Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم الله الرحمن الرحیم

Ҳаст Асои раҳи табъи салим

هست عصای ره طبع سلیم

Ровии афсона ӣ аҳли карам

راوی افسانه ی اهل کرم

Тӯтии пари рехта , яъне қалам

طوطی پر ریخته، یعنی قلم

Нақл кунад каз паии сомони кор

نقل کند کز پی سامان کار

Қофилае ҷамъ шуд аз ҳар диёр

قافله ای جمع شد از هر دیار

Хостаҳ чун меҳри зи машриқи тамом

خاسته چون مهر ز مشرق تمام

Азм сафар кард ба сарҳади шом

عزم سفر کرد به سرحد شام

Қофилае мардум ӯ бо савоб

قافله ای مردم او با صواب

Гашта ҷаҳонро ҳама чун офтоб

گشته جهان را همه چون آفتاب

Нақди хирад , моя ӣ бозорашон

نقد خرد، مایه ی بازارشان

Ҷинси ҳунар буд ҳамаи борашон

جنس هنر بود همه بارشان

Аз рахшони нури саодати аён

از رخشان نور سعادت عیان

Бар сарашони боли ҳумои соябон

بر سرشان بال هما سایبان

Шоду шукуфтаи ҳама бо икдгр

شاد و شکفته همه با یکدگر

Ханда ӣ ҳаряк чу гул аз рӯй зар

خنده ی هریک چو گل از روی زر

Хайма зада ҳаркии сазовори худ

خیمه زده هرکه سزاوار خود

Ҳамчуи шукуфа ба сари бори худ

همچو شکوفه به سر بار خود

Ғайри ҷараси ҳеҷ дилӣ дар ҷаҳон

غیر جرس هیچ دلی در جهان

Нола намекард дар он корвон

ناله نمی کرد در آن کاروان

Соя кун хаймае аз ҳар канор

سایه کن خیمه ای از هر کنار

Бартарафи дашт чу абри баҳор

برطرف دشت چو ابر بهار

Меҳр чу сар дар пас кҳсори барад

مهر چو سر در پس کهسار برد

Қофилаи дастии зи паии бори барад

قافله دستی ز پی بار برد

Гашти равон аз паии ҳам корвон

گشت روان از پی هم کاروان

Ҳамчуи сиришк аз мижа ӣ ошиқон

همچو سرشک از مژه ی عاشقان

Ҳар ҷарасии замзама оғоз кард

هر جرسی زمزمه آغاز کرد

Гумшудагонро ба раҳ овоз кард

گمشدگان را به ره آواز کرد

Каф ба лаб аз мастӣ бисёр дошт

کف به لب از مستی بسیار داشت

Ноқа надонам ки чаҳ дар бор дошт

ناقه ندانم که چه در بار داشت

Рафт ба таъҷили зи оромгоҳ

رفت به تعجیل ز آرامگاه

Қофила чун як ду се фарсанги роҳ

قافله چون یک دو سه فرسنگ راه

Даҳр шуд аз зулмати шаби ногаҳон

دهر شد از ظلمت شب ناگهان

Серумаи каши дида ӣ сайёрагон

سرمه کش دیده ی سیارگان

Буд шабӣ чун дили гмраҳи сиёҳ

بود شبی چون دل گمره سیاه

Тираи дарав чун мижаи шамъи нигоҳ

تیره درو چون مژه شمع نگاه

Рафтаи хур аз олам ва дар марг ӯ

رفته خور از عالم و در مرگ او

Гашта сияҳи пӯши ҷаҳони дурӯ

گشته سیه پوش جهان دورو

Гашта зи баси зулмати шаб , рӯй моҳ

گشته ز بس ظلمت شب، روی ماه

Ҳамчуи рухи сафҳа ӣ машқии сиёҳ

همچو رخ صفحه ی مشقی سیاه

Бардаи шабихун ба сари зулфи ёр

برده شبیخون به سر زلف یار

Карда сафи лашкар ӯ тору мор

کرده صف لشکر او تار و مار

Чун шаби ҳиҷрони зи саҳари ноумед

چون شب هجران ز سحر ناامید

Аз маи нави зангии абрӯи сифед

از مه نو زنگی ابرو سفید

Шбпраҳи ҷавлонгари ин куҳнаи кох

شبپره جولانگر این کهنه کاخ

Мурғи чаман , ғунча бар атрофи шох

مرغ چمن، غنچه بر اطراف شاخ

Чархи сияҳи дил , ҳамаи дам аз шаҳоб

چرخ سیه دل، همه دم از شهاب

Тир фиканда зи паии офтоб

تیر فکنده ز پی آفتاب

Зулмат шаб гашта зи бими хатар

ظلمت شب گشته ز بیم خطر

Серума ӣ хомӯшии мурғи саҳар

سرمه ی خاموشی مرغ سحر

Зери фалаки ҳамчуи замини масоф

زیر فلک همچو زمین مصاف

Хуфтаи ҷаҳонӣ ба таҳи як лиҳоф

خفته جهانی به ته یک لحاف

Кард зи баси зулмати шаби аштлм

کرد ز بس ظلمت شب اشتلم

