Тарк ҷӯшӣ кардаам ман ним хом

ترک جوشی کرده‌ام من نیم خام

Аз ҳаким ғазнавӣ бишинав тамом

از حکیمِ غزنوی بشنو تمام

Аттор , рӯҳ буду сноӣии ду чашм ӯ

عطار، روح بود و سنائی دو چشم او

Мо аз паии сноӣӣу аттори омадем

ما از پی سنائی و عطار آمدیم

Макун дрҷсми вҷони манзил ки ин дунаст ва он воло

مکن‌درجسم‌وجان منزل که این دونست و آن والا

Қадами зини ҳардуи берун на на ӣнҷо бош ва на онҷо

قدم زین هردو بیرون نه نه اینجا باش و نه آنجا

Ба ҳарчи азроаҳи дўроФтӣ чаҳ кФрони ҳарф чаҳ имон

به هرچ ازراه دورافتی چه کفرآن حرف چه ایمان

Ба ҳарчи аздўсти вомоне чаҳ зишти он нақши вчаҳи зебо

به‌هرچ‌ازدوست‌وامانی‌چه‌زشت‌آن‌نقش‌وچه زیبا

Гувоҳи раҳрави он бошдкаҳи сардаши ёбии аздўзх

گواهِ رهرو آن باشدکه سردش یابی ازدوزخ

Нишони ошиқ он бошад ки хушкаши бинии аздрё

نشانِ عاشق آن باشد که خشکش بینی ازدریا

Сухани грроаҳи дайни гӯйӣ чаҳ сурёнӣ чаҳ ъбронӣ

سخن گرراه دین گویی چه سریانی چه عبرانی

Макони кзбҳри ҳақи ҷӯӣ чаҳ ҷоблқо чаҳ ҷоблсо

مکان کزبهر حق جویی چه جابلقا چه جابلسا

Шаҳодати гуфтани он бошдкаҳи ҳам зоўли дрошомӣ

شهادت گفتن آن باشدکه هم زاول درآشامی

Ҳама дарёӣ ҳастиро бидон ҳарфи наҳанги осо

همه دریایِ هستی را بدان حرف نهنگ آسا

Арӯси ҳазрати қуръони ниқоб онгаҳ барандозад

عروسِ حضرتِ قرآن نقاب آنگه براندازد

Ки доролмлки имонро муҷаррад бинад аз ғавғо

که دارالملکِ ایمان را مجرد بیند از غوغا

Аҷаб набӯд ки азқрон насибат нест ҷзҳрФӣ

عجب نبود که ازقرآن نصیبت نیست جزحرفی

Ки аз хуршед ҷзгрмӣ набинад чашми нобӣно

که از خورشید جزگرمی نبیند چشم نابینا

Бмирои дӯсти пеш аз марг , агръмробдхўоҳӣ

بمیرای دوست پیش از مرگ، اگرعمرِابدخواهی

Ки Идрӣси азчнини мурдан биҳиштӣ гашта пеш аз мо

که‌ادریس‌ازچنین مردن بهشتی گشته پیش از ما

Чаҳ монадӣ баҳри мурдории чўзоғони андарин пастӣ

چه ماندی بهر مرداری چوزاغان اندرین پستی

Қафас башикан чўтоўўсони яке брпрбрини боло

قفس بشکن چوطاووسان یکی برپربرین بالا

Магӯ мғрўрғоФлро барои амни аўнктаҳ

مگو مغرورغافل را برای امن اونکته

Мадаи мҳрўри ҷоҳилро збҳри табъи аўхрмо

مده محرورِ جاهل را زبهر طبع اوخرما

Ту пиндорӣ ки брбозисти ин айвон чун минӯ

تو پنداری که بربازیست این ایوان چون مینو

Ту пиндорӣ ки брҳрзаҳаст ин майдон чун мино

تو پنداری که برهرزه است این میدان چون مینا

На ҳарфи азбҳри он омдкаҳи сӯзии Зуҳраи Зуҳра

نه حرف ازبهر آن آمدکه سوزی زهرهٔ زهره

На ҳарф аз бҳрони омдкаҳи дузии чодрзҳро

نه حرف از بهرآن آمدکه دوزی چادرزهرا

Чўълми омухтӣ аз ҳирс инак тарси кондршб

چوعلم آموختی از حرص اینک ترس کاندرشب

Чўдздӣ бо чароғи оидгзидаҳтар баради коло

چودزدی با چراغ آیدگزیده‌تر برد کالا

Чўълмт ҳаст хизмат кун чӯбии илмон ки зишт ояд

چوعلمت‌هست‌خدمت‌کن‌چوبی‌علمان‌که‌زشت‌آید

Гирифтаи чинёни эҳрому ?маккеии хуфта дар бтҳӣ

گرفته چینیان احرام و مکی خفته در بطحی

Чўтни ҷон ромизин кун ба илму дайн ки зишт ояд

چوتن‌جان‌رامزین کن به علم و دین که زشت آید

Даруни сўшоаҳи урёни вбрўни сӯи кӯшки пурдебо

درون سوشاه عریان وبرون سو کوشک پردیبا

зи тоъати ҷомае брсози баҳри он ҷаҳон варна

ز طاعت جامه‌ای برساز بهر آن جهان ورنه

Чўмрги ин ҷомаи бстондтўърёни Монӣу расво

چومرگ این جامه بستاندتوعریان مانی و رسوا

Троиздон ҳаме гуяд ки дрднё махӯр бода

ترایزدان همی گوید که دردنیا مخور باده

Тротрсо ҳаме гуяд ки дар сафрои мхўрҳлўо

تراترسا همی گوید که در صفرا مخورحلوا

зи баҳри дайни бнгзории ҳаром аз ҳурмати яздон

ز بهر دین بنگذاری حرام از حرمت یزدان

Валек аз баҳри тани Монии ҳалол аз гуфта тарсо

ولیک از بهرِ تن مانی حلال از گفتهٔ ترسا

Мробории биҳамдиллоҳи зи роҳи ҳикмату ҳиммат

مراباری بحمداللّه ز راه حکمت و همت

Ба сӯии хати ваҳдати брдъқл аз хиттаи ашё

به سوی خطِّ وحدت بردعقل از خطّهٔ اشیا

Нахоҳам лоҷарами неъмат на дрднё на дар ҷинат

نخواهم لاجرم نعمت نه دردنیا نه در جنت

Ҳаме гӯям ба ҳрсоът чаҳ дар саро чаҳ дар зро

همی گویم به هرساعت چه در سَرّا چه در ضَرّا

Ки ёрб мари сноӣиро сноӣии даҳ ту дар ҳикмат

که یارب مر سنائی را سنائی ده تو در حکمت

Чунон каз вай ба рашк ояд равони буъалии сино

چنان کز وی به رشک آید روانِ بوعلی سینا

Магардон ъмрмн чун гул ки дар тифлӣ шавам кушта

مگردان‌عمرمن چون گل که در طفلی شوم کشته

Магардон ҳирси ман чун мл ки дрпирӣ шавам бурно

مگردان‌حرصِ‌من چون مل که درپیری شوم برنا

Ба ҳирс аршрбтӣ хӯрдам мгирозмн ки бдкрдм

به حرص ارشربتی خوردم مگیرازمن که بدکردم

Биёбон буду тобистону оби срдўи истисқо

بیابان بود و تابستان و آب سردو استسقا

Ба ҳарч азоўлё гуфтанд арзқнии вўФқнӣ

به هرچ ازاولیا گفتند اُرْزُقْنی وَوَفِّقْنِی

Ба ҳарч аз анбиё гуфтанд омноу сдқно

به هرچ از انبیا گفتند آمَنّا و صَدَّقْنَا

Талаб эй ошиқони хуши рафтор

طلب ای عاشقانِ خوش رفتار

Тараб эй шоҳидони ширини кор

طرب ای شاهدان شیرین کار

То кӣ аз хона , ҳони раҳи саҳро

تا کی از خانه، هان ره صحرا

То кӣ аз каъбаи ҳин дар хумор

تا کی از کعبه هین درِ خمار

Зин сипас дасти моу домани дӯст

زین سپس دست ما و دامن دوست

Баъди азин гӯши моу ҳалқаи ёр

بعد ازین گوش ما و حلقهٔ یار

Дар ҷаҳони шоҳидӣ ва мо фориғ

در جهان شاهدی و ما فارغ

Дар қадаҳи ҷуръае ва мо ҳушёр

در قدح جرعه‌ای و ما هشیار

Рахт бурдор зини сарой ки ҳаст

رخت بردار زین سرای که هست

Боми сӯроху абри тӯфони бор

بام سوراخ و ابر طوفان بار

Чун туро аз ту пок бустонанд

چون ترا از تو پاک بستانند

Давлати он давлатасту кори он кор

دولت آن دولت است و کار آن کار

Бо чунин чорпои банд буд

با چنین چارپای بند بود

Сӯии ҳафт осмон шудани душвор

سوی هفت آسمان شدن دشوار

Офариниши нисори фарқ ту анд

آفرینش نثار فرق تو اند

Брмчин чун хасони зи роҳи нисор

برمچین چون خسان ز راه نثار

Роҳи тавҳидро ба ақл мапуӣ

راهِ توحید را به عقل مپوی

Дидаи рӯҳро ба хори мхор

دیدهٔ روح را به خار مخار

Ба худоӣ ар касе тавонад буд

به خدای ار کسی تواند بود

Бехудоӣ аз худои бархӯрдор

بی خدای از خدای برخوردار

Чаҳ рӯй бо кулоҳи брмнбр

چه روی با کلاه برمنبر

Чаҳ рӯй бо зуком дар бозор

چه روی با زکام در بازار

Турои мизоҷии магарад дар сақлоб

ترا مزاجی مگرد در سقلاب

Хушк мағзӣ мапуӣ дар тотор

خشک مغزی مپوی در تاتار

Худ кулоҳу сарати ҳиҷоб ту анд

خود کلاه و سرت حجاب تو اند

Ту мефизой бар каллаи дастор

تو میفزای بر کله دستار

Каллаи он гуҳ наҳй ки дар фитадат

کله آن گه نهی که در فتدت

Рег дар музеии кейк дар шалвор

ریگ در موزه کیک در شلوار

Раҳ раҳо кардае аз онии гум

ره رها کرده‌ای از آنی گم

Ъз надонистае аз онии хор

عز ندانسته‌ای از آنی خوار

Поки шӯ бар фалак чу иброҳӣм

پاک شو بر فلک چو ابراهیم

Гашта аз ақлу ҷону тани безор

گشته از عقل و جان و تن بیزار

Нашавад дил чу тир то нашӯй

نشود دل چو تیر تا نشوی

Безабон чун даҳонаи сӯфор

بی زبان چون دهانهٔ سوفار

То зи аввал хамаш нашуд Марям

تا ز اول خمش نشد مریم

Дар наомад Масеҳ дар гуфтор

در نیامد مسیح در گفتار

На фақирӣ чу дайну дунёи гашт

نه فقیری چو دین و دنیا گشت

Мари турои пои марду даст афзор

مر ترا پای مرد و دست افزار

На фақиҳӣ чу ҳирс ва нихват кард

نه فقیهی چو حرص و نخوت کرد

Мари турои фаръи ҷӯйу асли гузор

مر ترا فرع جوی و اصل گذار

Оламат ғофиласт ва ту ғофил

عالمت غافل است و تو غافل

Хуфтаро хуфта кӣ кунад бедор

خفته را خفته کی کند بیدار

Ғӯл бошад на олами онкии азу

غول باشد نه عالم آنکه ازو

Бишинавӣ гуфт ва нашнавӣ кирдор

بشنوی گفت و نشنوی کردار

Кулбае кондрў нахоҳӣ монад

کلبه‌ای کاندرو نخواهی ماند

Соли умрат чаҳ даҳ чаҳ сад чаҳ ҳазор

سال عمرت چه ده چه صد چه هزار

Даъвӣ дил макун ки ҷузи ғами ҳақ

دعویِ دل مکن که جز غم حق

Набӯд дар ҳарими дили диёр

نبود در حریمِ دل دیار

Даҳ буд он на дил ки андари вай

دِه بود آن نه دل که اندر وی

Гов ва хар гунҷаду зёъу ъқор

گاو و خر گنجد و ضیاع و عقار

Кӣ даройади фиришта то накунӣ

کی درآید فرشته تا نکنی

Саги з дар даври всўрт аз девор

سگ ز در دور وصورت از دیوار

Парда бурдор то фурӯди оранд

پرده بردار تا فرود آرند

Ҳўдҷи кибриё ба сафаи бор

هودجِ کبریا به صفّهٔ بار

Гарчи аз моли вгндмт на ба ваҷҳ

گرچه از مال وگندمت نه به وجه

Ҳам хазинапураст ва ҳам анбор

هم خزینه پراست و هم انبار

Пас тафохур макун ки андари ҳашар

پس تفاخر مکن که اندر حشر

Гандумат каждумасту Малтаи мор

گندمت کژدم است و مالت مار

На бидон лаънатаст бар Иблис

نه بدان لعنت است بر ابلیس

Ки надонад ҳамеи ямину ясор

که نداند همی یمین و یسار

Бал бидон лаънатаст кандар дайн

بل بدان لعنت است کاندر دین

Илм донад ба илм накунад кор

علم داند به علم نکند کار

Илм каз ту тӯри аи бнстонд

علم کز تو تور ا بنستاند

Ҷаҳл зон илм ба буд бисёр

جهل زان علم بِه بود بسیار

Ҳамчуи намруди қасд чарх макун

همچو نمرود قصد چرخ مکن

Бо ду то каркас ва ду то мурдор

با دو تا کرکس و دو تا مردار

Каз ду бол ширеш карда нашуд

کز دو بال سریش کرده نشد

Ҳеҷ тайёри ҷаъфари тайёр

هیچ طیار جعفر طیار

Ҳарки аз чӯб мураккабӣ созад

هرکه از چوب مرکبی سازد

Мураккаби осӯдаи дону мондаи савор

مرکب آسوده دان و مانده سوار

Кӣ тавон гуфт ҳоли ишқ ба ақл

کی توان گفت حال عشق به عقل

Кӣ тавон сифти санги хора ба хор

کی توان سفت سنگ خاره به خار

Накунад ишқи нафаси зиндаи қабул

نکند عشق نفس زنده قبول

Накунад бози мӯши мурдаи шикор

نکند باز موش مرده شکار

Соиқу қоиди сироти аллоҳ

سایق و قاید صراط اللّه

Ба зи қуръони мадон ва ба зи ахбор

به ز قرآن مدان و بِه ز اخبار

Ҷуз ба дасту дили мҳмдؐнист

جز به دست و دل محمدؐنیست

Ҳалу ақди хзоини асрор

حل و عقد خزاین اسرار

Гирди дунёи магараду ҳикмати ҷӯй

گرد دنیا مگرد و حکمت جوی

Зонка ин андакаст ва он бисёр

زانکه این اندکست و آن بسیار

Афсарии кон на дайн наад бар сар

افسری کان نه دین نهد بر سر

Хоҳаш афсари шумору хоҳи афсор

خواه‌اش افسر شمار و خواه افسار

Ҳарчӣ наз рӯй дайни харӣу хурӣ

هرچه نز روی دین خری و خوری

Дар шуморати кашанди рӯзи шумор

در شمارت کشند روز شمار

Баррау мурғро аз он раҳи каш

بره و مرغ را از آن ره کش

Ки ба инсон расанд дар миқдор

که به انسان رسند در مقدار

Ҷузи бад-ӣн зулм бошад ар бикашад

جز بدین ظلم باشد ار بکشد

Бе намозии мсбҳиро зор

بی نمازی مسبحی را زار

