з ибрат гӯямат таъбир боҳар

ز عبرت گویمت تعبیر باهر

зи ҳоли халқи бинӣ ҳар чаҳ зоҳир

ز حال خلق بینی هر چه ظاهر

зи хайру шар ва аз иқболу накбат

ز خیر و شر و از اقبال و نکبت

Бар он бошад туро ҳамвора ибрат

بر آن باشد تو را همواره عبرت

Бамурдам ҳар чаҳ шуд ҷории бадунё

بمردم هر چه شد جاری بدنیا

Бар эшон мунтақил гардад бъқбӣ

بر ایشان منتقل گردد بعقبی

Чу баргашти умӯру ҳоли халқон

چو برگشت امور و حال خلقان

Басӯи ӯст дар пайдоу пинҳон

بسوی اوست در پیدا و پنهان

Шавад равшан бар ӯ ҳоли авоқиб

شود روشن بر او حال عواقب

зи осорӣ ки бинад дар маротиб

ز آثاری که بیند در مراتب

Шиносад ҳар чаҳ аз вай дар ниҳон буд

شناسد هر چه از وی در نهان بود

Қиём ӯ бар он воҷиби тавон буд

قیام او بر آن واجب توان بود

Убӯр аз зоҳири хилқати брؤит

عبور از ظاهر خلقت برؤیت

Намояд бар ҳаким аз рӯй ҳикмат

نماید بر حکیم از روی حکمت

зи осори вуҷӯду зоҳири он

ز آثار وجود و ظاهر آن

Басӯии ботини баси қоҳири он

بسوی باطن بس قاهر آن

Ба бинад то дар ашёъи ваҷҳоташ

به بیند تا در اشیاء وجهاتش

Зуҳӯри ҳақу осору сафоташ

ظهور حق و آثار و صفاتش

Заҳри чизе ки бинад дар хилоиқ

زهر چیزی که بیند در خلایق

Кунад ибрати магари марди ҳақоиқ

کند عبرت مگر مرد حقایق

Агар ҷунбад зи бодии пркоҳӣ

اگر جنبد ز بادی پرکاهی

зи ибрати сӯй ӯ дорад нигоҳӣ

ز عبرت سوی او دارد نگاهی

Дарахт аз боди сабзу борвари гашт

درخت از باد سبز و بارور گشت

Ҷидор аз ҷунбиш ӯ бихбри гашт

جدار از جنبش او بیخبر گشت

Бҷоӣии боди абр ва бориш оварад

بجائی باد ابر و بارش آورد

Бҷоӣии баҳри хушкӣ ҷунбишӣ кард

بجائی بهر خشکی جنبشی کرد

Зуӣ ҳар шохи хушкӣ хушктар шуд

زوی هر شاخ خشکی خشکتر شد

Дарахти сабз ватар з ӯ борвар шуд

درخت سبز و تر ز او بارور شد

Ту ибрати гир аз бодии дамодам

تو عبرت‌گیر از بادی دمادم

Ки аз вай чун шуд ин афзӯн ва он кам

که از وی چون شد این افزون و آن کم

Чаро ёбад яке зи анфоси раҳмон

چرا یابد یکی ز انفاس رحمان

Камолӣ ваон дигар як заъфу нуқсон

کمالی وان دگر یک ضعف و نقصان

Яке аз файзи раҳмонӣ шқӣ шуд

یکی از فیض رحمانی شقی شد

Яке раҳмати насиб ва муттақе шуд

یکی رحمت نصیب و متقی شد

Самарҳоро назарҳо кун дар шаҷарҳо

ثمرها را نظرها کن در شجرها

Чу осори муассир дар асарҳо

چو آثار مؤثر در اثرها

Куҷо буд ин самарҳо дар коммун буд

کجا بود این ثمرها در کمون بود

Ки зоҳир шуд набад ё буд чун буд

که ظاهر شد نبد یا بود چون بود

Ниҳони бад дар миёни об ё хок

نهان بد در میان آب یا خاک

Ва ё омад зи боғстони афлок

و یا آمد ز باغستان افلاک

Руз аз ҳам рехт чун ошӯб дай шуд

رز از هم ریخت چون آشوب دی شد

Пас аз Урдӣбиҳишти ангў рӯмӣ шуд

پس از اردیبهشت انگو رومی شد

Фикандӣ донаро раведи наботӣ

فکندی دانه را روید نباتی

Навоҳо ҳақи туро дод аз нўотӣ

نواها حق تو را داد از نواتی

Миёни об ва гул пӯсидан ва бад шуд

میان آب و گل پوسید و بد شد

Ва зон пас решаи гашту дона сад шуд

و زان پس ریشه گشت و دانه صد شد

Шуд аз майли табиати андари одам

شد از میل طبیعت اندر آدم

Аёни наслӣ ва зон барпост олам

عیان نسلی و زان برپاست عالم

зи ҳайвони болтбъи ҳам завҷ завҷанд

ز حیوان بالتبع هم زوج زوجند

Ки ҳар навъе бъолм фавҷ фавҷанд

که هر نوعی بعالم فوج فوجند

Миёни мард ва зан рафт иттисолӣ

میان مرد و زن رفت اتصالی

Намӯд аз нуқтаи ӣии Юсуфи ҷамолӣ

نمود از نقطه‌ئی یوسف جمالی

Ту гӯи он обу хӯнро ҳол чун шуд

تو گو آن آب و خون را حال چون شد

Гузашт аз аршу ақл зуфунун шуд

گذشت از عرش و عقل ذوفنون شد

Ҳаҷар бесайр набӯд байни ҳам ӯ ро

حجر بی سیر نبود بین هم او را

Тҳркҳости махфӣ ҳар дам ӯ ро

تحرکهاست مخفی هر دم او را

Ту рафтораши бмънии ҷавҳарии дон

تو رفتارش بمعنی جوهری دان

Ман ин танҳо нагӯям дафтарии дон

من این تنها نگویم دفتری دان

Худ он кӯҳӣ ки кони зар ва лаъл аст

خود آن کوهی که کان زر و لعل است

Далели онкии чархиши зер наъл аст

دلیل آنکه چرخش زیر نعل است

Ҷиболи ҷомид аз ҳақ дар хитоб аст

جبال جامد از حق در خطاب است

Ки дар сайру мурӯр ӯ чун саҳоб аст

که در سیر و مرور او چون سحاب است

Намӯд онкўаҳ чун аз қаъри ҷӯшӣ

نمود آنکوه چون از قعر جوشی‌

Музайян шуд зи лаълаши тоҷу гӯшӣ

مزین شد ز لعلش تاج و گوشی

Ҳазорон нукта дар як санг биниҳод

هزاران نکته در یک سنگ بنهاد

Ки ибрати рости кофӣ гар кунӣ ёд

که عبرت راست کافی گر کنی یاد

Будгар чашми ибрати байни брўӣӣ

بود گر چشم عبرت بین بروئی

Кунад ибрати з ҳар мижгону мўӣӣ

کند عبرت ز هر مژگان و موئی

зи малики ақл то шаҳри ҳаюло

ز ملک عقل تا شهر هیولا

Назарҳоро бъбрт кун муҳайё

نظرها را بعبرت کن مهیا

Пас аз маъқӯл рӯйовар бмҳсўс

پس از معقول روی‌آور بمحسوس

Дар ашёъи дили бъзти дори мأнўс

در اشیاء دل بعزت دار مأنوس

Ба байн бар парда ҳар ҷоӣӣ ки наққош

به بین بر پرده هر جائی که نقاش

Чисони миногарӣ фармӯдаи барҷоаш

چسان مینا گری فرموده برجاش

Агар ҳам тез байн бошӣу ҳушёр

اگر هم تیز بین باشی و هشیار

Набинӣ нақшии алои нақши дилдор

نبینی نقشی‌ الا نقش دلدار

Худ ӯ буд онкӣ шуд рангу рақами баст

خود او بود آنکه شد رنگ و رقم بست

Мухолифи нақши хеши андари қалами баст

مخالف نقش خویش اندر قلم بست

Бҷоӣии лавҳ ва дар ҷоӣӣ қалам шуд

بجائی لوح و در جائی قلم شد

Бҷоӣии қатраи ҷоӣии шат ва Бам шуд

بجائی قطره جائی شط و بم شد

Зуҳӯрӣ карду олами гашти номаш

ظهوری کرد و عالم گشت نامش

Муҳиммӣ гардид ва шуд болои бомаш

مهمی گردید و شد بالای بامش

