از پا

Азуи даъвии мастӣ нописанд аст

ازو دعوی مستی ناپسند است

Ту аз дарёи ҷудоӣу аҷаби байн

تو از دریا جدایی و عجب بین

зи ту як лаҳзаи ин дарё ҷудо нест

ز تو یک لحظه این دریا جدا نیست

Хаёл каҷ макун ӣнҷо ва бишнос

خیال کج مکن اینجا و بشناس

Ки ҳар кӯ дар хдогм шуд худо нест

که هر کو در خداگم شد خدا نیست

Бегона шудам з ҳар ду олам

بیگانه شدم ز هر دو عالم

Вогаҳ на ки ошноӣ ман кист

وآگه نه که آشنایِ من کیست

Чун кас наёфт аз даҳани танг ӯ хабар

چون کس نیافت از دهن تنگِ او خبر

Ҳар бехабар чигуна хабар зон даҳон диҳад

هر بی خبر چگونه خبر زان دهان دهد

Лаби дарёи ҳамаи кФрости вдрёи ҷумлаи дайни дорӣ

لب دریا همه کفراست ودریا جمله دین داری

Валикини гавҳари дарёи варои кФрў дайн бошад

ولیکن گوهر دریا ورای کفرو دین باشد

Дарин дарё ки ман ҳастам на дарёем

درین دریا که من هستم نه دریایم

Надонад ҳечкас ин серумгари онкў чунин бошад

نداند هیچکس این سرّمگر آنکو چنین باشد

Тўсоҳби нафасӣ эй ғофили миёни хоки вхўн май хур

توصاحب‌نفسی‌ای‌غافل‌میان خاک وخون‌می‌‌خور

Ки соҳибдил агар заҳрӣ хӯрд он ангабин бошад

که صاحبدل اگر زهری خورد آن انگبین باشد

Ту чун нафасии зи сртопоӣ кӣ ёбии камоли дил

تو چون نفسی ز سرتاپای کی یابی کمالِ دل

Камоли дил касе донад ки мардии роҳ байн бошад

کمالِ دل کسی داند که مردی راه بین باشد

Рӯй саҳрои ҳама чун партав хуршед гирифт

روی صحرا همه چون پرتو خورشید گرفت

Ки тавонад нафасии соя дар он саҳро шуд

که تواند نفسی سایه در آن صحرا شد

Буду нобӯди ту як қатра обаст ҳаме

بود و نابود تو یک قطرهٔ آبست همی

Ки зи дарё ба канор омад ва дар дарё шуд

که ز دریا به کنار آمد و در دریا شد

Ҳаркии имрӯзи мъоини рух дилдор надид

هرکه امروز معاین رخ دلدار ندید

Тифл роҳаст ки ӯ мунтазир фардо шуд

طفل راه است که او منتظر فردا شد

Ончӣ май ҷӯянди беруни ду олами соликон

آنچه می‌جویند بیرونِ دو عالم سالکان

Хешро ёбанд чун ин пардаи азҳми брдрнд

خویش را یابند چون این پرده ازهم بردرند

эй дар даруни ҷонаму ҷон аз ту бе хабар

ای در درون جانم و جان از تو بی خبر

Аз ту ҷаҳон парасту ҷаҳон аз ту бе хабар

از تو جهان پر است و جهان از تو بی خبر

Нақши ту дар хаёлу хаёл аз ту бе басар

نقش تو در خیال و خیال از تو بی بصر

Номи ту бар забону забон аз ту бе хабар

نام تو بر زبان و زبان از تو بی خبر

Дар ишқ чу ман туами ту ман бош

در عشق چو من توام تو من باش

Як перҳанаст гӯи ду тан бош

یک پیرهن است گو دو تن باش

Як зарраи саводи фақр дар бохт

یک ذره سواد فقر در باخت

Шуд ҳар ду ҷаҳони азуи сияҳи пӯш

شد هر دو جهان ازو سیه پوش

Гӯ : бад кунанд дар ҳақи мо халқ зонка мо

گو: بد کنند در حق ما خلق زانکه ما

Бо кас на доварӣ ва мукофот ме кунем

با کس نه داوری و مکافات می‌کنیم

Сегӣ кандар намакзори аўФтди гуми грддондрўӣ

سگی کاندر نمکزار اوفتد گم گردداندروی

Ман ин дарёии пршўрознмк кмтрнмӣ донам

من این دریای پرشورازنمک‌کمترنمی‌دانم

Ҳрони нақшӣ ки бар саҳро ниҳодем

هرآن نقشی که بر صحرا نهادیم

Ту зебои байн ки мо зебо ниҳодем

تو زیبا بین که ما زیبا نهادیم

Чу одамро фиристодем берун

چو آدم را فرستادیم بیرون

Ҷамоли хеш бар саҳро ниҳодем

جمال خویش بر صحرا نهادیم

Машав мағрури чандини нақши зебо

مشو مغرور چندین نقشِ زیبا

Баннои ҷумла бар дарё ниҳодем

بنای جمله بر دریا نهادیم

Ҳечкасро надиҳади ?данеу дайни даст ба ҳам

هیچکس را ندهد دنیی و دین دست به هم

Ҳарки гуяд ки диҳад ханҷари инкори кашем

هرکه گوید که دهد خنجر انکار کشیم

Булъаҷаби дрдисти дарди ишқи ҷонони кондрў

بوالعجب دردیست درد عشق جانان کاندرو

