Чунонкии об ҳикоят кунад зи ахтару моҳ

چنانکه آب حکایت کند ز اختر و ماه

зи ақлу рӯҳ ҳикоят кунанд қолаб ҳо

ز عقل و روح حکایت کنند قالب‌ها

эй мурдае ки дар ту зи ҷон , ҳеҷ буи нест

ای مرده‌ای که در تو ز جان، هیچ بوی نیست

Рӯи рӯ ки ишқи зиндаи дилони мурда шӯй нест

رو رو که عشق زنده دلان مرده شوی نیست

Аввал бидон ки ишқ на аввал на охир аст

اول بدان که عشق نه اول نه آخر است

Ҳар сўнзр макун ки аз он сӯй , сӯй нест

هر سونظر مکن که از آن سوی، سوی نیست

Шамъи ҷонро гарави ин лагани тан чаҳ кунӣ

شمع جان را گرو این لگن تن چه کنی

Ин лаган гар набӯд шамъи турои сад лаган аст

این لگن گر نبود شمع ترا صد لگن است

Ту ҳар хаёл ки кашфи ҳиҷоби пиндорӣ

تو هر خیال که کشف حجاب پنداری

Бияфканаш ки турои худ ҳамон ҳиҷоб шавад

بیفکنش که ترا خود همان حجاب شود

Кадоми дона фурӯ рафт дар замин ки нараст

کدام دانه فرو رفت در زمین که نرست

Чаро ба донаи инсонати ин гумон бошад

چرا به دانهٔ انسانت این گمان باشد

Ҳис чу бедор буд хоб набинад ҳаргиз

حس چو بیدار بود خواب نبیند هرگز

Аз ҷаҳон то наравад дил ба ҷаҳонӣ нарасад

از جهان تا نرود دل به جهانی نرسد

Ҳазор мурғи аҷиб аз гули ту брсознд

هزار مرغ عجیب از گل تو برسازند

Чу зи обу гули гузарӣ то дигар чаҳот кунанд

چو ز آب و گِل گذری تا دگر چهات کنند

Ситора нест худоро ки дар замин гардад

ستاره نیست خدا را که در زمین گردد

Ки дар ҳавоӣ вайаст офтоби чархи кабӯд

که در هوای ویست آفتاب چرخ کبود

Хунаки он қимори бозӣ ки ббохт ҳарчӣ будаш

خنک آن قمار بازی که بباخت هرچه بودش

Бинмоанд ҳеҷаш алои ҳаваси қимори дигар

بنماند هیچش الا هوس قمار دیگر

Хуш аз адами пурди ҳамеи ин садҳазори мурғ

خوش از عدم پرد همی این صدهزار مرغ

Вази як камони ҳамеи пурди ин садҳазори тир

وز یک کمان همی پرد این صدهزار تیر

Гар ту фиръавни манӣ аз малики тан берун кунӣ

گر تو فرعون منی از ملک تن بیرون کنی

Дар миён ҷон бибинӣ Мӯсои ҳорӯни хеш

در میان جان ببینی موسی هارون خویش

Бнмўдмии нишоне , зи ҷамол ӯ валикин

بنمودمی نشانی، ز جمال او ولیکن

Ду ҷаҳон ба ҳам барояд , сршўр ва шар надорам

دو جهان به هم برآید، سر شور و شر ندارم

На шабам , на шаби пурситам ки ҳадис хоб гӯям

نه شبم، نه شب پرستم که حدیث خواب گویم

Чу ғуломи офтобам , ҳамаи з офтоб гӯям

چو غلام آفتابم، همه ز آفتاب گویم

Ба сари минора уштур раваду фиғони برارد

به سر مناره اشتر رود و فغان برآرد

Ки шудам ниҳони ман ӣнҷо макунед ошкорам

که شدم نهان من اینجا مکنید آشکارم

То ошиқи он ёрам дар кораму бекорам

تا عاشق آن یارم در کارم و بیکارم

Саргаштау побарҷо монандаи паргорам

سرگشته و پابرجا مانندهٔ پرگارم

Гӯйанд рФиқонм каз ишқ бипарҳезам

گویند رفیقانم کز عشق بپرهیزم

Аз ишқ бипарҳезам пас бо ки дроўизм

از عشق بپرهیزم پس با که درآویزم

Қадаҳӣ дорам бар каф ба худо то ту ниёе

قدحی دارم بر کف به خدا تا تو نیایی

Ҳама то рӯзи қиёмат на банушам на бирезам

همه تا روز قیامت نه بنوشم نه بریزم

Дил ман рафт ба боло , тан ман монад ба пастӣ

دل من رفت به بالا، تن من ماند به پستی

Ман бечора куҷоем , на ба боло на ба пастам

من بیچاره کجایم، نه به بالا نه به پستم

Ман аз барои маслиҳат дар ҳабси дунё монда ам

من از برای مصلحت در حبس دنیا مانده‌ام

Ҳабс аз куҷо , ман аз куҷо , мол ки родздидаҳ ам

حبس از کجا، من از کجا، مال که رادزدیده‌ام

Ҳосили умрами се сухан беш нест

حاصل عمرم سه سخن بیش نیست

Хом бидам , пухта шудам , сӯхтам

خام بدم، پخته شدم، سوختم

Ман на худ омадами ӣнҷо ки ба худ бози рӯм

من نه خود آمدم اینجا که به خود باز روم

Ҳарки оварад марои бози барад дар ватанам

هرکه آورد مرا باز برد در وطنم

Ман аз олами туро танҳо гузидам

من از عالم ترا تنها گزیدم

Равои дорӣ ки ман танҳо нишинам

روا داری که من تنها نشینم

Лофи муҳаббатати занам то нафасӣаст дар танам

لاف محبتت زنم تا نفسی است در تنم

Гар ба тамоми умри худ бе ту дамии занам , занам

گر به تمام عمر خود بی تو دمی زنم، زنم

Баъди ҳазор сол агар брлҳдм ту бигузарӣ

بعد هزار سال اگر برلحدم تو بگذری

Машк шавад ҳамаи гулам , рӯҳ шавад ҳамаи танам

مشک شود همه گلم، روح شود همه تنم

Тӯҳмати дузди барзанам ҳар ки нишонат оварад

تهمت دزد برزنم هر که نشانت آورد

Кин зи куҷои гирифтае он з куҷо харида Эй

کاین ز کجا گرفته‌ای آن ز کجا خریده‌ای

Оина Эй харидае майнигарӣ ҷамоли худ

آینه‌ای خریده‌ای می‌نگری جمال خود

Дар пас пардаи рафтае пардаи мо дарида Эй

در پس پرده رفته‌ای پردهٔ ما دریده‌ای

намегуфт дар биёбони ринди дуҳули дарида

می‌گفت در بیابان رند دهل دریده

Сӯфӣ худо надорад ӯ нест офарӣда

صوفی خدا ندارد او نیست آفریده

Бар байза дил бош ҳон монанди мурғии дидаи бон

بر بیضهٔ دل باش هان مانند مرغی دیده بان

Каз байза дил зоядат мастии завқу қаҳқаҳа

کز بیضهٔ دل زایدت مستی ذوق و قهقهه

Агар ту ёри надорӣ чаро талаб накунӣ

اگر تو یار نداری چرا طلب نکنی

Вагар ба ёр раседӣ чаро тараб накунӣ

وگر به یار رسیدی چرا طرب نکنی

Мабош хаста ҳастӣ хароб бош хароб

مباش خستهٔ هستی خراب باش خراب

Яқин бидон ки харобӣаст айни маъмурӣ

یقین بدان که خرابی است عین معموری

Гуҳи гуҳ гумон барем ки ин ҷумлаи феъли мост

گه گه گمان بریم که این جمله فعل ماست

Ин ҳам зи тести мояи пиндори мо туе

این هم ز تست مایهٔ پندار ما تویی

Ҷаҳон чун ту мурғӣ надид ва набинад

جهان چون تو مرغی ندید و نبیند

Ки ҳам фавқ бомай ва ҳам дар сарое

که هم فوق بامی و هم در سرایی

Аз халқи ҷаҳон канора ме гирад

از خلق جهان کناره می‌گیرد