Дар бен чоҳи байни сари сарҳанг

در بن چاه بین سرِ سرهنگ

Бар сари дори байни тани сардор

بر سر دار بین تن سردار

То на баси рӯзгор хоҳӣ дид

تا نه بس روزگار خواهی دید

Ҳам сипаҳи мурдаи ҳам сипаҳсолор

هم سپه مرده هم سپهسالار

Дар тариқати худ ин ду бояд вирд

در طریقت خود این دو باید ورد

Аввали алҳмду охири истиғфор

اول الحمد و آخر استغفار

Гар сноӣии зи ёр бе ҳамто

گر سنائی ز یارِ بی همتا

Гила Эй кард зу шигифти мадор

گله‌ای کرد زو شگفت مدار

Обро байн ки чун ҳаме нолад

آب را بین که چون همی نالد

Ҳар дам аз ҳамнишин ноҳамвор

هر دم از همنشین ناهموار

эй худовандони моли алоътбори алоътбор

ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار

эй худовандони қоли алоътзори алоътзор

ای خداوندان قال الاعتذار الاعتذار

Пеши азин кин ҷон ъзроўр форуманд знтқ

پیش ازین کاین جان عذرآور فروماند زنطق

Пеши азин кин чашми ибрати байни Фрўмондзкор

پیش ازین کاین چشمِ عبرت بین فروماندزکار

Панд гиред эй сиёҳятони гирифтаи ҷои панд

پند گیرید ای سیاهیتان گرفته جای پند

Ъзрорид эй сипедятони дамида бар изор

عذرآرید ای سپیدیتان دمیده بر عذار

Нанг ноед мари шуморо зини сегон пари фасод

ننگ ناید مر شما را زین سگان پر فساد

Дил нагирад мари шуморо зини харон бе Фсор

دل نگیرد مر شما را زین خرانِ بی فسار

Бош то аз садамаи сувар сроФилӣ шавад

باش تا از صدمهٔ صور سرافیلی شود

Сӯрати хубати ниҳону сирати зишти ошкор

صورتِ خوبت نهان و سیرت زشت آشکار

Дар ту ҳайвонӣу рӯҳонӣу шайтонӣ дар аст

در تو حیوانی و روحانی و شیطانی در است

Дар шумор ҳарки бошӣ он шӯии рӯзи шумор

در شمار هرکه باشی آن شوی روز شمار

То ба ҷони ин ҷаҳонии зинда чун деву сутур

تا به جان این جهانی زنده چون دیو و ستور

Гарчи перии ҳмчўднёи хешро кӯдаки шумор

گرچه پیری همچودنیا خویش را کودک شمار

Чанд азин рангу иборати роҳ бояд рафт роҳ

چند ازین رنگ و عبارت راه باید رفت راه

Чндозини рамзу ишорати кор бояд кард кор

چندازین رمز و اشارت کار باید کرد کار

Гар мухолифи хоҳӣ эй Меҳдии дро аз осмон

گر مخالف خواهی ای مهدی درآ از آسمان

Вари мؤолФи хоҳӣ эй даҷоли як раҳи сар бар ор

ور مؤالف خواهی ای دجال یک ره سر بر آر

Ақли ҷузвӣ кӣ тавонад гашт бар қуръони муҳӣт

عقل جزوی کی تواند گشت بر قرآن محیط

Анкабутӣ кӣ тавонад кард симурғии шикор

عنکبوتی کی تواند کرد سیمرغی شکار

Кӣ шавад малики тўъолм то ту бошӣ малик ӯ

کی شود ملک توعالم تا تو باشی ملک او

Кӣ бўдоҳли нсорони кас ки барчинад нисор

کی بوداهل نثارآن کس که برچیند نثار

Пардаи дори ишқи дони исми маломат бар фақир

پرده دار عشق دان اسم ملامت بر فقیر

Посбон дар шиноси он оби талхи андрбҳор

پاسبانِ در شناس آن آب تلخ اندربحار

Нест ишқи лоуболиро дар он дили ҳеҷ ҷой

نیست عشق لاابالی را در آن دل هیچ جای

Кӯ ҳануз андрсФоти хеш мондааст устувор

کو هنوز اندرصفاتِ خویش مانده است استوار

Диршд то ҳеҷ касро аз азизон номдаҳ аст

دیرشد تا هیچ کس را از عزیزان نامده است

Бе заволи малики сӯрати малики маънӣ дар канор

بی زوال ملک صورت ملک معنی در کنار

Садҳазорони кӣсаи сўдоиён дар кӯии ишқ

صدهزاران کیسهٔ سوداییان در کوی عشق

Аз паии ин кимиё холӣ шуд аз зари айёр

از پی این کیمیا خالی شد از زر عیار

эй басои ғбно ки андар ҳашар хоҳад буд аз онк

ای بسا غبنا که اندر حشر خواهد بود از آنک

Ҳаст ноқиди баси басир ва нақдҳо бас кам айёр

هست ناقد بس بصیر و نقدها بس کم عیار

Бош то кули ёбии онҳоро ки имрӯзанд ҷузв

باش تا کل یابی آنها را که امروزند جزو

Бош то гули бинии онҳоро ки имрӯзанд хор

باش تا گل بینی آنها را که امروزند خار

Гарчи пайвастааст бас давраст ҷон аз колбуд

گرچه پیوسته است بس دور است جان از کالبد

Гарчи наздикаст баси дўрости гӯши азгўшўор

گرچه‌نزدیک‌است‌بس دوراست گوش ازگوشوار

Ҳирси вшҳўти азтўбидорўтўхўши хуфтаи мхсб

حرص‌وشهوت‌ازتوبیداروتوخوش خفته مخسب

Чун палангии бримини дорӣу мӯшии дрисор

چون پلنگی بریمین داری و موشی دریسار

Моли дорӣ лек рӯйасту риёи андари буна

مال داری لیک روی است و ریا اندر بنه

Кишт кардӣ лек хӯкасту малах дар киштзор

کشت کردی لیک خوک است و ملخ در کشتزار

Хашму шаҳвати мор ва товусанд дар таркиби ту

خشم و شهوت مار و طاووسند در ترکیبِ تو

Нафасро ин поимрду девро он дастёр

نفس را این پایمرد و دیو را آن دستیار

Кӣ тавонистӣ бурун оварад одамро зи хулд

کی توانستی برون آورد آدم را ز خلد

Гар набӯдӣ роҳбари Иблисро товусу мор

گر نبودی راهبر ابلیس را طاووس و مار

Бас ки шунидӣ сифати рӯму чин

بس که شنیدی صفت روم و چین

Хезу биёи малик сноӣӣ бибин

خیز و بیا ملک سنائی ببین

То ҳамаи дили бинӣ беҳирсу бухл

تا همه دل بینی بی حرص و بخل

То ҳамаи ҷони бинӣ бекибру кин

تا همه جان بینی بی کبر و کین

Пой нау чарх ба зери қадам

پای نه و چرخ به زیر قدم

Даст нау малик ба зери нигин

دست نه و ملک به زیر نگین

Зар нау кони мулкии зердаст

زر نه و کان ملکی زیردست

Хар нау асби фалакии зери зин

خر نه و اسب فلکی زیر زین

Рустаи зи таркиби замону макон

رسته ز ترکیب زمان و مکان

Ҷустаи зи тартибу шҳўру синӣн

جسته ز ترتیب و شهور و سنین

Бӯда чу Юсуф ба чаҳу рафтаи боз

بوده چو یوسف به چَهٔ و رفته باز

То фалак аз ҷазбаи ҳабли алмтин

تا فلک از جذبهٔ حبل المتین

Зер қадам карда зи иқлӣми танг

زیر قدم کرده ز اقلیم تنگ

То ба нҳонхонаҳи айни алиқин

تا به نهانخانهٔ عین الیقین

Карда қаноати ҳамаи ганҷи сипеҳр

کرده قناعت همه گنج سپهر

Дар садафи гавҳари рӯҳаши дафин

در صدف گوهر روحش دفین

Рӯҳ амин дода ба дасташ аз онк

روح امین داده به دستش از آنک

Дода ба Марями зи раҳи остин

داده به مریم ز ره آستین

Ҳикмату хурсандии дайнаш басӣ аст

حکمت و خرسندی دینش بسی است

То чаҳ кунад малики макон ва макин

تا چه کند ملک مکان و مکین

Гоҳ вале гуяд ҳаст ӯ чунон

گاه ولی گوید هست او چنان

Гоҳ аду гуяд ҳаст ӯ чунин

گاه عدو گوید هست او چنین

ӯ зи ҳамаи фориғу озоду хуш

او ز همه فارغ و آزاد و خوش

Чун гули вчўни сӯсани вчўни ёсамин

چون گل وچون سوسن وچون یاسمین

Хашм бар аъдоаш набӯдааст ҳеҷ

خشم بر اعداش نبوده است هیچ

Чашм бар абрӯаш надидааст чин

چشم بر ابروش ندیده است چین

Барг бе баррагии надории лоф дарвешӣ мазан

برگ بی برگی نداری لاف درویشی مزن

Рух чу айёрон ме?ера , ҷон чу номардон макун

رخ چو عیاران میارا، جان چو نامردان مکن

ё бирав ҳамчун занони рангӣу бӯеи пеши гир

یا برو همچون زنان رنگی و بویی پیش گیر

ё чу мардони андари ойу гӯй дар майдон фикан

یا چو مردان اندر آی و گوی در میدان فکن

Ҳарчӣ ёбии ҷузи ҳавои он дайн буд дар ҷон нигор

هرچه یابی جز هوا آن دین بود در جان نگار

Ҳарчӣ бинии ҷузи худои он бут буд дар ҳам шикан

هرچه بینی جز خدا آن بت بود در هم شکن

Чун ду олами зерипоят қатъ шуд пое бикӯб

چون دو عالم زیرپایت قطع شد پایی بکوب

Чун ду куни андрдўдстти ҷамъ шддстӣ бизан

چون دو کون اندردودستت جمع شددستی بزن

Ҳар хасӣ аз рангу гуфторӣ ба ин раҳ кӣ расад

هر خسی از رنگ و گفتاری به این ره کی رسد

Дард бояд сабри сӯзу мард бояд гоми зан

درد باید صبر سوز و مرد باید گام زن

Қарнҳо бояд ки то як кӯдакӣ аз лутфи табъ

قرنها باید که تا یک کودکی از لطف طبع

Олимӣ гуё шавад ё фозилии соҳиби сухан

عالِمی گویا شود یا فاضلی صاحب سخن

Солҳо бояд ки то як санги аслии зи офтоб

سالها باید که تا یک سنگ اصلی ز آفتاب

Лаъл гардад дар Бадахшон ё ақиқи андари Яман

لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن

Моҳҳо бояд ки то як мушти пашм аз пушти мяш

ماهها باید که تا یک مشت پشم از پشت میش

Сӯфӣ эйро хирқа гардад ё ҳмориро расан

صوفی‌ای را خرقه گردد یا حماری را رسن

Ҳафтаҳо бояд ки то як пунбаи донаи зи обу гул

هفته‌ها باید که تا یک پنبه دانه ز آب و گل

Шоҳидиро ҳала гардад ё шаҳидиро кафан

شاهدی را حله گردد یا شهیدی را کفن

Соъатӣ бисёр мебояд кашӣдан интизор

ساعتی بسیار می‌باید کشیدن انتظار

То ки дар ҷўФи садаф борон шавад дар адан

تا که در جوف صدف باران شود دُرّ عدن

Сидқу ихлосу дурустӣ бояду умри дароз

صدق و اخلاص و درستی باید و عمر دراز

То қарин ҳақ шавад соҳибқиронӣ дар қарн

تا قرین حق شود صاحبقرانی در قرن

Рӯй бинмоӣанд шоҳони шариъати мари туро

روی بنمایند شاهانِ شریعت مر ترا

Чун арӯсони табиат рахт банданд аз бадан

چون عروسان طبیعت رخت بندند از بدن

Ин ҷаҳон ва он ҷаҳонатро ба дам андар кашад

این جهان و آن جهانت را به دم اندر کشد

Чун наҳанги баҳри дайн ногоҳ бигушоед даҳан

چون نهنگِ بحر دین ناگاه بگشاید دهن

Бо ду қибла дар раҳ тавҳид натавон рафт рост

با دو قبله در ره توحید نتوان رفت راست

ё ризои дӯст бояд ё ризои хештан

یا رضایِ دوست باید یا رضایِ خویشتن

Сӯии он ҳазрат напуед ҳеҷ дил бо орзӯ

سوی آن حضرت نپوید هیچ دل با آرزو

Бо чунин глрхи нхсбди ҳеҷ кас бо перҳан

با چنین گلرخ نخسبد هیچ کس با پیرهن

Бимир эй ҳаким аз чунин зиндагонӣ

بمیر ای حکیم از چنین زندگانی

Казин зиндагонӣ чу мардии Бамоне

کزین زندگانی چو مردی بمانی

Азин марги сӯрати нигар то натарсӣ

ازین مرگ صورت نگر تا نترسی

Азин зиндагии тарси коинки даройӣ

ازین زندگی ترس کاینک درآیی

Ту рӯй нишоти дили онгоҳи бинӣ

تو رویِ نشاطِ دل آنگاه بینی

Ки аз марг рӯят шавад заъфаронӣ

که از مرگ رویت شود زعفرانی

Бидон олами поки маргати расонад

بدان عالم پاک مرگت رساند

Ки маргаст дарвозаи он ҷаҳонӣ

که مرگست دروازهٔ آن جهانی

Агар марги худ ҳеҷ лиззат надорад

اگر مرگ خود هیچ لذت ندارد

На касро халосӣ диҳад ҷовдонӣ

نه کس را خلاصی دهد جاودانی

Агар қлтбон нест аз қлтбонон

اگر قلتبان نیست از قلتبانان

Вагар қлтбонст ва аз қлтбонӣ

وگر قلتبانست و از قلتبانی

зи сабъи алсмоўот то бар напарӣ

ز سبع السماوات تا بر نپرّی

Ндонӣ ту тафсири сабъи алмсонӣ

ندانی تو تفسیر سبع المثانی

На ҷонаст ин кати ҳамеи ҷони намояд

نه جان است این کت همی جان نماید

Манеҳ номи ҷон бар бухору духонӣ

منه نام جان بر بخار و دخانی

Ба пеш эй аҷали каш чу мардон

به پیشِ همایِ اجل کش چو مردان

Ба айёрии ин хонаи устихонӣ

به عیّاری این خانهٔ استخوانی

Казин марги сӯрати ҳаме руста гардад

کزین مرگ صورت همی رسته گردد

Асир аз ъўону амир аз ъўонӣ

اسیر از عوان و امیر از عوانی

Ба як рӯзаи ранҷ гадоӣ наярзад

به یک روزه رنجِ گدایی نیرزد

Ҳамаи ганҷи Маҳмӯди зоўлстонӣ