Дардам афзӯн мешавад чндонкаҳ дармон ме кунам

دردم افزون می‌شود چندانکه درمان می‌کنم

Дар ишқ ӯ дилӣаст зи худ бе хабари маро

در عشق او دلی است ز خود بی خبر مرا

Ваз ҳарчӣ зини гузашт хабар нест дигарам

وز هرچه زین گذشت خبر نیست دیگرم

Қурби сӣ сол буд то ки ҳаме кунадам ҷон

قرب سی سال بود تا که همی کندم جان

Ки ба ҷони роҳ барам роҳи набардам ба танам

که به جان راه برم راه نبردم به تنم

Гар дар ғалати аўФтим дар илм

گر در غلط اوفتیم در علم

Кӣ дар ғалати аўФтим дар айн

کی در غلط اوفتیم در عین

Тарсам ки ҳеҷ ошиқи поён раҳ надонад

ترسم که هیچ عاشق پایان ره نداند

Ва он моҳ рӯй моро рух дар ҳиҷоби монда

و آن ماه روی ما را رخ در حجاب مانده

Дар баҳри ишқ дарӣаст аз чашми ғайри пинҳон

در بحر عشق دُرّی است از چشمِ غیر پنهان

Мо ҷумла ғарқ гашта ва он дар , дроби монда

ما جمله غرق گشته و آن درّ، درآب مانده

Алҳақ шигарфи мурғӣ каз ту ду куни буришад

الحق شگرف مرغی کز تو دو کون برشد

На бол боз карда на з ошён парида

نه بال باز کرده نه ز آشیان پریده

То бастае ба мӯе зон мӯӣ дар ҳиҷобӣ

تا بسته‌ای به مویی زان موی در حجابی

Чаҳ кӯҳӣ ва чаҳ коҳӣ чун пой баст бошӣ

چه کوهی و چه کاهی چون پای بست باشی

Ин парда аз ниҳодат бурдор ҳамчуи мардон

این پرده از نهادت بردار همچو مردان

Дар пардаи дрнёиӣ то парда дар нагардӣ

در پرده درنیایی تا پرده در نگردی

Дармони ишқи ҷонони ҳам дард ӯст доим

درمان عشق جانان هم درد اوست دایم

Дармони мҷўии дилрогар зиндаи ҷон ба дардӣ

درمان مجوی دل را گر زنده جان به دردی

Гар марди раҳеи миёни хӯн бояд рафт

گر مرد رهی میان خون باید رفت

Аз пои фитодаи сарнигӯн бояд рафт

از پای فتاده سرنگون باید رفت

Ту пой ба роҳи дрнаҳ вҳич мапурс

تو پای به راه درنه وهیچ مپرس

Ҳам роҳи бгўидт ки чун бояд рафт

هم راه بگویدت که چون باید رفت

Ҷонат ба гӯи танӣ дар афтод ва бирафт

جانت به گو تنی در افتاد و برفت

Ҷамшед ба гулханӣ дар афтод ва бирафт

جمشید به گلخنی در افتاد و برفت

Аз мӯату ҳаёт чанд пурсӣ аз ман

از موت و حیات چند پرسی از من

Хуршед ба равзанӣ дар афтод ва бирафт

خورشید به روزنی در افتاد و برفت

Чандини дарбаста бекалидаст чаҳ суд

چندین دربسته بی کلید است چه سود

Каси ном кушодан нашунидааст чаҳ суд

کس نام گشادن نشنیده است چه سود

Пероҳан Юсуфаст як як заррот

پیراهن یوسف است یک یک ذرات

Юсуфи зи миёна нопадидаст чаҳ суд

یوسف ز میانه ناپدید است چه سود

Сад дарё нӯш карда вндр аҷабем

صد دریا نوش کرده وندر عجبیم

То чун дарё аз чаҳ сабаб хушк лабем

تا چون دریا از چه سبب خشک لبیم

Аз хушки лабӣ ҳамеша дарё талабем

از خشک لبی همیشه دریا طلبیم

Мо дарёӣами хушки лаб зон сабабем

ما دریاییم خشک لب زان سببیم

Кӯи роҳравӣ ки раҳнавардаш гӯям

کو راهروی که رهنوردش گویم

ё сӯхтае ки аҳл дардаш гӯям

یا سوخته‌ای که اهل دردش گویم

Ҳар кас ки миёни шуғли дунёи нафасӣ

هر کس که میان شغل دنیا نفسی

Бо ӯ бошад ҳазор мардаш гӯям

با او باشد هزار مردش گویم

Май пиндорӣ ки ҷони туоне дидан

می‌پنداری که جان توانی دیدن

Асрори ҳамаи ҷаҳони туоне дидан

اسرار همه جهان توانی دیدن

Ҳаргоҳ ки бениш ту гардад ба камол

هرگاه که بینش تو گردد به کمال

Кӯрии худ он замони туоне дидан

کوریِ خود آن زمان توانی دیدن

На сӯхтагӣ шиносам ва на хомӣ

نه سوختگی شناسم و نه خامی

Дар мазҳаби ман чаҳ ком чаҳ нокомӣ

در مذهب من چه کام چه ناکامی

Гӯйӣ ки ба сад касам нигаҳ ме доранд

گویی که به صد کسم نگه می‌دارند

Вар на бпридмии з бе оромӣ

ور نه بپریدمی ز بی آرامی

Набинам дар ҷаҳони миқдори мӯе

نبینم در جهان مقدار مویی

Ки ӯро нест бо рӯй ту рӯе

که او را نیست با روی تو رویی

