Агар дар ҷаҳон аз ҷаҳони руста Эйаст ,
اگر در جهان از جهان رستهای است،
Дар аз халқ бар хештани баста Эй аст
در از خلقْ بر خویشتن بستهای است
Кас аз дасти ҷавр забонҳо нараст
کس از دست جور زبانها نرست
Агар худнамойаст вагар ҳақи параст
اگر خودنمای است و گر حقپرست
Агар брпрӣ чун малики зи осмон
اگر بر پری چون ملک به آسمان
Ба доман дар оўиздти бадгумон
ز دامن در آویزدت بدگمان
Ба кӯшиши тавон диҷларо пеши баст
به کوشش توان دجله را پیش بست
Нишоед забони бидонадяши баст
نشاید زبان بداندیش بست
Фаро ҳам нишинанд трдомнон
فراهم نشینند تَردامنان
Ки ин зуҳд хушкаст ва он доми нон
که این زهدِ خشک است و آن دامِ نان
Ту рӯй аз парастидан ҳақ мапӣч
تو روی از پرستیدن حق مپیچ
Бҳл то нагиранд хилқат ба ҳеҷ
بِهِل تا نگیرند خَلقَت به هیچ
Чу розӣ шуд аз бандаи яздони пок
چو راضی شد از بنده یزدان پاک
Гар инҳо нигараданд розӣ чаҳ бок ?
گر اینها نگردند راضی چه باک؟
Бади андеши халқ аз ҳақ огоҳ нест
بد اندیشِ خلق از حق آگاه نیست
зи ғавғои халқаш ба ҳақ роҳ нест
ز غوغای خلقش به حق راه نیست
Аз он раҳ ба ҷое наёварда анд
از آن ره به جایی نیاوردهاند
Ки аввали қадами пай ғалат карда анд
که اول قدمْ پیْ غلط کردهاند
Ду кас бар ҳадисӣ гуморанд гӯш
دو کس بر حدیثی گمارند گوش
Аз ин то бидон , зи аҳриман то сурӯш
از این تا بِدان، ز اهرمن تا سروش
Яке панд гирад дигар нописанд
یکی پند گیرد دگر ناپسند
Напардозад аз ҳрФгирӣ ба панд
نپردازد از حرفگیری به پند
Фурӯи монда дар кунҷи торики ҷой
فرو مانده در کنج تاریک جای
Чаҳ дарёбад аз ҷом гетӣ намой ?
چه دریابد از جام گیتی نمای؟
Мапиндор агар шер вагар рӯбаҳӣ
مپندار اگر شیر و گر روبهی
Каз ӣнон ба мардӣу ҳиялати раҳе
کز اینان به مردی و حیلت رهی
Агар кунҷ хилват гузинад касе
اگر کنج خلوت گزیند کسی
Ки пурвой суҳбат надорад басӣ
که پروای صحبت ندارد بسی
Мазаммат кунандаш ки зарқасту рию
مذمت کنندش که زرق است و ریو
зи мардуми чунон май гурезад ки дев
ز مردم چنان می گریزد که دیو
Вагар ханда рӯйасту омизгор
وگر خنده روی است و آمیزگار
Афифаш ндонанду парҳезгор
عفیفش ندانند و پرهیزگار
Ғаниро ба ғайбат бикованд пӯст
غنی را به غیبت بکاوند پوست
Ки фиръавн агар ҳаст дар олам ӯст
که فرعون اگر هست در عالم اوست
Вагар бенавои бгрид ба сӯз
وگر بینوایی بگرید به سوز
Нигуни бахти хўонндшу тираи рӯз
نگون بخت خوانندش و تیرهروز
Вагар Комронӣ дар ояд зи пой
وگر کامرانی در آید ز پای
Ғанимат шуморанду фазли худоӣ
غنیمت شمارند و فضل خدای
Ки то чанд аз ин ҷоҳу гардани кашӣ ?
که تا چند از این جاه و گردن کشی؟
Хуширо буд дар қафои нохушӣ
خوشی را بود در قفا ناخوشی
Вагар тангдастии тнки моя Эй
و گر تنگدستی تنک مایهای
Саодат баландаш кунад поя Эй
سعادت بلندش کند پایهای
Бхоиндш аз кӣнаи дандон ба заҳр
بخایندش از کینه دندان به زهر
Ки дун парвараст ин фурӯмояи даҳр
که دونپرور است این فرومایه دهر
Чу бенанди корӣ ба дастат дар аст
چو بینند کاری به دستت در است
Ҳарисат шуморанду дунёи параст
حریصت شمارند و دنیاپرست
Вагар даст ҳиммат бидорӣ зи кор
وگر دست همت بداری ز کار
Гадои пешаи хўонндту пухтаи хор
گدا پیشه خوانندت و پختهخوار
Агар нотиқии табли пари ёва Эй
اگر ناطقی، طبل پر یاوهای
Вагар хомшии нақши грмоўаҳ Эй
وگر خامشی، نقش گرماوهای
Таҳаммули кунонро нахонанд мард
تحملکنان را نخوانند مرد
Ки бечора аз бими сари брнкрд
که بیچاره از بیم سر برنکرد
Вагар дар сараши ҳавл ва мардонагӣ аст
وگر در سرش هول و مردانگی است
Гурезанд аз ӯ кин чаҳ девонагӣаст ? !