Онро ки ту дар канор май ое

آن را که تو در کنار می‌آیی

Дарин хона намеёбам ҷуз ӯ кас

درین خانه نمی‌یابم جز او کس

Ту ҳушёрии дро шояд бибинӣ

تو هشیاری درآ شاید ببینی

Инсоф бидиҳ ки ишқ некӯкор аст

انصاف بده که عشق نیکوکار است

Зонаст халал ки табъ бдкрдор аст

زان است خلل که طبع بدکردار است

Ту шаҳвати хешро лақаб ишқ наҳй

تو شهوت خویش را لقب عشق نهی

Аз ишқи ту то ишқи раҳе бисёр аст

از عشق تو تا عشق رهی بسیار است

Дар мазҳаби ошиқони қарор дигар аст

در مذهب عاشقان قرار دگر است

Венаи бодаи нобро хумор дигар аст

وین بادهٔ ناب را خمار دگر است

Ҳар илм ки дар мадриса ҳосил гардад

هر علم که در مدرسه حاصل گردد

Кор дигарасту ишқи кор дигар аст

کار دگر است و عشق کار دگر است

Ишқ омад ва шуд чу хӯнами андари рагу пӯст

عشق آمد و شد چو خونم اندر رگ و پوست

То кард марои холӣ ва пар кард зи дӯст

تا کرد مرا خالی و پر کرد ز دوست

Аҷзои вуҷӯдами ҳамагӣ дӯст гирифт

اجزای وجودم همگی دوست گرفت

Номӣаст зи ман брмну боқӣ ҳама ӯст

نامی است ز من برمن و باقی همه اوست

Дар сина ҳар ки заррае дил бошад

در سینهٔ هر که ذره‌ای دل باشد

Бе ишқи ту зндгиш мушкил бошад

بی عشق تو زندگیش مشکل باشد

Бо зулф чу занҷири гиреҳ дар гиреҳат

با زلف چو زنجیر گره در گرهت

Девона касе буд ки оқил бошад

دیوانه کسی بود که عاقل باشد

Алҷўҳри фақри всўии алФқри арз

الْجَوْهَرُ فَقْرٌ وَسِوَی الْفَقْرِ عَرَض

АлФқри шФоءу сӯии алФқри мараз

الْفَقْرٌ شِفاءٌ وَ سِوَی الْفَقْرِ مَرَض

Алъолами каллаи хдоъу ғурур

الْعالَمُ کُلُّهُ خِداعٌ وَ غُرور

АлФқри ман Алъолами сари вғрз

الْفَقْرُ مِنَ الْعالَمِ سِرٌّ وغَرَض

Ҷузи ман агарат ошиқ ва шайдост бигӯ

جز من اگرت عاشق و شیداست بگو

Вари майли дилат ба ҷониб мост бигӯ

ور میل دلت به جانب ماست بگو

Гар ҳеҷ маро дар дил ту ҷост бигӯ

گر هیچ مرا در دل تو جاست بگو

Вар ҳаст бигӯ , нест бигӯ , рост бигӯ

ور هست بگو، نیست بگو، راست بگو

Шодбош эй ишқи хуши савдои мо

شادباش ای عشق خوش سودای ما

эй табиби ҷумлаи иллатҳои мо

ای طبیب جمله علت‌های ما

Ошиқӣ пайдост аз зории дил

عاشقی پیداست از زاری دل

Нест беморӣ чу бемории дил

نیست بیماری چو بیماری دل

Хуштар он бошад ки сари дилбарон

خوشتر آن باشد که سرّ دلبران

Гуфта ояд дар ҳадиси дигарон

گفته آید در حدیث دیگران

Ишқҳое каз паии рангӣ буд

عشقهایی کز پی رنگی بود

Ишқ набӯд оқибати нанагӣ буд

عشق نبود عاقبت ننگی بود

Ошиқони ҷоми фараҳ онгаҳ кашанд

عاشقان جام فرح آنگه کشند

Ки ба дасти хеши хубонишони кашанд

که به دست خویش خوبانشان کشند

Кори поконро қиёс аз худ мгир

کار پاکان را قیاس از خود مگیر

Гарчи бошад дар навиштани шери шер

گرچه باشد در نوشتن شیر شیر

Сад ҳазорон дом ва донааст эй худо

صد هزاران دام و دانه است ای خدا

Мо чу мурғони заъиф бе наво

ما چو مرغان ضعیف بی نوا

Гар ҳазорон дом бошад ҳар қадам

گر هزاران دام باشد هر قدم

Чун ту бо мое набошад ҳеҷ ғам

چون تو با مایی نباشد هیچ غم

Мо чу ноииму наводири мо зи тест

ما چو ناییم و نوا در ما ز تست

Мо чу кӯҳему садо дар мо зтст

ما چو کوهیم و صدا در ما زتست

Мо ҳамаи шерон вале шери илм

ما همه شیران ولی شیر عَلَم

Ҳамлаи мон аз бод бошад дмбдм

حمله‌مان از باد باشد دمبدم

Ҳамлаи мон аз бод ва нопидост бод

حمله مان از باد و ناپیداست باد

Ҷони фидоӣ онкӣ нопидост бод

جان فدای آنکه ناپیداست باد

Гар бпроними тири он неи зи мост

گر بپرانیم تیر آن نی ز ماست

Мо камон ва тирандозаш худост

ما کمان و تیراندازش خداست

Ҳарки ӯ бедортар пари дардтар

هرکه او بیدارتر پُر دردتر

Ҳарки ӯ огоҳтар рухи зардтар

هرکه او آگاه‌تر رخ زردتر

Як гуҳар будем ҳамчун офтоб

یک گهر بودیم همچون آفتاب

Бегиреҳ будему софии ҳамчуи об

بی گره بودیم و صافی همچو آب

Чун ба сӯрат омад он нури сира

چون به صورت آمد آن نور سره

Шуд адад чун сояҳои конгресс

شد عدد چون سایه‌های کنگره

Конгресс вайрон кунед аз манҷаниқ

کنگره ویران کنید از منجنیق

То равад фарқ аз миёни он Фриқ

تا رود فرق از میان آن فریق

Ҷон бе маънии дарин тан бе хилоф

جان بی معنی درین تن بی خلاف

Ҳаст ҳамчун теғи чубин дар ғилоф

هست همچون تیغ چوبین در غلاف

То ғилофи андар буд боқимат аст

تا غلاف اندر بود باقیمت است

Чун бурун шуд сӯхтанро олат аст

چون برون شد سوختن را آلت است

Дидаи мо чун басӣ иллат дараваст

دیدهٔ ما چون بسی علت دروست

Рӯ фано кун дид худ дар дид дӯст

رو فنا کن دید خود در دید دوست

Гардиши чархаи расанро иллат аст

گردش چرخه رسن را علت است

Чархаи гардонро надидан зиллат аст

چرخه گردان را ندیدن ذلت است

Поя поя рафт бояд сӯии бом

پایه پایه رفت باید سوی بام

Ҳаст ҷабрӣ бӯдани ӣнҷои табъи хом

هست جبری بودن اینجا طبع خام

Пои дорӣ чун кунӣ худро тўлнг

پای داری چون کنی خود را تولنگ

Дасти дорӣ чун кунӣ пинҳони ту чанг

دست داری چون کنی پنهان تو چنگ

Гар ба сӯрати одамии инсони бадӣ

گر به صورت آدمی انسان بدی

Аҳмаду бўҷҳли худ яксони бадӣ

احمد و بوجهل خود یکسان بُدی

Аз ки бигурезем аз худ , эй маҳол

از که بگریزیم از خود، ای محال

Аз ки бартобем аз ҳақ , эй вабол

از که برتابیم از حق، ای وبال

Сӯрату маънӣ чу шеру бешаи дон

صورت و معنی چو شیر و بیشه دان

ё чу овози сухани андешаи дон

یا چو آواز سخن اندیشه دان

Аз сухани сӯрати бзоду бози мард

از سخن صورت بزاد و باز مرد

Мавҷи худро бози андари баҳри барад

موج خود را باز اندر بحر برد

Сӯрат аз бесӯратӣ омад бурун

صورت از بی صورتی آمد برون

Боз шуд конои илайҳи роҷъўн

باز شد کانّا اِلَیْهِ راجِعُون

