Будгар маънии мўтт ба ният

بود گر معنی موتت به نیت

Шуд он қамъи ҳавоҳои табиат

شد آن قمع هواهای طبیعت

Буд дар истилоҳи қавми мурдан

بود در اصطلاح قوم مردن

Бтрки орзӯҳо ҷумла кардан

بترک آرزوها جمله کردن

Гузаштан аз ҳамаи лаззоту шаҳавот

گذشتن از همه لذات و شهوات

Нагаштан гирди нафасу муқтазӣот

نگشتن گرد نفس و مقتضیات

Набошад ҷуз ки аз нафаси прأФт

نباشد جز که از نفس پرأفت

Ҳўоҳоӣӣ ки бинӣ дар табиат

هواهائی که بینی در طبیعت

Чун майл нафас гардад сӯии асфал

چون میل نفس گردد سوی اسفل

Шавад мрқлбро ҷозиби бأнзл

شود مرقلب را جاذب بأنزل

Бимирад аз ҳаёти маънавии қалб

بمیرد از حیات معنوی قلب

Шавад з ӯ нури илму маърифати салб

شود ز او نور علم و معرفت سلب

Бтиаҳи ҷаҳл ва нодонӣ шавад гум

بتیه جهل و نادانی شود گم

Буд дар зумраи анъому балаам

بود در زمره انعام و بلهم

Бимиради вар ки нафас аз орзӯҳо

بمیرد ور که نفس از آرزوها

Ҳам аз майли муҷозу халқ ва хуҳо

هم از میل مجاز و خلق و خوها

Намояди қалби рӯ бар олами қудс

نماید قلب رو بر عالم قدس

Чаҳ ӯро ҳам бони олам буд инс

چه او را هم بآن عالم بود انس

Муҳаббат бошадаш биттабъу болосл

محبت باشدش بالطبع و بالاصل

Бмлки қудс ва ҳам биравӣ шавад васл

بملک قدس و هم بروی شود وصل

Расад ӯро ҳаёту нури зотӣ

رسد او را حیات و نور ذاتی

Ки нўбд дар радиф ӯ мамотӣ

که نوبد در ردیف او مماتی

Флотўн дода худ фатвои зиёда

فلاطون داده خود فتوی زیاده

Бар ин мўтти з « мўтўоболородаҳ »

بر این موتت ز «موتوابالاراده»