همه گنجِ محمود زاولستانی

Ба боми ҷаҳони бршўӣ чун сенае

به بام جهان برشوی چون سنایی

?герати ҳам сенае кунад нардбонӣ

گرت هم سنایی کند نردبانی

Дило то кӣ дарин зиндони ғурбати ин ва он бинӣ

دلا تا کی درین زندان غربت این و آن بینی

Яке зини чоҳи зулмонеи буруни шӯ то ҷаҳони бинӣ

یکی زین چاه ظلمانی برون شو تا جهان بینی

Зҳрси вшҳўту кӣнаи бабри тозин сипас худро

زحرص وشهوت و کینه ببر تازین سپس خودرا

Агар девии малики ёбӣ вагар гиреҳгии шубони бинӣ

اگر دیوی ملک یابی وگر گرگی شبان بینی

Мари ин меҳмони арширо гиромии дор то рӯзӣ

مر این مهمان عرشی را گرامی دار تا روزی

Казин гунбади буруни парии мар ӯро мизбони бинӣ

کزین گنبد برون پَرّی مر او را میزبان بینی

Агар бо дард ӯ рӯзии шаҳиди ишқ ӯ гардӣ

اگر با درد او روزی شهیدِ عشق او گردی

Ҳам аз габрон яке бошӣ чу худро дар миёни бинӣ

هم‌از گبران یکی باشی چو خود را در میان بینی

Бад-ӣни рӯзу зари дунё чу беақлон машав ғарра

بدین روز و زرِ دنیا چو بی عقلان مشو غره

Ки ин он навбаҳорӣ нест каш бе меҳргони бинӣ

که این آن نوبهاری نیست کش بی مهرگان بینی

Агар аршӣ ба фарши оеи вгрмоҳӣ ба чоҳи уфтӣ

اگر عرشی به فرش آیی وگرماهی به چاه افتی

Агрбҳрии тиҳии гардӣ вагар боғии хазони бинӣ

اگربحری تهی گردی و گر باغی خزان بینی

Чаҳ бояд нозашу нолш ба иқболӣу идборӣ

چه باید نازش و نالش به اقبالی و ادباری

Ки то барҳами зании дида на ин ёбӣ на он бинӣ

که تا برهم زنی دیده نه این یابی نه آن بینی

Биҳишту дӯзахат бо тест дар ботини нигар то ту

بهشت و دوزخت با تست در باطن نگر تا تو

Сқрҳо дар ҷгрёбии ҷинонҳо дар ҷинони бинӣ

سقرها در جگریابی جنان‌ها در جنان بینی

Мусулмонони мусулмонони мусулмонии мусулмонӣ

مسلمانان مسلمانان مسلمانی مسلمانی

Вазин ойин бе дайнони пушаймонии пушаймонӣ

وزین آیین بی دینان پشیمانی پشیمانی

Шигифт ояд маро бар дили азин зиндони султонӣ

شگفت آید مرا بر دل ازین زندان سلطانی

Ки дар зиндони султонии манам султони зиндонӣ

که در زندان سلطانی منم سلطان زندانی

Бимиред аз чунин ҷонӣ казу куфр ва ҳаво зояд

بمیرید از چنین جانی کزو کفر و هوا زاید

Азиро дар чунин ҷонҳо фурӯ ноед мусулмонӣ

ازیرا در چنین جان‌ها فرو ناید مسلمانی

Мсозид аз барои ному дому ком чун мардум

مسازید از برای نام و دام و کام چون مردم

Ҷамоли нафаси одамро ниқоби нафаси шайтонӣ

جمال نفس آدم را نقاب نفس شیطانی

Шароби ҳикмат шаръӣ хуред андари ҳарими дайн

شرابِ حکمت شرعی خورید اندر حریم دین

Ки маҳрӯманд азин ъушрати ҳўогўёни юнонӣ

که محرومند ازین عشرت هواگویان یونانی

Шавад равшани дилу ҷонмони зи шаръу суннати Аҳмад

شود روشن دل و جانمان ز شرع و سنت احمد

Аз он каз иллати аввалӣ қавӣ шуд ҷавҳари сонӣ

از آن کز علت اولی قوی شد جوهر ثانی

Зшръаст ин на изоямони даруни ҷонмони равшан

زشرع است این نه ازایمان درون جانمان روشن

з хуршедаст на азмоаҳи ҷурми моҳи нӯронӣ

ز خورشید است نه ازماه جرمِ ماه نورانی

Кигар таъӣди ақл кул набӯдӣ нафаси куллӣ ро

که گر تأیید عقل کل نبودی نفس کلی را

Нагаштӣ қобили нафаси дувуми нафаси ҳиўлонӣ

نگشتی قابل نفس دوم نفس هیولانی

Аз паии раду қабули оммаи худро хрмкн

از پی ردِ و قبول عامه خود را خرمکن

Зонкаҳи коръомаҳи нбўдҷзи харӣу хрхрӣ

زآنکه کارعامه نبودجز خری و خرخری

Говро бовар кунанд андари худои омён

گاو را باور کنند اندر خدایی عامیان

Нӯҳро бовар надоранд аз паии пайғамбарӣ

نوح را باور ندارند از پیِ پیغمبری

Гӯйӣ ки баъди мо чаҳ кунанду куҷои раванд

گویی که بعدِ ما چه کنند و کجا روند

Фрзндгону духтаракони ятеми мо

فرزندگان و دخترکانِ یتیمِ ما

Худёди новарӣ ки чаҳ карданд ва чун шуданд

خودیاد ناوری که چه کردند و چون شدند

Он модарон ва он падарони қадими мо

آن مادران و آن پدران قدیم ما

Бо ҳамаи халқи ҷаҳон гарчи аз он

با همه خلقِ جهان گرچه از آن

Бештари гмраҳу камтар ба раҳанд

بیشتر گمره و کمتر به رهند

Он чунон зӣ ки чу мерай барраӣ

آن چنان زی که چو میری برهی

На чунон зӣ ки чу мерай барраанд

نه چنان زی که چو میری برهند

Касе каш хирад раҳнамӯнаст ҳаргиз

کسی کش خرد رهنمونست هرگز

Ба гетии раҳу расм улфат наварзад

به گیتی ره و رسمِ الفت نورزد

Ки суҳбат нифоқӣаст ё иттифоқӣ

که صحبت نفاقی است یا اتفاقی

Дили марди донои азин ҳар ду ларзад

دلِ مرد دانا ازین هر دو لرزد

Агар худ нФоқисти ҷонро бакоҳад

اگر خود نفاقیست جان را بکاهد

Вагар иттифоқӣаст ҳиҷрон наярзад

وگر اتفاقی است هجران نیرزد

Ин ҷаҳон бар мисоли мрдорист

این جهان بر مثال مرداریست

Каркасони гирд ӯ ҳазор ҳазор

کرکسان گرد او هزار هزار

Ин мари онро ҳаме кашад мхлб

این مر آن را همی کشد مخلب

Он мари инро ҳаме занад минқор

آن مر این را همی زند منقار

Охроломр бар паранд ҳама

آخرالامر بر پرند همه

Вази ҳама боз монад ин мурдор

وز همه باز ماند این مردار

Як рӯз манӯчеҳр бипурсед зи солор

یک روز منوچهر بپرسید ز سالار

Кандар ҳамаи олам чаҳ ба , эй соми Наримон

کاندر همه عالم چه به، ای سام نریمان

ӯ гуфт ҷавобаш ки дарин олами фонӣ

او گفت جوابش که درین عالمِ فانی

Гуфтори ҳакямон бау кирдори карямон

گفتار حکیمان بِه و کردارِ کریمان

Накунад донои мастӣ , нахурд оқил май

نکند دانا مستی، نخورد عاقل می

Наниҳад мардуми ҳушёри сӯии мастии пай

ننهد مردم هشیار سوی مستی پی

Чаҳ хурии чизе каз хӯрдан он чизи туро

چه خوری چیزی کز خوردن آن چیز ترا

Не чун сарви намояд ба назари сарв чу не

نی چون سرو نماید به نظر سرو چو نی

Гар кунӣ бахшиш гӯйанд ки мекарда на ӯ

گر کنی بخشش گویند که می کرده نه او

Вар кунӣ арбада гӯйанд ки ӯ кард на май

ور کنی عربده گویند که او کرد نه می

Он даст ва он забон ки дарав нест нафъи халқ

آن دست و آن زبان که درو نیست نفع خلق

Ғайр аз забони сӯсану даст чанор нест

غیر از زبانِ سوسن و دستِ چنار نیست

Басои пери муноҷотӣ ки бар мураккаб форуманд

بسا پیر مناجاتی که بر مرکب فروماند

Басои ринди хроботӣ ки зин бар шери нари бандад

بسا رندِ خراباتی که زین بر شیرِ نر بندد

Аз панди ту эй хоҷа чаҳ судаст ки моро

از پند تو ای خواجه چه سود است که مارا

Ҳар нақш ки наққош азал карда ҳамонем

هر نقش که نقاش ازل کرده همانیم

Санг бар қандили толиби илми олами ҷӯии пош

سنگ بر قندیلِ طالب علمِ عالم جوی پاش

Чанг дар фитроки соҳиби дарди дардии хори зан

چنگ در فتراک صاحب درد دردی خوار زن

Ҳашт чарху чори табъ ва панҷ ҳиси муҳаррам не анд

هشت چرخ و چار طبع و پنج حس محرم نی‌اند

Хаймаи ъушрати буруни зини ҳашт ва панҷу чорзн

خیمهٔ عشرت برون زین هشت و پنج و چارزن

Аз моу хизмати мо корӣ наёяд эй дӯст

از ما و خدمت ما کاری نیاید ای دوست

Ҳам худ банно намӯдӣ ҳам худ тамоми гардон

هم خود بنا نمودی هم خود تمام گردان

эй банда ба даргоҳи ман онгоҳи броиӣ

ای بنده به درگاه من آنگاه برآیی

Каз ҷони қадамисозӣ ва дар роҳи броиӣ

کز جان قدمی سازی و در راه برآیی

Аз ғайри ҷудои гардӣ чун онкии дарин роҳ

از غیر جدا گردی چون آنکه درین راه

Ҳам хост надонад ки ту хоҳанда мое

هم خواست نداند که تو خواهندهٔ مایی

Ба мари моҳии Монӣ на ин тамом на он

به مر ماهی مانی نه این تمام نه آن

Мунофиқӣ чаҳ кунӣ мор бош ё моҳӣ

منافقی چه کنی مار باش یا ماهی

Он кас ки сарат бурид ғмхўори тўоўст

آن کس که سرت برید غمخوار تواوست

Ва он кат каллаӣ бидод таррор ту ӯст

و آن کت کلهی بداد طرار تو اوست

Ва он кас ки туро ёр диҳад мор ту ӯст

و آن کس که ترا یار دهد مارِ تو اوست

Он кас ки туро бе ту кунад ёр ту ӯст

آن کس که ترا بی تو کند یارِ تو اوست

Бурҳони муҳаббат , нафаси сард ман аст

برهان محبت، نَفَس سرد من است

Унвони ниёз , чеҳраи зард ман аст

عنوانِ نیاز، چهرهٔ زرد من است

Майдони вафо , дили ҷавонмард ман аст

میدان وفا، دلِ جوانمردِ من است

Дармони дили сӯхтагон , дард ман аст

درمانِ دلِ سوختگان، درد من است

Рӯ , гирди саропардаи асрори магарад

رو، گرد سراپردهٔ اسرار مگرد

Шухӣ чаҳ кунӣ чу нестии марди набард

شوخی چه کنی چو نیستی مردِ نبرد

Риндӣ бояд з ҳар ду олам шудаи фард

رندی باید ز هر دو عالم شده فرد

То мебихӯрад ба ҷои обу нони дард

تا می بخورد به جای آب و نان درد

Дар сӯрат ҳар ҳаст чарое мадҳуш

در صورت هر هست چرایی مدهوش

Дар ҳасрат ҳар нест чарое ба хурӯш

در حسرت هر نیست چرایی به خروش

Ин ҳар ду яке кун ва бихӯр ҳамчун нӯш

این هر دو یکی کن و بخور همچون نوش

Пас лаб ба кулӯхи мол ва биншин хомӯш

پس لب به کلوخ مال و بنشین خاموش

Ин гӯна ба нестӣ ки ман хурсандам

این گونه به نیستی که من خرسندم

Чандин чаҳ диҳии з баҳр ҳастӣ пандам

چندین چه دهی ز بهر هستی پندم

Рӯзӣ ки ба теғи нестии бкшндм

روزی که به تیغ نیستی بکشندم

Гриндаҳ ман кист бар он ме хандам

گریندهٔ من کیست بر آن می‌خندم

Чун омад ва шуд буридам аз кӯии ту ман

چون آمد و شد بریدم از کویِ تو من

Донам нрҳм з гуфт бдгўии ту ман

دانم نرهم ز گفت بدگوی تو من

Брхираҳ чаро назар кунам сӯии ту ман

برخیره چرا نظر کنم سویِ تو من

Бар ишқи ту ошиқам на бар рӯй ту ман

بر عشق تو عاشقم نه بر روی تو من

Аз халқи зи роҳ тезҳӯшӣ нараҳе

از خلق ز راهِ تیزهوشی نرهی

Вази худ зи раҳи сухан фурӯшӣ нараҳе

وز خود ز رهِ سخن فروشی نرهی

Зин ҳар ду бад-ӣни ду гар бакӯшӣ нараҳе

زین هر دو بدین دو گر بکوشی نرهی

Аз халқу зи худ ба ҷуз хамӯшӣ нараҳе

از خلق و ز خود به جز خموشی نرهی

Гар омаданам ба ман бадии номдмӣ

گر آمدنم به من بُدی نامدمی

Вар низ шудан ба ман бадӣ кӣ бидамӣ

ور نیز شدن به من بُدی کی بُدمی

Зин ба чаҳ бадӣ ки андарин дайри хароб

زین به چه بُدی که اندرین دیرِ خراب

На омадамӣ на будамӣ на шудамӣ

نه آمدمی نه بودمی نه شدمی

эй дарунпарвару буруни орой

ای درون پرور و برون آرای

эй хрдбхш бе хиради бахшой

ای خردبخش بی خرد بخشای

Куфру дайн ҳар ду дар раҳати пӯён

کفر و دین هر دو در رهت پویان

Вҳдаҳи лошарики ?лаи гӯйон

وحدهُ لاشریک لَه گویان

Ҳарза бинад равони бинанда

هرزه بیند روان بیننده

Офарини ҷуз бар офаринанда

آفرین جز بر آفریننده

Нўрбхши яқин ва талқин ӯст

نوربخش یقین و تلقین اوست

Ҳам ҷҳонбон ва ҳам ҷҳонбин ӯст

هم جهانبان و هم جهانبین اوست

Пок аз онҳо ки ғофилон гуфтанд

پاک از آنها که غافلان گفتند

Поктар зи он чаҳ оқилон гуфтанд

پاکتر ز آن چه عاقلان گفتند

Донад аъамӣ ки модарӣ дорад

داند اعمی که مادری دارد

Лек чунӣ ба ваҳми дрнорд

لیک چونی به وهم درنارد