Гар ба ҷаҳл ойем он зиндон ӯст

گر به جهل آییم آن زندان اوست

Вар ба илм ойем он айвон ӯст

ور به علم آییم آن ایوان اوست

Гар бгриими абри пари ризқ вай ем

گر بگرییم ابر پر رزق وی‌ایم

Вар бихандем он замони барқ вай ем

ور بخندیم آن زمان برق وی‌ایم

Мокаҳем андари замони печи печ

ماکه‌ایم اندر زمان پیچ پیچ

Чун алифи кӯ худ надорад ҳеҷ ҳеҷ

چون الف کو خود ندارد هیچ هیچ

Ёд оред эй маони зини мурғи зор

یاد آرید ای مهان زین مرغ زار

Як сабӯҳӣ дар миёни марғзор

یک صبوحی در میان مرغزار

Ёди ёрони ёрро маймун буд

یاد یاران یار را میمون بود

Хоссаи кони Лайлӣ ва он маҷнӯн буд

خاصه کان لیلی و آن مجنون بود

Ин раво бошад ки ман дар банди сахт

این روا باشد که من در بند سخت

Гуҳи шумо бар сабза гоҳе бар дарахт

گه شما بر سبزه گاهی بر درخت

эй аҷаби он аҳд ва он савганди кӯ

ای عجب آن عهد و آن سوگند کو

Въдҳои оби лаб чун қанди кӯ

وعدهای آب لب چون قند کو

эй ҷафои ту зи давлати хубтар

ای جفای تو ز دولت خوبتر

Интиқоми ту зи ҷони маҳбӯб тар

انتقام تو ز جان محبوب‌تر

Аз ҳаловатҳо ки дорад ҷаври ту

از حلاوت ها که دارد جور تو

Аз латофат кас наёрад ғӯри ту

از لطافت کس نیارد غور تو

Нори ту инаст нурат чун буд

نار تو این است نورت چون بود

Мотамат инаст сурат чун буд

ماتمت این است سورت چون بود

Ноламу тарсам ки ӯ бовар кунад

نالم و ترسم که او باور کند

Вази тараҳҳуми ҷаврро камтар кунад

وز ترحم جور را کمتر کند

Ошиқам бар қаҳр ва бар лутфаш ба ҷад

عاشقم بر قهر و بر لطفش به جدّ

Булъаҷаби ман ошиқи ин ҳар ду зид

بوالعجب من عاشق این هر دو ضدّ

Чанд амонам май диҳӣ эй бе амон

چند امانم می‌دهی ای بی امان

эй ту зиҳ карда ба кини ман камон

ای تو زه کرده به کین من کمان

ё ҷавоб ман бигӯ ё дод даҳ

یا جواب من بگو یا داد ده

ё марои зи асбоби шодии ёди даҳ

یا مرا ز اسباب شادی یاد ده

Қофияи андешаму дилдори ман

قافیه اندیشم و دلدار من

Гуядам мандяши ҷузи дидори ман

گویدم مندیش جز دیدار من

Ҳарф ва гуфту савтро барҳами занам

حرف و گفت و صوت را برهم زنم

То ки бе ин ҳар се бо ту дами занам

تا که بی این هر سه با تو دم زنم

Ёва карда всўаҳ бошӣ дило

یاوه کرده وسوه باشی دلا

Гар тарабро бози доне аз бало

گر طرب را باز دانی از بلا

эй гарони ҷони хори дидстии маро

ای گران جان خوار دیدستی مرا

Зон ки баси арзони хридстии маро

زان که بس ارزان خریدستی مرا

Ҳарки ӯ арзони хирад арзон диҳад

هرکه او ارزان خرد ارزان دهد

Гавҳарии тифлӣ ба қурс нон диҳад

گوهری طفلی به قرص نان دهد

Марду зан чун як шаванд он як туе

مرد و زن چون یک شوند آن یک تویی

Чун ки якҳо маҳв шуд бе шаки туе

چون که یک ها محو شد بی شک تویی

Аз ғам ва шодӣ набошад ҷӯши мо

از غم و شادی نباشد جوش ما

Бо хаёл ва ваҳм набӯд ҳуши мо

با خیال و وهم نبود هوش ما

Бода дар ҷӯшаши гадои ҷӯши мост

باده در جوشش گدای جوش ماست

Чарх дар гардиши гадои ҳуши мост

چرخ در گردش گدای هوش ماست

Бода аз мо маст шуд , неи мо азу

باده از ما مست شد، نی ما ازو

Қолаб аз мо ҳаст шуд неи мо азу

قالب از ما هست شد نی ما ازو

Ин ҳамаи гуфтеми лекин дар басӣҷ

این همه گفتیم لیکن در بسیج

Беъаноёт худо ҳеҷем , ҳеҷ

بی عنایات خدا هیچیم، هیچ

Мутлақи овозҳо аз шаҳ буд

مطلق آوازها از شه بود

Гарчи аз ҳулқуми Абдуллоҳ буд

گرچه از حلقوم عبداللّه بود

Куфри ҳам нисбат ба холиқ ҳикмат аст

کفر هم نسبت به خالق حکمت است

Чун ба мо нисбат кунӣ куфр офат аст

چون به ما نسبت کنی کفر آفت است

Сӯии ман мангар ба хории сусти суст

سوی من منگر به خواری سست سست

То нагӯям ончӣ дар рагҳои тест

تا نگویم آنچه در رگ‌های تست

Ақли худро аз ман афзӯни дида Эй

عقل خود را از من افزون دیده‌ای

Ту ман кам ақлро чун дида Эй

تو من کم عقل را چون دیده‌ای

Чунки ақли ту Ақила мардум аст

چونکه عقل تو عقیلهٔ مردم است

Худна ақласт он ки мор ва каждум аст

خودنه عقل است آن که مار و کژدم است

Мӯсоу фиръавнро маънии раҳе

موسی و فرعون را معنی رهی

Зоҳири ин раҳ дорад ва он бе раҳе

ظاهر این ره دارد و آن بی رهی

Чун ки бе рангии асир ранг шуд

چون که بی رنگی اسیر رنگ شد

Мўсӣӣ бо мўсӣӣ дар ҷанг шуд

موسئی با موسئی در جنگ شد

Чун ба бе рангии рисӣ кон доштӣ

چون به بی رنگی رسی کان داشتی

Мӯсо ва фиръавн доранд оштӣ

موسی و فرعون دارند آشتی

Ин аҷаби ин ранг аз беранг хост

این عجب این رنگ از بی رنگ خاست

Ранг бо беранг чун дар ҷанг хост

رنگ با بی رنگ چون در جنگ خاست

Инат хуршеди ниҳон дар зарра Эй

اینت خورشید نهان در ذره‌ای

Шери нар дар пӯстин барра Эй

شیر نر در پوستین بره‌ای

Дар ҳуруфи мухталифи шӯру шаккии сет

در حروف مختلف شور و شکی‌ست

Гарчи аз як рӯй сар то по якеаст

گرچه از یک روی سر تا پا یکیست

Он яке рӯи зиду дигари муттаҳид

آن یکی رو ضد و دیگر متحد

Аз яке рӯи ҳазлу дигар рӯй ҷад

از یکی رو هزل و دیگر روی جد

Ҳар набӣ ва ҳар валеро маслакӣ аст

هر نبی و هر ولی را مسلکی است

Лек то ҳақ май баради ҷумла яке аст

لیک تا حق می‌برد جمله یکی است

Оина ҳастӣ чаҳ бошад нестӣ

آینه هستی چه باشد نیستی

Нестии багазингар аблаҳи нестӣ

نیستی بگزین گر ابله نیستی

Ҳастӣ андар нестӣ битавон намӯд

هستی اندر نیستی بتوان نمود

Молдорон бар фақири оранди ҷӯад

مالداران بر فقیر آرند جود

Бар бадӣ ҳои бидон раҳмат кунед

بر بدی‌های بدان رحمت کنید

Бар манӣу хеши бинӣ кам танед

بر منی و خویش بینی کم تنید

Илм чун бар дил занад ёрӣ шавад

علم چون بر دل زند یاری شود

Илм чун бар тан занад Марӣ шавад

علم چون بر تن زند ماری شود

Исм хондӣ рӯи мсморо биҷӯ

اسم خواندی رو مسما را بجو