Казон пас болтбиъаҳи зиндаи гардӣ

کزان پس بالطبیعه زنده گردی

Дар иқлӣми бақои пояндаи гардӣ

در اقلیم بقا پاینده گردی

Буд фармӯдаи ҷаъфари мӯати тўбт

بود فرموده جعفر موت توبت

Ки ҳаст аз мо сўоллҳти бнўбт

که هست از ما سواللهت بنوبت

На танҳо тавбаи ?ут аз сиӣот аст

نه تنها توبه‌ات از سیئات است

Ки ҳам аз ҳар чиз ҳатто аз вуҷӯд аст

که هم از هر چیز حتی از وجود است

На танҳо мурданаст аз дорносўт

نه تنها مردنست از دارناسوت

Ки ҳам бояд гузашт аз малики лоҳут

که هم باید گذشت از ملک لاهوت

На танҳо кун ту мумкинро фаромӯш

نه تنها کن تو ممکن را فراموش

Ки бояд шуд ҳам аз воҷиби кафани пӯш

که باید شد هم از واجب کفن‌پوش

Пас аз мурдан машав банди ҳётш

پس از مردن مشو بند حیاتش

Гузар кун ҳам зи асмоءу сафоташ

گذر کن هم ز اسماء و صفاتش

Бақоҳо коедат баъд аз фаноҳо

بقاها کایدت بعد از فناها

Қаландари шӯи бимир аз он бақоҳо

قلندر شو بمیر از آن بقاها

Маротиби рози ишқаши зер пай кун

مراتب راز عشقش زیر پی کن

Ба пешат ҳар чаҳ ояд тарк вай кун

به پیشت هر چه آید ترک وی کن

Ғамии ҷӯ каз пеш шодӣ нахоҳӣ

غمی جو کز پیش شادی نخواهی

Харобии шӯ ки ободӣ нахоҳӣ

خرابی شو که آبادی نخواهی

Чу мардии ҳам зи мумкини ҳам зи воҷиб

چو مردی هم ز ممکن هم ز واجب

Гузаштӣ аз мақомоту маротиб

گذشتی از مقامات و مراتب

Суроғӣ аз сафигар дар мақомӣ

سراغی از صفی گر در مقامی

Шиддат бар рӯй расон аз мо саломӣ

شدت بر روی رسان از ما سلامی

Ки ӯ овора аз кун ва макон шуд

که او آواره از کون و مکان شد

На танҳо бикс ва бихонмон шуд

نه تنها بیکس و بیخانمان شد

Варо ҳар ҷо нишаст аз заъфи ронданд

و را هر جا نشست از ضعف راندند

Баҳри домии Фтор ӯро раҳонданад

بهر دامی فتار او را رهاندند

Нарафт аз худ бзнҷирши кшдинд

نرفت از خود بزنجیرش کشدیند

Бқҳрши банд ҳар қайдӣ буриданд

بقهرش بند هر قیدی بریدند

Бамурд ӯ аз ҷамодӣу наботӣ

بمرد او از جمادی و نباتی

Дигар аз рутбаи васфӣу зотӣ

دگر از رتبه وصفی و ذاتی

Умед аз мумкиноташи мунқатиъи гашт

امید از ممکناتش منقطع گشت

Ғубор ва ҳамаш аз раҳи муртафаъи гашт

غبار و همش از ره مرتفع گشت

Намонад ӯро ғами бегонау хеш

نماند او را غم بیگانه و خویش

Шуд озод аз хаёли мазҳабу кеш

شد آزاد از خیال مذهب و کیش

Чаҳ дар касрат намонад осору номаш

چه در کثرت نماند آثار و نامش

Яқин буд инки ваҳдат шуд мақомаш

یقین بود اینکه وحدت شد مقامش

Аз онҷои ҳам кшидиднш ки бархез

از آنجا هم کشیدیدنش که برخیز

Яке хоки Фноӣии ҷӯи басари рез

یکی خاک فنائی جو بسر ریز

Аз ин мӯат ва маконҳо ҳосилӣ нест

از این موت و مکانها حاصلی نیست

Туро ҷузи ломаконӣ манзилӣ нест

تو را جز لامکانی منزلی نیست

Мурод аз ломаконӣ басӣ нишонеаст

مراد از لامکانی بسی نشانیست

Ки охири мӯат арбоб маъонӣаст

که آخر موت ارباب معانیست

Кунад худроу мўтшро фаромӯш

کند خود را و موتش را فراموش

Фитад з идрок ҳастӣ масту мадҳуш

فتد ز ادراک هستی مست و مدهوش

