Азои мо алтбри ҳаки алии алмҳк

اذا ما التبر حک علی المحک

Табин ғашаи ман ғайри шак

تبین غشه من غیر شک

Ва Финоолғши волзҳби алмсФо

و فیناالغش والذهب المصفا

Алии биннои шабаҳи алмҳк

علی بیننا شبه المحک

Он зи фазли офати сарои фузул

آن ز فضل آفت سرای فضول

Он аламдору илми дори расӯл

آن علمدار و علم‌دار رسول

Он сроФили сарфароз аз илм

آن سرافیل سرفراز از علم

Малики аламути деви оз аз ҳалам

ملک‌الموت دیو آز از حلم

Он фидо карда аз раҳи таслим

آن فدا کرده از ره تسلیم

Ҳам падари ҳам писар чу иброҳӣм

هم پدر هم پسر چو ابراهیم

Онкӣ дар шаръи тоҷи дайн ӯ буд

آنکه در شرع تاج دین او بود

Вонкаҳи тороҷи куфру кин ӯ буд

وآنکه تاراج کفر و کین او بود

Ҳукми таслимро халил ба шарт

حکم تسلیم را خلیل به شرط

Даргаи шаръро вакил ба шарт

درگه شرع را وکیل به شرط

Нашунида зи Мустафои таъвил

نشنیده ز مصطفی تأویل

Гашта макшуф бар дилаши танзил

گشته مکشوف بر دلش تنزیل

Мустафои чашми равшан аз рӯйиш

مصطفی چشم روشن از رویش

Шоди Заҳро чу гашти ваии шӯяш

شاد زهرا چو گشت وی شویش

Шарафи чархи тези гирд ӯ буд

شرف چرخ تیز گرد او بود

Дар ҳадису ҳадиди мард ӯ буд

در حدیث و حدید مرد او بود

Боғи суннат ба амр нав карда

باغ سنّت به امر نو کرده

Ҳарчӣ худ руста буд ху карда

هرچه خود رسته بود خو کرده

Ҳаргиз аз хашми ҳеҷ сар набаред

هرگز از خشم هیچ سر نبرید

Ҷуз ба фармони ҳисом бар накашид

جز به فرمان حسام بر نکشید

Хайбар аз теғ ӯ хароб шуда

خیبر از تیغ او خراب شده

Сари обаши ҳамаи сароб шуда

سرِ آبش همه سراب شده

Ҳаргиз аз баҳри бадарау барда

هرگز از بهر بدره و بَرده

Халқро хасми хеши нокарда

خلق را خصم خویش ناکرده

Ҳар адуро ки дрФгнд аз пой

هر عدو را که درفگند از پای

Дар замони моликаши бабрад аз ҷой

در زمان مالکش ببرد از جای

Вонкаҳро зад ба зарби дайни орой

وانکه را زد به ضرب دین آرای

Ном бар дасташу занандаи худоӣ

نام بر دستش و زننده خدای

Номаш аз ном ё муштақ буд

نامش از نام یا مشتق بود

Ҳркҷо рафт ҳмрҳши ҳақ буд

هرکجا رفت همرهش حق بود

Фахр аз оли сахраи брбўдаҳ

فخر از آل صخره بربوده

Растхезӣ бнқд бинмуда

رستخیزی بنقد بنموده

Хобу ороми мара ва антар

خواب و آرام مرّه و عنتر

Карда дар мағзи ақли зеру зибр

کرده در مغز عقل زیر و زبر

Аз дар куфр гул бароранда

از در کفر گل برآرنده

Дар дайнро нигоҳи доранда

درِ دین را نگاه دارنده

Ҳарки нотиқ набӯд қойил ӯ

هرکه ناطق نبود قایل او

Ва онкӣ қобил набӯд қотил ӯ

و آنکه قابل نبود قاتل او

Карда аз душманони дайн чу саҳоб

کرده از دشمنان دین چو سحاب

Хомаи регро ба хӯни сероб

خامهٔ ریگ را به خون سیراب

Кандаи зӯраш дар ҷуҳуди кода

