Маълум шуд ки хусрави одили доми давлатаи қобил тарбиятасту мустаъиди насиҳат .

معلوم شد که خسرو عادل دام دولته قابل تربیت است و مستعد نصیحت.

Бидон ки молики раиятроу соҳиби малику давлатро лозимаст аз сирати мулӯк чанде донистан ва дар муҳимоти кор бастан , талаби никномӣу умеди неки саранҷомиро .

بدان که مالک رعیت را و صاحب ملک و دولت را لازم است از سیرت ملوک چندی دانستن و در مهمّات کار بستن، طلب نیکنامی و امید نیک سرانجامی را.

Аввали онкии ибтидои корҳо ба номи худоӣ таъолӣ кунад ,у ёрӣ аз ӯ хоҳад ,у сухан андешӣда гуяд ,у сари дил бо ҳар кас дар миён наниҳад ,у тавозуъ пеша гирад , ва рӯй аз сухани арбоб муҳимот нигараданд ,у раият бар худ ниёзорад ,у қатъи дуздону қисоси хӯнён ба шафоати Фрўнгзорд , ва бо хасми қавӣ дар напечад , ва бар заъифи ситамкорӣ раво надорад . Аввали насиҳати наздикон ва пас онгоҳи маломати даврон . Зулми сариҳ аз гуноҳи хосгёни тан заданасту омёнро гардан задан . Ҳокимон бар мисол саранду раият бар мисоли бадану нодон сиррӣ бошад ки бадани худро ба дандони худ пора кунад . Ва бояд ки мардуми хирадманди пурвирд ,у хидматкорони қадимро ҳақ Фромш накунад ,у осори бузургони пеш маҳв нигараданд , ва бо дунон ва беҳунарон нанишинаду ғами ҳол аз он бештар хӯрд ки аз он сол . Омилӣ ки барои подшоҳи тавфир аз моли раият ангезад хатост ки подшоҳ бар раият аз он муҳтоҷ тараст ки раият ба подшоҳ , ки раият агар подшоҳ нест ва агар ҳаст ҳамон раиятасту подшоҳ бе вуҷӯди раият мутасаввир намешавад . Гуфтори перон ҷаҳондида башнавад , ва бар атфолу занон ва зердастон бибахшоед ,у бозаргонону мусофиронро нигоҳ дорад , ва зиён задагонро дастгирӣ кунанд ,у мардуми бадро ниёбати надиҳад ки дуои бади бадв танҳо накунанд ,у сухани соҳиб ғараз нашунӯд ва то ба ғӯр гуноҳ нарасад уқубат раво надорад , ва ба панҷ рӯзаи муҳлати дунё мағрур нашавад .

اول آنکه ابتدای کارها به نام خدای تعالی کند، و یاری از او خواهد، و سخن اندیشیده گوید، و سرّ دل با هر کس در میان ننهد، و تواضع پیشه گیرد، و روی از سخن ارباب مهمّات نگرداند، و رعیّت بر خود نیازارد، و قطع دزدان و قصاص خونیان به شفاعت فرونگذارد، و با خصم قوی در نپیچد، و بر ضعیف ستمکاری روا ندارد. اول نصیحت نزدیکان و پس آنگاه ملامت دوران. ظلم صریح از گناه خاصگیان تن زدن است و عامیان را گردن زدن. حاکمان بر مثال سرند و رعیّت بر مثال بدن و نادان سری باشد که بدن خود را به دندان خود پاره کند. و باید که مردم خردمند پرورد، و خدمتکاران قدیم را حق فرامش نکند، و آثار بزرگان پیش محو نگرداند، و با دونان و بی‌هنران ننشیند و غم حال از آن بیشتر خورد که از آن سال. عاملی که برای پادشاه توفیر از مال رعیت انگیزد خطاست که پادشاه بر رعیت از آن محتاج‌تر است که رعیت به پادشاه، که رعیت اگر پادشاه نیست و اگر هست همان رعیت است و پادشاه بی وجود رعیت متصور نمی‌شود. گفتار پیران جهاندیده بشنود، و بر اطفال و زنان و زیردستان ببخشاید، و بازرگانان و مسافران را نگاه دارد، و زیان‌زدگان را دستگیری کنند، و مردم بد را نیابت ندهد که دعای بد بدو تنها نکنند، و سخن صاحب غرض نشنود و تا به غور گناه نرسد عقوبت روا ندارد، و به پنج روزه مهلت دنیا مغرور نشود.

