Фақиҳии куҳани ҷомаи тангдаст

فقیهی کهن جامهٔ تنگدست

Дар айвони қозӣ ба саф бар нишаст

در ایوان قاضی به صف بر نشست

Нигаҳ кард қозӣ дар ӯ тези тез

نگه کرد قاضی در او تیز تیز

Муъарриф гирифт остинаш ки хез

معرف گرفت آستینش که خیز

Ндонӣ ки бартари мақом ту нест

ندانی که برتر مقام تو نیست

Фурӯтар нишин , ё бирав , ё боист

فروتر نشین، یا برو، یا بایست

На ҳар кас сазовор бошад ба садр

نه هر کس سزاوار باشد به صدر

Каромат ба ҷоҳасту манзил ба қадар

کرامت به جاه است و منزل به قدر

Дигар раҳ чаҳ ҳоҷат бибинад каст ?

دگر ره چه حاجت ببیند کست؟

Ҳамин шармсории уқубати баст

همین شرمساری عقوبت بست

Ба иззат ҳар он ков фурӯтар нишаст

به عزت هر آن کاو فروتر نشست

Ба хорӣ науфтад зи боло ба паст

به خواری نیفتد ز بالا به پست

Ба ҷои бузургон далерӣ макун

به جای بزرگان دلیری مکن

Чу сари панҷа ?ут нест ширӣ макун

چو سر پنجه‌ات نیست شیری مکن

Чу дид он хирадманди дарвеши ранг

چو دید آن خردمند درویش رنگ

Ки бинишаст ва бархест бахташ ба ҷанг

که بنشست و برخاست بختش به جنگ

Чу оташ баровард бечораи дӯд

چو آتش برآورد بیچاره دود

Фурӯтар нишаст аз мақомӣ ки буд

فروتر نشست از مقامی که بود

Фақиҳони тариқ ҷадал сохтанд

فقیهان طریق جدل ساختند

Ламу ло аслм дарандохтанд

لَم و لا اُسَلّم درانداختند

Кушоданд бар ҳам дар фитнаи боз

گشادند بر هم در فتنه باز

Ба ло ва нъм карда гардани дароз

به لا و نَعَم کرده گردن دراز

Ту гуфтӣ хурӯсони шотир ба ҷанг

تو گفتی خروسان شاطر به جنگ

Фитоданд дар ҳам ба минқору чанг

فتادند در هم به منقار و چنگ

Яке бе худ аз хашмнокӣ чу маст

یکی بی خود از خشمناکی چو مست

Яке бар замин мезанад ҳар ду даст

یکی بر زمین می‌زند هر دو دست

Фитоданд дар уқдаи печи печ

فتادند در عقدهٔ پیچ پیچ

Ки дар ҳали он раҳ набурданд ҳеҷ

که در حل آن ره نبردند هیچ

Куҳани ҷома дар сафи охиртарин

کهن جامه در صف آخرترین

Ба ғурраш дар омад чу шери ърин

به غرش در آمد چو شیر عرین

Бигуфт эй снодиди шаръи расӯл

بگفت ای صنادید شرع رسول

Ба иблоғи танзилу фиқҳу усӯл

به ابلاغ تنزیل و فقه و اصول

Далоили қавӣ бояду маънавӣ

دلایل قوی باید و معنوی

На рагҳои гардан ба ҳуҷҷати қавӣ

نه رگهای گردن به حجت قوی

Маро низ чавгон лаъибасту гӯй

مرا نیز چوگان لعب است و گوی

Бигуфтанд агар нек доне бигӯӣ

بگفتند اگر نیک دانی بگوی

Ба калаки фасоҳат беоне ки дошт

به کلک فصاحت بیانی که داشت

Ба дилҳо чу нақши нигин бар нигошт

به دلها چو نقش نگین بر نگاشت

Сар аз кӯии сӯрат ба маънӣ кашид

سر از کوی صورت به معنی کشید

Қалам бар сари ҳарф даъвӣ кашид

قلم بر سر حرف دعوی کشید

БгФтндш аз ҳар канори офарин

بگفتندش از هر کنار آفرین

Ки бар ақлу табъати ҳазор офарин

که بر عقل و طبعت هزار آفرین

Саманди сухан то ба ҷое баранд

سمند سخن تا به جایی براند

Ки қозӣ чу хар дар вҳл боз монад

که قاضی چو خر در وَحَل باز ماند

Бурун омад аз тоқу дастори хеш

برون آمد از طاق و دستار خویش

Ба икром ва лутфаш фиристод пеш

به اکرام و لطفش فرستاد پیش

Ки ҳайҳоти қадар ту нашнохтам

که هیهات قدر تو نشناختم

Ба шукри қудумати нпрдохтм

به شکر قدومت نپرداختم

Дареғ оядам бо чунин моя Эй

دریغ آیدم با چنین مایه‌ای

Ки байнами туро дар чунин поя Эй

که بینم تو را در چنین پایه‌ای

Муъарриф ба дилдорӣ омад буриш

معرف به دلداری آمد برش

Ки дастори қозӣ наад бар сараш

که دستار قاضی نهد بر سرش

Ба дасту забон манъ кардаш ки давр

به دست و زبان منع کردش که دور

Манеҳ бар серуми пойбанди ғурур

منه بر سرم پایبند غرور

Ки фардо шавад бар куҳани мизрон

که فردا شود بر کهن مِیزَران

Ба дастори панҷаи газам , сари гарон

به دستارِ پَنجَه گَزَم، سر گران

Чу мавлоам хонанду садри кабӣр

چو مولام خوانند و صدر کبیر

Намоянди мардум ба чашмами ҳақир

نمایند مردم به چشمم حقیر

Тафовут кунад ҳаргизи оби зулол

تفاوت کند هرگز آب زلال

Гараш кӯзаи заррин буд ё суфол ?

گرش کوزه زرین بود یا سفال؟

Хирад бояд андари сари марду мағз

خرد باید اندر سر مرد و مغز

Набояд маро чун ту дастори нағз

نباید مرا چون تو دستار نغز

Кас аз србзргӣ набошад ба чиз

کس از سربزرگی نباشد به چیز

Каду србзргаст ва бемағз низ

کدو سربزرگ است و بی مغز نیز

Мефароз гардан ба дастору риш

میفراز گردن به دستار و ریش

Ки дастори пунбаи сету сблти ҳашиш

که دستار پنبه‌ست و سبلت حشیش

Ба сӯрати касоне ки мардуми вшнд

به صورت کسانی که مردم وشند

Чу сӯрати ҳамон ба ки дам дар кашанд

چو صورت همان به که دم در کشند

Ба қадари ҳунари ҷуст бояд маҳал

به قدر هنر جست باید محل

Баландӣ ва наҳиссӣ макун чун Зуҳал

بلندی و نحسی مکن چون زحل

Неи бӯрёро баландӣ накӯаст

نی بوریا را بلندی نکوست

Ки хосияти нешикари худ дар ӯст

که خاصیت نیشکر خود در اوست

Бад-ӣни ақл ва ҳиммат нахонам каст

بدین عقل و همت نخوانم کست

Ва гар меравад сад ғулом аз паст

و گر می‌رود صد غلام از پست

Чаҳ хуш гуфт хрмҳраҳ эй дар гулӣ

چه خوش گفت خرمهره‌ای در گلی

Чу бардошташи пари тамаъи ҷоҳилӣ

چو برداشتش پر طمع جاهلی

Маро кас нахоҳад харидан ба ҳеҷ

مرا کس نخواهد خریدن به هیچ

Ба девонагӣ дар ҳарирам мапӣч

به دیوانگی در حریرم مپیچ

Хбздўи ҳамон қадар дорад ки ҳаст

خَبَزدو همان قدر دارد که هست

Вагар дар миён шақоӣқ нишаст

وگر در میان شقایق نشست

На манъам ба мол аз касе беҳтар аст

نه منعم به مال از کسی بهتر است

Хар ар ҷли атласи бипушад хар аст

خر ار جل اطلس بپوشد خر است

Бад-ӣни шеваи марди сухангӯии чуст

بدین شیوه مرد سخنگوی چست

Ба оби сухани кӣна аз дил бишуст

به آب سخن کینه از دل بشست

Дили озурдаро сахт бошад сухан

دل آزرده را سخت باشد سخُن

Чу хасмати биФтод сустӣ макун

چو خصمت بیفتاد سستی مکن

Чу дастат расад мағзи душман бар ор

چو دستت رسد مغز دشمن بر آر

Ки фурсат фурӯ шавед аз дили ғубор

که فرصت فرو شوید از دل غبار

Чунон монад қозӣ ба ҷавраши асир

چنان ماند قاضی به جورش اسیر

Ки гуфт ани ҳозои лиўми ъсир

که گفت اِنَّ هذا لِیَوم عَسیر

Ба дандон гузид аз таъаҷҷуби ядин

به دندان گزید از تعجب یدین

Бимонадаш дар ӯ дида чун Фрқдин

بماندش در او دیده چون فرقدین

Вази онҷои ҷавон рӯй ҳиммат битофт

وز آنجا جوان روی همت بتافت

Бурун рафту бозаши нишон кас наёфт

برون رفت و بازش نشان کس نیافت

Ғарив аз бузургони маҷлиси бхост

غریو از بزرگان مجلس بخاست

Ки гӯйии чунин шӯхи чашм аз куҷост ?

که گویی چنین شوخ چشم از کجاست؟

Нақиб аз пеш рафт ва ҳар сӯи давид

نقیب از پیَش رفت و هر سو دوید

Ки мардии бад-ӣни наъту сӯрат ки дид ?

که مردی بدین نعت و صورت که دید؟

Яке гуфт аз ин навъи ширини нафас

یکی گفت از این نوع شیرین نفس

Дар ин шаҳр саъдӣ шиносему бас

در این شهر سعدی شناسیم و بس

Бар он сад ҳазор офарин кин бигуфт

بر آن صد هزار آفرین کاین بگفت

Ҳақи талхи байн то чаҳ ширин бигуфт

حق تلخ بین تا چه شیرین بگفت