Номи он ҷаноби шайхи нуриддини Ҳамза . Падараши Абдулмалики Байҳақӣ алтўсӣаст . Муддатӣ бо Сарбадорони Исфаройин дар назм мамлакат кушед ва аммо чашм аз захорифи дунявии пӯшед . Ҷаноби шайх , орифӣаст комил ва шайхӣаст восил , фозилӣаст муҷаррад ва комилӣаст муваҳҳид . Иродат ба шайхи мҳиии аддӣн тӯсӣ дода . Қадам дар водии сулӯки ниҳода . Файзи суҳбати шоҳи неъмати аллоҳи кирмониро дарёфту хирқа аз даст ӯ пӯшед ва дар байни саёҳат ба суҳбат бисёре аз акобр расед . Ду навбат ба Макка мушарраф гардид . Шдоиди сафар бар нафас худ гумошт ва ба ҷониби ҳинди ливои сафари афрошт . Султони Аҳмади гулбаргаи як лаки рӯпия ки сад ҳазор дарҳам бошад ба ӯ дод ки султонро таъзим кунад , қабул нанамуд . Ба Эрон муроҷиат фармуд . Муддати сӣ сол дар , бар рухи бегонагони баст ва бар саҷҷода тоъат нишаст . Ҳаштод ва ду сол умр кард . Тасониф дорад рисолаи ҷавоҳири алосрору саъии алсФоу тғрои ҳумоюну аҷоиби алғроиб аз он ҷанобаст . Мазори вай дар Исфаройин воқеъаст . Ғараз , аз ашъори он ҷаноби ин абёт навишта шуд . Мнқсоидаҳ :
نام آن جناب شیخ نورالدین حمزه. پدرش عبدالملک بیهقی الطوسی است. مدتی با سربداران اسفراین در نظم مملکت کوشید و اما چشم از زخارف دنیوی پوشید. جناب شیخ، عارفی است کامل و شیخی است واصل، فاضلی است مجرد و کاملی است موحد. ارادت به شیخ محیی الدین طوسی داده. قدم در وادی سلوک نهاده. فیض صحبت شاه نعمت اللّه کرمانی را دریافت و خرقه از دست او پوشید و در بین سیاحت به صحبت بسیاری از اکابر رسید. دو نوبت به مکه مشرف گردید. شداید سفر بر نفس خود گماشت و به جانب هند لوای سفر افراشت. سلطان احمد گلبرگه یک لک روپیه که صد هزار درهم باشد به او داد که سلطان را تعظیم کند، قبول ننمود. به ایران مراجعت فرمود. مدت سی سال در، بر رخِ بیگانگان بست و بر سجادهٔ طاعت نشست. هشتاد و دو سال عمر کرد. تصانیف دارد رسالهٔ جواهر الاسرار و سعی الصفا و طغرای همایون و عجایب الغرایب از آن جناب است. مزار وی در اسفراین واقع است. غرض، از اشعار آن جناب این ابیات نوشته شد. مِنْقصایده:
Чунонкӣ ҳаст фалакро дувоздаҳ тимсол
چنانکه هست فلک را دوازده تمثال
Ки офтоб бар он давр мекунад мау сол
که آفتاب بر آن دور میکند مه و سال
Бар осмони вилояти дувоздаҳ бурҷ анд
بر آسمان ولایت دوازده برجاند
Чу офтоби набуввати ҳама ба авҷи камол
چو آفتاب نبوت همه به اوج کمال
Шаҳон бесипаҳу хусравон бе шамшер
شهان بی سپه و خسروان بی شمشیر
Мулӯк беҳашаму ағниёӣ бе амвол
ملوک بی حشم و اغنیای بی اموال
Азин дувоздаҳ бурҷи дувоздаҳ хуршед
ازین دوازده برج دوازده خورشید
Алӣаст меҳри сипеҳри камолу матлаъи ол
علی است مهر سپهر کمال و مطلع آل
Алӣаст онкӣ ба кана ҳақиқаташ нарасад
علی است آنکه به کنه حقیقتش نرسد
Ба ғайри зоти худованди эзади мутаъол
به غیر ذات خداوند ایزد متعال
Ҳадиси маърифат ӯ ба мардуми ноаҳл