Сафиро ханда ояд каз қасоват

صفی را خنده آید کز قساوت

Кунад ҳар кас бова навъе адоват

کند هر کس باو نوعی عداوت

Боқсмош кунанд аз рутбаи зоил

باقسماش کنند از رتبه زایل

Бозорш шаванд аз кӣнаи моил

بآزارش شوند از کینه مایل

Аз онғоФл ки бо аҳли фанои ҷанг

از آنغافل که با اهل فنا جنگ

Буд чун онкӣ бар дарё задани санг

بود چون آنکه بر دریا زدن سنگ

На дарё пар шавад аз санги атфол

نه دریا پر شود از سنگ اطفال

На бар хашм ояд аз ғавғои ҷҳол

نه بر خشم آید از غوغای جهال

Фақир аз таъни каси гирд на дилтанг

فقیر از طعن کس گرد نه دلتنگ

Зананд ин ғофилони барҷоми худ санг

زنند این غافلان برجام خود سنگ

Сафӣ кӣ бар сутӯҳ ояд зи кӯрон

صفی کی بر ستوه آید ز کوران

Хӯрд чндори лагадҳо зини сутурон

خورد چند ار لگدها زین ستوران

Наме то худ аз халқу хисолат

نمیی تا خود از خلق و خصالت

Набошад дараки ҳоли аҳли ҳолат

نباشد درک حال اهل حالت

Наёбӣ сари аинмънӣ ки дарвеш

نیابی سر اینمعنی که درویش

Надорад чун зи ҷаври халқи ташвиш

ندارد چون ز جور خلق تشویش

Нагирад дар мақомии нақшу рангӣ

نگیرد در مقامی نقش و رنگی

Набошад бо гуруҳаши сулҳу ҷангӣ

نباشد با گروهش صلح و جنگی

Набошад ёдаш аз мавҷӯду маъдӯм

نباشد یادش از موجود و معدوم

Ки то гардад аз он хўрснду мҳмўр

که تا گردد از آن خورسند و مهمور

Чаҳ прўомрдаҳро аз нанг ва аз ном

چه پروامرده را از ننگ و از نام

БФкрш кӣ расад таърифу дашном

بفکرش کی رسد تعریف و دشنام

Дамӣ аз худ бимир онгаҳ таваққуф

دمی از خود بمیر آنگه توقف

Намои дарҳоли арбоби тасаввуф

نما درحال ارباب تصوف

Бимир аз худ дамии вонгаҳ назар кун

بمیر از خود دمی وانگه نظر کن

Дар аинъолми яке сайр дигар кун

در اینعالم یکی سیر دگر کن

Ба байн то чист сари мӯати аҳмар

به بین تا چیست سر موت احمر

Ки он бошад хилофи нафаси абтар

که آن باشد خلاف نفس ابتر

Набӣ гуяд ҷиҳод Акбар инаст

نبی گوید جهاد اکبر اینست

Ки роҷеъ бар ҷиҳод мушрикин аст

که راجع بر جهاد مشرکین است

Худ ин ромўт ҷомеъ гуфта сӯфӣ

خود این راموت جامع گفته صوفی

Дар ин бистари броҳти хуфтаи сӯфӣ

در این بستر براحت خفته صوفی

Ҳар он мард аз ҳавои нафаси гумроҳ

هر آن مرد از هوای نفس گمراه

Ҳаёт азмърФт ёбад бдлхўоаҳ

حیات ازمعرفت یابد بدلخواه

Бимирад аз ҷаҳолат пас шавад вай

بمیرد از جهالت پس شود وی

Бнўри илму ирфон ҳар нафаси ҳӣ

بنور علم و عرفان هر نفس حی

« ӯ ман кон мето » дар иборат

«او من کان میتا» در عبارت

« Фоҳииноаҳ » зин омад ишорат

«فاحییناه» زین آمد اشارت

Ки бояд мард аз нафас ва ҳавоҳо

که باید مرد از نفس و هواها

Шудан пас зинда бар нур ва навоҳо

شدن پس زنده بر نور و نواها

Бимиригар яке зини зиндагонӣ

بمیری گر یکی زین زندگانی

Ки дории пас баҳақи боқии Бамоне

که داری پس بحق باقی بمانی

Раҳи мурдан талаб кунгар фақирӣ

ره مردن طلب کن گر فقیری

Мадади ҷӯи аввал аз равшани замирӣ

مدد جو اول از روشن ضمیری

Нагардад бастаи нафас аз ҳеҷ бандӣ