کنده زورش در جهود کده

Дар илму амали бадви ситада

درِ علم و عمل بدو ستده

Ҳис ӯ чун азим буду кабӣр

حس او چون عظیم بود و کبیر

Гашти мағлуб ӯ саҳоби асир

گشت مغلوب او سحاب اثیر

Ба ду теғи он ҳзбрдин бе меғ

به دو تیغ آن هزبردین بی‌میغ

Карда исломро ҳамаи як теғ

کرده اسلام را همه یک تیغ

Ба ду теғ ӯ ба зулфиқору забон

به دو تیغ او به ذوالفقار و زبان

Карда як теғи ҳамчуи тири ҷаҳон

کرده یک تیغ همچو تیر جهان

Буд теғии забони гавҳари пош

بود تیغی زبان گوهر پاش

Ки бадв карда илми олами фош

که بدو کرده علم عالم فاش

Дайгарӣ зулфиқор барон буд

دیگری ذوالفقار برّان بود

Кофти ҷони шери ғурон буд

کافت جان شیر غرّان بود

Зон ду теғ кашида дар олам

زان دو تیغ کشیده در عالم

Шаръро карда ҳамчуи тиру қалам

شرع را کرده همچو تیر و قلم

Нури илмаши чшндаҳи кавсар

نور علمش چشندهٔ کوثر

Нози теғаши кушандаи кофар

ناز تیغش کشندهٔ کافر

Дар сафи разми пой ӯ муҳкам

در صف رزم پای او محکم

Вази паии рамзи ҷон ӯ муҳаррам

وز پی رمز جان او محرم

Зӯр ӯ бути шикан ба рӯзи азал

زور او بت شکن به روز ازل

Даст ӯ теғи зан бар авҷи Зуҳал

دست او تیغ‌زن بر اوج زحل

Ҳам мбрз ба илми биму умед

هم مبرّز به علم بیم و امید

Ҳам мубориз чу шер ва чун хуршед

هم مبارز چو شیر و چون خورشید

Кар шудаи гӯши фитна аз кӯсаш

کر شده گوش فتنه از کوسش

Карда фатҳу зафари замини бӯсаш

کرده فتح و ظفر زمین بوسش

Дилу бозуаши азуи надида ба чашм

دل و بازوش ازو ندیده به چشم

Дасти барадӣ ба поймардии хашм

دست بردی به پایمردی خشم

Дасту теғаш чу пой куфр бибаст

دست و تیغش چو پای کفر ببست

Ҳайбаташи гардан аду бишикаст

هیبتش گردن عدو بشکست

Дар масофӣ ки пои бФшрдӣ

در مصافی که پای بفشردی

Онат давлат ки даст ӯ барадӣ

آنت دولت که دست او بردی

Шаби ялдои Сироҷи азу будӣ

شب یلدا سراج ازو بودی

Рӯзи ҳиҷои ҳёҷи азу будӣ

روز هیجا هیاج ازو بودی

Омад аз сидраи Ҷабраили амин

آمد از سدره جبرئیل امین

ЛоФтӣ карда мари варои талқин

لافتی کرده مر ورا تلقین

Зулфиқорӣ ки аз биҳишти худоӣ

ذوالفقاری که از بهشت خدای

БФрстодаҳ буд ширк задой

بفرستاده بود شرک زدای

Оваредаш ба назд пайғамбар

آوریدش به نزد پیغمبر

Гуфт кин ҳаст бобати ҳайдар

گفت کاین هست بابتِ حیدر

То бадви дайнат ошкор кунад

تا بدو دینت آشکار کند

Лашкари куфри тор ва мор кунад

لشکر کفر تار و مار کند

Мустафо дод Муртазоро гуфт

مصطفی داد مرتضی را گفت

Ки бад-ӣни ори дайни бурун з наҳуфт

که بدین آر دین برون ز نهفت

На ҷигар буд доъии мардяш

نه جگر بود داعی مردیش

На зафари боиси ҷавонмардяш

نه ظفر باعث جوانمردیش

Ончунон охтии зи боғии кин

آنچنان آختی ز باغی کین