گریزند از او کاین چه دیوانگی است؟!
Тънт кунандашгар андак хурӣ аст
تعنت کنندش گر اندک خوری است
Ки молаши магари рӯзӣ дайгарӣ аст
که مالش مگر روزی دیگری است
Вагар нағз ва покиза бошад хӯриш
وگر نغز و پاکیزه باشد خورش
Шикам банда хонанду тани парвариш
شکم بنده خوانند و تن پرورش
Вагар бе такаллуфи зайди молдор
وگر بیتکلف زید مالدار
Ки зинат бар аҳл тамизаст ор
که زینت بر اهل تمیز است عار
Забон дар ниҳандаш ба аизо чу теғ
زبان در نهندش به ایذا چو تیغ
Ки бадбахт зар дорад аз худ дареғ
که بدبخت زر دارد از خود دریغ
Вагар коху айвон мунаққаш кунад
و گر کاخ و ایوان منقش کند
Тани хешро кисватӣ хуш кунад
تن خویش را کسوتی خوش کند
Ба ҷон ояд аз таъна бар ваии занон
به جان آید از طعنه بر وی زنان
Ки худро биёрост ҳамчун занон
که خود را بیاراست همچون زنان
Агар порсое саёҳат накард
اگر پارسایی سیاحت نکرد
Сафар кардагонаш нахонанд мард
سفر کردگانش نخوانند مرد
Ки норафтаи беруни зи оғӯши зан
که نارفته بیرون ز آغوش زن
Кадомаш ҳунар бошаду ройу фан ?
کدامش هنر باشد و رای و فن؟
Ҷаҳондидаро ҳам бадаранд пӯст
جهاندیده را هم بِدَرَّند پوست
Ки саргаштаи бахт баргашта ӯст
که سرگشتهٔ بختبرگشته اوست
Гараш ҳазз аз иқбол будӣу баҳр
گرش حَظ از اقبال بودی و بهر
Замонаи нрондии зи шаҳраш ба шаҳр
زمانه نراندی ز شهرش به شهر
Ъзбро накӯҳиш кунад хурдаи байн
عزب را نکوهش کند خردهبین
Ки май ранҷад аз хуфту хезиши замин
که میرنجد از خفت و خیزش زمین
Вагар зан кунад гуяд аз дасти дил
وگر زن کند گوید از دست دل
Ба гардан дар афтод чун хар ба гул
به گردن در افتاد چون خر به گِل
На аз ҷавр мардум раҳад зишт рӯй
نه از جور مردم رهد زشت روی
На шоҳиди зи номардуми зишти гӯй
نه شاهد ز نامردم زشتگوی
Ғуломӣ ба Мисри андарами банда буд
غلامی به مصر اندرم بنده بود
Ки чашм аз ҳаё дар бар афканда буд
که چشم از حیا در بر افکنده بود
Касе гуфт : « ҳеҷ ин писари ақлу ҳуш
کسی گفت: «هیچ این پسر عقل و هوش
Надорад , бимолаш ба таълими гӯш »
ندارد، بمالش به تعلیم گوش»
Шабӣ бар задам бонг бар ваии дурушт
شبی بر زدم بانگ بر وی درشت
Ҳам ӯ гуфт : « мискин ба ҷавраш бикушт ! »
هم او گفت: «مسکین به جورش بکشت!»
?герат барканд хашми рӯзии зи ҷой
گرت برکند خشم روزی ز جای
Саросемаи хўонндту тираи рой
سراسیمه خوانندت و تیره رای
Вагар бурдборӣ кунӣ аз касе
وگر بردباری کنی از کسی
Бигӯянд ғайрат надорад басӣ
بگویند غیرت ندارد بسی
Сахиро ба андарз гӯйанд : « бас !
سخی را به اندرز گویند: «بس!
Ки фардои ду дастат буд пеш ва пас »
که فردا دو دستت بود پیش و پس»
Вагар қонеъу хештани дори гашт
وگر قانع و خویشتندار گشت
Ба тшниъи халқии гирифтори гашт
به تشنیع خلقی گرفتار گشت
Ки ҳамчун падар хоҳад ин сифлаи мард
که همچون پدر خواهد این سفله مُرد
Ки неъмат раҳо карду ҳасрати бабрад
که نعمت رها کرد و حسرت ببرد
Ки ёрад ба кунҷ саломат нишаст ?
که یارد به کنج سلامت نِشَست؟
Ки пайғамбар аз хбс эшон нараст
که پیغمبر از خبث ایشان نرست
Худоро ки монандиу анбозу ҷуфт
خدا را که مانند و انباز و جفت
Надорад , шунидӣ ки тарсо чаҳ гуфт ?
ندارد، شنیدی که تَرسا چه گفت؟
Раҳои наёбади кас аз дасти кас
رهایی نیابد کس از دست کس
Гирифторро чора сабрасту бас
گرفتار را چاره صبر است و بس