Гар нагӯйӣ бадв накӯ набӯд

گر نگویی بدو نکو نبود

Вар бигӯе ту бошӣ ӯ набӯд

ور بگویی تو باشی او نبود

Гар бигӯе мушаббаҳӣ бошӣ

گر بگویی مشبهی باشی

Вар нагӯйӣ зи дайн тиҳӣ бошӣ

ور نگویی ز دین تهی باشی

Ҳаст дар васф ӯ ба вақти далел

هست در وصف او به وقت دلیل

Нутқи ташбеҳу хомшии таътил

نطق تشبیه و خامشی تعطیل

Бо ту чун рух дар оинаи мсқўл

با تو چون رخ در آینه مصقول

Наз раҳи иттиҳоду рои ҳулӯл

نز ره اتحاد و رای حلول

Пеши он каш ба дил шаккӣ набӯд

پیش آن کش به دل شکی نبود

Сӯрату оина яке набӯд

صورت و آینه یکی نبود

Ончии пеши ту беш аз он раҳ нест

آنچه پیشِ تو بیش از آن ره نیست

Ғояти фикри тест аллоҳ нест

غایت فکر تست اللّه نیست

Хоҳии умеди гиру хоҳии бим

خواهی امید گیر و خواهی بیم

Ҳеҷ бар ҳарзаи ноФариди ҳаким

هیچ بر هرزه نافرید حکیم

Ҳамаро аз тариқи ҳикмат ва дод

همه را از طریق حکمت و داد

Ончӣ боист беш аз он ҳама дод

آنچه بایست بیش از آن همه داد

Сӯии ту номи зишт ва ном накӯаст

سوی تو نام زشت و نام نکوست

Варна маҳз атост ҳарчӣ азуаст

ورنه محض عطاست هرچه ازوست

Бад ба ҷузи ҷилф ва бехирад накунад

بد به جز جلف و بی خرد نکند

Худ накукори ҳеҷ бад накунад

خود نکوکار هیچ بد نکند

Хайр ва шар нест дар ҷаҳони куҳан

خیر و شر نیست در جهان کهن

Лақаби хайру шар ба тест ва ба ман

لقب خیر و شر به تست و به من

Ту ба ҳукми худои розии шӯ

تو به حکم خدای راضی شو

Варна бхрўшу пеши қозии шӯ

ورنه بخروش و پیش قاضی شو

Ҳарчӣ дар халқи сӯзӣ ва созӣ аст

هرچه در خلق سوزی و سازی است

Андарони мари худоиро розӣ аст

اندران مر خدای را رازی است

Марги онро ҳалок ва инро барг

مرگ آن را هلاک و این را برگ

Заҳри онро ғизо ва инро марг

زهر آن را غذا و این را مرگ

Пештар чун рӯй ки ҷоят нест

پیشتر چون روی که جایت نیست

Бозпас чун ҷҳӣ ки поят нест

بازپس چون جهی که پایت نیست

Дасту поеи ҳамеи зани андрҷўӣ

دست و پایی همی زن اندرجوی

Чун ба дарёи рисии з ҷӯй магӯӣ

چون به دریا رسی ز جوی مگوی

Хираду ҷону сӯрати мутлақ

خرد و جان و صورت مطلق

Ҳама аз амри дону амр аз ҳақ

همه از امر دان و امر از حق

Ҷуз ба фазлаш ба роҳ ӯ нарисӣ

جز به فضلش به راه او نرسی

Гарчи дар тоъаташи қавии нафасӣ

گرچه در طاعتش قوی نفسی

Андарин манзилӣ ки як ҳафта аст

اندرین منزلی که یک هفته است

Бӯда нобӯда омада рафта аст

بوده نابوده آمده رفته است

Зикр бар дӯстон ва кам суханон

ذکر بر دوستان و کم سخنان

Чаҳ шуморӣ ба сони беваи занон

چه شماری به سان بیوه زنان

Онкӣ гирён ӯст , хандон ӯст

آنکه گریانِ اوست، خندان اوست

Дил ки беёд ӯст , санадон ӯст

دل که بی یاد اوست، سندان اوست

Он чунонаш параст дар кунин

آن چنانش پر است در کونین

Гар ҳамеи биниаш ба раъии алъайн

گر همی بینی‌اش به رأی العین

Зикри ҷуз дар раҳ муҷоҳида нест

ذکر جز در ره مجاهده نیست

Зикр дар маҷлис мушоҳида нест

ذکر در مجلس مشاهده نیست

Раҳбарати аввал арча ёд буд

رهبرت اول ارچه یاد بود

Расад онҷо ки ёди бод буд

رسد آنجا که یاد باد بود

Ҷаҳд кун то з нест ҳаст шӯй

جهد کن تا ز نیست هست شوی

Вази шароби худои масти шӯй

وز شراب خدای مست شوی

Гар турои дониш ва дирам набӯд

گر ترا دانش و درم نبود

ӯ туро ҳаст ҳеҷ ғам набӯд

او ترا هست هیچ غم نبود

Кадхудоеи ҳамаи ғам ва ҳавас аст

کدخدایی همه غم و هوس است

Коди рҳокни турои худоӣ бас аст

کد رهاکن ترا خدای بس است

Ошиқони сӯии ҳазраташи сармаст

عاشقان سوی حضرتش سرمست

Ақл дар остину ҷон бар даст

عقل در آستین و جان بر دست

Садҳазорати ҳиҷоб дар роҳ аст

صدهزارت حجاب در راه است

Ҳимматат қосираст ва кӯтоҳ аст

همتت قاصر است و کوتاه است

Брнагирад ҷаҳони ишқи дуе

برنگیرد جهان عشق دویی

Чаҳ ҳадисаст ин ҳадиси туе

چه حدیث است این حدیث تویی

Кашф агар банд гардадат бар тан

کشف اگر بند گرددت بر تن

Кашфро кафши соз ва бар сари зан

کشف را کفش ساز و بر سر زن

Нест кун ҳарчӣ роҳу рой буд

نیست کن هرچه راه و رای بود

Тоти дили хонаи худоӣ буд

تات دل خانهٔ خدای بود

То тробўд бо ту дар зот аст

تا ترابود با تو در ذات است

Каъба бо тоъатат харобот аст

کعبه با طاعتت خرابات است

Ин ҳамаи илми ҷисм мухтасар аст

این همه علم جسم مختصر است

Илм рафтан ба роҳи ҳақ дигар аст

علم رفتن به راهِ حق دگر است

Чист ин роҳро нишону далел

چیست این راه را نشان و دلیل

Ин нишон аз кулем прессу халил

این نشان از کلیم پرس و خلیل

Чист зоди чунин раҳ эй оқил

چیست زادِ چنینِ ره ای عاقل

Ҳақ ба дидан баридан аз ботил

حق به دیدن بریدن از باطل

Рафтан аз манзили сухани кӯашон

رفتن از منزل سخن کوشان

Барнишастан ба садри хомӯшон

برنشستن به صدر خاموشان

На зи беҳуда буду нодонӣ

نه ز بیهوده بود و نادانی

Боязид ар бигуфт субҳонӣ

بایزید ار بگفت سبحانی

Пас забонӣ ки роз мутлақ гуфт

پس زبانی که رازِ مطلق گفت

Рост ҷанбед кӯ аноолҳқ гуфт

راست جنبید کو اناالحق گفت

Рози ҳақ чун з рӯй дод ба пушт

رازِ حق چون ز روی داد به پشت

Рози ғами сози гашт ва ӯро кишт

رازِ غم ساز گشت و او را کشت

Кӣ буд мо зи мо ҷудои монда

کی بود ما ز ما جدا مانده

Ман ва мо рафтау худои монда

من و ما رفته و خدا مانده

Аз тану ҷону ақл дайн бигузар

از تن و جان و عقل دین بگذر

Дар раҳ ӯ дилӣ ба даст овар

در رهِ او دلی به دست آور

Ҳарчӣ аз нафасу илм ва маърифат аст

هرچه از نفس و علم و معرفت است

Дон ки он куфри олам сифат аст

دان که آن کفر عالم صفت است

Чанд гӯйии расидагӣ чаҳ буд

چند گویی رسیدگی چه بود

Дар раҳи дайни гузидагӣ чаҳ буд

در رهِ دین گزیدگی چه بود

Банд бар худ наҳй гузидаи шӯй

بند بر خود نهی گزیده شوی

Пой бар сар наҳй расидаи шӯй

پای بر سر نهی رسیده شوی

Осмонҳост дар вилояти ҷон

آسمان‌هاست در ولایتِ جان

Корфармои осмону ҷаҳон

کارفرمای آسمان و جهان

Дар раҳи рӯҳи паст ва боло ҳаст

در ره روح پست و بالا هست

Кӯҳҳои баланд ва дарё ҳаст

کوه‌های بلند و دریا هست

Ҳафдаҳи ракаати намоз аз дилу ҷон

هفده رکعت نماز از دل و جان

Малики ҳаждаҳи ҳазор олами дон

ملک هجده هزار عالم دان

Пас бидон кин ҳисоб борӣк аст

پس بدان کاین حساب باریک است

Зон ки ҳафдаҳ ба ҳаждаҳ наздик аст

زان که هفده به هجده نزدیک است

эй равони ҳамаи танумандон

ای روان همه تنومندان

Орзӯи бахши орзӯмандон

آرزو بخش آرزومندان

Чаҳ кунам заҳмати туе вдўиӣ

چه کنم زحمت تویی ودویی

Чун яқин шуд ки ман манам ту туе

چون یقین شد که من منم تو تویی

Бо қабули ту эй зи иллати пок

با قبول تو ای ز علت پاک

Чаҳ буд хубу зишти муштии хок

چه بود خوب و زشتِ مشتی خاک

Касе аз бад ҳаме надонад ба

کسی از بَد همی نداند به

Ончии доне ки он бааст он даҳ

آنچه دانی که آن به است آن ده

Нхрии рангу буиу дмдмаҳи ту

نخری رنگ و بوی و دمدمه تو

Аз ҳама вораҳонам эй ҳамаи ту

از همه وارهانم ای همه تو

Бар дарат хубу зиштро чаҳ кунам

بر درت خوب و زشت را چه کنم

Чун тўҳстии биҳиштро чаҳ кунам

چون توهستی بهشت را چه کنم

На ба лотأмнози ту сайр шавам

نه به لاتَأْمَنْاز تو سیر شوم

На ба лотқнтўо далер шавам

نه به لاتَقْنَطُوا دلیر شوم

Ту марои дили даҳу далерии байн

تو مرا دل ده و دلیری بین

Рӯбаҳ хеш хону ширии байн

روبهٔ خویش خوان و شیری بین

Ҳама аз кирдигор аллоҳ аст

همه از کردگار اللّه است

Неки бахти он касе ки огоҳ аст

نیک بخت آن کسی که آگاه است

Ҳар киро он дамаст одам ӯст

هر که را آن دم است آدم اوست

Ҳар киро нест нақш олам ӯст

هر که را نیست نقش عالم اوست

Омад андари ҷаҳони ҷон ҳар кас

آمد اندر جهانِ جان هر کس

Ҷони ҷонҳо Муҳамад ( с ) омаду бас

جان جان‌ها محمد(ص) آمد و بس

Ҳамаи шогирд ва ӯ мударриси шан

همه شاگرد و او مدرس‌شان

Ҳамаи муздур ва ӯ муҳандиси шан

همه مزدور و او مهندس‌شان

Ҳимматаши алрФиқи алأълии ҷӯ

همتش الرَّفیقُ الأَعْلَی جو

Ғайраташи лои набии баъдии гӯ

غیرتش لا نَبِّی بَعْدِی گو

Ғарази кнзҳкмти азал ӯ

غرض کُنْزحکمت ازل او

Аввали алФкри охири алъамал ӯ

اوّلُ الْفِکْرِ آخِرُ العَمَلِ او

Чун ту беморӣ аз ҳавоу ҳавас

چون تو بیماری از هوا و هوس

Раҳмати Алъоламин табиби ту бас

رَحْمَتُ العالَمینَ طبیب تو بس

Ҳарчӣ аўгФти амри мутлақи дон

هرچه اوگفت امر مطلق دان

Ончӣ ӯ кард карда ҳақи дон

آنچه او کرد کردهٔ حق دان

Сӯии ҳақ бе рикоби Мустафавӣ

سویِ حق بی رکابِ مصطفوی

Наравад поят арча баси бадавӣ

نرود پایت ارچه بس بدوی

То ба ҳашар эй дил ар сано гуфтӣ

تا به حشر ای دل ار ثنا گفتی

Ҳама гуфтӣ чу Мустафо гуфтӣ

همه گفتی چو مصطفی گفتی

Нойиби кирдигори ҳайдар буд

نایبِ کردگار حیدر بود

Соҳиби зулфиқори ҳайдар буд

صاحب ذوالفقار حیدر بود

Шери яздон чу баргушодӣ чанг

شیر یزدان چو برگشادی چنگ

Шер гардун шудӣ чу пушти паланг

شیر گردون شدی چو پشت پلنگ

Ишқро баҳр буду дилро кон

عشق را بحر بود و دل را کان

Шаръро дида буду дайнро ҷон

شرع را دیده بود و دین را جان

Ду раванда чу ахтари гардун

دو رونده چو اختر گردون

Ду бародар чу Мӯсоу ҳорӯн

دو برادر چو موسی و هارون

Танг аз он шуд бар ӯ ҷаҳони сутург

تنگ از آن شد بر او جهانِ سترگ

Ки ҷаҳони танг буду марди бузург

که جهان تنگ بود و مرد بزرگ

Ҳарки ӯ бо алӣ бурун ояд

هرکه او با علی برون آید

Рӯз маҳшар бигӯ ки чун ояд

روز محشر بگو که چون آید

Ҷониб ҳар ки бо алӣ на накӯаст

جانب هر که با علی نه نکوست

Ҳаркии гўбош ман надорам дӯст

هرکه گوباش من ندارم دوست

Ту ба тавҳид кӣ рисӣ чу мурӣд

تو به توحید کی رسی چو مرید

Нозада гом дар раҳи таҷред

نازده گام در رهِ تجرید

Чор такбир кун чу хиролнос

چار تکبیر کن چو خیرالناس

Бар ки бар чори табъ ва панҷ ҳавос

بر که بر چار طبع و پنج حواس

Гуфт рӯзии мурӣд бо перӣ

گفت روزی مرید با پیری

Ки дарин роҳ чист тадбирӣ

که درین راه چیست تدبیری

Кори ин роҳ бо муҷоҳида нест

کار این راه با مجاهده نیست

Дар раҳи ҷаҳди худ мушоҳида нест

در رهِ جهد خود مشاهده نیست

Кор тавфиқ дорад андари роҳ

کار توفیق دارد اندر راه

Нарасад кас ба ҷаҳди сӯии илоҳ

نرسد کس به جهد سوی اله

Пери гуфто муҷоҳидат кардӣ

پیر گفتا مجاهدت کردی

То бдонстаҳ эй ки номардӣ

تا بدانسته‌ای که نامردی

Ҷаҳд бар тест ва бар худои тавфиқ

جهد بر تست و بر خدا توفیق

Зонка тавфиқ ва ҷаҳд ҳаст рафиқ

زانکه توفیق و جهد هست رفیق

Кор кун кор бигузар аз гуфтор

کار کن کار بگذر از گفتار

Кандарин роҳ кор дорад кор

کاندرین راه کار دارد کار

Ин гуруҳе ки нўрсидстнд