Коич товон набад варо дар дайн

کایچ تاوان نبد ورا در دین

Чун на аз хашм буд аз имон буд

چون نه از خشم بود از ایمان بود

Озу кофари кишӣши яксон буд

آز و کافر کشیش یکسان بود

Рӯз ӯ бути шикани зи рӯзи азал

روز او بت شکن ز روز ازل

Даст ӯ теғи зан бар авҷи Зуҳал

دست او تیغ زن بر اوج زحل

Мари набиро васӣ ва ҳам домод

مر نبی را وصی و هم داماد

Ҷони пайғамбар аз ҷамолаши шод

جانِ پیغمبر از جمالش شاد

эй хавориҷ агар дарунат шаккӣаст

ای خوارج اگر درونت شکیست

Куфру дайн назд ту з ҷаҳл якеаст

کفر و دین نزد تو ز جهل یکیست

Каси надида ба разм дар пушташ

کس ندیده به رزم در پشتش

Мунҳазими ширк аз як ангушташ

منهزم شرک از یک انگشتش

Оли ёсини шарафи бадви дида

آل یاسین شرف بدو دیده

Эзад ӯро ба илми бгзидаҳ

ایزد او را به علم بگزیده

Ноӣби Мустафо ба рӯзи ғадир

نائب مصطفی به روز غدیر

Карда дар шаръи мари варо ба амир

کرده در شرع مر ورا به امیر

Сари қуръони бхўондаҳ буд ба дил

سرِّ قرآن بخوانده بود به دل

Илми ду ҷаҳони варо шудаи ҳосил

علم دو جهان ورا شده حاصل

Ба фасоҳат чу ӯ сухан гуфтӣ

به فصاحت چو او سخن گفتی

Мустамеъ зон ҳадис дар сифтӣ

مستمع زان حدیث دُر سفتی

Лутф ӯ буд лутфи пайғамбар

لطف او بود لطف پیغمبر

Унф ӯ буд шери шарзаи нар

عنف او بود شیر شرزهٔ نر

Ҳарки дидӣ ҳисом ӯ мслўл

هرکه دیدی حسام او مسلول

Нафй гаштӣ бирав тариқи ҳулӯл

نفی گشتی برو طریق حلول

Ту кашидӣ зи кофарии пиндор

تو کشیدی ز کافری پندار

Теғ бар рӯй ҳайдари каррор

تیغ بر روی حیدر کرّار

Карда дар ақлу дайн ба теғу қалам

کرده در عقل و دین به تیغ و قلم

Бо шуҷоати самоҳати андари ҳам

با شجاعت سماحت اندر هم

Хонда дар дайну малики мухтораш

خوانده در دین و ملک مختارش

Ҳам дар илм ва ҳам илми дораш

هم دَرِ علم و هم علم‌دارش

Ҷони озоди мардӣу тани дайн

جان آزاد مردی و تن دین

Хусрави суннату Таҳамтани дайн

خسرو سنت و تهمتن دین

Шарафи шаръу қозии дайн ӯ

شرف شرع و قاضی دین او

Садаф дар оли ёсин ӯ

صدف دُرِّ آلِ یاسین او

Қобили рози ҳақи рзонт ӯ

قابل راز حق رزانت او

Мҳбти ваҳии ҳақи амонат ӯ

مهبط وحی حق امانت او

Нафаси нафасаши кушандаи танзил

نفس نفسش کشندهٔ تنزیل

Ҷони ҷонаши чшндаҳи тоўил

جان جانش چشندهٔ تاویل

Арза карда бар он ҷамолу сиришт

عرضه کرده بر آن جمال و سرشت

Ҳафтаи ҳафт рӯзи ҳашт биҳишт

هفتهٔ هفت روز هشت بهشت

Чашмҳо дидаи вари зи дидораш

چشمها دیده‌ور ز دیدارش

Самъҳо шамъдони зи гуфтораш

سمعها شمعدان ز گفتارش

Теғ ӯ тири чархро бунён

تیغ او تیرِ چرخ را بنیان

Бӯда дар хонаи ваболи камон

بوده در خانهٔ وبال کمان

Ҳркҷои он дилу забон будӣ

هرکجا آن دل و زبان بودی