Қофилаи сарришта ӣ раҳ кард гум

قافله سررشته ی ره کرد گم

Гашт дар он водии зулмати нишон

گشت در آن وادی ظلمت نشان

Зангии шаби раҳзани он корвон

زنگی شب رهزن آن کاروان

Дар талаби роҳи зи наздику давр

در طلب راه ز نزدیک و دور

Қофилаи саргаштатар аз хайли мӯр

قافله سرگشته تر از خیل مور

Дасту дили ҷумла чу аз кор шуд

دست و دل جمله چو از کار شد

Оташӣ аз давр намӯдор шуд

آتشی از دور نمودار شد

Рӯй ниҳоданд равон бе қарор

روی نهادند روان بی قرار

Ҷониби оташи ҳамаи парвонаи вор

جانب آتش همه پروانه وار

Бар асари шуъла дар он рӯй дашт

بر اثر شعله در آن روی دشت

Як дўсаҳи фарсанг чу паймӯдаи гашт

یک دوسه فرسنگ چو پیموده گشت

Равза Эй омад ба назари ҳамчуи нур

روضه ای آمد به نظر همچو نور

Санги баннояши ҳама аз кӯҳи тавр

سنگ بنایش همه از کوه طور

Файзи зи касрат шудаи зоҳири дарав

فیض ز کثرت شده ظاهر درو

Ҷӯад ва сахо гашта муҷовири дарав

جود و سخا گشته مجاور درو

Ҷумлаи қнодили вайу шамъдон

جمله قنادیل وی و شمعدان

Чун дили ошиқ шудаи вақфи касон

چون دل عاشق شده وقف کسان

Дидаи зи баси файзи з ҳар манзараш

دیده ز بس فیض ز هر منظرش

Каъба шудаи ҳалқа ба гӯш дараш

کعبه شده حلقه به گوش درش

Шамъ дарав гашта илм дар сахо

شمع درو گشته علم در سخا

Дода ба душмани сари худ борҳо

داده به دشمن سر خود بارها

Ҷониби он равза касе дар замон

جانب آن روضه کسی در زمان

Рафт ки пурсади хабарӣ зон макон

رفت که پرسد خبری زان مکان

Гуфт ба ӯ шахсе азон сарзамин

گفت به او شخصی ازان سرزمین

Мақбара ӣ ҳотами тои сети ин

مقبره ی حاتم طایی ست این

Бор гушӯданд дар он хуши макон

بار گشودند در آن خوش مکان

Бар дар ӯ ҳалқа шуд он корвон

بر در او حلقه شد آن کاروان

Биҳдаҳи гӯйии зи миёни гуруҳ

بیهده گویی ز میان گروه

Гуфт ки эй ҳотами дрёшкўаҳ

گفت که ای حاتم دریاشکوه

Қофила ӣ мо шудаи меҳмони ту

قافله ی ما شده مهمان تو

Чашми ниҳодаи ҳама бар хон ту

چشم نهاده همه بر خوان تو

Зуди паии моидаҳ тадбир кун

زود پی مایده تدبیر کن

Қофила ӣ гуруснаро сайр кун

قافله ی گرسنه را سیر کن

Буд ҳануз ин суханаш бар забон

بود هنوز این سخنش بر زبان

Каз паии сари гиряи кунони сорибон

کز پی سر گریه کنان ساربان

Гуфт ки хӯрд он шутур барқ тоз

گفت که خورد آن شتر برق تاز

Муҳра ба дил аз фалаки ҳуққаи боз

مهره به دل از فلک حقه باز

Ин суханаш кард чу дар гӯши роҳ

این سخنش کرد چو در گوش راه

Ҷусти саросема чу аз синаи оҳ

جست سراسیمه چو از سینه آه

Гуфт ки баранд сарашро зи тан

گفت که برند سرش را ز تن

То ки шавад моидаҳ ӣ анҷуманам

تا که شود مایده ی انجمن

Мардуми он қофиларо хосу ом

مردم آن قافله را خاص و عام

Дод сало бар сар хон таом

داد صلا بر سر خوان طعام

Аз ғами ҷмозаҳи дил танг дошт

از غم جمازه دل تنگ داشت

Бо карами ҳотами тай ҷанг дошт

با کرم حاتم طی جنگ داشت

Рафт сӯии турбат ӯ саргарон

رفت سوی تربت او سرگران

Чун нигаҳи ёри сӯии ошиқон

چون نگه یار سوی عاشقان

Гуфт ки эй ҳотами соҳиби карам

گفت که ای حاتم صاحب کرم

Хостам аз ҷӯади ту файзӣ барам

خواستم از جود تو فیضی برم

ТўФи мазори ту ба ман шавам шуд

طوف مزار تو به من شوم شد

Ҳиммати ту бар ҳама маълум шуд

همت تو بر همه معلوم شد

Ёфтам акнӯн ки чаҳ сон бӯда аст

یافتم اکنون که چه سان بوده است

Ҷӯади ту аз мол касон бӯда аст

جود تو از مال کسان بوده است

Чанд зании лофи карам чун саҳоб ?