Ма ба болои дон на андари оби ҷӯ

مه به بالا دان نه اندر آب جو

Ҳарчӣ ҷузи ишқи худоӣ аҳсан аст

هرچه جز عشق خدای احسن است

Гар шкрхўорӣаст он ҷон кандан аст

گر شکرخواری است آن جان کندن است

Кули шийъи мо халои аллоҳи ботил

کُلُّ شَیءٍ مَا خَلاَ اللّهَ باطِلُ

Ани фазли аллоҳи ғими ҳотл

اِنَّ فَضْلَ اللّهِ غَیْمٌ هَاطِلُ

Ақтлўнӣ ё сқотии лоимо

اُقْتُلُونی یا ثِقاتی لایماً

Ани фии қатлии ҳаётии доимо

اِنَّ فُی قَتْلِی حَیاتِی دائِما

Аз ту эй бенақш бо чандини сувар

از تو ای بی نقش با چندین صور

Ҳам мушаббаҳи ҳам муваҳҳиди хираи сар

هم مشبه هم موحد خیره سر

МФтрқ шуд офтоби ҷон ҳо

مفترق شد آفتاب جان‌ها

Дар даруни равзани абадон ҳо

در درون روزن ابدان ها

Чун назар дар қурси дорӣ хўрикӣ аст

چون نظر در قرص داری خوریکی است

Ваон ки шуд маҳҷӯби абадон дар шаккӣ аст

وان که شد محجوب ابدان در شکی است

эй бародари ту ҳамаи андеша Эй

ای برادر تو همه اندیشه‌ای

Мобақии ту устихону реша Эй

مابقی تو استخوان و ریشه‌ای

Гар гуласт андешаи ту гулшанӣ

گر گل است اندیشهٔ تو گلشنی

Вар буд хории ту ҳемаи гулханӣ

ور بود خاری تو هیمهٔ گلخنی

Ҳеҷ ганҷӣ бедад ва бедом нест

هیچ گنجی بی دد و بی دام نیست

Ҷуз ба хилватгоҳи ҳақ ором нест

جز به خلوتگاه حق آرام نیست

Афкани ин тадбири худро пеши дӯст

افکن این تدبیر خود را پیش دوست

Гарчи тадбирати ҳам аз тадбир ӯст

گرچه تدبیرت هم از تدبیر اوست

эй басои касро ки сӯрат роҳ зад

ای بسا کس را که صورت راه زد

Қасд сӯрат кард ва бар аллоҳ зад

قصد صورت کرد و بر اللّه زد

Ин ҷаҳон нест чун ҳастон шуда

این جهان نیست چون هستان شده

Ваон ҷаҳон ҳаст баси пинҳон шуда

وان جهان هست بس پنهان شده

Дасти пинҳону қалами байни хати гузор

دست پنهان و قلم بین خط گذار

Асб дар ҷавлону нопидои савор

اسب در جولان و ناپیدا سوار

Ончии пайдои оҷизу пасту забун

آنچه پیدا عاجز و پست و زبون

Вончаҳи нопидои чунин тунду ҳрўн

وآنچه ناپیدا چنین تند و حرون

Май дард май дузади ин хайёти кӯ

می درد می‌دوزد این خیاط کو

Май дамад май сӯзади ин нФози кӯ

می‌دمد می‌سوزد این نفاظ کو

Соъатӣ кофар кунад садиқ ро

ساعتی کافر کند صدیق را

Соъатӣ муъмин кунад зиндиқ ро

ساعتی مؤمن کند زندیق را

Сбғҳоллаҳ ҳаст ранги хами ҳў

صِبْغةاللّه هست رنگ خُمّ هو

Песаҳо як ранг гардад андрў

پیسه‌ها یک رنگ گردد اندرو

Чун дар он хам уфтаду гӯйяши Қум

چون در آن خُم افتد و گوییش قُمْ

Аз тараб гуяд манам хами лотлм

از طرب گوید منم خُم لاتَلمُ

Ин манам худ хами аноолҳқ гуфтан аст

این منم خود خُم اناالحق گفتن است

Ранг оташ дорад аммо оҳан аст

رنگ آتش دارد اما آهن است

Шуд зи рангу табъи оташи муҳташам

شد ز رنگ و طبع آتش محتشم

Гуяд ӯ ман оташам , ман оташам

گوید او من آتشم، من آتشم

Оташ чаҳ оҳан чаҳ лаб бабанд

آتش چه آهن چه لب ببند

Риши ташбеҳу мушаббаҳро биханд

ریش تشبیه و مشبه را بخند

эй маломати гӯи саломати мари туро

ای ملامت گو سلامت مر ترا

эй саломати ҷӯ раҳо кун ту маро

ای سلامت جو رها کن تو مرا

Ҷони ман кӯрааст ва бо оташ хушаст

جان من کوره است و با آتش خوشست

Кӯраро ин бас ки хона оташ аст

کوره را این بس که خانهٔ آتش است

Боз девона шудам ман эй табиб

باز دیوانه شدم من ای طبیب

Боз савдое шудам ман эй ҳабиб

باز سودایی شدم من ای حبیب

Ҳалқаҳои силсилаи ту зуфунун

حلقه‌های سلسله تو ذوفنون

Ҳар яке ҳалқа диҳад дигари ҷунун

هر یکی حلقه دهد دیگر جنون

Чун қалам дар дасти ғаддорӣ буд

چون قلم در دست غداری بود

Лоҷарам Мансур бурдорӣ буд

لاجرم منصور برداری بود

Дар вуҷӯди мо ҳазорон гургу хӯк

در وجود ما هزاران گرگ و خوک

Солеҳи вносолҳу хубу хшўк

صالح وناصالح و خوب و خشوک

Ҳукми он хуи рости ков ғолиб турост

حکم آن خو راست کاو غالب تراست

Чун ки зар беш аз мис омад он зар аст

چون که زر بیش از مس آمد آن زر است

Сиратии кон дар вуҷӯдат ғолиб аст

سیرتی کان در وجودت غالب است

Ҳам бар он тасвири ҳашарат воҷиб аст

هم بر آن تصویر حشرت واجب است

намеравад аз синаҳо дар сина ҳо

می‌رود از سینه‌ها در سینه‌ها

Аз раҳи пинҳони салоҳу кӣна ҳо

از ره پنهان صلاح و کینه‌ها

Мо забонро нанигарему қол ро

ما زبان را ننگریم و قال را

Мо дарунро бингарему ҳол ро

ما درون را بنگریم و حال را

Миллати ишқ аз ҳамаи дайн ҳо ҷудост

ملت عشق از همه دین‌ها جداست

Ошиқонро мазҳаб ва миллат худост

عاشقان را مذهب و ملت خداست

эй хунаки он кас ки бинад рӯй ту

ای خنک آن کس که بیند روی تو

ё дар уфтад ногаҳон дар кӯии ту

یا در افتد ناگهان در کوی تو

Дар баҳорони зоду маргаш дар дай аст

در بهاران زاد و مرگش در دی‌است

Пашша кӣ донад ки ин боғ аз кӣ аст

پشه کی داند که این باغ از کی است

Озмудам ақли дурандеш ро

آزمودم عقل دوراندیش را

Баъди азин девона хоҳам хеш ро

بعد ازین دیوانه خواهم خویش را

Ҳарки гуяд ҷумла ҳақанд аҳмақӣ аст

هرکه گوید جمله حقند احمقی است

Ҳарки гуяд ҷумлаи ботили он шқӣ аст

هرکه گوید جمله باطل آن شقی است

Лафз дар маънӣ ҳамеша норасон

لفظ در معنی همیشه نارَسان

Зон паямбар гуфт қдкли аллсон

زان پیمبر گفت قَدْکَلَّ اللسان

Аблаҳони таъзим масҷид ме кунанд

ابلهان تعظیم مسجد می‌کنند

Дар шикасти аҳли дил ҷад ме кунанд

در شکست اهل دل جد می‌کنند

Он муҷозаст ин ҳақиқат эй харон

آن مجاز است این حقیقت ای خران

Нест масҷиди ҷузи даруни сарварон

نیست مسجد جز درون سروران

Тодли марди худои номад ба дард

تادل مرد خدا نامد به درد

Ҳеҷ қавмиро худо расво накард

هیچ قومی را خدا رسوا نکرد

Гар шавад олами пар аз хӯни моли мол