نگردد بسته نفس از هیچ‌بندی

Магар аз ҳабли ишқи ореи камандӣ

مگر از حبل عشق آری کمندی

Бтоътҳо ки дорӣ дар тааббуд

بطاعتها که داری در تعبد

зи вирду зикру қуръону таҳаҷҷуд

ز ورد و ذکر و قرآن و تهجد

Слўаҳи всўму ҳаҷи атъому эсор

صلوه وصوم و حج اطعام و ایثار

Нагардад хастаи зинҳо нафаси ғаддор

نگردد خسته زینها نفس غدار

Кунад бали ҳамраҳе дар ҷумлаи аъмол

کند بل همرهی در جمله اعمال

Ки пиндории туро ёраст ва ҳам ҳол

که پنداری تو را یار است و هم حال

Магар ки ореи бкФи домони ёрӣ

مگر که آری بکف دامان یاری

Шӯй дар роҳи ишқ ӯ ғуборӣ

شوی در راه عشق او غباری

Бадаст ӯ диҳии дастӣ ба паймон

بدست او دهی دستی به پیمان

Ба пеши ҳукм ӯ бархезӣ аз ҷон

به پیش حکم او برخیزی از جان

Равад сӯй нишаст аз ин қабулят

رود سوی نشست از این قبولیت

Паёпаии зонуии нафаси ҷҳўлт

پیاپی زانوی نفس جهولت

Ту гўӣии нафаси барфӣ дар сабад буд

تو گوئی نفس برفی در سبد بود

Ҳалокаш назд хӯришади асад буд

هلاکش نزد خورشد اسد بود

Аз онру ҳамл ҳар бории бъодт

از آنرو حمل هر باری بعادت

Намояди ғайритамкини воридот

نماید غیرتمکین واردات

Босонии баҳр тоъат диҳад дил

بآسانی بهر طاعت دهد دل

Биҷузи тамкин каш ояд сахти мушкил

بجز تمکین کش آید سخت مشکل

Аз он гуяд муҳаққиқи нафасу Иблис

از آن گوید محقق نفس و ابلیس

Яке буданд андари кибру талбис

یکی بودند اندر کبر و تلبیس

зи саҷдаи одами он саркаш або кард

ز سجده آدم آن سرکش ابا کرد

Бозҳори манят ибтидо кард

باظهار منیت ابتدا کرد

Касе кўрои табиати гашти ғолиб

کسی کورا طبیعت گشت غالب

Нагардад ҷузи боҳилли табъи роғиб

نگردد جز باهل طبع راغب

Аз он нафаси ту ҷуз аммора набӯд

از آن نفس تو جز اماره نبود

Кат аз майли табиат чора набӯд

کت از میل طبیعت چاره نبود

Агар гоҳе кунӣ тарки муродаш

اگر گاهی کنی ترک مرادش

Барояд оҳи ташвиш аз ниҳодаш

برآید آه تشویش از نهادش

Вагар ливома бошад дар иқомат

وگر لوامه باشد در اقامت

Кунад худро зи феъли бади маломат

کند خود را ز فعل بد ملامت

Вагар якҷои нмоӣии тарки майлаш

وگر یکجا نمائی ترک میلش

Фитад оташи бхрмнҳоу хайлаш

فتد آتش بخرمنها و خیلش

Вале ин баси туро душвор бошад

ولی این بس تو را دشوار باشد

Магари Авни илоҳат ёр бошад

مگر عون الهت یار باشد

Ки то нафас ту гардад мутмаина

که تا نفس تو گردد مطمئنه

Шавад фориғи зи тлўину мзнаҳ

شود فارغ ز تلوین و مظنه

Ғараз бошадгар аз перии аФозт

غرض باشد گر از پیری افاضت

Буд ба нафасро аз ҳар риёзат

بود به نفس را از هر ریاضت

Чаҳ тамкини воридоти хиздози ишқ

چه تمکین واردات خیزداز عشق

Хузўъ ояд ҳаво бигурезад аз ишқ

خضوع آید هوا بگریزد از عشق

Чу ишқ омад ҳарифи сад савор аст

چو عشق آمد حریف صد سوار است

Азу нафаси мўсўси хор ва зор аст

از و نفس موسوس خوار و زار است

Чу ишқ омад зи нафаси эмини тавон буд

چو عشق آمد ز نفس ایمن توان بود

Ки ишқ аз Фтнҳои дороломон буд

که عشق از فتنها دارالامان بود

