Дӯш чун субҳ бар кашид илм

دوش چون صبح بر کشید علم

Шуд ҷаҳон аз насим ӯ хуррам

شد جهان از نسیم او خرم

Равшанӣ омад аз адам ба вуҷӯд

روشنی آمد از عدم به وجود

Тирагӣ аз вуҷӯд шуд ба адам

تیرگی از وجود شد به عدم

Шаб диҷўр шуд зи рӯзи ҷудо

شب دیجور شد ز روز جدا

Зон ки бади субҳ дар миёнаи ҳукм

زان که بد صبح در میانه حکم

Чу ду хасми қавӣ ки дар пайкор

چو دو خصم قوی که در پیکار

Сулҳи ҷӯён ҷудо шаванд аз ҳам

صلح‌جویان جدا شوند از هم

Бод субҳ омад аз саводи Ироқ

باد صبح آمد از سواد عراق

Олимиро супурдаи зери қадам

عالمی را سپرده زیر قدم

Гуфтам : эй соиқи сафинаи Нӯҳ

گفتم: ای سایق سفینهٔ نوح

Гуфтам : эй қоиди талиъаи ҷам

گفتم: ای قاید طلیعهٔ جم

Чаҳ хабари дорӣ аз эмоми раис

چه خبر داری از امام رییس

Чаҳ асари дорӣ аз эмоми ҳарам

چه اثر داری از امام حرم

Гуфт : « арҷу » ки зуди бинии зуд

گفت: «ارجو» که زود بینی زود

Ки малики ҷли зикра ба карам

که ملک جل ذکره به کرم

Ҳар дуро бо муроди давлату ъз

هر دو را با مراد دولت و عز

Ҳар дуро бо сипоҳу хайлу ҳашам

هر دو را با سپاه و خیل و حشم

Бирасонад ба Балху ҳазрати Балх

برساند به بلخ و حضرت بلخ

Гардад аз фарашон чу боғи Ирам

گردد از فرشان چو باغ ارم

Лаҳви бинии гирифтаи ҷони ҳузн

لهو بینی گرفته جان حزن

Дод бинии шикастаи пушти ситам

داد بینی شکسته پشت ستم

Норасида ба коми хеши аду

نارسیده به کام خویش عدو

Брсидаҳ ба ком хеш амам

برسیده به کام خویش امم

Кори дунёу дайни эмоми раис

کار دنیا و دین امام رییس

Ба қалам рост карда ҳамчуи қалам

به قلم راست کرده همچو قلم

Муътамади хоҷаи зкии Ҳамза

معتمد خواجهٔ زکی حمزه

Карда бадхоҳро зи гетӣ кам

کرده بدخواه را ز گیتی کم

Илми кини интиқоми варо

علم کین انتقام ورا

Нусрату фатҳ бар тарози илм

نصرت و فتح بر طراز علم

Дасти адли худои ъзўҷл

دست عدل خدای عزوجل

Зада бар золимон ба аҷзи рақам

زده بر ظالمان به عجز رقم

Ҳамаи сари кӯфта чу мори вази бим

همه سر کوفته چو مار وز بیم

Зери хасҳо хазон ба шикам

زیر خسها خزان به شکم

Хзбри андомашон чу хору хск

خزبر اندامشان چو خار و خسک

Нӯш дар комашон чу ҳанзалу сам

نوش در کامشان چو حنظل و سم

Шаби бадхоҳу бадсиголаш ро

شب بدخواه و بدسگالش را

Назанад низ субҳи содиқи дам

نزند نیز صبح صادق دم

Оташи зарқ беш нФрўзд

آتش زرق بیش نفروزد

Ки з дарё кашид сӯхтаи нам

که ز دریا کشید سوخته نم

Онкии пӯшида буд пеш аз вақф

آنکه پوشیده بود پیش از وقف

Диқи Мисру ъамомаи муаллим

دق مصر و عمامهٔ معلم

Хӯрд акнӯн дўоли заҷр ва накол

خورد اکنون دوال زجر و نکال

Пӯшад акнӯн либоси ҳасрату ғам

پوشد اکنون لباس حسرت و غم

Гурги пери омада ба дом ва ба рӯй

گرگ پیر آمده به دام و به روی

Теғи кини охтаи шубони ғнм

تیغ کین آخته شبان غنم

Буд чу тарку Дайлами андари зулм

بود چو ترک و دیلم اندر ظلم