گر شود عالم پر از خون مال مال

Кӣ хӯрд марди худои алои ҳалол

کی خورد مرد خدا الا حلال

Ҷон набошад ҷузи хабар дар озмӯн

جان نباشد جز خبر در آزمون

Ҳаркиро афзӯни хабари ҷонаши фузун

هرکه را افزون خبر جانش فزون

Нурро ҳам нури шӯ бо нори нор

نور را هم نور شو با نار نار

Ҷои гул гул бош ҷои хори хор

جای گل گل باش جای خار خار

Аз ғам беолатӣ афсурда аст

از غم بی آلتی افسرده است

Нафаси аждрҳост ӯ кӣ мурда аст

نفس اژدرهاست او کی مرده است

Аз назаргоҳаст эй мағзи вуҷӯд

از نظرگاه است ای مغز وجود

Ихтилофи муъмину габру яҳуд

اختلاف مؤمن و گبر و یهود

Ту яке ту нестӣ эй хуши рафиқ

تو یکی تو نیستی ای خوش رفیق

Балки гардунӣу дарёии амиқ

بلکه گردونی و دریایی عمیق

Ҳар замони дилро дигар рое буд

هر زمان دل را دگر رایی بود

Он на аз дай лек аз ҷое буд

آن نه از دی لیک از جایی بود

Пас чаро эмини шӯй аз рои дил

پس چرا ایمن شوی از رای دل

Аҳди бандӣ то шӯии охири хаҷал

عهد بندی تا شوی آخر خجل

Ин ҳам азтأсир ҳукмаст вқдр

این هم ازتأثیر حکم است وقدر

Чоҳ май бинӣ ва натавонӣ ҳазар

چاه می‌بینی و نتوانی حذر

Дили ту ин олӯдаро пиндоштӣ

دل تو این آلوده را پنداشتی

Лоҷарами дили зи аҳли дили бардоштӣ

لاجرم دل ز اهل دل برداشتی

эй басо маъшӯқ коед ношинохт

ای بسا معشوق کاید ناشناخت

Пеш бадбахтӣ надонад ишқи бохт

پیش بدبختی نداند عشق باخت

Марги ҳаркас эй писар ҳамранг ӯст

مرگ هرکس ای پسر همرنگ اوست

Пеши душмани душман ва бар дӯст , дӯст

پیش دشمن دشمن و بر دوست، دوست

Аз ту рустааст ар накӯйаст ар бад аст

از تو رُسته است ار نکوی است ار بد است

Нохуш ,у хуш дар вуҷӯдат аз худ аст

ناخوش، و خوش در وجودت از خود است

Нафй аз як чиз ва асботш равост

نفی از یک چیز و اثباتش رواست

Чун ҷиҳат шуд мухталифи нисбати дўтост

چون جهت شد مختلف نسبت دوتاست

Ҳарчӣ аз ваии шоди гардӣ дар ҷаҳон

هرچه از وی شاد گردی در جهان

Аз фироқ ӯ биандеш он замон

از فراق او بیندیش آن زمان

Зончаҳи гаштии шоди баси кас шод шуд

زانچه گشتی شاد بس کس شاد شد

Охир аз ваии ҷуст ва ҳамчун бод шуд

آخر از وی جست و همچون باد شد

Ҳркҷои ту бо манӣ ман хўшдлм

هرکجا تو با منی من خوشدلم

Гар буд дар қаъри гӯрии манзилам

گر بود در قعر گوری منزلم

Ҳркҷо бошад шаҳи моро бисот

هرکجا باشد شه ما را بساط

Ҳаст саҳрогар буд сами алхёт

هست صحرا گر بود سَمُّ الخِیاطْ

Озмудам марги ман дар зиндагӣ аст

آزمودم مرگ من در زندگی است

Чун раҳами зини зиндагӣ пояндагӣ аст

چون رهم زین زندگی پایندگی است

Ақтлўнии ақтлўнӣ ё сқот

اُقْتلُوُنی اُقْتُلُونی یا ثقات

Ани фии қатлии ҳаётии фии алҳаёт

اِنَّ فی قَتلی حیاتی فی الحَیات

Бадар меҷӯям аз онам чун ҳилол

بدر می‌جویم از آنم چون هلال

Садр меҷӯям дар ин сафи нъол

صدر می‌جویم در این صف نعال

Аз ҷамодии мардум ва номӣ шудам

از جمادی مُردم و نامی شدم

Аз намои мардум ба ҳайвон сар задам

از نما مردم به حیوان سر زدم

Мардум аз ҳайвонӣ ва одам шудам

مردم از حیوانی و آدم شدم

Пас чаҳ тарсам кӣ зи мурдан кам шудам

پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم

Ҳамлаи дигари бимирам аз башар

حملهٔ دیگر بمیرم از بشر

То барорам аз млоики болу пар

تا برآرم از ملایک بال و پر

Аз малики ҳам боядам ҷустани зи нав

از ملک هم بایدم جستن ز نو

Кули шайъи ҳолки إлои виҷҳа

کُلُّ شیٍ هالِکُ إلّا وَجْهَهُ

Бори дигар аз малик парон шавам

بار دیگر از ملک پران شوم

Ончии андар ваҳм ноед он шавам

آنچه اندر وهم ناید آن شوم

Пас адами гирдами адам , чун арғунун

پس عدم گردم عدم، چون ارغنون

Гуядам анои илайҳи роҷъўн

گویدم اِنّا اِلَیْهِ راجعُون

Оби кӯза чун дар об ҷӯ шавад

آب کوزه چون در آب جو شود

Маҳв гардад дар вай ва чун ӯ шавад

محو گردد در وی و چون او شود

Ҳеҷ ошиқ худ набошад васли ҷӯ

هیچ عاشق خود نباشد وصل جو

Ки на маъшӯқаш буд ҷӯёӣ ӯ

که نه معشوقش بود جویای او

Чун дарин дили барқи меҳри дӯсти ҷуст

چون درین دل برق مهر دوست جست

Андари он дили дӯстӣ май дон ки ҳаст

اندر آن دل دوستی می‌دان که هست

Ташна менолад ки кӯи оби гўор

تشنه می‌نالد که کو آب گُوار

Об ҳам нолад ки кӯи он оби хор

آب هم نالد که کُو آن آب خوار

Ҷазб обаст ин аташ дар ҷони мо

جذب آب است این عطش در جان ما

Мо аз он ӯ ва ӯ ҳам зи он мо

ما از آنِ او و او هم ز آن ما

Майли маъшӯқони хушу хуш фар кунад

میل معشوقان خوش و خوش فر کند

Лек майли ошиқон лоғар кунад

لیک میل عاشقان لاغر کند

Ишқи маъшӯқони ду рухи афрӯхта

عشق معشوقان دو رخ افروخته

Ишқи ошиқи ҷон ӯро сӯхта

عشق عاشق جان او را سوخته

Каҳрабои ошиқ ба шакл бе ниёз

کهربا عاشق به شکل بی نیاز

Гоҳ мекӯшад дар он роҳи дароз

گاه می‌کوشد در آن راه دراز

Қурби неи болоу пастӣ рафтан аст

قرب نی بالا و پستی رفتن است

Қурби ҳақ аз ҳабс ҳастӣ растанаст

قرب حق از حبس هستی رستنست

Бо ду олами ишқро бегонагӣ аст

با دو عالم عشق را بیگانگی است

АндрўҳФтод ва ду девонагӣ аст

اندروهفتاد و دو دیوانگی است

Мутриби ишқ ин занад вақти самоъ

مطرب عشق این زند وقت سماع

Бандагии банду худовандии сдоъ

بندگی بند و خداوندی صداع

Пас чаҳ бошад ишқи дарёии адам

پس چه باشد عشق دریای عدم

Дар шикастаи ақлро онҷои қадам

در شکسته عقل را آنجا قدم

Сахти маст ва бе худу ошуфта Эй

سخت مست و بی خود و آشفته‌ای

Дӯш эй ҷон бар чаҳ паҳлуи хуфта Эй

دوش ای جان بر چه پهلو خفته‌ای

Ғайри ақлу ҷон ки дар гову хрост

غیر عقل و جان که در گاو و خراست

Одамиро ақлу ҷон дигар аст

آدمی را عقل و جان دیگر است

Бози ғайри ақлу ҷони одамӣ

باز غیر عقل و جان آدمی