این گروهی که نورسیدستند

Ишваи ҷоҳу зари хридстнд

عشوهٔ جاه و زر خریدستند

Сари боғу дил замин доранд

سر باغ و دل زمین دارند

Кӣ дили ақлу шаръ ва дайн доранд

کی دل عقل و شرع و دین دارند

Ҳама дар роҳи он ҷаҳонии кӯр

همه در راه آن جهانی کور

Банда хўрдў хуфт ҳамчуи сутур

بندهٔ خوردو خُفْت همچو ستور

Ҳама дар илм сомрӣ воранд

همه در علم سامری وارند

Аз буруни Мӯсо аз даруни норинд

از برون موسی از درون نارند

Нест ӣнҷо чу мари хирадро барг

نیست اینجا چو مر خرد را برگ

Марг ба бо чунин ҳарифони марг

مرگ به با چنین حریفان مرگ

Илм бо кори сӯдманд буд

علم با کار سودمند بود

Илм бе кори пои банд буд

علم بی کار پای بند بود

Ҳар чаҳ дар зери чархи нек ва баданд

هر چه در زیر چرخ نیک و بدند

Хӯшаи чинон хирман хираданд

خوشه چینان خرمن خردند

Ҳамаро ақл бо ту бинмоед

همه را عقل با تو بنماید

Ончӣ буд ончӣ ҳаст онч ояд

آنچه بود آنچه هست آنچ آید

Ақли султони қодири хўшхўст

عقل سلطان قادر خوشخوست

Онкии соя худо гузинад ӯст

آنکه سایهٔ خدا گزیند اوست

Соя бо зот ошно бошад

سایه با ذات آشنا باشد

Соя аз зот кӣ ҷудо бошад

سایه از ذات کی جدا باشد

Ақлро аз Ақилаи бозшинос

عقل را از عقیله بازشناس

Набӯд ҳамчуи фарбеҳии омос

نبود همچو فربهی آماس

Ақл дар кӯй ишқ нобӣност

عقل در کوی عشق نابیناست

Оқилии кор буъалӣ синост

عاقلی کارِ بوعلی سیناست

Ақли кони раҳнамои ҳилаи тест

عقل کان رهنمای حیلهٔ تست

Он на ақласт кони Ақилаи тест

آن نه عقل است کان عقیلهٔ تست

Бигузар аз ақлу худъау талбис

بگذر از عقل و خدعه و تلبیس

Ки ъзозили азин шудааст Иблис

که عزازیل ازین شده است ابلیس

Хурдиро ки ин далел бадӣ аст

خردی را که این دلیل بدی است

Лаънаташ кун ки бехирад хурдӣ аст

لعنتش کن که بی خرد خردی است

Падару модари ҷаҳони латиф

پدر و مادر جهان لطیف

Нафас гуё шиносу ақли шариф

نفس گویا شناس و عقل شریف

Гарашон баъди амри бпрстнд

گرشان بعدِ امر بپرستند

Ин ду гавҳари сазоӣ он ҳастанд

این دو گوهر سزای آن هستند

Ақлу чашм ва паямбарӣ нурост

عقل و چشم و پیمبری نوراست

Ин аз он он азин на бас давр аст

این از آن آن ازین نه بس دور است

Нур бе чашми шох бе бар дон

نورِ بی چشم شاخ بی بر دان

Чашм бе нури гӯш бе сари дон

چشم بی نور گوش بی سر دان

Хез кин хокдони сарой ту нест

خیز کاین خاکدان سرایِ تو نیست

Ин ҳавас хонааст ҷой ту нест

این هوس خانه است جای تو نیست

Ошиқии ҷуз ба изтирор хатост

عاشقی جز به اضطرار خطاست

Оҳи ошиқ ба ихтиёр хатост

آهِ عاشق به اختیار خطاست

Ҳаркиро рӯй нек ва кам хирад аст

هرکه را روی نیک و کم خرد است

Рӯй некӯи далели хуй бад аст

روی نیکو دلیلِ خویِ بد است

Ҳар киро бо ҷамол ва бднитӣ аст

هر که را با جمال و بدنیتی است

Ваон ки ҳасанаши ҷамол ориятӣ аст

وان که حسنش جمالِ عاریتی است

Он чунон карда шаҳватати маҳҷӯб

آن چنان کرده شهوتت محجوب

Ки ндонӣ ҳамеи ту хӯк аз хуб

که ندانی همی تو خوک از خوب

Шоҳиди печи печро чаҳ кунӣ

شاهد پیچ پیچ را چه کنی

эй кам аз ҳеҷ ҳеҷро чаҳ кунӣ

ای کم از هیچ هیچ را چه کنی

Шоҳидони замонаи хираду бузург

شاهدان زمانه خُرد و بزرگ

Дидаро гӯсфанду дилро гург

دیده را گوسفند و دل را گرگ

Аз паии дуздии равонҳо ро

از پی دزدی روان ها را

Чашмашон рахна карда ҷонҳо ро

چشمشان رخنه کرده جان‌ها را

Он нигорӣ ки сӯй ӯ нигарӣ

آن نگاری که سوی او نگری

ӯ дилати барад ва зу ту дарди барӣ

او دلت برد و زو تو درد بری

Рӯй агар ҳеҷ бениқоб кунад

روی اگر هیچ بی نقاب کند

Даҳри пари моҳ ва офтоб кунад

دهر پر ماه و آفتاب کند

Вар кунад ҳеҷ банди гесуи боз

ور کند هیچ بندِ گیسو باز

Пас шаби қадари бргшоиди роз

پس شب قدر برگشاید راز

Зулфу рӯйишгар ошкорстӣ

زلف و رویش گر آشکارستی

Шабу рӯзи ин ки дуаст чорстӣ

شب و روز این که دو است چارستی

Сӯрати қаҳру лутфи холу лабаш

صورت قهر و لطف خال و لبش

Олами қабзу басти рӯзу шабаш

عالم قبض و بسط روز و شبش

Бӯсаи ошиқи равони пардоз

بوسهٔ عاشق روان پرداز

Даҳанашро ба ханда ёбад боз

دهنش را به خنده یابد باز

Хӯни ошиқ чу зулф ӯ резад

خون عاشق چو زلف او ریزد

Аз замини буи машк бархезад

از زمین بویِ مشک برخیزد

Чашм гӯшӣ шавад чу созад ҷанг

چشم گوشی شود چو سازد جنگ

Гӯш чашмӣ шавад чу оради ранг

گوش چشمی شود چو آرد رنگ

Дида зон чашмҳо ки бардорад

دیده زان چشم‌ها که بردارد

Ҷуз касе кофт басар дорад

جز کسی کافت بصر دارد

Битавон дидан аз латифӣ кӯаст

بتوان دیدن از لطیفی کوست

Устихони дртнш чу хӯн дар пӯст

استخوان درتنش چو خون در پوست

Дид вақте яке пароканда

دید وقتی یکی پراکنده

Зиндае зери ҷомаи жанда

زنده‌ای زیر جامهٔ ژنده

Гуфт кин ҷомаи сахт халқон аст

گفت کاین جامه سخت خلقان است

Гуфт ҳаст аз ман ин чунин зонаст

گفت هست از من این چنین زانست

Чун наҷӯям ҳаром ва надаҳум дайн

چون نجویم حرام و ندهم دین

Ҷома лобуд набошадам ба азин

جامه لابد نباشدم به ازین

Ҷома аз баҳри урат омма аст

جامه از بهر عورت عامه است

Хоссагонро бараҳнагӣ ҷома аст

خاصگان را برهنگی جامه است

Мардро дар либоси халқони ҷӯ

مرد را در لباس خلقان جو

Ганҷ дар хонаҳои вайрони ҷӯ

گنج در خانه‌های ویران جو

Зинати аллоҳ на асб ва зин бошад

زینت اللّه نه اسب و زین باشد

Зинати аллоҳи ҷамол дайн бошад

زینت اللّه جمال دین باشد

Нест меҳри замона бе кӣна

نیست مهر زمانه بی کینه

Сайр дорад миёни лўзинаҳ

سیر دارد میان لوزینه

Сарнигӯни хезад аз сарои маъод

سرنگون خیزد از سرای معاد

Ҳар ки рӯй аз хирад наад ба ҷамод

هر که روی از خرد نهد به جماد

Мард каз хок ва об дорад ор

مرد کز خاک و آب دارد عار

Ба ҳавои брншинди оташи вор

به هوا برنشیند آتش وار

Гуфт рӯзӣ ба ҷаъфари содиқ

گفت روزی به جعفر صادق

Ҳилаи ҷӯии рбодҳии сориқ

حیله جویی ربادهی سارق

Ки ҳароми рибо чаҳ мақсӯд аст

که حرام ربا چه مقصود است

Гуфт зеро ки монеъ ҷӯад аст

گفت زیرا که مانع جود است

Зон рибои даҳ бтар з мехор аст

زان ربا ده بتر ز میخوار است

Кин мурувват бар он сахо ор аст

کاین مروت بر آن سخا آر است

Ҳирси дунёи туро чунон карда аст

حرص دنیا ترا چنان کرده است

Каз худои ҳам дилат бёзрдаҳ аст

کز خدا هم دلت بیازرده است

Сим дорад турои чунон машғӯл

سیم دارد ترا چنان مشغول

Ки натарсӣ ту аз худоу расӯл

که نترسی تو از خدا و رسول

Дода монад ниҳодаи он ту нест

داده ماند نهاده آنِ تو نیست

Баравад мол ба зи ҷон ту нест

برود مال به ز جان تو نیست

Ҳарчӣ монад зи ту ба нек ва ба бад

هرچه ماند ز تو به نیک و به بد

Бахшиши марги дон на бахшиши худ

بخشش مرگ دان نه بخشش خود

Ҳар киро ҳастанда бешӣ

هر که را هست انده بیشی

Ҳамраҳ ӯст куфру дарвешӣ

همرهِ اوست کفر و درویشی

Суфиён дар дамии ду ид кунанд

صوفیان در دمی دو عید کنند

Анкабутон магас қадед кунанд

عنکبوتان مگس قدید کنند

Мо ки аз дасти рӯҳ қӯт хӯрем

ما که از دست روح قوت خوریم

Кӣ намаки суд анкабут хӯрем

کی نمک سود عنکبوت خوریم

Кӣ ғанӣ бо фақир дар созад

کی غنی با فقیر در سازد

Кон ба дунё ва ин ба дайн нозад

کان به دنیا و این به دین نازد

Кори дунё ба ҷумлаи бозии дон

کار دنیا به جمله بازی دان

Тарк ӯ ъзу сарфарозии дон

ترک او عز و سرفرازی دان

Мол дар кафи чўпил дар мастӣ аст

مال در کف چوپیل در مستی است

Мол дар дил чу об дар пастӣ аст

مال در دل چو آب در پستی است

Дун ва дунё буванд ҳар ду рафиқ

دون و دنیا بوند هر دو رفیق

Қҳбаҳ эй ону қлтбонии ин

قحبه‌ای آن و قلتبانی این

Дидаи вари пул ба зер гом кунад

دیده ور پل به زیر گام کند

Кӯр бар пушти пул мақом кунад

کور بر پشتِ پل مقام کند

Ҳар киро илм нест гумроҳ аст

هر که را علم نیست گمراه است

Даст ӯ зон сарой кӯтоҳ аст

دست او زان سرای کوتاه است

Илми сӯй дар илоҳи барад

علم سویِ درِ اله برد

На сӯии нафасу молу ҷоҳи барад

نه سویِ نفس و مال و جاه برد

Чанд азин дар ниқоби мҳтолӣ

چند ازین در نقاب محتالی

Чашмҳо дарду лофи кҳолӣ

چشم‌ها درد و لاف کحالی

Ақлат аз ҷону Малта аз тани тест

عقلت از جان و مالت از تن تست

Он ду маъшуқаи ин ду душмани тест

آن دو معشوقه این دو دشمن تست

Поки шӯ то ки зи аҳли дайни гардӣ

پاک شو تا که ز اهل دین گردی

Он чунон бош то чунин гардӣ

آن چنان باش تا چنین گردی

Баҳри дайн бо сафеҳ рой мазан

بهر دین با سفیه رای مزن

Раги қиФоли баҳр пой мазан

رگ قیفال بهر پای مزن

Олами илм олимӣаст шигарф

عالم علم عالمی است شگرف

Нест ин хиттаи хиттаи хату ҳарф

نیست این خطّه خطّهٔ خط و حرف

Мардро раҳи з ҳол бархезад

مرد را ره ز حال برخیزد

Ҳол бояд ки қол бархезад

حال باید که قال برخیزد

Зоди ин роҳи аҷз ва хомӯшӣ аст

زاد این راه عجز و خاموشی است

Қӯту қӯт ӯ з кам кӯшӣ аст

قوت و قوت او ز کم کوشی است

Раҳравонро чу дард роҳбар аст

رهروان را چو درد راهبر است

Онкиро дард нест кам зи хрост

آنکه را درد نیست کم ز خراست

Ҳар киро дард роҳбар набӯд

هر که را درد راهبر نبود

Мардро зон ҷаҳон хабар набӯд

مرد را زان جهان خبر نبود

Дар раҳ ӯ сухан фурӯшӣ нест

در رهِ او سخن فروشی نیست

Дар раҳаши беҳтар аз хамӯшӣ нест

در رهش بهتر از خموشی نیست

Дар муноҷот бе забонони ой

در مناجاتِ بی زبانان آی

Ҳарчӣ хоҳӣ бигӯӣ влб бигушоӣ

هرچه خواهی بگوی ولب بگشای

Марди маънӣ сухан надорад дӯст

مرد معنی سخن ندارد دوست

Зонкаҳ бӯдааст мағзҳоро пӯст

زآنکه بوده است مغزها را پوست

Бигузар аз қол ва гуфтаҳои маҳол

بگذر از قال و گفته‌های محال

Заррае сидқи беҳтар аз сад фол

ذرّه‌ای صدق بهتر از صد فال

Дониши он хубтар ки бҳрбсиҷ

دانش آن خوبتر که بهربسیج

Зу бадоне ки мендонӣ ҳеҷ

زو بدانی که می ندانی هیچ

Нест аз баҳри осмони азал

نیست از بهر آسمان ازل

Нардбони поя ба зи илму амал

نردبان پایه بِه ز علم و عمل

Пер каз ҷунбиши ситора буд

پیر کز جنبش ستاره بود

Гарчи пераст ширхора буд

گرچه پیر است شیرخواره بود

Дасти пер аз вилоят дайн аст

دستِ پیر از ولایتِ دین است

Ин ки гӯйанд пери пер ин аст

این که گویند پیر پیر این است

Дар ҷаҳонӣ ки ақл ва имон аст

در جهانی که عقل و ایمان است

Мурдани ҷисм зодан ҷон аст

مردنِ جسم زادنِ جان است

Душмани ҳақ танаст хокаши дор

دشمن حق تن است خاکش دار

Қиблаи ҳақ диласт покаши дор

قبلهٔ حق دل است پاکش دار

Ҳамаи андарзи ман ба ту ин аст

همه اندرز من به تو این است

Ки ту тифлӣу хона рангин аст

که تو طفلی و خانه رنگین است

Маргро ҷӯии кандарин манзил

مرگ را جوی کاندرین منزل