Бар ҳамаи халқи мубраму мубрам

بر همه خلق مبرم و مبرم

Аз паии мол вақф карда малик

از پی مال وقف کردهٔ ملک

Тарк ба рӯй муваккилу Дайлам

ترک به روی موکل و دیلم

Аз пай ҳар дирам ки барад аз вақф

از پی هر درم که برد از وقف

ё ситад аз касон ба байъи силам

یا ستد از کسان به بیع سلم

Бар сар гул хӯрд яке хоиск

بر سر گل خورد یکی خایسک

Чун ба ҳангоми меҳри мехи дирам

چون به هنگام مهر میخ درم

Кист аз ҷумлаи сғору кбор

کیست از جملهٔ صغار و کبار

Аз ҳамаи гавҳар банӣ одам

از همه گوهر بنی آدم

Ки надидаи азуи съоиту ғмз

که ندیده ازو سعایت و غمز

ё нахурдаст азуи ъноу ?илам

یا نخوردست ازو عنا و الم

Гар надории ту ин сухани бовар

گر نداری تو این سخن باور

Боз гуяд турои Муҳамади ҷам

باز گوید ترا محمد جم

Писаронро зи ғмз ӯ пӯшед

پسران را ز غمز او پوشید

Соҳибӣу дбиқӣу млҳм

صاحبی و دبیقی و ملحم

Сӯрат ғмз шуд съоит ӯ

صورت غمز شد سعایت او

Зад ба ҳар хонае яке мотам

زد به هر خانه‌ای یکی ماتم

Тани ашрафи азуи ҳин бало

تن اشرف ازو هین بلا

Дили содоти азуи ҳазину дижам

دل سادات ازو حزین و دژم

Он касонро ки мадҳ гуфт худо

آن کسان را که مدح گفت خدا

ӯ ҳаме гуяд ошкорои зм

او همی گوید آشکارا ذم

Бештари зин чаҳ кард бо содот

بیشتر زین چه کرد با سادات

Шимур ё ҳинди зода ё мулҷам

شمر یا هند زاده یا ملجم

Дилу бозуу теғаш ар будӣ

دل و بازو و تیغش ار بودی

Бршдстӣ ба бартарин силам

برشدستی به برترین سلم

Ҳар касеро ба мӯҷибии борӣ

هر کسی را به موجبی باری

Май нишонд ба гӯшае мғтм

می نشاند به گوشه‌ای مغتم

Ман яке шоиру дахилу ғариб

من یکی شاعر و دخیل و غریب

Роҳи азлати гузида дар олам

راه عزلت گزیده در عالم

На марои ғмхўорӣ чу ҷаду падар

نه مرا غمخواری چو جد و پدر

На марои мӯнисӣ чу хол ва чу ъам

نه مرا مونسی چو خال و چو عم

На азу наз ҳусайну асъаду зайд

نه ازو نز حسین و اسعد و زید

Гардани ман ба зери бори нъм

گردن من به زیر بار نعم

Кард бар ман ба қавли муштии ринд

کرد بر من به قول مشتی رند

Рӯзи рухшанда чун шаби мзлм

روز رخشنده چون شب مظلم

Ронадам аз Балх то брондми ман

راندم از بلخ تا براندم من

Зини тҳсри зи дидаи водӣ ӣам

زین تحسر ز دیده وادی یم

Он гунаҳро ҷуз ин надонам ҷурм

آن گنه را جز این ندانم جرم

Чун чунон гашти банди ман муҳкам

چون چنان گشت بند من محکم

Ки яке рӯз ман нишаста бидам

که یکی روز من نشسته بدم

Мутафаккир ба гӯшае мулзам

متفکر به گوشه ای ملزم

Риндӣ омад зи асъадаш бар ман

رندی آمد ز اسعدش بر من

Буд он ринди мардро зи хадам

بود آن رند مرد را ز خدم

Ки эмоми асъадат ҳаме хонд

که امام اسعدت همی خواند

Чанд бошӣ маъатталу мубҳам

چند باشی معطل و مبهم

Рафт ӯ пеш ва ман шудам зи пасаш

رفت او پیش و من شدم ز پسش

Дар яке кӯчаи хами андари хам

در یکی کوچهٔ خم اندر خم

Дидам онҷо нишаста асъад ро

دیدم آنجا نشسته اسعد را