Фтнти тир чун камон будӣ

فطنت تیر چون کمان بودی

Сар бидъат зада ба теғи забон

سرِ بدعت زده به تیغ زبان

Рӯй суннат бишуста зи оби синон

روی سنت بشسته ز آب سنان

Карда аз лаъл ва дар каромат ро

کرده از لعل و دُر کرامت را

Пари гуҳари домани қиёмат ро

پر گهر دامن قیامت را

Карда аз баҳри ҷони аҳли ҳунар

کرده از بهر جان اهل هنر

Дарҷ дар як сухани ду дарҷи гуҳар

دَرج در یک سخن دو دُرج گهر

Муҳаррам ӯ бӯда каъбаи ҷон ро

مُحرم او بوده کعبهٔ جان را

Муҳаррам ӯ бӯда сари яздон ро

مَحرم او بوده سرِّ یزدان را

Бӯда бо осмони саноаши хлит

بوده با آسمان ثناش خلیط

Бар басити замини чўбҳри муҳӣт

بر بسیط زمین چوبحر محیط

Дар диёри араби броът ӯ

در دیار عرب براعت او

Дар замини аҷами шуҷоат ӯ

در زمین عجم شجاعت او

Карда хуршеду моҳро ба ду ним

کرده خورشید و ماه را به دو نیم

Нури ақломаши андари он иқлӣм

نور اقلامش اندر آن اقلیم

Садафи садҳазори баҳри дилаш

صدف صدهزار بحر دلش

Шарафи садҳазори арши гулаш

شرف صدهزار عرش گلش

Ин бараҳна шудаи зи заҳмати зарф

این برهنه شده ز زحمت ظرف

Вони буруни омадаи зи пардаи ҳарф

وآن برون آمده ز پردهٔ حرف

То бидон ҳад шудаи макрам буд

تا بدان حد شده مکرّم بود

Луи кашфи мари варои мусаллам буд

لو کشف مر ورا مسلم بود

Мустафоро мутӣъу фармон бар

مصطفی را مطیع و فرمان‌بر

Ҳамаи бишнидаи рамзи дайн яксар

همه بشنیده رمز دین یکسر

Баҳр ӯ гуфта Мустафо ба ?ала

بهر او گفته مصطفی به آله

К-эии худованди воли ман волоа

کای خداوند وال من والاه

Фазли ҳақи пешвои сират ӯ

فضلِ حق پیشوای سیرت او

Халқ ӯ ъушрати ъширт ӯ

خلق او عشرتِ عشیرت او

Ҳаркии ҷустии мухолифат дар дайн

هرکه جستی مخالفت در دین

Кардӣ ӯро ба зери хоки дафин

کردی او را به زیر خاک دفین

Деви гриндаҳ дар млоъбтш

دیو گرینده در ملاعبتش

Ақли хандида дар мтобътш

عقل خندیده در متابعتش

Коди худои замонаи чокар ӯ

کد خدای زمانه چاکر او

Хоҷаи рӯзгори қанбар ӯ

خواجهٔ روزگار قنبر او

Ҳарки тан душманасту яздони дӯст

هرکه تن دشمنست و یزدان دوست

Донад алросхўни фӣ алълм ӯст

داند الرّاسخون فی‌العلم اوست

Ҳурмати дайн чу зарф ҷонаш дошт

حرمت دین چو ظرف جانش داشت

Заҳмати ҳарфи пеш ӯ нагузошт

زحمت حرف پیش او نگذاشت

Котиби нақши номаи танзил

کاتب نقش‌نامهٔ تنزیل

Хозини ганҷи хонаи таъвил

خازن گنج‌خانهٔ تأویل

Илм ӯро ки сахра кардӣ мум

علم او را که صخره کردی موم

Буд чун муҳарраму араби маҳрӯм

بود چون محرم و عرب محروم

Олами илм буду баҳри ҳунар

عالم علم بود و بحرِ هنر

Буд чашму чароғи пайғамбар

بود چشم و چراغ پیغمبر

Баҳри илми андрўи бҷўшидаҳ

بحرِ علم اندرو بجوشیده

Чоҳро ба зи мустамеъи дида

