Ҷонатро дӯзах ошиёна макун

جانت را دوزخ آشیانه مکن

Хотиратро маҳол хона макун

خاطرت را محالْ خانه مکن

Гирди беҳудау маҳоли магарад

گرد بیهوده و محال مگرد

Бар дар хонаи хаёли магарад

بر در خانهٔ خیال مگرد

Аз хаёли маҳол даст бидор

از خیال محال دست بدار

То бидон боргаҳ биёбӣ бор

تا بدان بارگه بیابی بار

Андарин баҳри бекарона чу ғўк

اندرین بحر بیکرانه چو غوک

Даст ва пое бизан чаҳ донам бўк

دست و پایی بزن چه دانم بوک

Кони сарои бақо барои ту аст

کان سرای بقا برای تو است

Венаи сарои фано на ҷой ту аст

وین سرای فنا نه جای تو است

Он сарой бақо турост маъаад

آن سرای بقا تراست مُعد

Явм бигзор ва ҷон кун аз паии ғд

یوم بگذار و جان کن از پی غَد

Дар ҷаҳони зишту некӯу чапу рост

در جهان زشت و نیکو و چپ و راست

Нохалафи зодагони одами рост

ناخلف زادگان آدم راست

Поя бисёр сӯии боми баланд

پایه بسیار سوی بام بلند

Ту ба як поя чун шӯй хурсанд

تو به یک پایه چون شوی خرسند

Пояи аввали андрў ҳалам аст

پایهٔ اول اندرو حلم است

Кӯ ба таҳқиқи хоҷа илм аст

کو به تحقیق خواجهٔ علم است

Ҷамъ кардӣ бар аввалин поя

جمع کردی بر اوّلین پایه

Хираду ҷону сӯрату моя

خرد و جان و صورت و مایه

Ту ҳақиқат бидон ки дар олам

تو حقیقت بدان که در عالم

Аз барои натиҷаи одам

از برای نتیجهٔ آدم

Нест аз баҳри осмони азал

نیست از بهر آسمان ازل

Нардбони поя ба зи илму амал

نردبان پایه به ز علم و عمل

Баҳри болоу шеби манзил ро

بهر بالا و شیب منزل را

Ҳикмати ҷон қавӣ кунад дил ро

حکمت جان قوی کند دل را

Андарин роҳ агарчӣ он накунӣ

اندرین راه اگرچه آن نکنی

Даст ва пое бизан зиён накунӣ

دست و پایی بزن زیان نکنی

Ҳарки ӯ тухм коҳилӣ дорад

هرکه او تخم کاهلی دارد

Коҳилии кофаряши бори орад

کاهلی کافریش بار آرد

Ҳарки бо ҷаҳлу коҳилии пайваст

هرکه با جهل و کاهلی پیوست

Поиш аз ҷой рафту кор аз даст

پایش از جای رفت و کار از دست

Бтар аз коҳилӣ надонам чиз

بتر از کاهلی ندانم چیز

Коҳилӣ кард рустамонро ҳиз

کاهلی کرد رستمان را حیز

Аз паии карти оФридстнд

از پی کارت آفریدستند

Ҷомаи хилқатати бридстнд

جامهٔ خلقتت بریدستند

Ту ба халқон чаро шӯии қонеъ

تو به خلقان چرا شوی قانع

Чун нагардӣ бидон ҳлли томъ

چون نگردی بدان حلل طامع

Ду ду олам яке кунад содиқ

دو دو عالم یکی کند صادق

Се се манзил яке кунад ошиқ

سه سه منزل یکی کند عاشق

Малику малик аз куҷо ба дасти оре

ملک و ملک از کجا به دست آری

Чун маии шасти рӯзи бекорӣ

چون مهی شست روز بیکاری

Рӯзи бекорӣу шаби осонӣ

روز بیکاری و شب آسانی

Нарисӣ бар сарири сосонӣ

نرسی بر سریر ساسانی

Тоҷу тахти мулӯк бе нами меғ

تاج و تخت ملوک بی‌نم میغ

Дастаи гурзи дону қабзаи теғ

دستهٔ گرز دان و قبضهٔ تیغ

Аз паии симу туъмаи гардун

از پی سیم و طعمهٔ گردون

Пеши муштии хасиси нокаси дун

پیش مشتی خسیس ناکس دون

Кӣсаи пари мдўзу пардаи мдр

کیسهٔ پر مدوز و پرده مدر

Косаро бар млису ишваи мхр

کاسه را بر ملیس و عشوه مخر

Илми дорӣ ба ҳалам бош чу кӯҳ

علم داری به حلم باش چو کوه

Машав аз ноӣботи даҳри сутӯҳ

مشو از نائبات دهر ستوه

Илм бе ҳалами шамъ бенур аст

علم بی‌حلم شمع بی‌نور است

Ҳардуи боҳам чу шаҳд занбӯр аст

هردو باهم چو شهد زنبور است

Шаҳд бе муми рамз аҳрор аст

شهد بی‌موم رمز احرار است

Мум бе шаҳди бобат нор аст

موم بی‌شهد بابت نار است

Бргзри зини сарои куну фасод

برگذر زین سرای کون و فساد

Бабр аз мабда ва бирав ба маъод

ببر از مبدأ و برو به معاد

Кандарин хоки тӯда бе об

کاندرین خاک تودهٔ بی‌آب

Оташи бод пайкараст сароб

آتش باد پیکر است سراب