Мисли ҳоким бо раият мисли чӯпонаст бо гила , агар гила нигаҳ надорад , музди чӯпонӣ ҳаром месетанд . Ва ҳикояти подшоҳони пешин бисёр мехонд то аз сирати некон хайр омӯзад ва аз оқибат бидон ибрат гирад , ва дар ҳоли гузаштагон назар кунаду мардуми нои озмударо эътимод накунад ,у кори бузург ба хирадон нафармоеду ҳайбати худро нигоҳ дорад ,у масхарау мутрибу бозигару амсоли инҳоро ҳама вақте ба худ роҳи надиҳад , ва нараду шатранҷу дигари млоҳӣ одат накунад , ва ба тиру камону гӯй задан ва ба сайд бисёр наравад , ва дар дафъ бидон таъхир накунад , ва бо дӯсту душман некуӣ кунад ки дӯстонро муҳаббати биафзояду душманонро адоват кам шавад , ва аз ғдру заҳр эмин нанишинад , ва аз камӣн ғофил набошад ,у пайваста чунон нишинад ки гӯйии душман бар дараст ки агар ногоҳ даройад носохта набошад . Ва дар зиндон ба ҳар вақте назар фармоеду куштании бикашаду раҳо карданӣ раҳо кунад ,у гуноҳи кучакро ба қадари он молаш диҳад ва бегуноҳро даст боз дорад , ва бебаргро сидқот фармоед . Ва касеро ки беҷурмӣ аз назар худ баранд ба якбор маҳрӯм нигараданд . Ва мардуми азли дида ва сахтӣ кашида боз амал фармоед ки ба ҷон бакӯшанд аз бими бенавоӣ . Ва дӯстон қавӣ дорад то душманон қавӣ нашаванд , ва бо душман қавӣ наситезад ,у ҳамаи ҳол бо дӯстон нагӯяд ки дӯстии ҳама вақте намонаду ҳамаи ранҷӣ ба душман нарасонад ки вақте дӯст гардад . Ва раият ниёзорад то ба рӯзи воқеаи майл аз ӯ ба ҷониб душман накунад . Ва дар чашми ғарибон ба ҳайбат нишинад ва бо хоҷа тоашон такаббур накунад ,у эҳтироми гузаштагону рафиқону дӯстони гузаштаи бикунад ,у аҳлу қаробати гоҳ гоҳ бинавозад , ва бо ошноён вафодорӣ кунад ,у мардуми номиро дар банд гиромӣ дораду касони муътабар дар хизмат эшон баргуморад . Худраъйу сбкбори сарвариро нишоеду давлат бар ӯ напояд . Ва подшоҳонро ҳукм заруратаст дар масолеҳи малику қозӣонро дар масолеҳи дайни вагарнаи малику дайн хароб гардад . Ва чандон ки тавонад бадӣ накунад ва агар алъёзи биллоҳ қазо рафт ва хато омад ба тадоруки он машғӯл шавад ва ба некӣ бакӯшад , ва ба эътимоди тадоруки далерӣ бар гуноҳ накунад ки ҳаргизи дуруст бо шикаста баробар набошад . Ва афв аз гуноҳ касе кунад ки дуоӣ хайр гуяд ҳамаи кас , на ӯ гуяду бас . Ва пеш аз онкӣ сухан гуяд , андеша кунад то ин сухан агар дайгарӣ гуяд бипасандад пас онгоҳ бигӯед .

مَثَل حاکم با رعیّت مَثَل چوپان است با گلّه، اگر گله نگه ندارد، مزد چوپانی حرام می ستاند. و حکایت پادشاهان پیشین بسیار می‌خواند تا از سیرت نیکان خیر آموزد و از عاقبت بدان عبرت گیرد، و در حال گذشتگان نظر کند و مردم نا آزموده را اعتماد نکند، و کار بزرگ به خردان نفرماید و هیبت خود را نگاه دارد، و مسخره و مطرب و بازیگر و امثال اینها را همه وقتی به خود راه ندهد، و نرد و شطرنج و دیگر ملاهی عادت نکند، و به تیر و کمان و گوی زدن و به صید بسیار نرود، و در دفع بدان تأخیر نکند، و با دوست و دشمن نیکویی کند که دوستان را محبت بیفزاید و دشمنان را عداوت کم شود، و از غدر و زهر ایمن ننشیند، و از کمین غافل نباشد، و پیوسته چنان نشیند که گویی دشمن بر در است که اگر ناگاه درآید ناساخته نباشد. و در زندان به هر وقتی نظر فرماید و کشتنی بکشد و رها کردنی رها کند، و گناه کوچک را به قدر آن مالش دهد و بی‌گناه را دست باز دارد، و بی‌برگ را صدقات فرماید. و کسی را که بی‌جرمی از نظر خود براند به یکبار محروم نگرداند. و مردم عزل دیده و سختی کشیده باز عمل فرماید که به جان بکوشند از بیم بینوایی. و دوستان قوی دارد تا دشمنان قوی نشوند، و با دشمن قوی نستیزد، و همه حال با دوستان نگوید که دوستی همه وقتی نماند و همه رنجی به دشمن نرساند که وقتی دوست گردد. و رعیت نیازارد تا به روز واقعه میل از او به جانب دشمن نکند. و در چشم غریبان به هیبت نشیند و با خواجه‌تاشان تکبر نکند، و احترام گذشتگان و رفیقان و دوستان گذشته بکند، و اهل و قرابت گاه‌گاه بنوازد، و با آشنایان وفاداری کند، و مردم نامی را در بند گرامی دارد و کسان معتبر در خدمت ایشان برگمارد. خودرأی و سبکبار سروری را نشاید و دولت بر او نپاید. و پادشاهان را حکم ضرورت است در مصالح ملک و قاضیان را در مصالح دین وگرنه ملک و دین خراب گردد. و چندان که تواند بدی نکند و اگر العیاذ بالله قضا رفت و خطا آمد به تدارک آن مشغول شود و به نیکی بکوشد، و به اعتماد تدارک دلیری بر گناه نکند که هرگز درست با شکسته برابر نباشد. و عفو از گناه کسی کند که دعای خیر گوید همه کس، نه او گوید و بس. و پیش از آنکه سخن گوید، اندیشه کند تا این سخن اگر دیگری گوید بپسندد پس آنگاه بگوید.