چاه را به ز مستمع دیده

Роздори худои пайғамбар

رازدار خدای پیغمبر

Роздори паямбараши ҳайдар

رازدار پیمبرش حیدر

Ҳайдарии каш худоӣ хонд шер

حیدری‌کش خدای خواند شیر

Кӣ задӣ бар Муъовияи шамшер

کی زدی بر معاویه شمشیر

Шери рӯбоҳро ниёзорад

شیر روباه را نیازارد

Лек сад гӯр зинда нагузорад

لیک صد گور زنده نگذارد

Ақл дар оби рӯйиши оғишта

عقل در آب رویش آغشته

Саҳв дар гирд дайнаш ногашта

سهو در گِرد دینش ناگشته

Карда аз рамзҳои ақли ангез

کرده از رمزهای عقل‌انگیز

Табъу бозору зеҳну хотири тез

طبع و بازار و ذهن و خاطر تیز

Лафзи қуръон чу дид дарвешаш

لفظ قرآن چو دید درویشش

Хештан ҷилва кард дар пешаш

خویشتن جلوه کرد در پیشش

Ишқро баҳр буду дилро кон

عشق را بحر بود و دل را کان

Шаръро дида буду дайнро ҷон

شرع را دیده بود و دین را جان

Мустафо аз барои ҷону таниш

مصطفی از برای جان و تنش

На зи баҳри кулоҳу перҳанаш

نه ز بهر کلاه و پیرهنش

Ном ӯ карда дар вилояти илм

نام او کرده در ولایت علم

Алӣ аз илму Бутуроб аз ҳалам

علی از علم و بوتراب از حلم

Зоти борӣ аз он ситами дида

ذاتِ باری از آن ستم دیده

Тоаш нодидаи нопарастида

تاش نادیده ناپرستیده

Бози дониста дар ҷаҳон навай

باز دانسته در جهان نوی

Дар дили нақши нафасро зи набӣ

در دل نقش نفس را ز نُبی

Фарши тавҳид ҷон ҳасташ буд

فرشِ توحید جان هستش بود

Сади исломи теғу дасташ буд

سدِّ اسلام تیغ و دستش بود

Кӣ шавад онкии моҳи дайн бо ӯ

کی شود آنکه ماه دین با او

Табаъу тобеъи сурайё ӯ

تبع و تابعِ ثریّا او

На ки ин ақди пеш аз ин будаст

نه که این عقد پیش از این بودست

Дар азал то абад қарин будаст

در ازل تا ابد قرین بودست

Бо сурайёи срӣ баробар шуд

با ثریّا ثَری برابر شد

Чун алӣ бо набӣ бародар шуд

چون علی با نبی برادر شد

Мардро ақл ройзан бошад

مرد را عقل رایزن باشد

Сғбаҳи фоли гӯй зан бошад

سغبهٔ فال گوی زن باشد

Мртзоиӣ ки кард яздонаш

مرتضایی که کرد یزدانش

Ҳамраҳи ҷони Мустафои ҷонаш

همره جان مصطفی جانش

Дар сафари пеши он қавии имон

در سفر پیش آن قوی ایمان

Буд чун лошаи дбри дброн

بود چون لاشهٔ دبر دبران

Ҳардуи як қиблау хирадашони ду

هردو یک قبله و خردشان دو

Ҳар ду як рӯҳу колбудашони ду

هر دو یک روح و کالبدشان دو

Ҳар ду як дар зи як садаф буданд

هر دو یک در ز یک صدف بودند

Ҳар ду пероя шараф буданд

هر دو پیرایهٔ شرف بودند

Ду раванда чу ахтару гардун

دو رونده چو اختر و گردون

Ду бародар чу Мӯсоу ҳорӯн

دو برادر چو موسی و هارون

Аз паии соилӣ ба як ду рғиФ

از پی سائلی به یک دو رغیف

Сурати ҳилли ?утии варои ташриф

سورت هل اتی ورا تشریف

Дар манзуми подшои конаш