Бони қомат ки доне дармиён шуд

بآن قامت که دانی درمیان شد

Қиёмат кард бар по ва ниҳон шуд

قیامت کرد بر پا و نهان شد

Бшўр афтод ҳар каси кӯ куҷо рафт

بشور افتاد هر کس کو کجا رفت

Пай ӯ ҳар кас аз роҳӣ ҷудо рафт

پی او هر کس از راهی جدا رفت

зи ҷоӣӣ ӯ нашуд бар ҷои дигар

ز جائی او نشد بر جای دیگر

Намояд ҳар замони болои дигар

نماید هر زمان بالای دیگر

Аз он боло ҳар онкас дргмон шуд

از آن بالا هر آنکس درگمان شد

Ки ин он нест коўл дар миён шуд

که این آن نیست کاول در میان شد

Худ ӯ аз аввал ва охир бурунаст

خود او از اول و آخر برونست

з ҳар шиӣии зуҳӯр ӯ фузунаст

ز هر شیئی ظهور او فزونست

Намо дар баҳри ибрати иртимосӣ

نما در بحر عبرت ارتماسی

Ки то бишносяш аз ҳар либосӣ

که تا بشناسیش از هر لباسی

Миён ҷамъ бошад дар тамошо

میان جمع باشد در تماشا

Ки чун дарҳари сиррии афкандаи савдо

که چون درهر سری افکنده سودا

Чаҳ мегӯйанд халқ аз васфи рӯйиш

چه می‌گویند خلق از وصف رویش

Ки нӯшад май бтъзим аз кадуяш

که نوشد می بتعظیم از کدویش

Ки андари ҷустуҷӯяш бошитоб аст

که اندر جستجویش باشتاب است

Ки қонеъ аз ҷамолаш бар ниқоб аст

که قانع از جمالش بر نقاب است

Миёни анҷумани афкандаи ошӯб

میان انجمن افکنده آشوب

Бова ҳар кас бнўъӣ гашта мансӯб

باو هر کس بنوعی گشته منسوب

Худ он нисбат бар ӯ бошад изофӣ

خود آن نسبت بر او باشد اضافی

Тааюн нест бо қудсаши мунофӣ

تعین نیست با قدسش منافی

Тааюни ҳеҷ онҷо дар қалам нест

تعین هیچ آنجا در قلم نیست

Намоиш бо вуҷӯдаши ҷуз адам нест

نمایش با وجودش جز عدم نیست

Баҳри ҷоӣист ӯро хоссаи исмӣ

بهر جائیست او را خاصه اسمی

Тааюнҳо зи ганҷаш чун тилисмӣ

تعینها ز گنجش چون طلسمی

Бъбртгар дамӣ бо худ нишинӣ

بعبرت گر دمی با خود نشینی

Ҷуз ӯ рухсор мавҷӯдӣ набинӣ

جز او رخسار موجودی نبینی

Яке аз худ сафар дар баҳр ва бар кун

یکی از خود سفر در بحر و بر کن

Баҳри мавҷӯдӣ аз ибрат назар кун

بهر موجودی از عبرت نظر کن

Чу гаштии комёб аз сайри офоқ

چو گشتی کامیاب از سیر آفاق

Брхсорш шудӣ зи ойинаи муштоқ

برخسارش شدی ز آئینه مشتاق

Боинмънӣ ки дидӣ акси рӯйиш

باینمعنی که دیدی عکس رویش

Намои сарро қадам дар ҷустуҷӯяш

نما سر را قدم در جستجویش

Буна дар сайри нафаси хеши гомӣ

بنه در سیر نفس خویش گامی

Азин раҳ кун ба васлаши иҳтимомӣ

ازین ره کن به وصلش اهتمامی

Чу ӯ худ гарчи бо ҳар қатра ёр аст

چو او خود گرچه با هر قطره یار است

зи мо то ӯ ҳазорон баҳр нор аст

ز ما تا او هزاران بحر نار است

Амалҳо ҳаст дар роҳи висолаш

عملها هست در راه وصالش

Яке ибрат буд дар иштиғолаш

یکی عبرت بود در اشتغالش

Бъбрти раҳи басӯи ӯ тавон барад

بعبرت ره بسوی او توان برد

Ба баҳраши паии зи ҷӯй ӯ тавон барад

به بحرش پی ز جوی او توان برد