Ва ҳўи фахри алҳкмоу муаййиди алФзло , насири алмлаҳу аддӣни Муҳамади бен ҳасани алтўсӣ . Баъзе гуфтаанд ки асли вай аз Тӯси мнтўобъи шаҳр Қум бӯдау ҳамшираи зодаи ҳакими фозили бобооФзл кошӣаст вбъзӣ гуфтаанд аз ҷҳрўди мноъмол Қумаст ва дар Тӯси хуросони мутаваллид шуда . Ба ҳар ҳоли қдўаҳи муҳаққиқину зубда мдққинаст . Улӯми ҳкмиаҳро аз Фариди аддӣни домод ки ӯ тлмизи садриддини сарахсӣ ва ӯ тлмизи афзали аддӣни ъилонӣ ва ӯ тлмизи абўолъбоси риўкрӣ ва ӯ тлмизи баҳманёр , аз тломзаҳи шайхи алрӣиси Абӯалии синоӣ машҳураст таҳсил карда . Гӯйанд хоҷа бо садри аддӣни қўниўии муосир ва дар бадви ҳол ӯро мункиру миёни эшон мкотибу мунозиъа илмӣ бӯда . Билохираи хоҷа ба илм ӯ иқрор оварда . Муддатҳо бо ҳлокўхон ба сари бардау таъзиму такрими дида . Рӯзии хоҷа ба хон гуфт ки чунон ба хотират нарасад ки туро аз эҳтироми ман бар ман миннатӣаст чаро ки ту ба ҳишмат аз султони санҷар беш нестӣ ва ӯ ҳакими хайёмро бо худ бар як тахт менишонеду ҳоли онкии ман дар илму фазл аз хайём зиёдаам ва ба хизмати ту тан дар додаам . Ғараз , ҳолоти он ҷаноб дар таворих мстўрасту таснифоти ваии машҳур . Аз ҷумла : авсофи алошроФ дар сулӯку инсофу шарҳи ашороти шайхи раис дар ҳикмату шарҳи калимоти Батламиюс дар нуҷуму ахлоқи носирӣ ки ба номи Носириддини қаҳистонии навишта . Муддати ҳафтод ва ҳафт сол умр ёфта ва дар санаи шашсад ва ҳафтод ва ду ба риёзи ризвони шитофта . Гоҳе шеърӣ май фармӯда . Аз ашъори он ҷанобаст :

و هُوَ فخر الحکما و مؤیّد الفضلا، نصیر الملّة و الدّین محمد بن حسن الطوسی. بعضی گفته‌اند که اصل وی از طوس مِنْتوابع شهر قم بوده و همشیره زادهٔ حکیم فاضل باباافضل کاشی است وبعضی گفته‌اند از جهرود مِنْاعمال قم است و در طوس خراسان متولد شده. به هر حال قدوهٔ محققین و زبدهٔ مدققین است. علوم حکمیه را از فرید الدین داماد که او تلمیذ صدرالدین سرخسی و او تلمیذ افضل الدین عیلانی و او تلمیذ ابوالعباس ریوکری و او تلمیذ بهمنیار، از تلامذهٔ شیخ الرّئیس ابوعلی سینای مشهور است تحصیل کرده. گویند خواجه با صدر الدین قونیوی معاصر و در بدو حال او را منکر و میان ایشان مکاتیب و منازعهٔ علمی بوده. بالاخره خواجه به علم او اقرار آورده. مدتها با هلاکوخان به سر برده و تعظیم و تکریم دیده. روزی خواجه به خان گفت که چنان به خاطرت نرسد که ترا از احترام من بر من منتی است چرا که تو به حشمت از سلطان سنجر بیش نیستی و او حکیم خیام را با خود بر یک تخت می‌نشانید و حال آنکه من در علم و فضل از خیام زیاده‌ام و به خدمت تو تن در داده‌ام. غرض، حالات آن جناب در تواریخ مسطور است و تصنیفات وی مشهور. از جمله: اوصاف الاشراف در سلوک و انصاف و شرح اشارات شیخ رئیس در حکمت و شرح کلمات بطلمیوس در نجوم و اخلاق ناصری که به نام ناصرالدّین قهستانی نوشته. مدت هفتاد و هفت سال عمر یافته و در سنهٔ ششصد و هفتاد و دو به ریاض رضوان شتافته. گاهی شعری می‌فرموده. از اشعار آن جناب است: