Абуҳомиди аўҳдолдин аз муқтадоёни ин тайифа бӯда . Суҳбати шайхи мҳии аддӣни арабиро дарёфтау шайхи мазкӯр дар музиъӣ аз китоби футуҳоти ?маккейа дар водии зикр ӯ шитофта . Шамси аддӣни табризӣ дар димишқ бо ӯ мулоқот кард . Аз ӯ пурсед ки дар чаҳ ҳоле ? ӯ ба шамси аддӣн посух дод ки моҳро дар ташти об май байнам . Шамс гуфт : магар дар қафои думали дорӣ ки дар осмонаш наме бинӣ . Ба мавлонои ҷалоли аддӣн мавлавӣ гуфтанд ки Авҳадии шоҳиди боз буд . Аммо покбозӣ менамӯд . Гуфт : кош кардӣ ва аз он гузаштӣ . Чун ба Бағдод рафт Халифаи зодаи майл ба дидан ӯ кард . Гуфтанд ки аҳвол ӯ инаст ки дар ғалабаи ҳол , сина бар синаи аҳл ҷамол мегузорад . Гуфт агар чунинаст ӯ кофар ва мбтдъаст . Ман май рӯм ва ӯро ба қатл май расонам . Чун ба маҷлис даромад . Шайх бар хотираш мушарраф шуд . Ин рубоиро гуфт . Халифаи зода ба қадами иродат пеш омад . Рубоӣ инаст :

ابوحامد اوحدالدین از مقتدایان این طایفه بوده. صحبت شیخ محی الدین عربی را دریافته و شیخ مذکور در موضعی از کتاب فتوحات مکیه در وادی ذکر او شتافته. شمس الدین تبریزی در دمشق با او ملاقات کرد. از او پرسید که در چه حالی؟ او به شمس الدین پاسخ داد که ماه را در طشت آب می‌بینم. شمس گفت: مگر در قفا دمل داری که در آسمانش نمی‌بینی. به مولانا جلال الدین مولوی گفتند که اوحدی شاهد باز بود. اما پاکبازی می‌نمود. گفت: کاش کردی و از آن گذشتی. چون به بغداد رفت خلیفه زاده میل به دیدن او کرد. گفتند که احوال او این است که در غلبهٔ حال، سینه بر سینهٔ اهل جمال می‌گذارد. گفت اگر چنین است او کافر و مبتدع است. من می‌روم و او را به قتل می‌رسانم. چون به مجلس درآمد. شیخ بر خاطرش مشرف شد. این رباعی را گفت. خلیفه زاده به قدم ارادت پیش آمد. رباعی این است:

Саҳласт маро бар сари ханҷар бӯдан

سهل است مرا بر سر خنجر بودن

Дар пои муроди дӯст бесар бӯдан

در پای مراد دوست بی سر بودن

Ту омадае ки кофариро бикашӣ

تو آمده‌ای که کافری را بکشی

Ғозӣ чу туе равост кофар бӯдан

غازی چو تویی رواست کافر بودن

Ғараз , ваии мурӣди шайхи рукни аддӣн сҷосӣ бӯдау Авҳадии Мароғаеу фахри аддӣни ироқии ҳамадонӣ дар чиллаи хона ӯ осӯда . Маснавии мисбоҳи алорўоҳ аз ӯст . ВФотш дар санаи 536 ин чанд байт аз маснавӣу ашъор ӯ интихобу тбрко дар ин сафина сабт афтод . Мнмснўии мисбоҳи алорўоҳ :

غرض، وی مرید شیخ رکن الدین سجاسی بوده و اوحدی مراغه‌ای و فخر الدین عراقی همدانی در چله خانهٔ او آسوده. مثنوی مصباح الارواح از اوست. وفاتش در سنهٔ ۵۳۶ این چند بیت از مثنوی و اشعار او انتخاب و تبرکاً در این سفینه ثبت افتاد. مِنْمثنوی مصباح الارواح:

