Шунидам ки аз подшоҳони ғӯр

شنیدم که از پادشاهان غور

Яке Подшаҳ хар гирифтӣ ба зӯр

یکی پادشه خر گرفتی به زور

Харони зери бори гарон бе алаф

خران زیر بار گران بی علف

Ба рӯзии ду мискин шудандӣ талаф

به روزی دو مسکین شدندی تلف

Чу манъам кунад сифларо , рӯзгор

چو منعم کند سفله را، روزگار

Наад бар дили танги дарвеш , бор

نهد بر دل تنگ درویش، بار

Чу боми баландаш буд худпараст

چو بام بلندش بود خودپرست

Кунад бўлу хошок бар боми паст

کند بول و خاشاک بر بام پست

Шунидам ки борӣ ба азми шикор

شنیدم که باری به عزم شکار

Бурун рафт бидодгари шаҳриёр

برون رفت بیدادگر شهریار

Ткоўр ба дунбол сайдӣ баранд

تکاور به دنبال صیدی براند

Шабаш дар гирифт аз ҳашам боз монад

شبش در گرفت از حشم باز ماند

Ба танҳо надонист рӯйу раҳе

به تنها ندانست روی و رهی

Биндохти нокоми шаб дар диҳӣ

بینداخت ناکام شب در دهی

Яке пермарди андари он даҳ муқӣм

یکی پیرمرد اندر آن ده مقیم

зи перони мардуми шиноси қадим

ز پیران مردم شناس قدیم

Писарро ҳаме гуфт к-эии шодбҳр

پسر را همی‌گفت کای شادبهر

Харатро мабар бомдодон ба шаҳр

خرت را مبر بامدادان به شهر

Ки ин ноҷавонмарди баргаштаи бахт

که این ناجوانمرد برگشته بخت

Ки тобути бинмш бар ҷои тахт

که تابوت بینمش بر جای تخت

Камар баста дорад ба фармони дев

کمر بسته دارد به فرمان دیو

Ба гардун бар аз дасти ҷавраши ғарив

به گردون بر از دست جورش غریو

Дар ин кишвари осоишу хуррамӣ

در این کشور آسایش و خرمی

Надид ва набинад ба чашми одамӣ

ندید و نبیند به چشم آدمی

Магар кин сияҳи нома бе сафо

مگر کاین سیه نامهٔ بی‌صفا

Ба дӯзахи баради лаънати андари қафо

به دوزخ برد لعنت اندر قفا

Писар гуфт : роҳ дарозасту сахт

پسر گفت: راه دراز است و سخت

Пиёда наёрам шуд эй некбахт

پیاده نیارم شد ای نیکبخت

Тариқӣ биандеш ва рое бизан

طریقی بیندیش و رایی بزن

Ки рои ту равшантар аз рои ман

که رای تو روشن‌تر از رای من

Падар гуфт : агар панд ман бишинавӣ

پدر گفت: اگر پند من بشنوی

Яке санги бардошт бояд қавӣ

یکی سنگ برداشت باید قوی

Задан бар хари номвар чанд бор

زدن بر خر نامور چند بار

Сару дасту паҳлуаш кардани фигор

سر و دست و پهلوش کردن فگار

Магари кони фурӯмояи зишти кеш

مگر کان فرومایهٔ زشت کیش

Ба кораш наёяд хари пушти риш

به کارش نیاید خر پشت ریش

Чу Хизри паямбар ки киштии шикаст

چو خضر پیمبر که کشتی شکست

Ваз ӯ дасти ҷаббор золим бибаст

وز او دست جبار ظالم ببست

Ба солӣ ки дар баҳр киштӣ гирифт

به سالی که در بحر کشتی گرفت

Басии солҳо ном зиштӣ гирифт

بسی سالها نام زشتی گرفت

ТФў бар чунон малику давлат ки ронад

تفو بر چنان ملک و دولت که راند

Ки шнът бар ӯ то қиёмат бимонад

که شنعت بر او تا قیامت بماند

Писар чун шунид ин ҳадис аз падар

پسر چون شنید این حدیث از پدر

Сар аз хати фармони набардаш ба дар

سر از خط فرمان نبردش به در

Фурӯи кӯфти бечораи харро ба санг

فرو کوفت بیچاره خر را به سنگ

Хар аз даст оҷиз шуд аз пои ланг

خر از دست عاجز شد از پای لنگ

Падар гуфташ акнӯн сари хеши гир

پدر گفتش اکنون سر خویش گیر

Ҳар он раҳ ки май боядат пеши гир

هر آن ره که می‌بایدت پیش گیر