Бомайу бонги зеру нолаи Бам

بامی و بانگ زیر و نالهٔ بم

Буд бо ӯ нишаста қассобӣ

بود با او نشسته قصابی

Кӯдакӣ чун яке бадеъи санам

کودکی چون یکی بدیع صنم

Ҳар ду маст аз набед сӯсани буи

هر دو مست از نبید سوسن بوی

Бирав ориз чу сӯсан ва чу пурм

برو عارض چو سوسن و چو پرم

Ҳар ду карданд арза бар ман май

هر دو کردند عرضه بر من می

Гуфтам аз шарм ҳар дуро ки нъм

گفتم از شرم هر دو را که نعم

Як ду сикии з шарм хӯрдам ва хуфт

یک دو سه‌یکی ز شرم خوردم و خفت

Ба яке гӯшае надим надам

به یکی گوشه‌ای ندیم ندم

Ҳар ду хуфтанд маст ва дар ронданд

هر دو خفتند مست و در راندند

Пеши ман масти вори хари бикрам

پیش من مست‌وار خر بکرم

Жарф кардам нигаҳ ки зерин кист

ژرف کردم نگه که زیرین کیست

Даст ва ангушт кист бо хотам

دست و انگشت کیست با خاتم

Дидам он . . . Кӯдаки қассоб

دیدم آن ... کودک قصاب

Бар зибри ҳамчуи қуббаи аъзам

بر زبر همچو قبهٔ اعظم

ё яке хаймае зи дибаҳи сурх

یا یکی خیمه‌ای ز دیبهٔ سرخ

. . . Қассоб чун сутун хем

... قصاب چون ستون خیم

Гоҳ берун кашид ҳамчуи зрир

گاه بیرون کشید همچو زریر

Гоҳи андари спўхт чун ъндм

گاه اندر سپوخت چون عندم

Гуфтам : аҳсант эй эмом ки нест

گفتم: احسنت ای امام که نیست

Чун ту андари ҳамаи диёри аҷам

چون تو اندر همه دیار عجم

Гуфт : мФзоӣ эй сенаеи ҳеҷ

گفت: مفزای ای سنایی هیچ

Ки ту ҳастӣ ба назд мо муҳаррам

که تو هستی به نزد ما محرم

Ғазалии гӯии ҳасби мо ки буд

غزلی گوی حسب ما که بود

Ин дили риш ҳар дуро марҳам

این دل ریش هر دو را مرهم

Ғазалии ҳасб ҳолашон гуфтам

غزلی حسب حالشان گفتم

Слтӣ ёфтам на баси муаззам

صلتی یافتم نه بس معظم

Хештанро ҷуз ин надонам ҷурм

خویشتن را جز این ندانم جرم

Вар ҷуз инаст боди мо абкм

ور جز اینست باد ما ابکم

Борукӣ чанд низ шихк ро

بارکی چند نیز شیخک را

Дидаам ман ба кунҷҳо бркм

دیده‌ام من به کنجها برکم

Гоҳи гунаҳгии дурушт аз пас пушт

گاه گنگی درشت از پس پشت

Гоҳ бо сода Эй нишаста баҳам

گاه با ساده‌ای نشسته بهم

Гар бипурсанд ин зи ман рӯзӣ

گر بپرسند این ز من روزی

Бихӯрам садҳазори бори қисм

بخورم صدهزار بار قسم

Хоҷаи аўҳди замони з кӣ Ҳамза

خواجه اوحد زمان ز کی حمزه

эй баланди ахтару баланди ҳамм

ای بلند اختر و بلند همم

Ҳоли ман шарҳи даҳ чу қиссаи хеш

حال من شرح ده چو قصهٔ خویش

Пеши он садри макрами макрам

پیش آن صدر مکرم مکرم

Сайиди оламу эмоми раис

سید عالم و امام رییس

Он баин талъат ва бузург шем

آن بهین طلعت و بزرگ شیم

Набавии ҷавҳарӣ ки арзи варо

نبوی جوهری که عرض ورا

Кас надонад ба ҷузи худои қайи

کس نداند به جز خدای قیم

Оҷизи андари фасоҳату хаташ

عاجز اندر فصاحت و خطش

Рӯзи дидори шоири мФхм

روز دیدار شاعر مفخم

Хоки ғазнӣну Балху Найшобӯр

خاک غزنین و بلخ و نیشابور

Ваз дар рӯм то ҳади ҷилм

وز در روم تا حد جیلم