Ҷаҳон аз ту пар ва ту дар ҷаҳон на

جهان از تو پر و تو در جهان نه

Ҳама дар ту гум ва ту дар миён на

همه در تو گم و تو در میان نه

Хамӯшӣ ту аз гуёе тест

خموشیّ تو از گویایی تست

Наоне ту аз пайдоеи тест

نهانی تو از پیدایی تست

Туро бо зарраи зарраи роҳи байнам

تو را با ذرّه ذرّه راه بینم

Ду олами сами ваҷҳи аллоҳи байнам

دو عالم ثَمَّ وَجْهُ اللّه بینم

Дуеро нест раҳ дар ҳазрати ту

دویی را نیست ره در حضرتِ تو

Ҳамаи олами туеу қудрати ту

همه عالم تویی و قدرتِ تو

Накӯи гӯйӣ накӯ гуфтааст дар зот

نکو گویی نکو گفته است در ذات

Ки алтўҳиди исқоти алозоФот

که التوحیدُ اِسقاطُ الاضافات

Ҳамаи ҷузи хомшӣ роҳӣ надорем

همه جز خامشی راهی نداریم

Ки як тани Зуҳра оҳӣ надорем

که یک تن زهرهٔ آهی نداریم

Ду олами ҷумла бар гуфтори монданд

دو عالم جمله بر گفتار ماندند

Ҳама дар пардаи пиндори монданд

همه در پردهٔ پندار ماندند

Худоро ҷузи худои як дӯст кас нест

خدا را جز خدا یک دوست کس نیست

Ки дар хӯрд худо ҳам ӯст кас нест

که در خوردِ خدا هم اوست کس نیست

зи сар то по ҳама печем бар печ

ز سر تا پا همه پیچیم بر پیچ

Чаҳ сар чаҳ по ҳама ҳеҷем дар ҳеҷ

چه سر چه پا همه هیچیم در هیچ

зи як як зарраи сӯии дӯст роҳ аст

ز یک یک ذره سوی دوست راه است

Вале дар чашми ту олам сиёҳ аст

ولی در چشم تو عالم سیاه است

Бибин охир агар дории ҳузурӣ

ببین آخر اگر داری حضوری

Ки ҳар дам мерасад аз дӯсти нурӣ

که هر دم می‌رسد از دوست نوری

Миёни хоб ва бедорем ҳоле аст

میان خواب و بیداریم حالی است

Ки ҷонамро дарави ваҷд вкмолӣ аст

که جانم را درو وجد وکمالی است

Ҳақиқат чист пеши андеш бӯдан

حقیقت چیست پیش اندیش بودن

зи худ бигзаштан ва бо хеш бӯдан

ز خود بگذشتن و با خویش بودن

Ду гетиро наҷуед ҳарки мард аст

دو گیتی را نجوید هرکه مرد است

Якеро ҷӯяд ӯ кин ҳар ду гирд аст

یکی را جوید او کاین هر دو گرد است

Алии алҷмлаҳ яқин бишнос мутлақ

علی الجمله یقین بشناس مطلق

Ки аз ҳақ нест бархӯрдори ҷузи ҳақ

که از حق نیست برخوردار جز حق

Бирав башитоб охир то з ҷое

برو بشتاب آخر تا ز جایی

Ба гӯшт ояд овоз дарое

به گوشت آید آواز درایی

зи дунё то ба ъқбо нест бисёр

ز دنیا تا به عقبا نیست بسیار

Вале дар раҳи вуҷӯди тести девор

ولی در ره وجود تست دیوار

Дарин маънӣ ки ман гуфтам шаккӣ нест

درین معنی که من گفتم شکی نیست

Ту бечашмӣу олами ҷуз яке нест

تو بی چشمی و عالم جز یکی نیست

Агар ашёъи чунин будӣ ки пайдост

اگر اشیاء چنین بودی که پیداست

Саволи Мустафо кӣ омадӣ рост

سؤال مصطفی کی آمدی راست

На бо ҳақи меҳтар дайн гуфт илоҳӣ

نه با حق مهترِ دین گفت الهی

Ба ман бинмоӣ ашёро кмоҳӣ

به من بنمای اشیا را کماهی

Худо донад ки ин ашё чигуна аст

خدا داند که این اشیا چگونه است

Ки дар чашми ту акнӯн божгўнаҳ аст

که در چشم تو اکنون باژگونه است

Ду олами ғарқи як дарёӣ нур аст

دو عالم غرقِ یک دریای نور است

Валикини нақши оламҳо ғурур аст

ولیکن نقش عالم‌ها غرور است

Агар олоишии дорӣ ба корӣ

اگر آلایشی داری به کاری

Дар олоиши Бамонеи рӯзгорӣ

در آلایش بمانی روزگاری

Ҳамаи ширкати ҳавоси тест дар роҳ

همه شرکت حواسِ تست در راه

Ҳамаи Иблис ва девонанд бадхоҳ

همه ابلیس و دیوانند بدخواه

Ҳамаи марги ту хуии нохуши тест

همه مرگ تو خوی ناخوشِ تست

Ҳамаи хашмат ба дӯзахи оташи тест

همه خشمت به دوزخ آتش تست

Ҳар онгаҳ каз ҷаҳон рафтӣ ту берун

هر آنگه کز جهان رفتی تو بیرون

Нахоҳад буд ҳолат аз ду берун

نخواهد بود حالت از دو بیرون

Агар олӯдае полудаи гардӣ

اگر آلوده‌ای پالوده گردی

Вагар полудае осӯдаи гардӣ

وگر پالوده‌ای آسوده گردی