Ҳаст ҷонӣ дар набӣ ва дар вале

هست جانی در نبی و در ولی

Ҷони гиреҳгон ва сегон аз ҳам ҷудост

جان گرگان و سگان از هم جداست

Муттаҳиди ҷонҳои шерон худост

متحد جان‌های شیران خداست

Зоҳири он ахтарони қавоми мо

ظاهر آن اختران قَوّامِ ما

Ботин мо гашта қавоми само

باطن ما گشته قوام سما

Пас ба сӯрати олами Асғари туе

پس به صورت عالَم اصغر تویی

Пас ба маънии олами Акбари туе

پس به معنی عالم اکبر تویی

Ту ба ҳар сӯрат ки оеи истӣ

تو به هر صورت که آیی ایستی

Ки манам он биллоҳи он ту нестӣ

که منم آن بالله آن تو نیستی

Мурғи хешӣ , сайди хешӣ , доми хеш

مرغ خویشی، صید خویشی، دام خویش

Садри хешӣ , фарши хешӣ , боми хеш

صدر خویشی، فرش خویشی، بام خویش

Ҳин марои мурдаи мубингар зинда Эй

هین مرا مرده مبین گر زنده‌ای

Дар кафи шоҳиди нигар чун банда Эй

در کف شاهد نگر چون بنده‌ای

Ман Асоем дар кафи Мӯсои хеш

من عصایم در کف موسی خویش

Мӯсоам пинҳон ва ман пайдои зи пеш

موسی‌ام پنهان و من پیدا ز پیش

Зиракӣ бифурӯшу ҳайронии бихар

زیرکی بفروش و حیرانی بخر

Зиракӣ заннасту ҳайронии назар

زیرکی ظن است و حیرانی نظر

Ҳарки ӯ андари назар мавсул шуд

هرکه او اندر نظر موصول شد

Ин хабарҳо пеши вай маъзул шуд

این خبرها پیش وی معزول شد

Ақли сояи ҳақ буд ҳақи офтоб

عقل سایهٔ حق بود حق آفتاب

Сояро боофтоби ҳақ чаҳ тоб

سایه را باآفتاب حق چه تاب

Гарчи қуръон аз лаб пайғамбар аст

گرچه قرآن از لب پیغمبر است

Ҳарки гуяд ҳақ нагуфт ӯ кофар аст

هرکه گوید حق نگفت او کافر است

Бодаи не дар ҳар сиррӣ шар ме кунад

باده نی در هر سری شر می‌کند

Он чунонро он чунон тар ме кунад

آن چنان را آن چنان تر می‌کند

эй басои риши сифеду дил чу қӣр

ای بسا ریش سفید و دل چو قیر

эй басои риши сиёҳу дили мунир

ای بسا ریش سیاه و دل منیر

Баси мунофиқи кандарин зоҳир гурехт

بس منافق کاندرین ظاهر گریخت

Хӯни сад муъмин ба пинҳонӣ бирехт

خون صد مؤمن به پنهانی بریخت

Ақли зид шаҳватаст эй паҳлавон

عقل ضد شهوت است ای پهلوان

Он ки шаҳват май тунд ақлаш махон

آن که شهوت می‌تند عقلش مخوان

Ҳркҷо хоҳад худо дӯзах кунад

هرکجا خواهد خدا دوزخ کند

Авҷро брмрғ , дом ва Фх кунад

اوج را برمرغ، دام و فخ کند

Ёри ғолиби шӯ ки то ғолиби шӯй

یار غالب شو که تا غالب شوی

Ёр мағлубон машав ҳон эй ғўӣ

یار مغلوبان مشو هان ای غوی

Ҳуҷҷати даҳрӣ ҳамин бошад ки ман

حجت دهری همین باشد که من

Ғайри ин зоҳир наме байнами ватан

غیر این ظاهر نمی‌بینم وطن

Умри каркаси се ҳазор ва панҷсад аст

عمر کرکس سه هزار و پانصد است

Мари кабӯтарро чаҳ бошад зон ба даст

مر کبوتر را چه باشد زان به دست

Май бимирад аз кабӯтари сад ҳазор

می‌بمیرد از کبوتر صد هزار

Марг каркас менабинад ошкор

مرگ کرکس می‌نبیند آشکار

Ҷумла пиндоранд каркас боқӣ аст

جمله پندارند کرکس باقی است

Не , ғалат карданд як кас боқӣ аст

نی، غلط کردند یک کس باقی است

наменамонад зини ҷаҳони як тори мӯ

می‌نماند زین جهان یک تار مو

Кули шеи ҳолки алои виҷҳа

کُلُّ شییٍ هالک اِلّا وَجْهَهُ

Ҳеҷ наққошӣ нагорд зини нақш

هیچ نقاشی نگارد زین نقش

Бе умеди нафъи баҳри айни нақш

بی امید نفع بهر عین نقش

Ҳеҷ кӯза гар кунад кӯзаи шитоб

هیچ کوزه گر کند کوزه شتاب

Баҳри айни кӯзаи не аз баҳри об

بهر عین کوزه نی از بهر آب

Нақши зоҳири баҳри нақш ғоиб аст

نقش ظاهر بهر نقش غایب است

Ва он барои ғоиб ва дигар бибаст

و آن برای غایب و دیگر ببست

Ҳаркасии андозаи равшани дилӣ

هرکسی اندازهٔ روشن دلی

Ғайбро бинад ба қадари сайқалӣ

غیب را بیند به قدر صیقلی

Гар ту гӯйии кони сафо фазл худост

گر تو گویی کان صفا فضل خداست

Низ ин тавфиқи сайқал зон атост

نیز این توفیق صیقل زان عطاست

Ҳар дил ар сомъи бадӣ , ваҳии ниҳон

هر دل ار سامع بُدی، وحی نهان

Ҳарфу савтӣ кӣ бадии андари ҷаҳон

حرف و صوتی کی بُدی اندر جهان

Гар ба фазлаши паии ббрдӣ ҳар фузул

گر به فضلش پی ببردی هر فضول

Кӣ фиристодӣ худои чандини расӯл

کی فرستادی خدا چندین رسول

Олам халқаст раҳи сӯии ҷаҳот

عالم خلق است ره سویِ جهات

Бе ҷиҳати дони олами амру сифот

بی جهت دان عالم امر و صفات

Ҳаркасии пеши кулӯхии синаи чок

هرکسی پیش کلوخی سینه چاک

Кони кулӯх аз ҳасан гашта ҷуръаи нок

کان کلوخ از حسن گشته جرعه ناک

Бода хок олудатон маҷнӯн кунад

باده خاک آلودتان مجنون کند

Соф агар бошад надонам чун кунад

صاف اگر باشد ندانم چون کند

Ҷон чу бе ин ҷиФаҳ бинмоед ҷамол

جان چو بی این جیفه بنماید جمال

Ман наёрам гуфт лутфи он висол

من نیارم گفت لطف آن وصال

Чун шикор хӯк ояд сайди ом

چون شکار خوک آید صید عام

Ранҷ бе ҳади луқма хӯрдани зўҳром

رنج بی حد لقمه خوردن زوحرام

Онкии арзади сайдро ишқасту бас

آنکه ارزد صید را عشق است و بس

Лек ӯ кӣ гунҷад андари доми кас

لیک او کی گنجد اندر دام کس

Бас накӯ гуфт он расӯли хуши ҷавоз

بس نکو گفت آن رسول خوش جواز

Зарраи ақлат ба аз савму намоз

ذرهٔ عقلت به از صوم و نماز

Зонка ақлат ҷавҳараст , ин ду арз

زانکه عقلت جوهر است، این دو عَرض

Ин ду дар такмил ӯ шуд мФтрз

این دو در تکمیل او شد مفترض

Ақли ҷузвии ақлро бадном кард

عقل جزوی عقل را بدنام کرد

Коми дунёи мардро ноком кард

کام دنیا مرد را ناکام کرد

Ҳаст алуҳияти радои зулҷалол

هست الوهیت ردای ذوالجلال

Ҳарки дар пӯшад бадв гардад вабол

هرکه در پوشد بدو گردد وبال

эй басои нозо ки ӯ гардад гуноҳ

ای بسا نازا که او گردد گناه

Афканди мари бандаро аз чашми шоҳ

افکند مر بنده را از چشم شاه

Ин ниёз аз ҷисм лоғар ме кунад

این نیاز از جسم لاغر می‌کند

Садрро чун бадар анвар ме кунад

صدر را چون بدر انور می‌کند