Намонад ишқи барҷои ҳарф ва нақулӣ

نماند عشق برجا حرف و نقلی

Нишон аз қубҳи нафаси вҳсни ақлӣ

نشان از قبح نفس وحسن عقلی

Чу ишқ омад видоъи куфр ва дайн аст

چو عشق آمد وداع کفر و دین است

Куҷо донад ки он дузди ин амин аст

کجا داند که آن دزد این امین است

На танҳо сӯхти нозаши мо ва ман ро

نه تنها سوخت نازش ما و من را

Ки сӯзади рӯҳу нафасу қалбу тан ро

که سوزد روح و نفس و قلب و تن را

Бисӯзад нафасу норад дар мзнаҳ

بسوزد نفس و نارد در مظنه

Ки ин амори бад ё мутмаина

که این امار بد یا مطمئنه

Вале биъшқи пои нафас боз аст

ولی بیعشق پای نفس باز است

з ҳар сӯ бар ту даст ӯ бад ё мутмаина

ز هر سو بر تو دست او بد یا مطمئنه

Вале биъшқи пои нафас боз аст

ولی بیعشق پای نفس باز است

з ҳар сӯ бар ту даст ӯ дароз аст

ز هر سو بر تو دست او دراز است

Агар мардии бимиронаши боқисом

اگر مردی بمیرانش باقسام

Мароин худ мӯат ҷомеъ бошадаш ном

مراین خود موت جامع باشدش نام

Аз ӣнрӯ ҷомеъандро истилоҳ аст

از اینرو جامع‌اند را اصطلاح است

Ки нафас ар марди ҳолат бар салоҳ аст

که نفس ار مرد حالت بر صلاح است

зи мӯати нафас ҳар мўтӣ шавад саҳл

ز موت نفس هر موتی شود سهل

Ки баси таркибҳо ӯ рост дар ҷаҳл

که بس ترکیبها او راست در جهل

Агар шуд мӯати аҳмари ҳосили ту

اگر شد موت احمر حاصل تو

Дигар мўтӣ набошад мушкили ту

دگر موتی نباشد مشکل تو

Мурод аз мӯати аҳмари мӯат нафас аст

مراد از موت احمر موت نفس است

Ҳаёти рӯҳу ақл аз фӯт нафас аст

حیات روح و عقل از فوت نفس است

Агар нафасии бимиради ҳасан бахт аст

اگر نفسی بمیرد حسن بخت است

Аз он пас ҷўъу урёнӣ на сахт аст

از آن پس جوع و عریانی نه سخت است

Буд мари мӯати абизи ҷўъи дарвеш

بود مر موت ابیض جوع درویش

Руҷӯъаш нест ҳаргизи заъфу ташвиш

رجوعش نیست هرگز ضعف و تشویش

Шавад зини мӯати ваҷҳи қалбаши абиз

شود زین موت وجه قلبش ابیض

Баҳақ чун кор қӯташ шуд мФўз

بحق چون کار قوتش شد مفوض

Расад пас Фтнтӣ ӯро бботн

رسد پس فطنتی او را بباطن

Ҳаётӣ оядаш бар қалби Фотн

حیاتی آیدش بر قلب فاطن

На ҳар касро нишонди ҳақ бар ин хон

نه هر کس را نشاند حق بر این خوان

Шиками ҷузи мардро набӯд бФрмон

شکم جز مرد را نبود بفرمان

Набошад майли ҳайвони ҷузи бхўрдн

نباشد میل حیوان جز بخوردن

Хӯрд кӣ онкӣ дорад дили бмрдн

خورد کی آنکه دارد دل بمردن

Буд онмўти ахзар бе мноът

بود آنموت اخضر بی‌مناعت

Ки пӯшии куҳнаи сўбӣ аз қаноат

که پوشی کهنه ثوبی از قناعت

Гузорӣ ҷомаи навро ботФол

گذاری جامه نو را باطفال

Сипории ин таҷаммулҳо бҷҳол

سپاری این تجملها بجهال

Наярзад ҷомаи ?утгар қадари коҳӣ

نیرزد جامه‌ات گر قدر کاهی

Чаҳ бок ӯро агар пӯшидаи шоҳӣ

چه باک او را اگر پوشیده شاهی

Хуши он сўбӣ ки зераш баҳр ҷонаст

خوش آن ثوبی که زیرش بحر جانست

Чу Лайлии коФтобш дар миён аст

چو لیلی کافتابش در میان است

Буд аизои хилқати мӯати асвад

بود ایذای خلقت موت اسود

Сафии ин мӯатро дидааст биҳд