Агар дар пардае дар парда бошӣ

اگر در پرده‌ای در پرده باشی

Дар он чизе ки дар ӯ мурда бошӣ

در آن چیزی که در او مرده باشی

Ба дунёгар ба марги афтодани тест

به دنیا گر به مرگ افتادنِ تست

Ба уқбои вар ба мурдан зодани тест

به عقبی ور به مردن زادنِ تست

Агар бе ҳеҷ нурӣ мурда бошӣ

اگر بی هیچ نوری مرده باشی

Миёни сад ҳазорон парда бошӣ

میان صد هزاران پرده باشی

зи худ ғоиб машав дар ҳеҷ ҳоле

ز خود غایب مشو در هیچ حالی

Ки то ҳар соъатигирӣ камолӣ

که تا هر ساعتی گیری کمالی

Дар аввали нуқтае гаштии ҳам ӣнҷо

در اول نقطه‌ای گشتی هم اینجا

Кунун аз арш бигузаштӣ ҳам ӣнҷо

کنون از عرش بگذشتی هم اینجا

Ҳамон будӣ ки будӣ лек онаст

همان بودی که بودی لیک آنست

Ки ин соъати туро аз ҳақ нишон аст

که این ساعت ترا از حق نشان است

Нишоне на ҳувайдо на наоне аст

نشانی نه هویدا نه نهانی است

Нишоне на ки айн бенишоне аст

نشانی نه که عین بی نشانی است

зи ду чизат камоласт андарин роҳ

ز دو چیزت کمال است اندرین راه

Фанои маҳз ё на ҷони огоҳ

فنای محض یا نه جانِ آگاه

Вагар дониш буд кирдор набӯд

وگر دانش بود کردار نبود

Турои вдонштро бор набӯд

ترا ودانشت را بار نبود

Агар як дам бигирад дарди дайнат

اگر یک دم بگیرد دردِ دینت

Шавад илми алиқини айни алиқинт

شود علم الیقین عین الیقینت

Чу илмат ҳаст дар илмат амал кун

چو علمت هست در علمت عمل کن

Пас аз илму амали асрор ҳал кун

پس از علم و عمل اسرار حل کن

Шутури мурғӣ ки гоҳи кор кардан

شتر مرغی که گاهِ کار کردن

Чу мурғӣ ва чу уштури гоҳ хӯрдан

چو مرغی و چو اشتر گاهِ خوردن

Дарин дарё ки қаъраш беканор аст

درین دریا که قعرش بی کنار است

Аҷоиб дар аҷоиб бешумор аст

عجایب در عجایب بی شمار است

Чу дарё дар тағайюр бош доим

چو دریا در تغیر باش دایم

Чу мардон дар тафаккур бош доим

چو مردان در تفکر باش دایم

Агар сад қарни ёбии зиндагонӣ

اگر صد قرن یابی زندگانی

Наёбӣ хештанро ва ндонӣ

نیابی خویشتن را و ندانی

Чу фаҳми ту ту бошӣ ӯ набошад

چو فهم تو تو باشی او نباشد

Агар васфаш кунӣ некӯ набошад

اگر وصفش کنی نیکو نباشد

Бадв бишнос ӯро роҳат ин аст

بدو بشناس او را راهت این است

Тариқи ҷони маънии хоҳат ин аст

طریقِ جانِ معنی خواهت این است

Ту шоҳии ҳам ба охири ҳам ба аввал

تو شاهی هم به آخر هم به اول

Вале бинандаро чашмӣаст аҳвал

ولی بیننده را چشمی است احول

Ду май бинии якеро ва дуро сад

دو می‌بینی یکی را و دو را صد

Чаҳ як чаҳ ду чаҳ сад ҷумлаи туе худ

چه یک چه دو چه صد جمله تویی خود

Басии хуршеди андари дашти тобад

بسی خورشید اندر دشت تابد

Валикини дашт ӯро брнёбд

ولیکن دشت او را برنیابد

Кас огаҳ нест аз сари илоҳӣ

کس آگه نیست از سر الهی

Асироним аз ма то ба моҳӣ

اسیرانیم از مه تا به ماهی

Бақои мо балои мости мо ро

بقایِ ما بلای ماست ما را

Ки роҳат дар фанои мости мо ро

که راحت در فنای ماست ما را

Чаҳ будигар вуҷӯд мо набӯдӣ

چه بودی گر وجود ما نبودی

Дариғо каз дариғо нест судӣ

دریغا کز دریغا نیست سودی

На битавон гуфт , на хомаши тавон буд

نه بتوان گفت، نه خامش توان بود

На огаҳ монад ва на биҳши тавон буд

نه آگه ماند و نه بیهش توان بود

зи ҳайрати пой аз сар ме надонам

ز حیرت پای از سر می‌ندانم

Дилами гуми гашт дигар ме надонам

دلم گم گشت دیگر می ندانم

Надорӣ дар ҳамаи олам касе ту

نداری در همه عالم کسی تو

Чаро бар худ намегаре басии ту

چرا بر خود نمی‌گریی بسی تو

Кигар сад ошно дар хонаи дорӣ

که گر صد آشنا در خانه داری

Чу мардии он ҳамаи бегонаи дорӣ

چو مردی آن همه بیگانه داری

Агар пеш аз аҷали як дами бимирӣ

اگر پیش از اجل یک دم بمیری

Дар он як дами ду оламро бигирӣ