Марг ҳақаст зиндагии ботил

مرگ حق است زندگی باطل

Ман надидам саломатии зхсон

من ندیدم سلامتی زخسان

Гар ту дидӣ салом ман бирасон

گر تو دیدی سلام من برسان

Роҳ мадин нарафта пеши Шуайб

راه مدین نرفته پیش شعیب

Чанд гардӣ ба гирди пардаи ғайб

چند گردی به گردِ پردهٔ غیب

Одамиро мадори хор ки айб

آدمی را مدار خوار که عیب

Ҷавҳарӣ шуд миёни рустаи ғайб

جوهری شد میان رستهٔ غیب

Доъии хайру шари дарун ту анд

داعی خیر و شر درون تو اند

Ҳар ду дар неку бади забун ту анд

هر دو در نیک و بد زبون تو اند

Дар раҳи халқи хубу сирати зишт

در رهِ خلق خوب و سیرت زشت

Ҳафт дӯзахи туе ва ҳашт биҳишт

هفت دوزخ تویی و هشت بهشت

Дар даруни тўҳст аз паии дайн

در درون توهست از پی دین

Сад ҳазор осмони фузуни зи замин

صد هزار آسمان فزون ز زمین

Одамии баҳр беғамиро нест

آدمی بهر بی غمی را نیست

Пой дар гули ҷузи одамиро нест

پای در گل جز آدمی را نیست

Аршу фарши замон барои вай аст

عرش و فرش زمان برای وی است

Венаи табаи хокдон на ҷой вай аст

وین تبه خاکدان نه جای وی است

Бе равони шарифу ҷонии пок

بی روان شریف و جانی پاک

Чаҳ буд ҷисми ҷуз ки муштии хок

چه بود جسم جز که مشتی خاک

Ҷони донои зи дайн ғизо созад

جان دانا ز دین غذا سازد

Чун наёбади ғизо ба магузорад

چون نیابد غذا به مگذارد

Ҳарчӣ он боис абас бошад

هرچه آن باعث عبث باشد

Наз қадами дон ки аз ҳдс бошад

نز قدم دان که از حدث باشد

Танат аз чарх ва табъ дорад соз

تنت از چرخ و طبع دارد ساز

Ин ва он соз хеш хоҳад боз

این و آن ساز خویش خواهد باز

Ҷонат ҳақ дод ва ҷовдон монад

جانت حق داد و جاودان ماند

Зонка ҳақ дода ҳеҷ нстонд

زانکه حق داده هیچ نستاند

Бандаи батну лиззати шаҳавот

بندهٔ بطن و لذت شهوات

Бтар аз бандаи ъзии вмнот

بتر از بندهٔ عزی ومنات

Хашму шаҳват хисол ҳайвонаст

خشم و شهوت خصال حیوانست

Илму ҳикмат камол инсонаст

علم و حکمت کمال انسانست

То ту аз озу орзӯи мастӣ

تا تو از آز و آرزو مستی

Ба худо ар ту одамӣ ҳастӣ

به خدا ار تو آدمی هستی

Рӯ қаноат гузин ки толеъи дун

رو قناعت گزین که طالع دون

Дар ду гетӣаст бо азоби алҳўн

در دو گیتی است با عذاب الهون

Нафхаи сувари сур мардон аст

نفخهٔ صور سور مردان است

Ҳар ки зон сур хӯрд мард он аст

هر که زان سور خورد مرد آن است

Рӯзи дайни дасти даст рас набӯд

روز دین دست دست رس نبود

Нисбати каси шафиъ кас набӯд

نسبتِ کس شفیع کس نبود

Одамӣ гарчи бар замона ма аст

آدمی گرچه بر زمانه مه است

зи одами хоми деви пухта ба аст

ز آدمِ خام دیوِ پخته به است

Одамии сар ба сар ҳама оҳӯаст

آدمی سر به سر همه آهوست

Занн чунон оядаш ки бас некӯаст

ظنّ چنان آیَدْش که بس نیکوست

Дил кунад сахти ҷомаи нармат

دل کند سخت جامهٔ نرمت

Хӯриши хуши зи сари баради шармат

خورشِ خوش ز سر برد شرمت

Мард набӯд ки гирд худ пуед

مرد نبود که گرد خود پوید

Марди роҳи наҷот худ ҷӯяд

مرد راهِ نجاتِ خود جوید

Мардрогар зи разм бемоя аст

مرد را گر ز رزم بی مایه است

Домани хаймаи беҳтарин доя аст

دامن خیمه بهترین دایه است

Аввалин сада дар раҳи одам

اولین سدّه در رهِ آدم

Буд ноӣ гулӯу табли шикам

بود نایِ گلو و طبلِ شکم

Чун хурӣ беш пел бошӣ ту

چون خوری بیش پیل باشی تو

Кам хурӣ Ҷабраил бошӣ ту

کم خوری جبرئیل باشی تو

Ҳар ки бисёр хор бошад ӯ

هر که بسیار خوار باشد او

Дон ки бисёр хор бошад ӯ

دان که بسیار خوار باشد او

Бош кам хор то Бамонеи дайр

باش کم خوار تا بمانی دیر

Ки аҷал гуруснааст қӯташи шер

که اجل گرسنه است قوتش شیر

Чист ҳосили сӯии шароб шудан

چیست حاصل سویِ شراب شدن

Аввалаши шару охири об шудан

اولش شر و آخر آب شدن

Чун кунад арбадаи пай шикан аст

چون کند عربده پی شکن است

Вар саховат кунад дурӯғ зан аст

ور سخاوت کند دروغ زن است

Ҳеҷ хасмии бтар з дунё нест

هیچ خصمی بتر ز دنیا نیست

Бо ки гӯям ки чашм бино нест

با که گویم که چشم بینا نیست

Мардро чун ҳунар набошад кам

مرد را چون هنر نباشد کم

Чаҳ зи аҳли араб чаҳ зи аҳли аҷам

چه ز اهل عرب چه ز اهل عجم

Тозӣ ар шаръро пноҳстӣ

تازی ار شرع را پناهستی

Бўлҳби офтобу моҳстӣ

بولهب آفتاب و ماهستی

Баҳр маънӣаст сӯрати тозӣ

بهر معنی است صورتِ تازی

На бидон то ту хоҷагӣ созӣ

نه بدان تا تو خواجگی سازی

Рӯҳ бо ақл ва илм донад зист

روح با عقل و علم داند زیست

Рӯҳро порсӣ ва тозӣ нест

روح را پارسی و تازی نیست

Ин чунин ҷилф ва бе адаби зоне

این چنین جلف و بی ادب زانی

Ки ту тозии ҳамеи адаби доне

که تو تازی همی ادب دانی

Зираконро дарин сарои куҳан

زیرکان را درین سرایِ کهن

Ҳеҷ ғами хорае мадон чу сухан

هیچ غم خواره‌ای مدان چو سخن

Бе ғарази панди ҳамчуи қанд буд

بی غرض پند همچو قند بود

Бо ғарази панди пои банд буд

با غرض پند پای بند بود

Аз дар тан ки соҳиб калла аст

از درِ تن که صاحب کله است

То дар дили ҳазор сола раҳ аст

تا درِ دل هزار ساله ره است

Аз дар ҷисм то ба каъбаи дил

از درِ جسم تا به کعبهٔ دل

Ошиқонро ҳазор ва як манзил

عاشقان را هزار و یک منزل

Хос донад ҳзорўи як номаш

خاص داند هزارو یک نامش

Ом донад ҳзорўи як домаш

عام داند هزارو یک دامش

Пару боли хиради з дил бошад

پر و بال خرد ز دل باشد

Тан бе дили ҷувол гул бошад

تن بی دل جوالِ گل باشد

Ботини ту ҳақиқати дили тест

باطنِ تو حقیقتِ دل تست

Ҳарчӣ ҷузи ботини ту ботили тест

هرچه جز باطنِ تو باطل تست

Он чунон дил ки вақти пичопич

آن چنان دل که وقتِ پیچاپیچ

Андрўи ҷуз худо нагунҷад ҳеҷ

اندرو جز خدا نگنجد هیچ

Асли ҳазлу муҷоз дил набӯд

اصل هزل و مجاز دل نبود

Дӯзахи хашму оз дил набӯд

دوزخ خشم و آز دل نبود

Порае гӯшти ном дил кардӣ

پاره‌ای گوشت نام دل کردی

Дили таҳқиқро бҳл кардӣ

دل تحقیق را بحل کردی

Дили яке манзарӣаст раббонӣ

دل یکی منظری است ربانی

Ҳуҷраи девро чаҳ дили хуоне

حجرهٔ دیو را چه دل خوانی

Инат ғабнӣ ки як рамаи ҷоҳил

اینت غبنی که یک رمه جاهل

Хондаи шакли санавбариро дил

خوانده شکل صنوبری را دل

Ин ки дил ном кардае ба муҷоз

این که دل نام کرده‌ای به مجاز

Рӯ ба пеши сегон кӯй андоз

رو به پیش سگان کوی انداز

Дил ки бо ҷоҳ ва мол дорад кор

دل که با جاه و مال دارد کار

Он сегӣ дон ва он дигар мурдор

آن سگی دان و آن دگر مردار

Оммаи дил дар ҳавои ҷони бастанд

عامه دل در هوای جان بستند

Зонка аз даст ҷаҳл сармастанд

زانکه از دستِ جهل سرمستند

Хосса дар олам муъоина анд

خاصه در عالم معاینه‌اند

Ҳамчуи симоб рӯй оина анд

همچو سیماب روی آینه‌اند

Ҳамаи даст ниҳол кун доранд

همه دست نهال کن دارند

Ҳамаи мурғи қафас шикан доранд

همه مرغ قفس شکن دارند

Ошиқи марг ҳар як аз паии барг

عاشقِ مرگ هر یک از پیِ برگ

Хештанро кашида зи эшон марг

خویشتن را کشیده ز ایشان مرگ

Саги дарди пӯстин даравишон

سگ درد پوستین درویشان

Варна чархаст бандаи эшон

ورنه چرخ است بندهٔ ایشان

Одамиро зи ҷоҳи беҳтари чоҳ

آدمی را ز جاه بهتر چاه

Срклро паноҳи дони зи кулоҳ

سرکل را پناه دان ز کلاه

Дар дили кӯб то рисӣ ба худоӣ

درِ دل کوب تا رسی به خدای

Чанд гардӣ ба гирди бому сарой

چند گردی به گرد بام و سرای

Ҳеҷ бошӣ чу ҷуфти фардии ту

هیچ باشی چو جفت فردی تو

Ҳама бошӣ чу ҳеҷ гардии ту

همه باشی چو هیچ گردی تو

Мард онаст кӯи з худ биҷаҳад

مرد آنست کو ز خود بجهد

Пой бар обрӯии худ бунаад

پای بر آبروی خود بنهد

Он набошад вале ки чун Сурхоб

آن نباشد ولی که چون سرخاب

Равад аз баҳри обрӯӣ бар об

رود از بهر آبروی بر آب

Гар баду неку меҳр ва кин бошад

گر بد و نیک و مهر و کین باشد

Ҳар чаҳ ҷузи дайни ҳиҷоб дайн бошад

هر چه جز دین حجاب دین باشد

Нашӯй бар ниҳоди худ солор

نشوی بر نهاد خود سالار

Ба намоз ва ба рӯза бисёр

به نماز و به روزهٔ بسیار

Зон ки ҳарчанд гирд бар гардӣ

زان که هرچند گرد بر گردی

Зини ду ҳар лаҳзаи хоҷатар гардӣ

زین دو هر لحظه خواجه تر گردی

Бе худии малики лоязолии дон

بی خودی ملک لایزالی دان

Млктии насяи не ки ҳолеи дон

ملکتی نسیه نی که حالی دان

Сӯфӣоне ки аҳл асроранд

صوفیانی که اهل اسرارند

Дар дили нор ва бар сар доранд

در دلِ نار و بر سرِ دارند

Ҳама бехонимон ва безану ҷуфт

همه بی خانمان و بی زن و جفت

На мақом нишаст ва маъдан хуфт

نه مقام نشست و معدن خفت

Рӯ чу зар боядат сафеҳӣ кун

رو چو زر بایدت سفیهی کن

Вари саряти орзӯ фақиҳӣ кун

ور سریت آرزو فقیهی کن

Ту ба сФўи сифот сӯфӣ бош

تو به صفوِ صفات صوفی باش

Хоҳи басарӣу хоҳ кӯфӣ бош

خواه بصری و خواه کوفی باش

Муфлисии мояи соз то барраӣ

مفلسی مایه ساز تا برهی

Варна дорад турои замонаи раҳе

ورنه دارد ترا زمانه رهی

Зари надории туро чаҳ гуяд мейр

زر نداری ترا چه گوید میر

Хари надорӣ чаҳ тарсӣ аз хари гир

خر نداری چه ترسی از خر گیر

Ишқ бо србридаҳ гуяд роз

عشق با سربریده گوید راز

Зонка донад ки сар буд ғаммоз

زانکه داند که سر بود غماز

Ишқи ҳеҷ офарӣдаро набӯд

عشق هیچ آفریده را نبود

Ошиқии ҷузи расидаро набӯд

عاشقی جز رسیده را نبود

Ишқ бе чори мех тан бошад

عشق بی چار میخ تن باشد

Мурғи донои қафас шикан бошад

مرغ دانا قفس شکن باشد

Талаб дар вонгҳии киштӣ

طلب دُرّ وآنگهی کشتی

Дар наёбӣ нияти бад-ӣни зиштӣ

دُرّ نیابی نیت بدین زشتی

Ошиқон сар ниҳанд дар шаби тор

عاشقان سر نهند در شبِ تار

Ту баронӣ ки чун барии дастор

تو برآنی که چون بری دستار

Ишқу мақсӯд кофарӣ бошад

عشق و مقصود کافری باشد

Ошиқ аз коми худ барӣ бошад

عاشق از کام خود بری باشد

Хиттаи хок , лаҳву бозии рост

خطّهٔ خاک، لهو و بازی راست

Олами поки покбозии рост

عالمِ پاک پاکبازی راست

Ишқро раҳнамоӣ ва раҳ набӯд

عشق را رهنمای و ره نبود

Дар тариқати сар ва калла набӯд

در طریقت سر و کله نبود

Пеши он кас ки ишқ раҳбар ӯст

پیش آن کس که عشق رهبر اوست

Куфру дайн ҳар ду парда дар ӯст

کفر و دین هر دو پردهٔ درِ اوست

Ақл мардӣаст хоҷагӣ омӯз

عقل مردیست خواجگی آموز

Ишқи дрдисти подшоҳии сӯз

عشق دردیست پادشاهی سوز

Мардро ишқи тоҷ сар бошад

مرد را عشق تاج سر باشد

Ишқи беҳтари з ҳар ҳунар бошад

عشق بهتر ز هر هنر باشد

Ақл дар кӯй ишқ нобӣност

عقل در کوی عشق نابیناست

Оқилии кор буъалӣ синост

عاقلی کارِ بوعلی سیناست

Сифати ишқ пӯст донад пӯст

صفت عشق پوست داند پوست

Ишқ беайну шин ва қоф накӯаст

عشق بی عین و شین و قاف نکوست

Буна ар ҳеҷ ишқи он дорӣ

بنه ار هیچ عشق آن داری

Аз миёни ончӣ дар миёни дорӣ

از میان آنچه در میان داری