چند زنی لاف کرم چون سحاب؟

Ба ки набахше дигар аз баҳри об

به که نبخشی دگر از بحر آب

Чанд кунӣ эй ба саховати илм

چند کنی ای به سخاوت علم

Ҳамчу май аз кӣса ӣ мардуми карам

همچو می از کیسه ی مردم کرم

ӯ шуда дар таънаи занӣ бе қарор

او شده در طعنه زنی بی قرار

Рӯҳи карами пешаи азуи шармсор

روح کرم پیشه ازو شرمسار

Буд хуии афшони зи хиҷолат ба роҳ

بود خوی افشان ز خجالت به راه

Ҳамчуи туҳидаст бар қарзи хоҳ

همچو تهیدست بر قرض خواه

Субҳ ки ин ноқа ӣ гетии навард

صبح که این ناقه ی گیتی نورد

Аз тарафи дашти барангехти гирд

از طرف دشت برانگیخت گرد

Соҳиби ҷмозаҳи паии кори худ

صاحب جمازه پی کار خود

Гашти фурӯмондатар аз бори худ

گشت فرومانده تر از بار خود

Буд саросема ки аз як канор

بود سراسیمه که از یک کنار

Хост ғуборӣ чу хат аз рӯй ёр

خاست غباری چو خط از روی یار

Шуд чу ба он қофилаи наздик тар

شد چو به آن قافله نزدیک تر

Ноқа саворӣ шуд азон ҷилва гар

ناقه سواری شد ازان جلوه گر

Бори шутури атъима ӣ бе карон

بار شتر اطعمه ی بی کران

Ноқа ӣ дигар ба радифаши равон

ناقه ی دیگر به ردیفش روان

Кишти аён зон ду қавии тани ҷамал

کشت عیان زان دو قوی تن جمل

Аз тарафи бодияи кӯҳу ктл

از طرف بادیه کوه و کتل

Ноқа ӣ срсррўши хуши такӣ

ناقه ی صرصرروش خوش تکی

Кӯҳ ба пушти вайу кӯҳони яке

کوه به پشت وی و کوهان یکی

Барқи аноне ки чу фили саҳоб

برق عنانی که چو فیل سحاب

Ҳайкали гардан будаш офтоб

هیکل گردن بودش آفتاب

Аз асари тундии он хуши нишон

از اثر تندی آن خوش نشان

Хок ба рафтор чу реги равон

خاک به رفتار چو ریگ روان

Гуфтӣ азон сон ки сбктоз буд

گفتی ازان سان که سبکتاز بود

Ҳамчуи шутурмурғ ба парвоз буд

همچو شترمرغ به پرواز بود

Аз арақи шарм ба гоҳи диранг

از عرق شرم به گاه درنگ

Оина ӣ зонуӣ ӯ бастаи занг

آینه ی زانوی او بسته زنگ

Кӯҳ , шикастаи камар аз рон ӯ

کوه، شکسته کمر از ران او

Ҷл шудаи абри сари кӯҳон ӯ

جل شده ابر سر کوهان او

Чист ба дасташи ҷараси нағмаи соз

چیست به دستش جرس نغمه ساز

Шоҳиди мастӣ ки шавад знгбоз

شاهد مستی که شود زنگباز

Соликии озодаи зи сомони роҳ

سالکی آزاده ز سامان راه

Сина ӣ худ дар бағалаши нони роҳ

سینه ی خود در بغلش نان راه

Аз хӯришу моидаҳ ӣ рӯзгор

از خورش و مایده ی روزگار

Шуъла сифат карда қаноат ба хор

شعله صفت کرده قناعت به خار

Каф ба лаб оварда зи мастӣу ҷӯш

کف به لب آورده ز مستی و جوش

Бар сифати сӯфии пашминаи пӯш

بر صفت صوفی پشمینه پوش

Бими вай аз даврӣ манзил набӯд

بیم وی از دوری منزل نبود

Гарчи шутур буд , штрдл набӯд

گرچه شتر بود، شتردل نبود

Карда намоёни ҷли рангин ба ноз

کرده نمایان جل رنگین به ناز

Ҳамчуи арӯсӣ ки намояди ҷҳоз

همچو عروسی که نماید جهاز

Ронад ба суръати шутури он навҷавон

راند به سرعت شتر آن نوجوان

Гашт чу наздик ба он корвон

گشت چو نزدیک به آن کاروان

Рафт сӯии равзаи нахустин чу бод

رفت سوی روضه نخستین چو باد