در آن یک دم دو عالم را بگیری

Наме байнами турои он мардӣу зӯр

نمی‌بینم ترا آن مردی و زور

Ки бар гардун рӯй норафта дар гӯр

که بر گردون روی نارفته در گور

Зиён омад ҳамаи суди ман ва ту

زیان آمد همه سود من و تو

Фиғон аз зод ва аз буд ман ва ту

فغان از زاد و از بود من و تو

Агарчӣ ҷои ту дар зер хок аст

اگرچه جای تو در زیر خاک است

Валикини ҷони пок аз хок пок аст

ولیکن جانِ پاک از خاکِ پاک است

Ҳарисӣ бар сарат карда Фсорӣ

حریصی بر سرت کرده فساری

Туро ҳирсасту уштурро маҳорӣ

ترا حرص است و اشتر را مهاری

зи машриқ то ба мағрибгар эмом аст

ز مشرق تا به مغرب گر امام است

Амӣралмуъминӣни ҳайдар тамом аст

امیرالمؤمنین حیدر تمام است

Алӣ чун бо набӣ бошад зи як нур

علی چون با نبی باشد ز یک نور

Яке бошанд ҳар ду вази дуе давр

یکی باشند هر دو وز دویی دور

Ҷаҳонгар пари сипеду пар сиёҳ аст

جهان گر پر سپید و پر سیاه است

Ҳамеи дони кони либос подшоҳ аст

همی دان کان لباسِ پادشاه است

Басӣ ҷомааст шаҳро дар хазона

بسی جامه است شه را در خزانه

Мубини ҷомаи ту шаҳро дони ягона

مبین جامه تو شه را دان یگانه

Тафаҳҳус гар кунӣ аз нақди ҷонат

تفحص گر کنی از نقدِ جانت

Таҳайюр беш гардад ҳар замонат

تحیر بیش گردد هر زمانت

Тариқат чист айби роҳ дидан

طریقت چیست عیبِ راه دیدن

Кам озории сбкборӣ гузидан

کم آزاری سبکباری گزیدن

Дарин олами камол имкон надорад

درین عالم کمال امکان ندارد

Ки гармоааст ҷуз нуқсон надорад

که گرماه است جز نقصان ندارد

Чанд гӯям кончаҳ гӯям он на Эй

چند گویم کانچه گویم آن نه‌ای

Чанд ҷӯям кончаҳ ҷӯям он на Эй

چند جویم کانچه جویم آن نه‌ای

Ҷумла як зотаст аммо муттасиф

جمله یک ذاتست اما متصف

Ҷумлаи як ҳарфаст аммо мухталиф

جمله یک حرف است اما مختلف

Гарчи як зотаст ман доно не ам

گرچه یک ذاتست من دانا نی‌ام

Гарчи як роҳаст ман бино не ам

گرچه یک راه است من بینا نی‌ام

Нест ҷузи вомондагии бштоФтн

نیست جز واماندگی بشتافتن

Зонка ҳаст ин ёфтан ноёфтан

زانکه هست این یافتن نایافتن

Дар миёни чори хасми мухталиф

در میان چار خصم مختلف

Кӣ туоне шуд ба ваҳдати муттасиф

کی توانی شد به وحدت متصف

Гармят дар хашм ва шаҳват ме кашад

گرمیت در خشم و شهوت می‌کشد

Хушкят дар кибр ва нихват ме кашад

خشکیت در کبر و نخوت می‌کشد

Сардят афсурда дорад бар давом

سردیت افسرده دارد بر دوام

Тарят раъное афзоед мудом

تَرّیت رعنایی افزاید مدام

Ҷонатро ишқӣ бибояд гарми гарм

جانْت را عشقی بباید گرم گرم

Зикрро рутаби аллсонии нарми нарм

ذکر را رطب اللسانی نرم نرم

Зуҳди хушкат бояд аз тақвоу дайн

زهد خشکت باید از تقوی و دین

Оҳи сардат бояд аз баради алиқин

آه سردت باید از برد الیقین

То чу гарму сарду хушк ватар буд

تا چو گرم و سرد و خشک و تر بود

Эътидоли ҷонати некӯтар буд

اعتدال جانت نیکوتر بود

эй ҷаҳонии дарди ҳамроҳами зи ту

ای جهانی درد همراهم ز تو

Дарди дигар вом мехоҳам зи ту

درد دیگر وام می‌خواهم ز تو

Дарди чандоне ки дорӣ ме фирист

درد چندانی که داری می‌فرست

Лек дилро низ ёрӣ ме фирист

لیک دل را نیز یاری می‌فرست

Гар кулоҳи фақри хоҳии сари бабр

گر کلاه فقر خواهی سر ببر

Аз худ ва аз ду ҷаҳон яксар бабр

از خود و از دو جهان یکسر ببر

Илми ҷузи баҳри ҳаёт худ махон

علم جز بحرِ حیات خود مخوان

Дар шифои хондани наҷоти худ мадон

در شفا خواندن نجات خود مدان

Роҳравро солики раҳ фикр ӯст

راهرو را سالک ره فکر اوست

Фикри кон аз мстФод зикр ӯст

فکر کان از مستفادِ ذکر اوست

Зикр бояд гуфт то фикр оварад

ذکر باید گفت تا فکر آورد

Сад ҳазорон маънӣ бикр оварад

صد هزاران معنی بکر آورد

Фикрати ақлӣ буд куффор ро