Ба қалам чанд гӯнаи саҳари ҳалол

به قلم چند گونه سحر حلال

Май намояд чу дар адаби аслм

می‌نماید چو در ادب اسلم

Нуктаи асмъӣу ҷоҳзу Қайс

نکتهٔ اصمعی و جاحظ و قیس

Ҳаст дар пеши лафз ӯ ахрм

هست در پیش لفظ او اخرم

Бўолмъолӣ ки ҳиммати ъолиш

بوالمعالی که همت عالیش

Бргзшт аз ҳудуси ҳамчуи қадам

برگذشت از حدوث همچو قدم

Қобили файзу лутфу фазли алоа

قابل فیض و لطف و فضل الاه

Вази ҳамаи фозилони ҳам ӯ аълам

وز همه فاضلان هم او اعلم

Хоки садраши назиф чун каъба

خاک صدرش نظیف چون کعبه

Оби қадараши латиф чун замзам

آب قدرش لطیف چون زمزم

Ҳукму фурмонаш чун сабоҳу мсо

حکم و فرمانش چون صباح و مسا

Рӯзу шабро диҳад зиёу зулм

روز و شب را دهد ضیاء و ظلم

Хайли хайр аз хаёл талъат ӯст

خیل خیر از خیال طلعت اوست

Чун суханро гузари зи ҳуққаи Фм

چون سخن را گذر ز حقهٔ فم

Бози гирдам кунун ба қиссаи хеш

باز گردم کنون به قصهٔ خویش

Чанд бошад зи мзмру мдғм

چند باشد ز مضمر و مدغم

эй ба бахшиши ҳазор чун ҳотам

ای به بخشش هزار چون حاتم

эй ба кӯшиши ҳазор чун рустам

ای به کوشش هزار چون رستم

Мапаснд инки он лъини хабис

مپسند اینکه آن لعین خبیث

Бҷҳонди каммият чун адҳам

بجهاند کمیت چون ادهم

Ту писандии Фсони хотири ман

تو پسندی فسان خاطر من

Зу шӯ чун фасонаи шўлм

زو شو چون فسانهٔ شولم

Бар сар ман гумошт риндӣ чанд

بر سر من گماشت رندی چند

Ҳамчу ӯ нокас ва змим шем

همچو او ناکس و ذمیم شیم

Ншнўднд ҳар чаҳ ман гуфтам

نشنودند هر چه من گفتم

Илми наҳву арӯзу шеъру ҳукм

علم نحو و عروض و شعر و حکم

Аз ҳамаи молу мансаби дунё

از همه مال و منصب دنیا

Бар тан ва ман на ранг буд на шам

بر تن و من نه رنگ بود نه شم

Зон ки аз ҷома касон будам

زان که از جامهٔ کسان بودم

Монда чун ҳарфи муъаррабу мӯъҷам

مانده چون حرف معرب و معجم

Ҷомаҳо бстднд ва гуфтандам

جامه‌ها بستدند و گفتندم

Низ саттор кун барин сари зм

نیز ستار کن برین سر ضم

Гар ту ҳастӣ ба покии исо

گر تو هستی به پاکی عیسی

Нест дастори решаи Марям

نیست دستار ریشهٔ مریم

Ман зи Балх ончунон шудам ба сарахс

من ز بلخ آنچنان شدم به سرخس

Бо балоу ъноу ҳасрат ва ҳам

با بلا و عنا و حسرت و هم

Ки гунаҳкори Юнуси бен маттӣ

که گنهکار یونس‌بن متی

Ба сӯии нинаво ба соҳил ӣам

به سوی نینوا به ساحل یم

То фузунаст боз аз съўаҳ

تا فزونست باز از صعوه

То падедаст рӯбаҳ аз зиғм

تا پدیدست روبه از ضیغم

Боди оҷиз чу съўаҳу рӯбоҳ

باد عاجز چو صعوه و روباه

Он хабис аз шабоб то баҳрам

آن خبیث از شباب تا بهرم

Онкии бадхоҳ ӯ ҳамеша баров

آنکه بدخواه او همیشه براو

Чира чун бози боду шери аҷм

چیره چون باز باد و شیر اجم

Дӯстонаши ҳариқ дар дӯзах

دوستانش حریق در دوزخ

Никхўоҳши ғариқ дар қулзум

نیکخواهش غریق در قلزم

. . . Хар дар . . . Зани падараш

... خر در ... زن پدرش

Гарчи зинаам набояд ӯро ғам

گرچه زینهم نباید او را غم