درِّ منظوم پادشا کانش

Лавҳи маҳфӯзи Мустафои ҷонаш

لوح محفوظ مصطفی جانش

Сояи чокаронаш аз раҳи ҳалам

سایهٔ چاکرانش از رهِ حلم

Қдўаҳи ошиқонаш аз сари илм

قدوهٔ عاشقانش از سر علم

Сари тавҳиди андарин гулшан

سرّ توحید اندرین گلشن

Пеши ҷони азиз ӯ равшан

پیش جانِ عزیز او روشن

Бодии адли ҷӯии ҳамчуи баҳор

بادی عدل جوی همچو بهار

Ҳокимии сахти меҳру сусти маҳор

حاکمی سخت مهر و سست مهار

Дар раҳи хизмати расӯли худоӣ

در ره خدمت رسول خدای

Андарин коргоҳи диўнмоӣ

اندرین کارگاه دیونمای

Бо касе илм дайн нагуфт астох

با کسی علم دین نگفت استاخ

Зонка дили танг буду илми фарох

زانکه دل تنگ بود و علم فراخ

Соилонро ба ошкор ва наҳуфт

سایلان را به آشکار و نهفت

Ҷуз ба андозаи сар шаръ нагуфт

جز به اندازه سرِّ شرع نگفت

Дар хайбари бикунади шўби батул

درِ خیبر بکند شوب بتول

Дар дайнро бадви супурди расӯл

درِ دین را بدو سپرد رسول

Чун тавонист чоҳи куфри анбошт

چون توانست چاه کفر انباشت

Чоҳи дайни ҳам нигоҳ донад дошт

چاه دین هم نگاه داند داشت

Қӯти ҳасраташи зи фӯти намоз

قوّت حسرتش ز فوت نماز

Дошта чархро зи гулшани боз

داشته چرخ را ز گلشن باز

То дигарбораи брншонд ба зин

تا دگرباره برنشاند به زین

Хусрави чархро Таҳамтани дайн

خسروِ چرخ را تهمتن دین

Монад андари дили алӣ ҳар сӯй

ماند اندر دل علی هر سوی

Аршу курсӣ чу ним донгу тсўӣ

عرش و کرسی چو نیم دانگ و تسوی

Замзами лутфи об хома ӯст

زمزم لطف آب خامهٔ اوست

Каъбаи аҳли фазл нома ӯст

کعبهٔ اهل فضل نامهٔ اوست

Хома ӯ чу ёр шуд бо даст

خامهٔ او چو یار شد با دست

Смти лؤлؤи зики нқти пайваст

سمط لؤلؤ زیک نقط پیوست

Ҳарякии ғину садҳазори ғрр

هریکی غین و صدهزار غُرر

Ҳарякии долу садҳазори дрр

هریکی دال و صدهزار درر

Зонка ғинши зи ғайби огаҳ буд

زانکه غینش ز غیب آگه بود

Дол бо дарди дайнаши ҳамраҳ буд

دال با دردِ دینش همره بود

Шмтӣ ёд кун зи як нома

شمتی یاد کن ز یک نامه

Хом кӣ бошад ончунон хома

خام کی باشد آنچنان خامه

Он суханҳо ки дар зиёфату заиф

آن سخنها که در ضیافت و ضیف

БФрстоди сӯии саҳли ҳаниф

بفرستاد سوی سهل حنیف

Ҳарякии лафзи кӯ адо кардаст

هریکی لفظ کو ادا کردست

Сари ангушт Мустафо кардаст

سرِ انگشت مصطفی کردست

На ба ҳангоми кӯдакии падараш

نه به هنگام کودکی پدرش

Баради наздики соҳиби хабараш

برد نزدیک صاحب خبرش

Меҳтари ангушт бар даҳон оварад

مهتر انگشت بر دهان آورد

Қатраи об бар забон оварад

قطرهٔ آب بر زبان آورد

Сари ангушти хешро тар кард

سرِ انگشت خویش را تر کرد

Онгаҳе дар даҳон ҳайдар кард

آنگهی در دهان حیدر کرد

Дод мардӣу илму ҳифзи сухан

داد مردی و علم و حفظ سخن

Сари ангушташ аз бен нохун