فکرت عقلی بود کفار را

Фикрат қалбӣаст марди кор ро

فکرت قلبی است مرد کار را

Кори фикр ар лоҷарами як соъат аст

کار فکر ار لاجرم یک ساعت است

Беҳтар аз ҳафтод сола тоъат аст

بهتر از هفتاد ساله طاعت است

Ҳар куҷои конҷои Бамонеи бастаи ту

هر کجا کانجا بمانی بسته تو

То абади онҷои Бамонеи хастаи ту

تا ابد آنجا بمانی خسته تو

Рост май рӯ ҷаҳд мекун ҳуши дор

راست می‌رو جهد می‌کن هوش دار

Бор май каши хор май хури гӯши дор

بار می‌کش خار می‌خور گوش‌دار

Сӯфӣ Эй натавон ба каси омухтан

صوفی‌ای نتوان به کس آموختن

Дар азали ин хирқа бояд духтан

در ازل این خرقه باید دوختن

наменадонам кин надонам аз куҷост

می‌ندانم کاین ندانم از کجاست

Зуҳду ақлу ишқу ҷонам аз куҷост

زهد و عقل و عشق و جانم از کجاست

Дар ҳақиқатгар қадами хоҳӣ задан

در حقیقت گر قدم خواهی زدن

Маҳви гардӣ то ки дами хоҳӣ задан

محو گردی تا که دم خواهی زدن

Маҳв бояд мард аз ҳар ду сарой

محو باید مرد از هر دو سرای

Пой аз сари нопадиду сари зи пой

پای از سر ناپدید و سر ز پای

Май рӯми гирён чу меғ аз омадан

می‌روم گریان چو میغ از آمدن

Оҳ аз ин рафтани дареғ аз омадан

آه از این رفتن دریغ از آمدن

Бо чунин умрӣ ки беш аз барқ нест

با چنین عمری که بیش از برق نیست

Гар бихандии вари бгриӣ фарқ нест

گر بخندی ور بگریی فرق نیست

Кор берунаст аз тасвири ту

کار بیرون است از تصویرِ تو

Чанд ҷунбонами сари занҷири ту

چند جنبانم سرِ زنجیر تو

Комилӣ гуфтааст май бояд басӣ

کاملی گفته است می‌باید بسی

Илму ҳикмат то шавад гуё касе

علم و حکمت تا شود گویا کسی

Балки бояд ақл беҳаду қиёс

بلکه باید عقل بی حد و قیاس

То шавад хомӯши як ҳикмати шинос

تا شود خاموش یک حکمت شناس

эй дариғо ҳечкасро нест боб

ای دریغا هیچکس را نیست باب

Дидаҳо кӯру ҷаҳони пари офтоб

دیده‌ها کور و جهان پر آفتاب

эй зи пайдоеи худ баси нопадид

ای ز پیداییِ خود بس ناپدید

Ҷумлаи олами туу каси нопадид

جملهٔ عالم تو و کس ناپدید

Ақлу ҷонро гирди зотат роҳ нест

عقل و جان را گرد ذاتت راه نیست

Вази сифотати заррае огоҳ нест

وز صفاتت ذرّه‌ای آگاه نیست

Ҷумлаи олам ба ту байнами аён

جملهٔ عالم به تو بینم عیان

Вази ту дар олам наме байнами нишон

وز تو در عالم نمی‌بینم نشان

Он замони кӯро аён ҷӯӣ ниҳонаст

آن زمان کو را عیان جویی نهانست

Ва он замони кӯро ниҳон ҷӯӣ аёнаст

و آن زمان کو را نهان جویی عیانست

Вар ба ҳам ҷӯӣ чу бечунаст ӯ

ور به هم جویی چو بی چون است او

Он замон аз ҳар ду берунаст ӯ

آن زمان از هر دو بیرون است او

Қисми халқ аз ваии хаёлӣ беш нест

قسم خلق از وی خیالی بیش نیست

Зу хабар додани маҳолӣ беш нест

زو خبر دادن محالی بیش نیست

Зу нишони ҷуз бенишоне кас наёфт

زو نشان جز بی نشانی کس نیافت

Чорае ҷуз ҷон фишонӣ кас наёфт

چاره‌ای جز جان فشانی کس نیافت

Он магӯ кон дар ишорати ноидт

آن مگو کان در اشارت نایدت

Дам мазан чун дар иборати ноидт

دم مزن چون در عبارت نایدت

На ишорат май пазирад на баён

نه اشارت می‌پذیرد نه بیان

На касе зу илм дорад на нишон

نه کسی زو علم دارد نه نشان

Ту мабош Аслан камол инасту бас

تو مباش اصلا کمال این است و بس

Ту зи худ гуми шӯи висол инасту бас

تو ز خود گم شو وصال این است و بس

Ҳаст моро подшоҳӣ бе хилоф

هست ما را پادشاهی بی خلاف

Дар пас кӯҳӣ ки ҳаст он кӯҳи қоф

در پس کوهی که هست آن کوه قاف

Ном ӯ симурғи султони туюр

نام او سیمرغ سلطانِ طیور

ӯ ба мо наздик ва мо зон мондаи давр

او به ما نزدیک و ما زان مانده دور

Гар нишон ёбем азуи корӣ буд

گر نشان یابیم ازو کاری بود

Варна бе ӯ зистани орӣ буд

ورنه بی او زیستن عاری بود

