Ва ҳўи алии бен Абдуллоҳи бен ҳусайни бен сино . Он ҷаноб аз маорифи ҳукамои ислому мақбули уқалои зўӣ алоФҳомаст . Муваллиду маншаи эшон хитта Балх бӯдау ғарраи айши ҳамгинон аз вай ба слх тбдл намӯда . Дар даҳ солагии ҳифзи қуръону забт бисёре аз улӯми динӣау фунуни адабӣа ҳосил кард ва дар ҳиҷдаҳи солагии фориғ аттаҳсӣл шуд ва дар назд амири Нӯҳи сомонӣ буд . Пас аз бе сомонии давлати оли сомон ба хоразми шитофту камол таъзим ёфт ва аз онҷо ба абивард омад ва ба ҷурҷон афтод . Амири Қобӯси вушмгир ӯро тўқир намӯд . Аз онҷо ба рай омад . Фахри аддавлаи дайламӣ бар иззаташ фузуд . Ба Ҳамадони рафта , вазорати шамси аддавлаи пазируфт . Пас аз ранҷиш дар хонаи пинҳон шуда бе он ки нусхае дар назар бошад . Ҷамеъи табиӣоту илоҳиёти шифоро ба тақдими расонид . Чаҳор моҳ дар яке аз қалоъи Ҳамадони маҳбӯс буду китоби ҳдоиаҳу рисолаи ҳии бен иқзону китоби қўлнҷро дар маҳбас тасниф намӯд . Ба Исфаҳони рафтаи ҳикмати ълоӣиро ба номи ълоءи аддавла кокўиаҳ навишт . Шайхи Абӯали бо шайхи абўсъидобўолхири Найшобӯрӣ муосир бӯдау якдигарро мулоқот намӯдаанд . Баъдази мулоқот аз шайх Абӯсаид пурседанд ки шайхи Абӯалиро чун ёфтӣ ? фармуд « ончии ман май байнам ӯ медонад » ва аз шайх Абӯали пурседанд ки шайхи Абӯсаидро чигуна ёфтӣ ? гуфт « ончӣ ман медонам ӯ мебинад . » ғараз , охроломри шайх дар санаи 427 дар Ҳамадон ба мараз қўлнҷ даргузашт . Тафсили ҳолоту камолоти он ҷаноб дар таворих мстўраст ва баъзе аз ҳолоташи худ машҳураст . Ашъори некӯ аз табъи шарифаш сар зада . Чанд рубоӣ аз ӯ навишта шуд :

و هُوَ علی بن عبداللّه بن حسین بن سینا. آن جناب از معارف حکمای اسلام و مقبول عقلای ذوی الافهام است. مولد و منشاء ایشان خطّهٔ بلخ بوده و غرهٔ عیش همگنان از وی به سلخ تبدّل نموده. در ده سالگی حفظ قرآن و ضبط بسیاری از علوم دینیه و فنون ادبیه حاصل کرد و در هیجده سالگی فارغ التحصیل شد و در نزد امیر نوح سامانی بود. پس از بی‌سامانی دولت آل سامان به خوارزم شتافت و کمال تعظیم یافت و از آنجا به ابیورد آمد و به جرجان افتاد. امیر قابوس وشمگیر او را توقیر نمود. از آنجا به ری آمد. فخر‌الدولهٔ دیلمی بر عزتش فزود. به همدان رفته، وزارت شمس الدوله پذیرفت. پس از رنجش در خانه پنهان شده بی‌آن‌که نسخه‌ای در نظر باشد. جمیع طبیعیات و الهیات شفا را به تقدیم رسانید. چهار ماه در یکی از قلاع همدان محبوس بود و کتاب هدایه و رسالهٔ حی بن یقظان و کتاب قولنج را در محبس تصنیف نمود. به اصفهان رفته حکمت علائی را به نام علاء الدوله کاکویه نوشت. شیخ ابوعلی با شیخ ابوسعیدابوالخیر نیشابوری معاصر بوده و یکدیگر را ملاقات نموده‌اند. بعداز ملاقات از شیخ ابوسعید پرسیدند که شیخ ابوعلی را چون یافتی؟ فرمود ‌«آنچه من می‌بینم او می‌داند‌» و از شیخ ابوعلی پرسیدند که شیخ ابوسعید را چگونه یافتی؟ گفت ‌«آنچه من می‌دانم او می‌بیند‌.‌» غرض، آخرالامر شیخ در سنهٔ ۴۲۷ در همدان به مرض قولنج درگذشت. تفصیل حالات و کمالات آن جناب در تواریخ مسطور است و بعضی از حالاتش خود مشهور است. اشعار نیکو از طبع شریفش سر زده. چند رباعی از او نوشته شد:

Ман рубоиёта

مِنْ رباعیّاته

Дил гарчи дар ин бодия бисёр шитофт

دل گرچه در این بادیه بسیار شتافت

Як мӯӣ надонист вале мӯии шикофт

یک موی ندانست ولی موی شکافت

Андари дили ман ҳазор хуршед битофт

اندر دل من هزار خورشید بتافت

Ва охир ба камоли заррае роҳ наёфт

و آخر به کمال ذرّه‌ای راه نیافت

٭٭٭

٭٭٭

То бодаи ишқ дар қадаҳ рехта анд

تا بادهٔ عشق در قدح ریخته‌اند

Вндри паии ишқ ошиқ ангехта анд

وندر پی عشق عاشق انگیخته‌اند

Бо ҷону равони буъалии меҳри алӣ

با جان و روان بوعلی مهر علی

Чун шеру шукр ба ҳам бромихтаҳ анд

چون شیر و شکر به‌هم برآمیخته‌اند

٭٭٭

٭٭٭

Бо ин ду се нодон ки чунон ме донанд

با این دو سه نادان که چنان می‌دانند

Аз ҷаҳл ки доноӣ ҷаҳон эшонанд

از جهل که دانای جهان ایشانند

Хар бош ки ин ҷамоат аз фарти харӣ

خر باش که این جماعت از فرط خری

Ҳар кӯ на хараст кофараш ме хонанд

هر کو نه خر است کافرش می‌خوانند

٭٭٭

٭٭٭

Куфр чу манӣ , газоф ва осон набӯд

کفر‌ِ چو منی‌، گزاف و آسان نبوَد

Муҳкамтар аз имони ман имон набӯд

محکم‌تر از ایمان من ایمان نبوَد

Дар даҳр чу ман яке ва он ҳам кофар ?

در دهر چو من یکی و آن هم کافر‌؟

Пас дар ҳамаи даҳри як мусулмон набӯд

پس در همه دهر یک مسلمان نبود

٭٭٭

٭٭٭

Аз қаъри гули сиёҳ то авҷи Зуҳал

از قعر گلِ سیاه تا اوجِ زحل

Кардам ҳамаи мушкилоти оламро ҳал

کردم همه مشکلات عالم را حل

Беруни ҷустами зи қайд ҳар макру ҳиял

بیرون جستم ز قید هر مکر و حیل

Ҳар банд гушӯда шуд магари банди аҷал

هر بند گشوده شد مگر بند اجل

٭٭٭

٭٭٭

эй коши бдонмӣ ки ман кистмӣ

ای کاش بدانمی که من کیستمی

Саргашта ба олами зи паии чистмӣ

سرگشته به عالم ز پی چیستمی

Гар мқблм , осӯдау хуши зистмӣ

گر مقبلم، آسوده و خوش زیستمی

Вар на ба ҳазор дидаи бгристмӣ

ور نه به هزار دیده بگریستمی