Кард тавофии зи сари эътиқод

کرد طوافی ز سر اعتقاد

Пас ба сари қофила ӣ бе шумор

پس به سر قافله ی بی شمار

Соя фикан гашт чу абри баҳор

سایه فکن گشت چو ابر بهار

Мардуми он қофиларо ҷобаи ҷо

مردم آن قافله را جابه جا

Дод сӯии турбати ҳотами сало

داد سوی تربت حاتم صلا

Суфраи паии моидаҳ тартиб дод

سفره پی مایده ترتیب داد

Ҷониби он тайифаи бараду кушод

جانب آن طایفه برد و گشاد

Суфрае аз моидаҳи ороста

سفره ای از مایده آراسته

Ёфта дил ҳарчӣ дарави хоста

یافته دل هرچه درو خواسته

Суфра чу бардошта шуд аз миён

سفره چو برداشته شد از میان

Ъзртлби гашт азишон ҷавон

عذرطلب گشت ازیشان جوان

Қоида ӣ лутфу карам тоза кард

قاعده ی لطف و کرم تازه کرد

Рӯ ба сӯии соҳиб ҷмозаҳ кард

رو به سوی صاحب جمازه کرد

Гуфт гулӣ аз чамани ҳотамам

گفت گلی از چمن حاتمم

Ҳамчуи забон бар сухани ҳотамам

همچو زبان بر سخن حاتمم

Дӯши зи андеша чу хобами рабӯд

دوش ز اندیشه چو خوابم ربود

Шуълаи сифати гарм ба чашмам намӯд

شعله صفت گرم به چشمم نمود

Гуфт ки имшаби зи қазои ногаҳон

گفت که امشب ز قضا ناگهان

Қофилае гашти марои миҳмон

قافله ای گشت مرا میهمان

Мақдамашон гарчи хуши оҳанг буд

مقدمشان گرچه خوش آهنگ بود

Вақти чўдсту дили ман танг буд

وقت چودست و دل من تنگ بود

Як шутур акнӯн зи ҳамон корвон

یک شتر اکنون ز همان کاروان

Қарз гирифтам пай тартиб хон

قرض گرفتم پی ترتیب خوان

Хез ки ҳангоми хур ва хоб нест

خیز که هنگام خور و خواب نیست

Дар лаҳадам аз паии ин , тоб нест

در لحدم از پی این، تاب نیست

Моидаҳ эй дархури эҳсони ман

مایده ای درخور احسان من

Ончӣ ту дидӣ ба сар хон ман

آنچه تو دیدی به سر خوان من

Ҳамраҳи як ноқа ӣ раҳвор , зуд

همره یک ناقه ی رهوار، زود

Ҷониби он қофила бар ҳамчуи дӯд

جانب آن قافله بر همچو دود

Чун рисии онҷо ки буд корвон

چون رسی آنجا که بود کاروان

Пеши рӯу моидаҳро бигузарон

پیش رو و مایده را بگذران

Маъзирати ман ҳамаро тозаи даҳ

معذرت من همه را تازه ده

Ноқа ба он соҳиби ҷмозаҳи даҳ

ناقه به آن صاحب جمازه ده

Мардуми он қофиларо ин сухан

مردم آن قافله را این سخن

Шӯр баровард зи ҷону зи тан

شور برآورد ز جان و ز تن

Ҳаркасӣ аз баҳри Муродӣ чу бод

هرکسی از بهر مرادی چو باد

Рӯ ба сӯии турбати ҳотами ниҳод

رو به سوی تربت حاتم نهاد

Соҳиби ҷмозаҳ ҳам андоз кард

صاحب جمازه هم انداز کرد

Гиряи кунони маъзират оғоз кард

گریه کنان معذرت آغاز کرد

Гуфт ки эй шамъи шабистони ҷӯад

گفت که ای شمع شبستان جود

Ваии кафи ту абри гулистони ҷӯад

وی کف تو ابر گلستان جود

Беадабӣ кардаам аз ҳад ба дар

بی ادبی کرده ام از حد به در

Ту зи адаб кардан ман даргузар

تو ز ادب کردن من درگذر

Чун здмти даст ба домон чу хор

چون زدمت دست به دامان چو خار

Домани худ ҷамъ макун ғунчаи вор

دامن خود جمع مکن غنچه وار

Ҳамчуи дилат , рӯҳи ту масрури бод

همچو دلت، روح تو مسرور باد

Ҳамчуи рахт , хоки ту пурнури бод

همچو رخت، خاک تو پرنور باد