Ишқ бар симурғи ҷуз афсона нест

عشق بر سیمرغ جز افسانه نیست

Зонка ишқаши кор ҳар девона нест

زانکه عشقش کار هر دیوانه نیست

Ҳар либосии кон ба саҳро омада аст

هر لباسی کان به صحرا آمده است

Сояи симурғи воло омада аст

سایهٔ سیمرغِ والا آمده است

Гар туро симурғ бинмоед ҷамол

گر ترا سیمرغ بنماید جمال

Сояро симурғи бинӣ бе хаёл

سایه را سیمرغ بینی بی خیال

Гар туро пайдо шавад як фатҳи боб

گر ترا پیدا شود یک فتحِ باب

Ту даруни сояи бинии офтоб

تو درونِ سایه بینی آفتاب

Соя дар симурғи гуми бинии мудом

سایه در سیمرغ گم بینی مدام

Худ ҳамаи симурғи бинии вассалом

خود همه سیمرغ بینی والسلام

Сади раҳ ҷонаст ҷоноисор кун

سد ره جان است جانْایثار کن

Пас барафкан дида ва дидор кун

پس برافکن دیده و دیدار کن

Заррае ишқ аз ҳамаи ушшоқ ба

ذرّه‌ای عشق از همه عشاق به

Заррае дард аз ҳамаи офоқ ба

ذرّه‌ای درد از همه آفاق به

Буд дар аввали ҳама бе ҳосилӣ

بود در اول همه بی حاصلی

Кӯдакӣ ва бедилӣу ғофилӣ

کودکیّ و بی دلی و غافلی

Буд дар аўсти ҳамаи бегонагӣ

بود در اوسط همه بیگانگی

Вази ҷавонии шуъбаи девонагӣ

وز جوانی شعبهٔ دیوانگی

Буд дар охир ки будӣ марди кор

بود در آخر که بودی مرد کار

Ҷони хрФи дармондаи тан , гашта назор

جان خرف درمانده تن، گشته نزار

Чун зи аввал то ба охрғоФлӣ аст

چون ز اول تا به آخرغافلی است

Ҳосили мо лоҷарам беҳосилӣ аст

حاصل ما لاجرم بی حاصلی است

Гар пилосӣ хобгоҳат омада аст

گر پلاسی خوابگاهت آمده است

Он палост сади роҳат омада аст

آن پلاست سدِّ راهت آمده است

Зарра то зарра буд зарра буд

ذرّه تا ذرّه بود ذرّه بود

Ҳарки гуяд нест ӯ ғарра буд

هرکه گوید نیست او غرّه بود

Мардумӣ бояд на сар ӯро на пой

مردمی باید نه سر او را نه پای

Ҷумла гум гашта дар ӯ аўдрхдоӣ

جمله گم گشته در او اودرخدای

Гар туро нурӣаст дар раҳи нори тест

گر ترا نوریست در ره نار تست

Вари туро завқӣаст он пндортст

ور ترا ذوقی است آن پندارتست

Ваҷду фақри ту хаёлӣ беш нест

وجد و فقر تو خیالی بیش نیست

Ҳарчӣ май гӯйии маҳолӣ беш нест

هرچه می‌گویی محالی بیش نیست

Аҷаб бар ҳам зани ғуруратро бисӯз

عُجب بر هم زن غرورت را بسوز

Ҳозир аз нафасии ҳузуратро бисӯз

حاضر از نفسی حضورت را بسوز

Аз ту то як зарраи боқӣ монда аст

از تو تا یک ذرّه باقی مانده است

Сад нишон аз пари нифоқӣ монда аст

صد نشان از پر نفاقی مانده است

Роҳро анҷом дар нокомӣ аст

راه را انجام در ناکامی است

Номи неки мард аз бадномӣ аст

نام نیک مرد از بدنامی است

Як нафас беҳақ баровардан хатост

یک نفس بی حق برآوردن خطاست

Чаҳ ба каҷ зу бозамонӣ чаҳ ба рост

چه به کج زو بازمانی چه به راست

Илм ҳаст он ҷойгаҳу асрорҳст

علم هست آن جایگه و اسرارهست

Тоъати рӯҳонӣон бисёр ҳаст

طاعت روحانیان بسیار هست

Сӯзи ҷону дарди дил май бар басӣ

سوز جان و درد دل می‌بر بسی

Зонка ин онҷои нишони надиҳад касе

زانکه این آنجا نشان ندهد کسی

То нагардӣ марди соҳиби дарди ту

تا نگردی مرد صاحب درد تو

Дар саф мардон набошӣ марди ту

در صف مردان نباشی مرد تو

Гар буд дар мотамии сад навҳа гар

گر بود در ماتمی صد نوحه گر

Оҳи соҳиби дардро бошад асар

آه صاحب درد را باشد اثر

Вар буд дар ҳалқае сад ғмздаҳ

ور بود در حلقه‌ای صد غمزده

Ҳалқаро бошад нигин мотам зада

حلقه را باشد نگین ماتم زده

Ишқ он бошад ки чун оташ буд

عشق آن باشد که چون آتش بود

Гарм рӯ сӯзандау саркаш буд

گرم رو سوزنده و سرکش بود

Гар зи ғайбати дида Эй бахшанд рост

گر ز غیبت دیده‌ای بخشند راست

Асли ишқ ӣнҷо бибинӣ каз куҷост

اصل عشق اینجا ببینی کز کجاست

Вар ба чашм ақл бигушое назар

ور به چشم عقل بگشایی نظر

Ишқро ҳаргиз набинӣ поу сар