Ишқи он шуълааст кўчўн барфурӯхт

عشق آن شعله است کوچون برفروخت

Ҳаркии ҷуз маъшӯқ бошад ҷумлаи сӯхт

هرکه جز معشوق باشد جمله سوخت

Умру марги ин ҳар ду бо ҳақи хуш буд

عمر و مرگ این هر دو با حق خوش بود

Бе худои оби ҳаёти оташ буд

بی خدا آب حیات آتش بود

Зиндагонӣ бе ту ҷон фарсудан аст

زندگانی بی تو جان فرسودن است

Марги ҳозир аз ту ғоиб бӯдан аст

مرگ حاضر از تو غایب بودن است

Чун қадам ояд ҳдс гардад абас

چون قِدَم آید حَدَث گردد عبث

Пас куҷо ронад қадӣмиро ҳдс

پس کجا راند قدیمی را حدث

Бар ҳдс чун зад қадам днгш кунад

بر حدث چون زد قدم دنگش کند

Чун ки днгш кард ҳмрнгш кунад

چون که دنگش کرد همرنگش کند

Боз пелам дид ҳндстон ба хоб

باز پیلم دید هندستان به خواب

Аз хароҷи умеди барда , шуд хароб

از خراج امید برده، شد خراب

Бори дигари омадами девонаи вор

بار دیگر آمدم دیوانه‌وار

Рӯи рӯ акнӯн зуд занҷирӣ биор

رو رو اکنون زود زنجیری بیار

Ғайри он занҷири зулфи дилбарам

غیر آن زنجیر زلف دلبرم

Гар ду сад занҷири оре бар дирам

گر دو صد زنجیر آری بر دَرم

Ҳин буна бар поем он занҷир ро

هین بنه بر پایم آن زنجیر را

Ки шикастами силсилаи тадбир ро

که شکستم سلسلهٔ تدبیر را

Ошиқами ман бар фани девонагӣ

عاشقم من بر فن دیوانگی

Сайрам аз фарҳанг ва аз фарзонагӣ

سیرم از فرهنگ و از فرزانگی

Ҳарчӣ ғайри шӯриш ва девонагӣ аст

هرچه غیر شورش و دیوانگی است

Андари ин раҳи даврӣ ва бегонагӣ аст

اندر این ره دوری و بیگانگی است

Маънии мардум бар оташ ҳоким аст

معنی مردم بر آتش حاکم است

Лек оташро қшўрш ҳизум аст

لیک آتش را قشورش هیزم است

Кӯзаи чубин ки дар вай об ҷӯаст

کوزهٔ چوبین که در وی آب جوست

Қудрати оташи ҳама бар зарф ӯст

قدرت آتش همه بر ظرف اوست

Гуфт фиръавнии аноолҳқ , гашти паст

گفت فرعونی اناالحق، گشت پست

Гуфт мансӯрии аноолҳқ ва бараст

گفت منصوری اناالحق و بِرَست

Он аноро лаънати аллоҳ дар ақаб

آن انا را لعنت اللّه در عَقَب

Венаи аноро раҳмати аллоҳ эй аҷаб

وین انا را رحمت اللّه ای عجب

Ин анои ҳў буд дар сар , эй фузул

این انا هُو بود در سرّ، ای فَضول

Зотҳод нур наз роҳи ҳулӯл

زاتحاد نور نز راه حلول

эй худо он кун ки онат ме сазад

ای خدا آن کن که آنت می‌سزد

Ки ба ҳар сӯрох морам ме газад

که به هر سوراخ مارم می‌گزد

Ҳркрои асрор ҳақ омухтанд

هرکرا اسرار حق آموختند

Меҳр карданд ва даҳонаш дӯхтанд

مُهر کردند و دهانش دوختند

Осмони шўобри шӯи борони бабор

آسمان شوابر شو باران ببار

Оби андар новдон ноед ба кор

آب اندر ناودان ناید به کار

Оби борони боғи сад ранг оварад

آب باران باغ صد رنگ آورد

Новдон , ҳамсоя дар ҷанг оварад

ناودان، همسایه در جنگ آورد

Андарин миллат набад масхи бадан

اندرین ملت نبد مسخ بدن

Лек масхи дил буд эй зўФтн

لیک مسخ دل بود ای ذوفطن

Вақти хашму вақти шаҳвати марди кӯ

وقت خشم و وقت شهوت مرد کُو

Толиби марди чунинам кӯ ба кӯ

طالب مرد چنینم کو به کو

Вари хиради ҷабр аз қадари рсўотрост

ور خرد جبر از قَدَر رسواتراست

Зон ки ҷабрии ҳиси худро мункир аст

زان که جبری حس خود را منکر است

Ҷомааш сӯзад бигӯед нор нест

جامه‌اش سوزد بگوید نار نیست

Ҷомааш дузад бигӯед тор нест

جامه‌اش دوزد بگوید تار نیست

Ин ки фардо ин кунам ё он кунам

این که فردا این کنم یا آن کنم

Ин далел ихтиёраст эй санам

این دلیل اختیار است ای صنم

Пўзбнди васваса ишқасту бас

پوزبند وسوسه عشق است و بس

Варна кӣ васвосро бастааст кас

ورنه کی وسواس را بسته است کس

Пер , ишқи тести неи мӯии сипед

پیر، عشق تست نی موی سپید

Дасти гири сад ҳазорон ноумед

دست گیر صد هزاران ناامید

Аблаҳон гуфтанд маҷнӯнро зи ҷаҳл

ابلهان گفتند مجنون را ز جهل

Ҳасан Лайлӣ нест чандон ҳаст саҳл

حسن لیلی نیست چندان هست سهل

Гуфт сӯрат кӯзаасту ҳснмӣ

گفت صورت کوزه است و حُسنْمی

намехудоем медиҳад аз ҷоми вай

می خدایم می‌دهد از جام وی

Бода аз ғайбасту кӯзаи ин ҷаҳон

باده از غیب است و کوزه این جهان

Кӯзаи пайдо , бода дар ваии баси ниҳон

کوزه پیدا، باده در وی بس نهان

ё хФии алзоти маҳсуси алътӣ

یا خَفِیَّ الذاتِ مَحْسوسَ العَطَی

Анати колмоءи внҳни колрҳӣ

اَنْتَ کالماءِ ونَحْنُ کَالرَّحی

Анати колриҳи внҳни колғбор

اَنْتَ کالرِّیحِ وَنَحْنُ کَالغُبار

ИхтФии алриҳи вғброаҳи ҷҳор

یَخْتَفی الریحُ وَغَبْراهُ جِهار

Ҷунбиши мо ҳар дамии худ ашҳад аст

جُنبشِ ما هر دمی خود اَشْهَد است

Ки гувоҳи зулҷалол сармад аст

که گواه ذوالجلال سرمد است

Гардиши санги Асия дар изтироб

گردش سنگ آسیا در اضطراب

Ашҳад омад бар вуҷӯди ҷӯии об

اَشْهَد آمد بر وجود جوی آب

эй бурун аз ваҳму қолу қили ман

ای برون از وهم و قال و قیل من

Хок бар фарқи ману тамсили ман

خاک بر فرق من و تمثیل من

Раҳм кун бар вай ки рӯй ту бидид

رحم کن بر وی که روی تو بدید

Фурқати талхи ту чун хоҳад кашид

فرقت تلخ تو چون خواهد کشید

Ҷумлаи олами зи ихтиёр ва ҳаст худ

جمله عالم ز اختیار و هست خود

Май гурезад дар сари сармасти худ

می‌گریزد در سر سرمست خود

То дамӣ аз ҳӯшёрӣ вораанд

تا دمی از هوشیاری وارهند

Нанги бангу хамр бар худ ме ниҳанд

ننگ بنگ و خمر بر خود می‌نهند

Ҷумлаи дониста ки ин ҳастӣ Фх аст

جمله دانسته که این هستی فخ است

Зикру фикри ихтиёрӣ дӯзах аст

ذکر و فکر اختیاری دوزخ است

Чист миъроҷи фалаки ин нестӣ

چیست معراج فلک این نیستی

Ошиқонро мазҳабу дайни нестӣ

عاشقان را مذهب و دین نیستی

эй зи ту вайрони макону манзилам

ای ز تو ویران مکان و منزلم

Чун нанолам чун биФшории дилам

چون ننالم چون بیفشاری دلم

Ҷони ман бустони ту эй ҷонро усӯл