То ҷунбиш даст ҳаст модом

تا جنبش دست هست مادام

Соя мутаҳаррикаст ноком

سایه متحرک است ناکام

Чун сояи з даст ёфт моя

چون سایه ز دست یافت مایه

Пас нест худ андари асли соя

پس نیست خود اندر اصل سایه

Чизе ки вуҷӯд ӯ ба худ нест

چیزی که وجود او به خود نیست

Ҳастяш ниҳодан аз хирад нест

هستیش نهادن از خرد نیست

Ҳастаст валек ҳаст мутлақ

هست است ولیک هست مطلق

Наздик ҳаким нест ҷузи ҳақ

نزدیک حکیم نیست جز حق

Ҳастӣ ки ба ҳақ қавом дорад

هستی که به حق قوام دارد

ӯ нест валек ном дорад

او نیست ولیک نام دارد

Брнқш худаст фитнаи наққош

برنقش خود است فتنه نقاش

Кас нест дарин миёни ту хуш бош

کس نیست درین میان تو خوش باش

Худ гуфту ҳақиқати худ ашнид

خود گفت و حقیقت خود اشنید

Он рӯй ки худ намӯд худ дид

آن روی که خود نمود خود دید

Пас боди яқин ки нест валлоҳ

پس باد یقین که نیست واللّه

Мавҷӯди ҳақиқии сӯии аллоҳ

موجود حقیقی سوی اللّه

рубоиёт

رباعیات

Ҷузи нестӣ ту нест ҳастӣ ба худо

جز نیستی تو نیست هستی به خدا

эй ҳушёрон хушаст мастӣ ба худо

ای هشیاران خوش است مستی به خدا

Гар зонка бутии баҳақ , парастии рӯзӣ

گر زانکه بتی بحق، پرستی روزی

Ҳқо ки рисии зи бути парастӣ ба худо

حقا که رسی ز بت پرستی به خدا

٭٭٭

٭٭٭

Чашмӣ дорам ҳамаи пар аз сӯрати дӯст

چشمی دارم همه پر از صورت دوست

Бодидаи маро хушаст чун дӯст дараваст

بادیده مرا خوش است چون دوست دروست

Аз дидау дӯсти фарқ кардан на накӯаст

از دیده و دوست فرق کردن نه نکوست

ё ӯст даруни дида ё дида худ ӯст

یا اوست درون دیده یا دیده خود اوست

٭٭٭

٭٭٭

Аўҳд дидӣ ки ҳарчӣ дидӣ ҳеҷ аст

اوحد دیدی که هرچه دیدی هیچ است

Ҳар чиз ки гуфтӣ ва шунидӣ ҳеҷ аст

هر چیز که گفتی و شنیدی هیچ است

Сартосари офоқи давидӣ ҳеҷ аст

سرتاسر آفاق دویدی هیچ است

Ин ҳам ба гӯшае хазидӣ ҳеҷ аст

این هم به گوشه‌ای خزیدی هیچ است

٭٭٭

٭٭٭

Зон менагарм ба чашми сар дар сӯрат

زان می‌نگرم به چشم سر در صورت

Зеро ки з маънӣаст асар дар сӯрат

زیرا که ز معنی است اثر در صورت

Ин олам сӯратаст ва мо дар суварем

این عالم صورت است و ما در صوریم

Маънӣ натавон дид магар дар сӯрат

معنی نتوان دید مگر در صورت

٭٭٭

٭٭٭

Дар мадрисаҳо ҷавоб гуфторам нест

در مدرسه‌ها جواب گفتارم نیست

Дар бткдаҳҳо салиб ва зуннорам нест

در بتکده‌ها صلیب و زنارم نیست

Сартосари офоқ ба ҳеҷам нхрнд

سرتاسر آفاق به هیچم نخرند

ё раб чаҳ матоъам ки харидорам нест

یا رب چه متاعم که خریدارم نیست

٭٭٭

٭٭٭

Асрор ҳақиқат нашавад ҳал ба савол

اسرار حقیقت نشود حل به سؤال

Не низ ба дар ёфтан ҳишмату мол

نی نیز به در یافتن حشمت و مال

То дидау дил хӯн накунӣ панҷаи сол

تا دیده و دل خون نکنی پنجه سال

Ҳаргиз ндиҳанд роҳат аз қол ба ҳол

هرگز ندهند راهت از قال به حال

Дили мағз ҳақиқатаст тан пӯст бибин

دل مغز حقیقت است تن پوست ببین

Дар кисвати пӯсти сӯрат дӯст бибин

در کسوت پوست صورت دوست ببین

Ҳар чиз ки он нишон ҳастӣ дорад

هر چیز که آن نشان هستی دارد

ё партав рӯй ӯст ё ӯст бибин

یا پرتو روی اوست یا اوست ببین

٭٭٭

٭٭٭

Аўҳд дар дил май зании охири дили кӯ

اوحد در دل می‌زنی آخر دل کو

Умрӣаст ки роҳ май рӯй манзили кӯ

عمری است که راه می‌روی منزل کو

То кӣ гӯйии зи хилвату хилватён

تا کی گویی ز خلوت و خلوتیان

Ҳафтод ва ду чилла доштӣ ҳосили кӯ

هفتاد و دو چله داشتی حاصل کو