Бдгўии мардум ба дӯстӣ нагирад ки бо ваии ҳамон мъомлт кунад ки бо дигарон кард . То дафъи душманон ба мол ва мудоро мешавад , ҷон дар хатар наниҳад ки ба ҳазимати пушт додан ба аз онкӣ бо шамшери мушт задан . Андозаи корҳо нигоҳ дораду дасти саховат кушода дорад . Сари ҷумлаи пандҳо онаст ки ончӣ даст диҳад бидиҳад .

بدگوی مردم به دوستی نگیرد که با وی همان معاملت کند که با دیگران کرد. تا دفع دشمنان به مال و مدارا می‌شود، جان در خطر ننهد که به هزیمت پشت دادن به از آنکه با شمشیر مشت زدن. اندازۀ کارها نگاه دارد و دست سخاوت گشاده دارد. سر جمله پندها آن است که آنچه دست دهد بدهد.

Авқоти азизи худро мўзъ кунад баъзе ба тадбири млкдорӣу масолеҳи дунявӣ , ва баъзе ба лаззоту хоб ,у қисматӣ ба тоъоту муноҷот бо ҳақ - хусӯс дар вақти саҳаргоҳ ба андарун софӣ бошад -у ният хайр кунад ва аз ҳақи таъолии мадади тавфиқ хайр хоҳад ,у андаруни худ бо ҳақу халқ рост гирданд , ва хоб накунанд то ҳисоби нафас худ накунад ки он рӯз аз ӯ чаҳ содир шудааст то агар некӣ накарда бошад тавба кунад ва пушаймон шавад ,у нафаси худро сарзаниш кунад , ва бар худ ғароматӣ наад ба хилофи он ки карда бошад , ва ба некӣ бакӯшад .

اوقات عزیز خود را موّزع کند بعضی به تدبیر ملکداری و مصالح دنیوی، و بعضی به لذّات و خواب، و قسمتی به طاعات و مناجات با حق - خصوص در وقت سحرگاه به اندرون صافی باشد- و نیّت خیر کند و از حق تعالی مدد توفیق خیر خواهد، و اندرون خود با حق و خلق راست گرداند، و خواب نکنند تا حساب نفس خود نکند که آن روز از او چه صادر شده است تا اگر نیکی نکرده باشد توبه کند و پشیمان شود، و نفس خود را سرزنش کند، و بر خود غرامتی نهد به خلاف آن که کرده باشد، و به نیکی بکوشد.

Ва андозаи корҳо нигоҳ дорад , никмрдӣ кунад на чандон ки бидон чира гирданд , ва бахшандагӣ кунад на чандон ки дастгоҳ заъиф шавад , хазина нигоҳ дорад на чандон ки ҳошиту лашкарӣ сахтӣ баранд , хашм гирад на чандон ки мардум аз он мутанаффир шаванд , ва бозӣ кунад на чандон ки ҳайбаташ баравад . Ҷое ки равад қӯт аз худоӣ таъолӣ хоҳад ва ба зӯри худ кифоят накунад . ӯҳдаи млкдории корӣ азимаст бедору ҳушёр бояд бӯдан ва ба лаҳву тараби машғӯл бӯдани ҳама вақте нишоед .

و اندازۀ کارها نگاه دارد، نیکمردی کند نه چندان که بدان چیره گردند، و بخشندگی کند نه چندان که دستگاه ضعیف شود، خزینه نگاه دارد نه چندان که حاشیت و لشکری سختی برند، خشم گیرد نه چندان که مردم از آن متنفر شوند، و بازی کند نه چندان که هیبتش برود. جایی که رود قوّت از خدای تعالی خواهد و به زور خود کفایت نکند. عهدۀ ملکداری کاری عظیم است بیدار و هشیار باید بودن و به لهو و طرب مشغول بودن همه وقتی نشاید.

Чандини насиҳат саъдӣ башнавад ва дар муҳимоти кори бандад ва чун мунтафаъ шавад дуои хайр дареғ надораду дасти саховат кушода дорад .

چندین نصیحت سعدی بشنود و در مهمات کار بندد و چون منتفع شود دعای خیر دریغ ندارد و دست سخاوت گشاده دارد.