Ишқи мардон буд ба роҳи ниёз

عشق مردان بود به راه نیاز

Ишқ ту ҳаст сӯии нону пиёз

عشق تو هست سوی نان و پیاز

Дар биҳишти арнаҳи аклу шрбстӣ

در بهشت ارنه اکل و شربستی

Кӣ турои зини намози қрбстӣ

کی ترا زین نماز قربستی

Ман балӣ гуфта бар дараш қоим

من بلی گفته بر درش قایم

Зон шдстм ки аклҳои доим

زان شدستم که اکلها دایم

Дар ҷаҳонӣ чаҳ боядат бӯдан

در جهانی چه بایدت بودن

Ки ба некони туонаш паймудан

که به نیکان توانش پیمودن

Ҳар киро сар ба аз кулоҳ буд

هر که را سر به از کلاه بود

Бар сар ӯ каллаи гуноҳ буд

بر سر او کله گناه بود

Ақл чун нақши басти нафаси стрд

عقل چون نقش بست نفس سترد

Ишқ чун рӯй дод табъ бамурд

عشق چون روی داد طبع بمرد

Нафаси нақшӣу ақли наққошӣ

نفس نقشی و عقل نقاشی

Табъи гардӣу ишқи фаррошӣ

طبع گردی و عشق فراشی

эй басои шери кон туро оҳӯаст

ای بسا شیر کان ترا آهوست

эй басои дарди кон туро доруаст

ای بسا درد کان ترا داروست

Бандагонро ки аз қадар ҳазар аст

بندگان را که از قدر حذر است

Он на зишон ки он ҳам аз қадар аст

آن نه زیشان که آن هم از قدر است

Ки кунад бо қазоӣ ӯ оҳӣ

که کند با قضای او آهی

Ҷузи фурӯмоя эйу гумроҳӣ

جز فرومایه‌ای و گمراهی

Зон ҳамаи кораот бенур аст

زان همه کارهات بی نور است

Каз ту то нури роҳи бас давр аст

کز تو تا نور راه بس دور است

Талху ширини ҳама чу зу бошад

تلخ و شیرین همه چو زو باشد

Зишт набӯд ҳама накӯ бошад

زشت نبود همه نکو باشد

Ҳркҷобўди зикр ӯ , ту чаҳ Эй

هرکجابود ذکرِ او، تو چه‌ای

Ҷумла таслим кун бадви ту чаҳ Эй

جمله تسلیم کن بدو تو چه‌ای

Ҷону асбоби азуи атои дорӣ

جان و اسباب ازو عطا داری

Пас дареғ аз ваии ин чаро дорӣ

پس دریغ از وی این چرا داری

Чанд пурсӣ ки бандагӣ чаҳ буд

چند پرسی که بندگی چه بود

Бандагӣ ҷуз фикандагӣ чаҳ буд

بندگی جز فکندگی چه بود

Ҳаст дар дайни ҳазор ва як даргоҳ

هست در دین هزار و یک درگاه

Камтараши онкӣ бе ту бошад роҳ

کمترش آنکه بی تو باشد راه

Бо қазои суд кӣ кунад ҳазарат

با قضا سود کی کند حذرت

Хӯн магардон ба биҳдаҳи ҷигарат

خون مگردان به بیهده جگرت

Баду неки ту бар ту ронда ӯст

بد و نیک تو بر تو راندهٔ اوست

То бадонеи ту душманӣ ё дӯст

تا بدانی تو دشمنی یا دوست

Дошт луқмони яке кричаҳи танг

داشت لقمان یکی کریچهٔ تنگ

Чун галӯгоҳ ноӣу синаи чанг

چون گلوگاهِ نای و سینهٔ چنگ

Рӯзи нимӣ ба офтоби андар

روز نیمی به آفتاب اندر

Шаби ҳама зон ба ранҷу тоби андар

شب همه زان به رنج و تاب اندر

БўолФзўлӣ савол кард аз вай

بوالفضولی سؤال کرد از وی

Чист ин хонаи шаш бадаст ва се пай

چیست این خانهٔ شش بَدَست و سه پی

Бо дами сарду чашми гирёни пер

با دم سرد و چشمِ گریان پیر

Гуфт ҳозои лмнимўти касӣр

گفت هَذَا لِمَنْیَمُوْتُ کَثِیر

Бар фалак зон Масеҳи сари бФрошт

بر فلک زان مسیح سر بفراشت

Ки бад-ӣни хоки тӯда хона надошт

که بدین خاک توده خانه نداشت

Чаҳ кунад рӯҳи поки хонаи зи риҳ

چه کند روح پاک خانه ز ریح

Фалак чорамаст боми Масеҳ

فلک چارم است بام مسیح

Чандат андӯҳ перҳан бошад

چندت اندوهِ پیرهن باشد

Бўкти ин перҳан кафан бошад

بُوکتِ این پیرهن کفن باشد

Ту ба дарзӣ шуда ба перҳанат

تو به درزی شده به پیرهنت

Гозри он дам бикуфта кафанат

گازر آن دم بکوفته کفنت

Ваа ки чун омадӣ бурун з наҳуфт

وه که چون آمدی برون ز نهفت

Бас ки вои ҳасратот бояд гуфт

بس که وا حسرتات باید گفت

Мслтҳст дар сарои ғурур

مَثَلَتْهست در سرایِ غرور

Мисли яхи фуруши Найшобӯр

مَثَلَ یخ فروش نیشابور

Дар тамӯзи он ихки ниҳода ба пеш

در تموز آن یخک نهاده به پیش

Каси харидор на ва ӯ дарвеш

کس خریدار نه و او درویش

Яхи гудозон шудаи зи гармӣу мард

یخ گدازان شده ز گرمی و مرد

Бо дили дарднок ва бо дами сард

با دلِ دردناک و با دَمِ سرد

Ин ҳаме гуфт ва ашк ме борид

این همی گفت و اشک می‌بارید

Ки басӣ монадмон ва кас нахарид

که بسی ماندمان و کس نخرید

Қисмати рӯзгори осонӣ

قسمت روزگار آسانی

Ба сари рӯзгор агар доне

به سرِ روزگار اگر دانی

Чист ақл , аввали ҷаҳон дидан

چیست عقل، اول جهان دیدن

Пас ба ҳасбати барин ҷаҳони ридн

پس به حِسبت برین جهان ریدن

Маҷлиси ваъзи рафтанат ҳавас аст

مجلس وعظ رفتنت هوس است

Марги ҳамсояи воъизат на бас аст

مرگ همسایه واعظت نه بس است

Рӯзи охири зи чархи поянда

روز آخر ز چرخ پاینده

Ҳам ту сое ва ҳам баси оянда

هم تو سایی و هم بس آینده

Ҳеҷ нодидаи олами маънӣ

هیچ نادیده عالم معنی

Маърифатро чаро кунӣ даъвӣ

معرفت را چرا کنی دعوی

Шер гармоба дидӣ аз наққош

شیر گرمابه دیدی از نقاش

Бош то шери бешаи бинии фош

باش تا شیر بیشه بینی فاش

Мурғу ҳур аз биҳишт абадон аст

مرغ و حور از بهشت ابدان است

Ҳикмату дайни биҳишт яздон аст

حکمت و دین بهشت یزدان است

Набӯд ҷузи ҷамоли эзади қӯт

نبود جز جمال ایزد قوت

Ошиқонро ба ҷинати малакӯт

عاشقان را به جنت ملکوت

Ту чаҳ донеи биҳишт яздон чист

تو چه دانی بهشت یزدان چیست

Ту чаҳ доне ки ҷинат ҷон чист

تو چه دانی که جنّت جان چیست

Кӣ баради шаҳватат ба роҳи биҳишт

کی برد شهوتت به راه بهشت

Тоти ҳуру қусӯр бояд кишт

تات حور و قصور باید کشت

Аз сифоти сегӣ тиҳӣ кун раг

از صفات سگی تهی کن رگ

Варна дар растхез , хезии саг

ورنه در رستخیز، خیزی سگ

Чист дунёи сарои офату шар

چیست دنیا سرایِ آفت و شر

Чун калидони зи аввалӣ ба ду дар

چون کلیدان ز اولی به دو در

Ҳаст чун мори гурзаи давлати даҳр

هست چون مار گَرزه دولت دهر

Нарму рангину андаруни пари заҳр

نرم و رنگین و اندرون پر زهر

Шимши рангин ва ҳеҷ ҷон на дарав

شمش رنگین و هیچ جان نه درو

Хониши заррин ва ҳеҷ нон на дарав

خوانش زرین و هیچ نان نه درو

Ин ҷаҳон зон ҷаҳон намӯдор аст

این جهان زان جهان نمودار است

Лек он зиндаи инат мурдор аст

لیک آن زنده اینت مردار است

Мли ҳамеи хур ба буии гул ба баҳор

مُل همی خور به بوی گل به بهار

Бош то брдмди зи хоки ту хор

باش تا بردمد ز خاک تو خار

Шаби срхўобу рӯзи азми шароб

شب سرخواب و روز عزمِ شراب

Накунад ҷуз ки дайну малики хароб

نکند جز که دین و ملک خراب

Ту ҳануз ин ҷаҳон чаҳ дидстӣ

تو هنوز این جهان چه دیدستی

Зини ҷаҳони ном ӯ шнидстӣ

زین جهان نام او شنیدستی

Ҳарки аз кирдигор тарснда аст

هرکه از کردگار ترسنده است

Халқи олами зи вай ҳросндаҳ аст

خلق عالم ز وی هراسنده است

Дӯзахӣ дар шикам ки ин оз аст

دوزخی در شکم که این آز است

Сегӣ андари ҷигар ки ин роз аст

سگی اندر جگر که این راز است

На зи тавҳиди бали зи ширк ва шак аст

نه ز توحید بل ز شرک و شک است

Ки ба назд ту дайну куфр як аст

که به نزد تو دین و کفر یک است

Дар харобӣ нишаста кин чин аст

در خرابی نشسته کاین چین است

Расми габрони гирифта кин дайн аст

رسمِ گبران گرفته کاین دین است

Аз буруни пок ва аз даруни нопок

از برون پاک و از درون ناپاک

Кист ин ҳаст сӯфии чолок

کیست این هست صوفی چالاک

Мардум аз зиракон дижам нашавад

مردم از زیرکان دژم نشود

Меҳргар ақл буд кам нашавад

مهر گر عقل بود کم نشود

Буғз каз суннатӣ буд дайн аст

بغض کز سنتی بود دین است

Меҳр каз иллатӣ буд кин аст

مهر کز علتی بود کین است

Дӯстрогар зиҳами бадарии пӯст

دوست را گر زهم بدری پوست

Гар кунад оҳ ӯ набошад дӯст

گر کند آه او نباشد دوست

Вар бигӯе ба дӯсти бурҷаи ҳин

ور بگویی به دوست برجه هین

Гуядат то куҷо бигӯ биншин

گویدت تا کجا بگو بنشین

Мардро раҳзан яқин бошад

مرد را رهزنِ یقین باشد

Ҳар қаринӣ ки дун дайн бошад

هر قرینی که دونِ دین باشد

Шох бебаргу мива , хор буд

شاخ بی برگ و میوه، خار بود

Ёр бенафъу дафъи мор буд

یار بی نفع و دفع مار بود

Мари турои он рафиқ ва ёр ояд

مر ترا آن رفیق و یار آید

Ки ба нек ва ба бад ба кор ояд

که به نیک و به بد به کار آید

Ёри ҳам коса ҳаст бисёре

یار هم کاسه هست بسیاری

Лек ҳам кӣса кам буд ёрӣ

لیک هم کیسه کم بود یاری

Дӯсти хоҳӣ ки то бимонад дӯст

دوست خواهی که تا بماند دوست

Он талаб зу ки табъ ва шева ӯст

آن طلب زو که طبع و شیوهٔ اوست

Бад касе дон ки дӯст кам дорад

بد کسی دان که دوست کم دارد

Зон бтар чун гирифт бигузорад

زان بتر چون گرفت بگذارد

Аз тақии дайни талаби зи раънои лоф

از تقی دین طلب ز رعنا لاف

Аз садафи дртлби зи оҳӯи ноф

از صدف دُرّطلب ز آهو ناف

Остингар зҳичи хоҳии пар

آستین گر زهیچ خواهی پر

Аз садафи машки ҷӯии зи оҳӯ дар

از صدف مشک جوی ز آهو در

Он ки аз ҳиси чашму бинии вгўш

آن که از حسّ چشم و بینی وگوش

Зон бибин зини ббўӣ ва зон бниўш

زان ببین زین ببوی و زان بنیوش

Номад аз гӯшҳо ҷаҳони бинӣ

نامد از گوش‌ها جهان بینی

Начишад чашм ва нашунӯд бинӣ

نچشد چشم و نشنود بینی

Гарчи сад бор бозгардад ёр

گرچه صد بار بازگردد یار

Гирд ӯ бози гирд чун тӯмор

گردِ او باز گرد چون طومار

Он талаб зу ки донад ва дорад

آن طلب زو که داند و دارد

То ту аз вай , вай аз ту нозорд

تا تو از وی، وی از تو نازارد

Халқ душман шавад чу бигурезӣ

خلق دشمن شود چو بگریزی

Бади қарини гардӣ ар даромезӣ

بد قرین گردی ار درآمیزی

То набошӣ ҳариф бе хирадон

تا نباشی حریف بی خردان

Ки накӯи кор бад шавад з бидон

که نکو کار بد شود ز بدان

Бо бидон кам нишин ки бади Монӣ

با بدان کم نشین که بد مانی

Ху пазираст нафаси инсонӣ

خو پذیر است نفسِ انسانی

Хуши хуй аз бдхўён сутург шавад

خوش خوی از بدخویان سترگ شود

Мяш чун гург хӯрд гург шавад

میش چون گرگ خورد گرگ شود

Меҳри пайвастаи як савора буд

مهر پیوسته یک سواره بود

Моҳ бошад ки бо ситора буд

ماه باشد که با ستاره بود

Ҷуфти хоҳии худои надиҳади бор

جفت خواهی خدای ندهد بار

Фард бошӣ худоӣ бошад ёр

فرد باشی خدای باشد یار

Ҳар ки моро нахоҳад аз ҳамаи дил

هر که ما را نخواهد از همه دل

Гар ҳамаи ҷон буд зи ваии бугсал

گر همه جان بود ز وی بگسل

Ҳар куҷои доғ боядат фармуд

هر کجا داغ بایدت فرمود

Чун ту марҳам наҳй надорад суд

چون تو مرهم نهی ندارد سود

Суҳбати аблаҳон чу дег тиҳӣ аст

صحبت ابلهان چو دیگ تهی است

Аз даруни холӣу бурун сияҳӣ аст

از درون خالی و برون سیهی است

Чун китобӣаст сӯрати олам

چون کتابی است صورت عالم

Кондрўисти банду панд ба ҳам

کاندرویست بند و پند به هم

Сӯраташ бар тани лӣимони банд

صورتش بر تن لئیمان بند

Сифаташ бар дили ҳакямони панд

صفتش بر دلِ حکیمان پند

Даъвии дӯстят бо маъбуд

دعوی دوستیت با معبود

Пас талабкори лиззату мақсӯд

پس طلبکار لذت و مقصود

