Солии Муҳамади Хоразмшоҳи раҳмаи аллоҳи алайҳ бо хто барои маслиҳатии сулҳ ихтиёр кард . Ба ҷомеъи Кошғар дар омадам , писарӣ дидам наҳвӣ ба ғояти эътидолу ниҳояти ҷамоли чунон ки дар амсол ӯ гӯйанд :
سالی محمد خوارزمشاه رحمة الله علیه با خَتا برای مصلحتی صلح اختیار کرد. به جامع کاشغَر در آمدم، پسری دیدم نحوی به غایتِ اعتدال و نهایتِ جمال، چنان که در امثال او گویند:
Муаллимати ҳамаи шухӣу дилбарии омухт
مُعَلّمت همه شوخی و دلبری آموخت
Ҷафоу нозу итобу ситамгарии омухт
جفا و ناز و عِتاب و ستمگری آموخت
Ман одамӣ ба чунин шаклу хуйу қаду равиш
من آدمی به چنین شکل و خوی و قَدّ و روش
Надидаам магари ин шева аз парии омухт
ندیدهام مگر این شیوه از پری آموخت
Муқаддамаи наҳви Замахшарӣ дар даст дошт ва ҳаме хонд : зарби зайди ъмрўоу кони алмтъдии ъмрўо . Гуфтам : эй писар , хоразму хто сулҳ карданду зайду Амрро ҳамчунон хусумат боқӣаст ? бихандед ва муваллидам пурсед , гуфтам : хоки Широз . Гуфт : аз суханони саъдӣ чаҳ дорӣ ? гуфтам :
مقدمهی نحو زمخشری در دست داشت و همی خواند: ضَرَبَ زیدٌ عمرواً و کان المتعدّي عمرواً. گفتم: ای پسر، خوارزم و خَتا صلح کردند و زید و عمرو را همچنان خصومت باقیست؟ بخندید و مولدم پرسید، گفتم: خاک شیراز. گفت: از سخنان سعدی چه داری؟ گفتم:
Билети бнҳўии исўли мғозбо
بُلیتُ بِنَحويٍّ یَصولُ مُغاضِباً
Алӣ казед фии муқобилаи алъмрў
عَلَيَّ کَزِیدٍ فیٖ مُقابَلَةِ العَمرو
Алии ҷири зайли лӣси ирФъи раъса
عَلیٰ جَرِّ ذَیلٍ لَیسَ یَرفَعُ رَأسَهُ
Ва ҳилли истқими алрФъи ман омили алҷр
وَ هَل یَستَقیمُ الَّرفعُ مِن عامِلِ الجَرِّ
Лухтӣ ба андеша фурӯ рафт ва гуфт : ғолиби ашъор ӯ дар ин замин ба забон порсӣаст , агар бигӯе ба фаҳм наздиктар бошад . Кулами анноси алии қадари ъқўлҳм . Гуфтам :
لَختی به اندیشه فرو رفت و گفت: غالب اشعار او در این زمین به زبان پارسیست، اگر بگویی به فهم نزدیکتر باشد؛ کَلِّمِ الناسَ عَلی قَدرِ عُقولِهِم. گفتم:
Табъи туро то ҳавас наҳв кард
طبع تو را تا هوس نحو کرد
Сӯрати сабр аз дили мо маҳв кард
صورت صبر از دل ما محو کرد
эй дили ушшоқ ба доми ту сайд
ای دل عُشّاق به دام تو صید
Мо ба ту машғӯл ва ту бо Амру зайд
ما به تو مشغول و تو با عَمْرو و زِید؟
Бомдодон ки азми сафар мусаммам шуд , гуфта будандаш ки фалон саъдӣаст . Давон омад ва тлтФ кард ва таъассуф хӯрд ки чандини муддат чаро нагуфтӣ манам то шукри қудуми бузургонро миён ба хизмати ббстмӣ . Гуфтам :
بامدادان که عزم سفر مُصمَّم شد، گفته بودندش که فلان، سعدیست. دوان آمد و تَلطُّف کرد و تأسّف خورد که چندین مدت چرا نگفتی منم؟ تا شُکرِ قُدومِ بزرگان را میانْ به خدمت ببستمی؛ گفتم:
Бо вуҷӯдати зи ман овоз наёяд ки манам
با وجودت ز من آواز نیاید که منم
Гуфто чаҳ шавадгар дар ин хитта чанде бросоиӣ то ба хизмат мстФид гирдем . Гуфтам натавонам ба ҳукми ин ҳикоят :
گفتا چه شود گر در این خِطِّه چندی برآسایی تا به خدمت مُستفید گردیم؟ گفتم نتوانم به حُکم این حکایت:
Бузургӣ дидам андари кӯҳсорӣ
بزرگی دیدم اندر کوهساری
Қаноат карда аз дунё ба ғорӣ
قناعت کرده از دنیا به غاری
Чаро гуфтам ба шаҳри андари ниёе
چرا گفتم به شهر اندر نیایی؟
Ки бории бандӣ аз дили бргшоиӣ
که باری بندی از دل برگشایی
Бигуфт онҷо прирўён нағзанд
بگفت آنجا پریرویانِ نَغْزند
Чу гул бисёр шуд пелон билағзанд
چو گِل بسیار شد پیلان بلغزند
Ин бигуфтаму бӯса бар сар ва рӯй якдигари додем ва видоъ кардем .
این بگفتم و بوسه بر سر و روی یکدیگر دادیم و وداع کردیم.
Бӯса додан ба рӯй дӯст чаҳ суд
بوسه دادن به روی دوست چه سود
Ҳам дар ин лаҳзаи карданаши бадрӯд
هم در این لحظه کردنش بدرود؟
Себи гӯйии видоъ бустон кард
سیب گویی وداعِ بُستان کرد
Рӯй аз ин нимаи сурху зони сӯи зард
روی از این نیمه سرخ و زآن سو زرد
Ани лами уммати явми алўдоъи тأсФо
إِنْ لَم أَمُتْ یَومَ الوَداعِ تَأسُّفاً
Лои тҳсбўнии фии алмўдаҳи мнсФо
لا تَحسَبوني في المَوَدَّةِ مُنصِفاً