عشق را هرگز نبینی پا و سر

Сайр ҳар кас то камол ӯ буд

سیر هر کس تا کمال او بود

Қурб ҳар каси ҳасби ҳол ӯ буд

قرب هر کس حسب حال او بود

Гар биппарад пашшае чндонкаҳ ҳаст

گر بپرّد پشه‌ای چندانکه هست

Кӣ камол сарсараш ояд бадаст

کی کمال صرصرش آید بدست

Лоҷарам чун мухталиф афтод сайр

لاجرم چون مختلف افتاد سیر

Ҳам равиш ҳаргиз нагардад ҳеҷ тайр

هم روش هرگز نگردد هیچ طیر

Маърифати зи онҷо тафовут ёфта аст

معرفت ز آنجا تفاوت یافته است

Он яке миҳроб ва он бут ёфта аст

آن یکی محراب و آن بت یافته است

Комилӣ бояд дарави ҷони шигарф

کاملی باید درو جانِ شگرف

То кунад ғаввосии ин баҳри жарф

تا کند غواصی این بحرِ ژرف

Садҳазорони мард гум гардад мудом

صدهزاران مرد گم گردد مدام

То яке асрорбин гардад тамом

تا یکی اسراربین گردد تمام

Ҳам ба тарк кор кун , ҳам кор кун

هم به ترک کار کن، هم کار کن

Кори худро андак ва бисёр кун

کار خود را اندک و بسیار کن

Тарк кун корӣ ки он кардӣ нахуст

ترک کن کاری که آن کردی نخست

Кардан ва нокардан он бошад дуруст

کردن و ناکردن آن باشد درست

Гар шумо асрордон раҳ шавед

گر شما اسراردان ره شوید

Он замон аз гуфт ман огаҳ шавед

آن زمان از گفت من آگه شوید

Кошкӣ акнӯн чу аввал будамӣ

کاشکی اکنون چو اول بودمی

Яъне аз ҳастӣ маъаттал будамӣ

یعنی از هستی معطل بودمی

Чун дуе бархест дар ширкат фаност

چون دویی برخاست در شرکت فناست

Чун туе бархест тавҳидат куҷост

چون تویی برخاست توحیدت کجاست

Ту дар ӯ гуми гирди тавҳиди ин буд

تو در او گم گرد توحید این بود

Гум шудан гум кун ки тФриди ин буд

گم شدن گم کن که تفرید این بود

Ҳарки гуяд чун кунам гӯ чун макун

هرکه گوید چون کنم گو چون مکن

То кунун чун кардае акнӯн макун

تا کنون چون کرده‌ای اکنون مکن

Нест мардумро насибии ҷузи хаёл

نیست مردم را نصیبی جز خیال

наменадонад ҳечкас то чист ҳол

می نداند هیچکس تا چیست حال

Дили дарин дарёӣ бе осӯдагӣ

دل درین دریایِ بی آسودگی

наменаёяд ҳеҷ ҷуз кам будагӣ

می نیاید هیچ جز کم بودگی

Гар азин кам будагӣ бозаш диҳанд

گر ازین کم بودگی بازش دهند

Сунъ байн гардад басӣ розаш диҳанд

صنع بین گردد بسی رازش دهند

Ҳаркиро дрдист дирамонаш мабод

هرکه را دردیست درمانش مباد

Ҳарки дармон хоҳад ӯ ҷонаш мабод

هرکه درمان خواهد او جانش مباد

Бодилам гуфтам ки эй бисёр гӯй

بادلم گفتم که ای بسیار گوی

Чанд гӯйӣ , тани зани восрори ҷӯй

چند گویی، تن زن واسرار جوی

Гуфт ғарқи оташам айбам макун

گفت غرقِ آتشم عیبم مکن

намебисӯзам гар намегӯям сухан

می‌بسوزم گر نمی‌گویم سخن

Онкии пар кор аст ҳаст аз худ хамӯш

آنکه پر کار است هست از خود خموش

Вонкаҳ бекораст аз гуфтан Биҷӯш

وآنکه بیکار است از گفتن بجوش

Кӣ шиносии давлати рӯҳонӣон

کی شناسی دولت روحانیان

Дар миёни ҳикмати Юнонён

در میان حکمت یونانیان

Тоози он ҳикмат нагардӣ фарди ту

تااز آن حکمت نگردی فرد تو

Кӣ шӯй дар ҳикмати дайни марди ту

کی شوی در حکمت دین مرد تو

Кофи куфр эй дили баҳақи алмърФаҳ

کاف کفر ای دل بحق المعرفه

Хўштрм ояд зи Фои фалсафа

خوشترم آید ز فای فلسفه

Зонкагар парда шавад аз куфри боз

زانکه گر پرده شود از کفر باز

Ту туоне кард аз ваии эҳтироз

تو توانی کرد از وی احتراز

Лек ин илми лазиҷ чун раҳ занад

لیک این علم لزج چون ره زند

Бештар бар мардум огаҳ занад

بیشتر بر مردمِ آگه زند

Донеи ин чандини дареғ аз баҳр чист

دانی این چندین دریغ از بهر چیست

Пашшае бо бод натавонист зист

پشه‌ای با باد نتوانست زیست

Сахттар байнам ба ҳар дами мушкилам

سخت‌تر بینم به هر دم مشکلم

Чун бипардозам аз ин мушкили дилам

چون بپردازم از این مشکل دلم