Ту ба гавҳари варои ду ҷаҳонӣ

تو به گوهر ورای دو جهانی

Чаҳ кунам қадари худ наме доне

چه کنم قدر خود نمی‌دانی

Охшиҷони гунбади даввор

آخشیجان گنبدِ دوار

Мурдагонанд зиндагонии хор

مردگانند زندگانی خوار

Гӯшае гири зини ҷаҳони муҷоз

گوشه‌ای گیر زین جهان مجاز

Тӯшаи он ҷаҳони дарав май соз

توشهٔ آن جهان درو می‌ساز

Олами табъу ваҳму ҳису хаёл

عالم طبع و وهم و حس و خیال

Ҳама бозичаанд ва мо атфол

همه بازیچه‌اند و ما اطفال

Ғозёни Тифли хешро пайваст

غازیان طفل خویش را پیوست

Теғи чубин аз он диҳанд ба даст

تیغِ چوبین از آن دهند به دست

Ки чу он Тифли мард кор шавад

که چو آن طفل مرد کار شود

Теғи чубинаш зулфиқор шавад

تیغِ چوبینش ذوالفقار شود

Ин ҳамаи нақши доне аз пай чист

این همه نقش دانی از پی چیست

То ба ҳастӣ рисӣ бадоне зист

تا به هستی رسی بدانی زیست

Одамӣ бе хабари сутур буд

آدمی بی خبر ستور بود

Гарчи дорад дўдидаҳи кӯр буд

گرچه دارد دودیده کور بود

Ба худоӣ ар буд зи баҳри шараф

به خدای ار بود ز بهر شرف

зи Халифаи худоӣ чун ту халаф

ز خلیفهٔ خدای چون تو خلف

Ҳодии раҳ ба ҷуз ҳидоят нест

هادیِ ره به جز هدایت نیست

Ваон тариқи андарон вилоят нест

وان طریق اندران ولایت نیست

Ин ҷаҳон дар ҳиллӣу ҳалаи ниҳон

این جهان در حلی و حله نهان

Ганда перӣаст зишту гандаи даҳон

گنده پیریست زشت و گنده دهان

Сад ҳазорон чу ту ба оби барад

صد هزاران چو تو به آب برد

Ташна боз оварад ки ғам нахурд

تشنه باز آورد که غم نخورد

Ту макун кори ҷуз ба дастурӣ

تو مکن کار جز به دستوری

Марг агар раҳ занад ту маъзӯрӣ

مرگ اگر ره زند تو معذوری

Илми доне валек илми ҳиял

علم دانی ولیک علم حیل

Ганҷи дорӣ валек сими дағал

گنج داری ولیک سیم دغل

Кӣ шавад мояи нишоту сарвар

کی شود مایهٔ نشاط و سرور

Ҳам дар ангури шираи ангур

هم در انگور شیرهٔ انگور

Бори ту шиша , роҳ пурсанг аст

بارِ تو شیشه، راه پرسنگ است

Манзалати давр ва ҳам харат ланг аст

منزلت دور و هم خرت لنگ است

Бо рафиқони сафар мақар бошад

با رفیقان سفر مقر باشد

Бе рафиқони сафар , сқр бошад

بی رفیقان سفر، سقر باشد

Бас накӯ гуфтаанд ҳушёрон

بس نکو گفته اند هشیاران

Хонаро зоду роҳро ёрон

خانه را زاد و راه را یاران

Дӯстро кас ба як бадӣ нафурухт

دوست را کس به یک بدی نفروخت

Бҳркикӣ гилӣм натавон сӯхт

بهرکیکی گلیم نتوان سوخت

Чанд гӯйии зи чарху мкрўи фанаш

چند گویی ز چرخ و مکرو فنش

Ба худоӣ ар карӣ кунад суханаш

به خدای ار کری کند سخنش

Зери ин чархи гунбади даввор

زیر این چرخِ گنبد دوار

Ҳаст дай бо баҳору гул бо хор

هست دی با بهار و گل با خار

Ончӣ ар конии ончӣ гардунӣ аст

آنچه ار کانی آنچه گردونی است

Зон ҷаҳони пӯстҳои берӯнӣ аст

زان جهان پوست‌هایِ بیرونی است

Мард то дараҷаон дайн нарасад

مرد تا درجهان دین نرسد

Аз гумон дар раҳ яқин нарасад

از گمان در ره یقین نرسد

Ба худоӣ ар ба зери чархи кабӯд

به خدای ار به زیر چرخ کبود

Чун манӣ буд ва ҳаст ва хоҳад буд

چون منی بود و هست و خواهد بود

Ҳазли ман ҳазл нест таълим аст

هزل من هزل نیست تعلیم است

Байти ман байт нест иқлӣм аст

بیت من بیت نیست اقلیم است

Ман на марди зану зару ҷоҳам

من نه مرد زن و زر و جاهم

Ба худо гар кунам вагар хоҳам

به خدا گر کنم وگر خواهم

Халқро ҷумлаи сӯратии ингор

خلق را جمله صورتی انگار

Ҳеҷ аз ҳеҷ халқи тамаъи мадор

هیچ از هیچ خلق طمع مدار

Заҳмати худ зи аҳл аср бакоҳ

زحمت خود ز اهل عصر بکاه

Ҳарчӣ хоҳии зи холиқи худ хоҳ

هرچه خواهی ز خالق خود خواه

Он шунидӣ ки буд пунбаи занӣ

آن شنیدی که بود پنبه زنی

Муфлис ва қлтбонш хонд занӣ

مفلس و قلتبانش خواند زنی

Гуфт к-эии зани маро ба нодонӣ

گفت کای زن مرا به نادانی

Муфлису қлтбон чаро хуоне

مفلس و قلتبان چرا خوانی

Чаҳ буд ҷурми ман чу бошам ман

چه بود جرم من چو باشم من

Муфлис аз чарху қлтбон аз зан

مفلس از چرخ و قلتبان از زن

Слўтӣ нест халқро аз кас

سلوتی نیست خلق را از کس

Селоати рӯҳ хилват омаду бас

سلوتِ روح خلوت آمد و بس

Хуш сухан бош то амони ёбӣ

خوش سخن باش تا امان یابی

Вақти гуфтани халоси ҷони ёбӣ

وقت گفتن خلاصِ جان یابی

Ҳар куҷо ҳаст подшоҳии дил

هر کجا هست پادشاهیِ دل

Чаҳ буд малику малики муштии гул

چه بود ملک و ملک مشتی گل

Ин караро ки ном кардӣ хеш

این کُره را که نام کردی خویش

Ҳар яке каждуманд бо сад неш

هر یکی کژدمند با صد نیش

Ин мислиро магари надории суст

این مثل را مگر نداری سست

Ки ақорби ъқорбнди дуруст

که اقارب عقاربند درست

Аз ҷафои зштгўии икдгрнд

از جفا زشتگوی یکدگرند

Вази ҳасади ъибҷўии икдгрнд

وز حسد عیبجویِ یکدگرند

Дӯсти ҷӯй аз бародарони бугсал

دوست جوی از برادران بگسل

Ки бародар кунад пари озари дил

که برادر کند پر آذر دل

То падари зинда бо ту дмсоз аст

تا پدر زنده با تو دمساز است

Чун падари мард бо ту анбоз аст

چون پدر مرد با تو انباز است

Гар ду нима кунӣ бирав симат

گر دو نیمه کنی برو سیمت

Варна дар дам кунад ба ду нимат

ورنه در دم کند به دو نیمت

Пӯру фарзанди бад буд ба ду боб

پور و فرزند بد بود به دو باب

Зинда Малта баранду мурдаи савоб

زنده مالت برند و مرده ثواب

Ҷаҳл бошад адуат парвардан

جهل باشد عدوت پروردن

Аз паии ранҷи дили ҷигар хӯрдан

از پیِ رنجِ دل جگر خوردن

Вар буд худ нъўзболлаҳи духт

ور بود خود نعوذباللّه دخت

Кор хом омаду тамом на пухт

کار خام آمد و تمام نه پخت

Бар кас эмин мабош зон пас ту

بر کس ایمن مباش زان پس تو

Ки наёбӣ амин бирав каси ту

که نیابی امین برو کس تو

Онкӣ аз буд ӯат ор ояд

آنکه از بودِ اوت عار آید

Паии духтарат хостгор ояд

پیِ دخترت خواستگار آید

Ҳар киро духтараст хонаи нажод

هر که را دختر است خانه نژاد

Беҳтар аз кӯр набӯдаш домод

بهتر از کور نبودش داماد

Вари туро хоҳар оварад модар

ور ترا خواهر آورد مادر

Шавад аз ваии сиёҳ рӯй падар

شود از وی سیاه روی پدر

Мард бегона гардад аз хона

مرد بیگانه گردد از خانه

Хонаи ?ут пар шавад зи бегона

خانه‌ات پر شود ز بیگانه

Гашта маърӯф ҳар гуҳ ва ҳар ҷой

گشته معروف هر گه و هر جای

Кист ин мар марост хўоҳргоӣ

کیست این مر مراست خواهرگای

Кард бояд зан эй сутӯдаи сайр

کرد باید زن ای ستوده سیر

Лек аз хонимони хеш ба дар

لیک از خانِمان خویش به در

Иштиқоқаш з чист донеи зан

اشتقاقش ز چیست دانی زن

Яъне ин қҳбаҳро ба тир бизан

یعنی این قحبه را به تیر بزن

Онкӣ ъам ту вонкаҳи хол ту анд

آنکه عم تو وآنکه خال تو اند

Ҳама дар хӯни ҷоҳ вмол тавонад

همه در خون جاه ومال تواند

Ъам ки бдгўу пар ситам бошад

عم که بدگو و پر ستم باشد

Ъам набошад ки дард ва ғам бошад

عم نباشد که درد و غم باشد

Дили аҳли хирад ситам накушуд

دلِ اهل خرد ستم نکشد

Оқили андӯҳи хол ва ъам накушуд

عاقل اندوه خال و عم نکشد

Чун зарат бошад аз ту ҷӯяд ранг

چون زرت باشد از تو جوید رنگ

Чун буии муфлис аз ту дорад нанг

چون بُوی مفلس از تو دارد ننگ

Хоҷаи ту қаноати ту бас аст

خواجهٔ تو قناعت تو بس است

Сабри ваҳмати бизоъати ту бас аст

صبر وهمت بضاعتِ تو بس است

Боз агар хеши бошиддати сӯфӣ

باز اگر خویش باشدت صوفی

ӯ худ аз ҳеҷ рӯй лоиўФӣ

او خود از هیچ روی لایِوْفِی

Андари афканда дар ду хонаи хурӯш

اندر افکنده در دو خانه خروش

Як рамаи далқи пӯши зарқи фуруш

یک رمه دلق پوش زرق فروش

Порсои суваратони мФсдкор

پارسا صورتانِ مفسدکار

Бози шаклон валек мӯши шикор

باز شکلان ولیک موش شکار

Вар буд худ фақиҳи хешованд

ور بود خود فقیه خویشاوند

Онгаҳ аз макру ҳилаи бинии банд

آنگه از مکر و حیله بینی بند

Бад бадаст арча никдон бошад

بد بد است ارچه نیکدان باشد

Саг сагаст арча сршбон бошад

سگ سگ است ارچه سرشبان باشد

То киро бози хушк риш кунад

تا که را باز خشک ریش کند

То ки бар риш ӯ ширеш кунад

تا که بر ریش او سریش کند

Ту макун даъвии тавоноӣ

تو مکن دعوی توانایی

Бо чунин золимӣ ки бар ное

با چنین ظالمی که بر نایی

Асли дайн чун илм баланд кунад

اصل دین چون عَلَم بلند کند

Брчнини асл решханд кунад

برچنین اصل ریشخند کند

Набӯд рӯзи ҳашари навбати тин

نبود روز حشر نوبت طین

Навбати дайн буд ба явми аддӣн

نوبت دین بود به یوم الدین

Тухмҳоӣ ки шаҳватӣ набӯд

تخم‌هایی که شهوتی نبود

Бар он ҷуз қиёматӣ набӯд

برِ آن جز قیامتی نبود

Чаҳ кунӣ хешӣ касе ки аён

چه کنی خویشی کسی که عیان

Бабради обат ар наёбади нон

ببرد آبت ار نیابد نان

Даври шӯи зини ҷаҳон , ҷаҳон ту нест

دور شو زین جهان، جهانِ تو نیست

Чаҳ буии он он ки он ту нест

چه بوی آن آن که آن تو نیست

Беш азин бас ки буд чархи кабӯд

بیش ازین بس که بود چرخ کبود

Зин сипас низ бас ки хўоҳдбўд

زین سپس نیز بس که خواهدبود

Бар вафои замонаи кӣсаи мдўз

بر وفایِ زمانه کیسه مدوز

Бигузаронаш ба қӯти рӯз ба рӯз

بگذرانش به قوت روز به روز

Чаҳ кунӣ хеши хешати аллоҳи бас

چه کنی خویشِ خویشت اللّه بس

Ҳар чаҳ зин бугзарад ҳавоу ҳавас

هر چه زین بگذرد هوا و هوس

Чу диҳӣ аз паии гузаргаи сФл

چو دهی از پی گذرگه سِفل

Хиради пери худ ба кӯдаки Тифл

خرد پیر خود به کودک طفل

Бандаи зан шудан ба шаҳвату мол

بندهٔ زن شدن به شهوت و مال

Пас бирав ҳукм кардан инат маҳол

پس برو حکم کردن اینت محال

Ҷуфти пари кибр , неши пар шаҳд аст

جفتِ پر کبر، نیشِ پر شهد است

Гули раънои ду рӯй бадаҳд аст

گلِ رعنا دو روی بدعهد است

Зон ки дорад ба сӯии ҳамдони рой

زان که دارد به سوی حمدان رای

Ҳамд ҳамдон кунад на ҳамди худоӣ

حَمْدِ حمدان کند نه حمدِ خدای

Оварад кадхудоиро ба гила

آورد کدخدای را به گله

Нони бозору хона ба ғалла

نان بازار و خانهٔ به غَلَه

Ба раҳе гар кунӣ ба фардии ху

به رهی گر کنی به فردی خو

Аз хушу нохушӣу зишту накӯ

از خوش و ناخوشی و زشت و نکو

эй расӯли худоӣ бе ҳамто

ای رسول خدای بی همتا

Аз паии умматати зи баҳри худо

از پی امتّت ز بهر خدا

Дар Мадинаи зи хоки србрдор

در مدینه ز خاک سربردار

То бибинӣ ки кист бар сари дор

تا ببینی که کیست بر سرِ دار

Дайни фурӯашони гирифтаи минбари ту

دین فروشان گرفته منبر تو

Зор гашта шубайру шбри ту

زار گشته شُبَیر و شبر تو

эй худованди фард бе ҳамто

ای خداوند فرد بی همتا

Ҳурмати ин расӯли роҳи намо

حرمت این رسول راه نما

Ки марои зини гуруҳи бурҳонӣ

که مرا زین گروه برهانی

То гузорами ҷаҳон ба осонӣ

تا گذارم جهان به آسانی

Ту сена додае сенае ро

تو سنا داده‌ای سنایی را

То бидидам раҳи раҳоӣ ро

تا بدیدم رهِ رهایی را