صفی این موت را دیده است بیحد

зи халқ аз ҳеҷ озорӣ наранҷед

ز خلق از هیچ آزاری نرنجید

Ки дар озори худ халқӣ насанҷид

که در آزار خود خلقی نسنجید

Схнҳоӣӣ ки он баси длшкн буд

سخنهائی که آن بس دلشکن بود

Шунидам лек донистам зи ман буд

شنیدم لیک دانستم ز من بود

зи таън халқ хӯрдам ҳар чаҳ ханҷар

ز طعن خلق خوردم هر چه خنجر

Шуд он дилдор бо ман меҳрбонтар

شد آن دلدار با من مهربانتر

Аёни гашти инки ҳар захмӣ ки аз халқ

عیان گشت اینکه هر زخمی که از خلق

Расад берун бутӣ андозад аз далқ

رسد بیرون بتی اندازد از دلق

Дғлҳоӣӣ ки бошад фирқаи фирқа

دغلهائی که باشد فرقه فرقه

Ниҳон аз ҳар ҷиҳат дар зери хирқа

نهان از هر جهت در زیر خرقه

Буд мари нафаси қудсиро алойиқ

بود مر نفس قدسی را علایق

зи васли ёру алтофаши ъўоиқ

ز وصل یار و الطافش عوایق

Маро аз халқи хстҳо шараф шуд

مرا از خلق خستها شرف شد

Ки аз роҳами мавонеъ бартараф шуд

که از راهم موانع برطرف شد

Баҳри рӯзии маро буд интизорӣ

بهر روزی مرا بود انتظاری

Ки бар дил оядам аз халқи хорӣ

که بر دل آیدم از خلق خاری

Шабам дилдор мегуфт он суханҳо

شبم دلدار می‌گفت آن سخنها

Ки бишунидӣ баён кун зи анҷуманҳо

که بشنیدی بیان کن ز انجمنها

Напиндорӣ ки буд онҳо зи хилқат

نپنداری که بود آنها ز خلقت

Миннат гуфтам чаҳ буд олӯдаи далқат

منت گفتم چه بود آلوده دلقت

Магар то воқиф аз солус бошӣ

مگر تا واقف از سالوس باشی

Мабодо бо риё мأнўс бошӣ

مبادا با ریا مأنوس باشی

Мадори ин ғам ки каҷ ёр аст гуфтанд

مدار این غم که کج یار است گفتند

Хилоиқ ҳар чаҳ амр мост гуфтанд

خلایق هر چه امر ماست گفتند

Бимир аз мадҳу дами халқ ва хуш бош

بمیر از مدح و دم خلق و خوش باش

Бадӯр аз таъми ширин ва турш бош

بدور از طعم شیرین و ترش باش

БтъриФ ончӣ хӯрдӣ туъма қӣ кун

بتعریف آنچه خوردی طعمه قی کن

Бткзиб ончӣ дид хок пай кун

بتکذیب آنچه دید خاک پی کن

Бимони ин нек ва бадҳо ҷумлаи брзир

بمان این نیک و بدها جمله برزیر

Бмўти хештани гӯи чори такбир

بموت خویشتن گو چار تکبیر

Ки он худ кошиф аз мӯат сиёҳаст

که آن خود کاشف از موت سیاهست

Фанои зоти ориф дар илоҳаст

فنای ذات عارف در الهست

Сўодолўҷаҳи фии алдорин ин аст

سوادالوجه فی‌الدارین این است

Сияҳи рўӣӣ дар ин сӯрат яқин аст

سیه‌روئی در این صورت یقین است

зи домони ту хези гирди имкон

ز دامان تو خیز گرد امکان

На бинии ҷузи ҳақи андари айни имон

نه‌بینی جز حق اندر عین ایمان

Шавад чун бо ту маҳбӯбати ҳам оғӯш

شود چون با تو محبوبت هم آغوش

Зиёдати мо сўо гардад фаромӯш

زیادت ما سوا گردد فراموش

Чу хоҳад бар ту ӯ ҷаври хилоиқ

چو خواهد بر تو او جور خلایق

зи ҷони брҷўр халқон бош шойиқ

ز جان برجور خلقان باش شایق

Ба пушти срФкни куну макон ро

به پشت سرفکن کون و مکان را

Худу халқу замину осмонро

خود و خلق و زمین و آسمانرا

Ту ҳасани мӯат агар дории мусаллам

تو حسن موت اگر داری مسلم

Бимир аз ғайри ҳақу аллоҳи аълам

بمیر از غیر حق و الله اعلم