جان من بستان تو ای جان را اصول

Зон ки бе ту гаштаам аз ҷони малул

زان که بی تو گشته‌ام از جان ملول

эй рафиқони роҳҳоро басти ёр

ای رفیقان راه‌ها را بست یار

Оҳӯӣ лангем ва ӯ шери шикор

آهوی لنگیم و او شیر شکار

Ҷуз ки таслиму ризои кӯи чора Эй

جز که تسلیم و رضا کو چاره‌ای

Дар кафи шери нари хунхора Эй

در کف شیر نر خونخواره‌ای

ӯ надорад хобу хур чун офтоб

او ندارد خواب و خور چون آفتاب

Рӯҳҳоро мекунад бе хӯрду хоб

روح‌ها را می‌کند بی خورد و خواب

эй адуии шарму андешаи биё

ای عدوی شرم و اندیشه بیا

Ки даридам пардаи шарму ҳаё

که دریدم پردهٔ شرم و حیا

То насузам кӣ хунак гардад дилат

تا نسوزم کی خنک گردد دلت

эй дили мо хонимону манзалат

ای دل ما خانمان و منزلت

Хонаи худро ҳамеи сӯзӣ , бисӯз

خانهٔ خود را همی سوزی، بسوز

Кист он кас ки бигӯед лоиҷўз

کیست آن کس که بگوید لایَجوز

Анати ваҷҳеи лоъҷби إнлои ?ераа

اَنْتَ وَجْهی لاعَجَب إِنْلا اَرَاه

Ғояи алқрби ҳиҷоби алоштбоаҳ

غایةُ الْقُربِ حِجابُ الاِشْتِباه

Ман надонам ки ту моҳӣ ё всн

من ندانم که تو ماهی یا وثن

Ман надонам ки чаҳ май хоҳии зи ман

من ندانم که چه می‌خواهی ز من

Барги коҳами пеши ту эй тунди бод

برگ کاهم پیش تو ای تند باد

Ман чаҳ донам ки куҷо хоҳам фитод

من چه دانم که کجا خواهم فتاد

Тавбаро бор дигар сайлоби барад

توبه را بار دگر سیلاب برد

Дузд омад посбонро хоби барад

دزد آمد پاسبان را خواب برد

Буии ҷонии сӯй ҷонам ме расад

بوی جانی سوی جانم می‌رسد

Буии ёр меҳрбонам ме расад

بوی یار مهربانم می‌رسد

Ошиқӣу тавбау имкони сабр

عاشقی و توبه و امکان صبر

Ин маҳолӣ бошад эй ҷонро стбр

این محالی باشد ای جان را سطبر

Устихону пӯст рӯ пӯшасту бас

استخوان و پوست رو پوشست و بس

Дар ду олами ғайр яздон нест кас

در دو عالم غیر یزدان نیست کس

Чист пардаи пеш рӯй офтоб

چیست پرده پیش روی آفتاب

Ҷузи фузӯнии шъшаҳи тезӣу тоб

جز فزونی شعشه تیزی و تاب

Чун ки ҷумла аз яке дасти омада

چون که جمله از یکی دست آمده

Ин чаро ҳушёр ва он масти омада

این چرا هشیار و آن مست آمده

Чун з як дарёст ин ҷӯҳо равон

چون ز یک دریاست این جوها روان

Ин чаро нӯшаст ва он заҳри равон

این چرا نوش است و آن زهر روان

Ваҳдатӣ ки дида бо чандини ҳазор

وحدتی که دیده با چندین هزار

Ҷунбишӣ ки дида дар айни қарор

جنبشی که دیده در عین قرار

Нест аз ошиқ касе девона тар

نیست از عاشق کسی دیوانه‌تر

Ақл аз савдоӣ ӯ кӯрасту кар

عقل از سودای او کور است و کر

Гар табибиро расад зини гавани ҷунун

گر طبیبی را رسد زین گون جنون

Дафтари тибро фурӯ шавед ба хӯн

دفتر طب را فرو شوید به خون

Тиби ҷумлаи ақлҳо манқӯш ӯст

طب جمله عقل‌ها منقوش اوست

Рӯй ҷумлаи дилбарон рӯпӯш ӯст

روی جمله دلبران روپوش اوست

Мот ӯем мот ӯем мот ӯ

مات اویم مات اویم مات او

Ки ҳаме ронем тазвирот ӯ

که همی رانیم تزویرات او

Баҳр вҳдонӣаст ҷуфт ва завҷ нест

بحر وحدانی است جفت و زوج نیست

Гавҳару моҳяши ғайр мавҷ нест

گوهر و ماهیش غیر موج نیست

Нест андари баҳри ширку печу печ

نیست اندر بحر شرک و پیچ و پیچ

Лек бо аҳвал чаҳ гӯям ҳеҷ ҳеҷ

لیک با احول چه گویم هیچ هیچ

Он яке ки зон сӯй ва сафасту ҳол

آن یکی که زان سوی و صفست و حال

Ҷуз дуе ноед ба майдони мақол

جز دویی ناید به میدان مقال

Ҳар шабии тадбиру фарҳангам ба хоб

هر شبی تدبیر و فرهنگم به خواب

Ҳамчуи киштӣ ғарқа мегардад ба об

همچو کشتی غرقه می‌گردد به آب

То саҳари ҷумлаи шаби он шоҳ вале

تا سحر جمله شب آن شاه ولی

Худ ҳаме гуяд аласт ва худ балӣ

خود همی گوید الست و خود بلی

Гар ба хешами ҳеҷ раъйу фани бадӣ

گر به خویشم هیچ رأی و فن بدی

Раъйу тадбирам ба ҳукми ман бадӣ

رأی و تدبیرم به حکم من بدی

Будамӣ огаҳи зи манзилҳои ҷон

بودمی آگه ز منزل‌های جان

Вақти хобу биҳшӣу имтиҳон

وقت خواب و بیهشی و امتحان

Дар замони биҳшии худ ҳеҷ ман

در زمان بیهشی خود هیچ من

Дар замони ҳуши андари печи ман

در زمان هوش اندر پیچ من

Чун алиф чизе надорам эй Карим

چون الف چیزی ندارم ای کریم

Ҷузи дилии дили тангтар аз чашм мем

جز دلی دل تنگ‌تر از چشم میم

Он алиф чизе надорад ғофилӣ аст

آن الف چیزی ندارد غافلی است

Мем дилтанги он замон оқилӣ аст

میم دلتنگ آن زمان عاقلی اَست

Муъмину тарсо , яҳуду габру муғ

مؤمن و ترسا، یهود و گبر و مُغ

Ҷумларо русуии он султони Улуғ

جمله را رُوسوی آن سلطان اُلُغ

Панҷ вақт омад намози раҳнамӯн

پنج وقت آمد نماز رهنمون

Ошиқонаши фии слўаҳи алдоӣмўн

عاشقانش فی صلوة الدائمون

Халқро чун оби дони софу зулол

خلق را چون آب دان صاف و زلال

Вндри он тобони сифоти зулҷалол

وندر آن تابان صفات ذوالجلال

Он мубаддил шуд дарин ҷӯ чанд бор

آن مبدل شد درین جو چند بار

Акси моҳу акси ахтари барқарор

عکس ماه و عکس اختر برقرار

Ҷумла тасвираст акс об ҷӯаст

جمله تصویر است عکس آب جوست

Чун бимолӣ чашми худ , худ ҷумла ӯст

چون بمالی چشم خود، خود جمله اوست

Нақшҳогар бохабаргар бе хабар

نقش‌ها گر باخبر گر بی خبر

Дар каф наққош бошад мухтасар

در کف نقاش باشد مختصر

Кӯзагар бо кӯза бошад корсоз

کوزه گر با کوزه باشد کارساز

Кӯза аз худ кӣ шавад паҳну дароз

کوزه از خود کی شود پهن و دراز

Сӯрат аз бесӯрат омад дар вуҷӯд

صورت از بی صورت آمد در وجود

Ҳамчунон каз оташӣ зодааст дӯд

همچنان کز آتشی زاده است دود

Фоили мутлақи яқин бесӯрат аст

فاعل مطلق یقین بی صورت است

Сӯрати андари даст ӯ чун олат аст

صورت اندر دست او چون آلت است

То ба дарёи сиросбу зин буд

تا به دریا سیراسب و زین بود

Баъди азинти мураккаби чубин буд

بعد ازینت مرکب چوبین بود