حدیث معرفت او به مردم نااهل
Ҳамон ҳикоят обасту қиссаи ғарбол
همان حکایت آب است و قصهٔ غربال
٭٭٭
٭٭٭
Миннати худоиро ки мутӣъи паямбарам
منت خدای را که مطیع پیمبرم
Фрмонбри қазои худованди Акбарам
فرمانبر قضای خداوند اکبرم
Тавҳид , баҳр ва ин тани ман ҳамчу киштӣ аст
توحید، بحر و این تن من همچو کشتی است
Ҷони нохудои киштӣ ва ақласт лангарам
جان ناخدای کشتی و عقل است لنگرم
То аз савод ваҷҳ шудам сурх рӯй фақр
تا از سواد وجه شدم سرخ روی فقر
Равшан шудааст маънии гӯгирди аҳмарам
روشن شده است معنی گوگرد احمرم
Маънии ҳали талқи ҳулӯл қаноат аст
معنی حل طلق حلول قناعت است
Аиннктаҳи ёди гир ки ман кӣмёгарам
ایننکته یاد گیر که من کیمیاگرم
Дунё чу ҷиФаҳ , толиби он саг шимурда анд
دنیا چو جیفه، طالب آن سگ شمردهاند
Лекини ман ин гуруҳ ба саг низ нашмурам
لیکن من این گروه به سگ نیز نشمرم
Аз офтоби ҳиммати ман меҳр зарра нест
از آفتاب همت من مهر ذره نیست
Гар заррае бдонмш аз зарраи камтарам
گر ذرهای بدانمش از ذره کمترم
Аз хусравон рӯй замин нанг оядам
از خسروان روی زمین ننگ آیدم
То ман гадои ҳазрати соқии кавсарам
تا من گدای حضرت ساقی کوثرم
мнғзлётаҳ
مِنْغزلیاته
Агарчӣ давлати васлат ба чун манӣ нарасад
اگرچه دولت وصلت به چون منی نرسد
Дар ин умеди бимирам ки хуш таманное аст
در این امید بمیرم که خوش تمنایی است
٭٭٭
٭٭٭
Дилӣ ки оҳ кашад дар раҳи ту аз хомӣаст ки ҳаркии сӯхти азуи дӯд барнаме ояд .
دلی که آه کشد در ره تو از خامی است که هرکه سوخت ازو دود برنمیآید.
٭٭٭
٭٭٭
Шудеми пер ба исёну чашм он дорем
شدیم پیر به عصیان و چشم آن داریم
Ки ҷурми мо ба ҷавонон порсо бахшанд
که جرم ما به جوانان پارسا بخشند
٭٭٭
٭٭٭
Куштагони хешро дар пеши мардуми ҷилваи даҳ
کشتگان خویش را در پیش مردم جلوه ده
То шаҳидони турои ойин мотам бирафтад
تا شهیدان ترا آیین ماتم برفتد
٭٭٭
٭٭٭
Чу муставле шавад дарди ҷудоӣ , тан ба мурдани даҳ
چو مستولی شود درد جدایی، تن به مردن ده
Давои ин маразро ҳечкас ҷуз ман наме донад
دوای این مرض را هیچکس جز من نمیداند
зи ҳавли рӯзи ҷазои озарӣ чаҳ май тарсӣ
ز هول روز جزا آذری چه میترسی
Ту кистӣ ки дар он рӯз дар шмороиӣ
تو کیستی که در آن روز در شمارآیی
қитъа
قطعه
зи ҳикмати бёмўзмти нукта Эй
ز حکمت بیاموزمت نکتهای
Ки дар ҳар ду олами шӯии сарфароз
که در هر دو عالم شوی سرفراز
Либоси тариқат чу дар бар кунӣ
لباس طریقت چو در بر کنی
Ба зиллат маранҷ ва ба иззати мноз
به ذلت مرنج و به عزت مناز
Ба ишқи ори рӯ то ки шоҳӣ кунӣ
به عشق آر رو تا که شاهی کنی
Ки Маҳмӯд гардид абди Аёз
که محمود گردید عبد ایاز
рубоӣ
رباعی
Ман гиря оташин наме донистам
من گریهٔ آتشین نمیدانستم
Ман сӯзи дил ҳазин наме донистам
من سوز دل حزین نمیدانستم
На ном ба ман гузошт ишқат на нишон
نه نام به من گذاشت عشقت نه نشان
Ман ишқи туро чунин наме донистам
من عشق ترا چنین نمیدانستم