Вҳўи амири Маҳмӯди бен ямини аддӣни Маҳмӯди Фриўмдии алтғроиӣ , дар ахлоқи ҳамидау авсофи писандидаи машҳур ва дар камолоти сӯрӣу маънавӣ дар алснаҳу афвоҳи мазкӯр . Аз соликони восилу орифони комил . АстФозаҳи фуюузот илоҳӣа намӯда ва худ дар силки ҳукамоу уқалои мундараҷ буд . Таҳсили маош аз раҳгузари зироат ва деҳқонӣ фармудӣ ва ҳарчӣ доштӣ масруф даравишон намӯдӣ . Девони ҳикмати тавъамонаш дар санаи 743 дар ҷанги Сарбадорон аз миёни рафта . Лиҳозои ашъораш кам ёб ва ин абёт аз натоиҷи табъи он ҷанобаст :
وهُوَ امیر محمود بن یمین الدین محمود فریومدی الطغرایی، در اخلاق حمیده و اوصاف پسندیده مشهور و در کمالات صوری و معنوی در السنه و افواه مذکور. از سالکان واصل و عارفان کامل. استفاضهٔ فیوضات الهیه نموده و خود در سلک حکما و عقلا مندرج بود. تحصیل معاش از رهگذر زراعت و دهقانی فرمودی و هرچه داشتی مصروف درویشان نمودی. دیوان حکمت توأمانش در سنهٔ ۷۴۳ در جنگ سربداران از میان رفته. لهذا اشعارش کم یاب و این ابیات از نتایج طبع آن جناب است:
Мнқтъотаҳи фии алҳкмаҳу алмўъзаҳ
مِنْقطعاته فی الحکمة و الموعظه
Ошнои халқи дард сар аст
آشنایی خلق درد سر است
Мунқатиъ бош то ндонндт
منقطع باش تا ندانندت
Ба дар каси Марви зи баҳри тамаъ
به در کس مرو ز بهرِ طمع
То з дар ҳамчуи саги нронндт
تا ز در همچو سگ نرانندت
Гар шӯии гӯшаи гир чун абрӯ
گر شوی گوشه گیر چون ابرو
Бар сари дидаҳо ншонндт
بر سرِ دیدهها نشانندت
Ин ҳамаи ҷаду ҷаҳд ҳоҷат нест
این همه جد و جهد حاجت نیست
Ончӣ рӯзӣаст май рсонндт
آنچه روزیست میرسانندت
٭٭٭
٭٭٭
Задам аз ктми адами хайма ба саҳрои вуҷӯд
زدم از کتم عدم خیمه به صحرایِ وجود
Аз ҷамодӣ ба наботӣ сафарӣ кардам ва рафт
از جمادی به نباتی سفری کردم و رفت
Баъд аз онам кашиши нафас ба ҳайвонии барад
بعد از آنم کشش نفس به حیوانی برد
Чун расидам ба вай аз вай гузарӣ кардам ва рафт
چون رسیدم به وی از وی گذری کردم و رفت
Баъд аз он дар садафи синаи инсон ба сафо
بعد از آن در صدفِ سینهٔ انسان به صفا
Қатра ҳастӣ худро гуҳарӣ кардам ва рафт
قطرهٔ هستی خود را گهری کردم و رفت
Бо млоики пас аз он савмиъаи қудсӣ ро
با ملایک پس از آن صومعهٔ قدسی را
Гирди баргаштаму некӯ назарӣ кардам ва рафт
گرد برگشتم و نیکو نظری کردم و رفت
Баъд аз он раҳи сӯй ӯ барадам ва чун ибни ямин
بعد از آن ره سوی او بردم و چون ابن یمین
Ҳама ӯ гаштаму тарк дгарӣ кардам ва рафт
همه او گشتم و ترک دگری کردم و رفت
Ду қурси нон агар аз гандумаст вагар аз ҷӯ
دو قرص نان اگر از گندم است وگر از جو
Ду тоӣ ҷома агар куҳнааст вагар аз нав
دو تای جامه اگر کهنه است وگر از نو
Чаҳор гӯшаи девори худ ба хотири ҷамъ
چهار گوشهٔ دیوار خود به خاطرِ جمع
Ки кас нагӯяд аз ин ҷои хезу онҷои рӯ
که کس نگوید از این جای خیز و آنجا رو
Ҳазор мартабаи беҳтар ба назд ибни ямин
هزار مرتبه بهتر به نزد ابن یمین
зи фари мамлакати киқбоду Кайхусрав
ز فرِّ مملکتِ کیقباد و کیخسرو
٭٭٭
٭٭٭
Агар ду гов ба дастоварӣу мазраъа Эй
اگر دو گاو به دست آوری و مزرعهای
Яке амир ва якеро вазир ном кунӣ
یکی امیر و یکی را وزیر نام کنی
Бидон қадар чу кафофи маош ту нашавад
بدان قدر چو کفاف معاش تو نشود
Рӯйу нони ҷӯй аз яҳуд вом кунӣ
روی و نان جوی از یهود وام کنی
Ҳазор бор аз он ба ки аз паии хизмат
هزار بار از آن بِه که از پی خدمت
Камар бабандӣ ва бар мардакӣ салом кунӣ
کمر ببندی و بر مردکی سلام کنی
рубоӣ
رباعی
Он каз паии васл ӯ ба ҷон май пўим
آن کز پی وصل او به جان میپویم
ӯ бо ман ва ман ҷумла ҷаҳон ме ҷӯям
او با من و من جمله جهان میجویم
Неи не ки ман ӯем ва ман ваовро ман
نی نی که من اویم و من واو را من
Аз танги маҷолӣ суханӣ ме гӯям
از تنگ مجالی سخنی میگویم
рубоӣ
رباعی
Хоҳӣ ки худои кори накӯ бо ту кунад
خواهی که خدا کار نکو با تو کند
Арвоҳи млоики ҳамаи рӯ бо ту кунад
ارواح ملایک همه رو با تو کند
Бо ҳарчӣ ризоӣ ӯ дар он нест макун
با هرچه رضایِ او در آن نیست مکن
ё розии шӯ ба ҳарчӣ ӯ бо ту кунад
یا راضی شو به هرچه او با تو کند
Гӯйанд ки чун ибни ямин риҳлат менамӯд шаб ба таловат машғӯл шуд то ҳангом фӯт расед ва ин рубоӣ гуфта ба ҷавори раҳмати ҳақи пайваст . Субҳи ин рубоиро бар сари саҷҷода аш ёфтанд :
گویند که چون ابن یمین رحلت مینمود شب به تلاوت مشغول شد تا هنگام فوت رسید و این رباعی گفته به جوارِ رحمت حق پیوست. صبح این رباعی را بر سر سجادهاش یافتند:
Мангар ки дили ибни ямин пурхӯн шуд
منگر که دل ابن یمین پرخون شد
Бингар ки азин сарои фонӣ чун шуд
بنگر که ازین سرایِ فانی چون شد
Мусҳаф ба кафу чашм ба раҳ , рӯй ба дӯст
مصحف به کف و چشم به ره، روی به دوست
Бо пайки аҷали хандаи занон берун шуд
با پیکِ اجل خنده زنان بیرون شد