Писар дар паии корвони аўФтод

پسر در پی کاروان اوفتاد

зи дашноми чандон ки донист дод

ز دشنام چندان که دانست داد

Вази он сӯи падар рӯй дар остон

وز آن سو پدر روی در آستان

Ки ёрб ба саҷҷодаи расатон

که یارب به سجادهٔ راستان

Ки чандон амонами даҳ аз рӯзгор

که چندان امانم ده از روزگار

Каз ин наҳси золим бар ояд дамор

کز این نحس ظالم بر آید دمار

Агар ман набинам мар ӯро ҳалок

اگر من نبینم مر او را هلاک

Шаби гӯри чашмами нхсбд ба хок

شب گور چشمم نخسبد به خاک

Агар мор зояд зани бордор

اگر مار زاید زن باردار

Ба аз одамии зодаи девсор

به از آدمی زادهٔ دیوسار

Зан аз марди мўзӣ ба бисёр ба

زن از مرد موذی به بسیار به

Саг аз мардуми мардуми озор ба

سگ از مردم مردم‌آزار به

Мхнс ки бедод бар худ кунад

مخنث که بیداد بر خود کند

Аз он ба ки бо дайгарӣ бад кунад

از آن به که با دیگری بد کند

Шаҳи ин ҷумла бишунид ва чизе нагуфт

شه این جمله بشنید و چیزی نگفت

Бибаст асбу сар бар намад зин бихуфт

ببست اسب و سر بر نمد زین بخفت

Ҳамаи шаб ба бедории ахтари шимурд

همه شب به بیداری اختر شمرد

зи савдоу андешаи хобаши набард

ز سودا و اندیشه خوابش نبرد

Чу овози мурғи саҳар гӯш кард

چو آواز مرغ سحر گوش کرد

Парешонеи шаб фаромӯш кард

پریشانی شب فراموش کرد

Саворони ҳамаи шаб ҳаме тохтанд

سواران همه شب همی تاختند

Саҳаргаҳи пай асб бишнохтанд

سحرگه پی اسب بشناختند

Бар он арса бар асби диданди шоҳ

بر آن عرصه بر اسب دیدند شاه

Пиёда давиданд яксар сипоҳ

پیاده دویدند یکسر سپاه

Ба хизмат ниҳоданд сар бар замин

به خدمت نهادند سر بر زمین

Чу дарё шуд аз мавҷи лашкар , замин

چو دریا شد از موج لشکر، زمین

Яке гуфташ аз дӯстони қадим

یکی گفتش از دوستان قدیم

Ки шаби ҳоҷибаш буду рӯзаши надим

که شب حاجبش بود و روزش ندیم

Раият чаҳ нзлт ниҳоданд дӯш ?

رعیت چه نزلت نهادند دوش؟

Ки моро на чашм орамид ва на гӯш

که ما را نه چشم آرمید و نه گوش

Шҳншаҳ наёраст кардани ҳадис

شهنشه نیارست کردن حدیث

Ки бар вай чаҳ омад зи хбси хабис

که بر وی چه آمد ز خبث خبیث

Ҳам оҳистаи сари баради пеши сараш

هم آهسته سر برد پیش سرش

Фурӯ гуфт пинҳон ба гӯши андараш

فرو گفت پنهان به گوش اندرش

Касами пой мурғӣ наёвард пеш

کسم پای مرغی نیاورد پیش

Вале даст хар рафт аз андоза беш

ولی دست خر رفت از اندازه بیش

Бузургон нишастанд ва хон хостанд

بزرگان نشستند و خوان خواستند

Бихӯраданд ва маҷлис биёростанд

بخوردند و مجلس بیاراستند

Чу шӯру тараб дар ниҳод омадаш

چو شور و طرب در نهاد آمدش

зи деҳқони дӯшина ёд омадаш

ز دهقان دوشینه یاد آمدش

Бифармуду ҷустанду бастанди сахт

بفرمود و جستند و بستند سخت

Ба хорӣ фиканданд дар пои тахт

به خواری فکندند در پای تخت

Сияҳи дили броҳхти шамшери тез

سیه دل برآهخت شمشیر تیز

Надонист бечораи роҳи гурез

ندانست بیچاره راه گریز

Сар ноумедӣ баровард ва гуфт

سر ناامیدی برآورد و گفت

Нишоед шаби гӯр дар хона хуфт

نشاید شب گور در خانه خفت

На танҳо миннат гуфтам эй шаҳриёр

نه تنها منت گفتم ای شهریار

Ки баргаштаи бахтӣу бади рӯзгор

که برگشته بختی و بد روزگار

Чаро хашм бар ман гирифтӣу бас ?

چرا خشم بر من گرفتی و بس؟

Миннат пеш гуфтам , ҳамаи халқи пас

منت پیش گفتم، همه خلق پس

Чу бедод кардӣ таваққуъи мадор

چو بیداد کردی توقع مدار

Ки науммат ба некӣ равад дар диёр

که نامت به نیکی رود در دیار

Вар айдун ки душворат омад сухан

ور ایدون که دشوارت آمد سخن

Дигар ҳар чаҳ душворат ояд макун

دگر هر چه دشوارت آید مکن

Туро чора аз зулм баргаштан аст

تو را چاره از ظلم برگشتن است

На бечора бегунаҳ куштан аст

نه بیچاره بی‌گنه کشتن است

Марои панҷ рӯз дигар мондаи гир

مرا پنج روز دگر مانده گیر

Ду рӯз дигар айши хуши рондаи гир

دو روز دگر عیش خوش رانده گیر

Намонад ситамкори бади рӯзгор

نماند ستمکار بد روزگار

Бимонад бар ӯ лаънати пойдор

بماند بر او لعنت پایدار

Туро нек пандаст агар бишинавӣ

تو را نیک پند است اگر بشنوی

Вагар нашнавӣ худ пушаймони шӯй

وگر نشنوی خود پشیمان شوی

Бидон кӣ сутӯда шавад подшоҳ

بدان کی ستوده شود پادشاه

Ки халқаш ситоянд дар боргоҳ ?

که خلقش ستایند در بارگاه؟

Чаҳ суди офарин бар сари анҷуман

چه سود آفرین بر سر انجمن

Пас чархаи нафрини кунони перзан ?

پس چرخه نفرین کنان پیرزن؟

Ҳаме гуфту шамшери болои сар

همی گفت و شمشیر بالای سر

Сипар карда ҷони пеши тири қадар

سپر کرده جان پیش تیر قدر

Набинӣ ки чун корд бар сар буд

نبینی که چون کارد بر سر بود

Қаламро забонаши равонтар буд

قلم را زبانش روان تر بود

Шаҳ аз мастӣ ғифлат омад ба ҳуш

شه از مستی غفلت آمد به هوش

Ба гӯшаш фурӯ гуфт фаррухи сурӯш

به گوشش فرو گفت فرخ سروش

Каз ин пери даст уқубат бидор

کز این پیر دست عقوبت بدار

Яке куштаи гир аз ҳазорон ҳазор

یکی کشته گیر از هزاران هزار

Замонии сари андар гиребон бимонад

زمانی سر اندر گریبان بماند

Пас он гуҳ ба афви остини брФшонд

پس آن گه به عفو آستین برفشاند

Ба дастони худ банд аз ӯ барграфт

به دستان خود بند از او برگرفت

Сарашро бабўсед ва дар бар гирифт

سرش را ببوسید و در بر گرفت

Бузургяш бахшеду фармондиҳӣ

بزرگیش بخشید و فرماندهی

зи шохи умедаши баромад баӣ

ز شاخ امیدش برآمد بهی

Ба гетӣ ҳикоят шуд ин достон

به گیتی حکایت شد این داستان

Равад некбахт аз паии расатон

رود نیکبخت از پی راستان

Биомузӣ аз оқилони ҳасани хуй

بیاموزی از عاقلان حسن خوی

На чандон ки аз ғофили айби ҷӯй

نه چندان که از غافل عیب جوی

зи душмани шинави сирати худ ки дӯст

ز دشمن شنو سیرت خود که دوست

Ҳронч аз ту ояд ба чашмаш накӯаст

هرآنچ از تو آید به چشمش نکوست

Ваболаст додан ба ранҷури қанд

وبال است دادن به رنجور قند

Ки доруии талхаш буд сӯдманд

که داروی تلخش بود سودمند

Турш рӯй беҳтар кунад сарзаниш

ترش روی بهتر کند سرزنش

Ки ёрони хуши табъи ширини маниш

که یاران خوش طبع شیرین منش

Аз ин ба насиҳат нагӯяд каст

از این به نصیحت نگوید کست

Агар оқилии як ишорати баст

اگر عاقلی یک اشارت بست