سرِ انگشتش از بُن ناخن

Гашт аз баҳри суду сармоя аш

گشت از بهر سود و سرمایه‌اش

Сари ангушти Мустафои доя аш

سرِ انگشت مصطفی دایه‌اش

Лоҷарам зон ғизо ва зон ангушт

لاجرم زان غذا و زان انگشت

Дайни бпрўрду кофаронро кишт

دین بپرورد و کافران را کشت

Сари ангушти ма шикоф омад

سرِ انگشت مه شکاف آمد

Нутқи ҳайдар чу кӯҳ қоф омад

نطق حیدر چو کوه قاف آمد

Ҳамчуи хуршеди шаръи тобанда

همچو خورشید شرع تابنده

Собиту устувору поянда

ثابت و استوار و پاینده

Гуфта ӯро расӯли ҷаббораш

گفته او را رسول جبّارش

К-эии худоӣ аз бидон нигаҳи дораш

کای خدای از بدان نگه‌دارش

Нутқи шаръ аз барои сират ӯ

نطقِ شرع از برای سیرتِ او

Мустафо хондаш аз басират ӯ

مصطفی خواندش از بصیرت او

Илм ӯ аз барои як таълим

علم او از برای یک تعلیم

Гуфта дар байти мол бо зару сим

گفته در بیت مال با زر و سیم

Чун ду тӯда бидид аз ин ва аз он

چون دو توده بدید از این و از آن

Гашти ҳайрони азин дил ва зон ҷон

گشت حیران ازین دل و زان جان

Дайгариро фиреб эй раъно

دیگری را فریب ای رعنا

Нестии ту сазоу дархури мо

نیستی تو سزا و درخورِ ما

Нанигарам ман сӯии дўоли шумо

ننگرم من سوی دوال شما

Нашнавам низ дар ҷуволи шумо

نشنوم نیز در جوال شما

Ҳимматаши сғбаҳ вуҷӯд набӯд

همتش سغبهٔ وجود نبود

Кор ӯ ҷузи суҷуд ва ҷӯад набӯд

کار او جز سجود و جود نبود

Чархро раҳнамои ҳалам ӯ буд

چرخ را رهنمای حلم او بود

Даҳрро кадхудои илм ӯ буд

دهر را کدخدای علم او بود

Ҳаламро кори басти рӯзи ҷамал

حلم را کار بست روز جمل

Афв кард аз адуи хилофу ҷадал

عفو کرد از عدو خلاف و جدل

Боз бо хасми хеш дар сафин

باز با خصم خویش در صفّین

Бо адуи кори басти рои рузин

با عدو کار بست رای رزین

Тоҷи ҳлмши гузашта аз парвин

تاج حلمش گذشته از پروین

Тахти илмаши ниҳода бар дар дайн

تختِ علمش نهاده بر درِ دین

То бнгшоди илми ҳайдар дар

تا بنگشاد علم حیدر در

Надиҳади суннати паямбар бар

ندهد سنّت پیمبر بَر

Дар сарои фаноу кишвари дайн

در سرای فنا و کشور دین

Ҳайдари малик буду кавсари дайн

حیدر ملک بود و کوثر دین

Дар қиёму қууди авд ӯ кард

در قیام و قعود عود او کرد

Дар рукӯъу суҷуди ҷӯад ӯ кард

در رکوع و سجود جود او کرد

Хотам ӣнҷо бидод бар дар роз

خاتم اینجا بداد بر درِ راز

Малики онҷои ивази ситад бо ноз

ملک آنجا عوض ستد با ناز

Нафас ӯро чу деви чоҳӣ буд

نفس او را چو دیو چاهی بود

Чарх ӯро расани ?алаӣ буд

چرخ او را رسن آلهی بود

Теғи хашмаши мунир буд мунир

تیغ خشمش منیر بود منیر

Баҳри илмаши ғадир буд ғадир

بحرِ علمش غدیر بود غدیر

Чун намӯд ӯ ба душманони дандон

چون نمود او به دشمنان دندان

Танг шуд бар адуи ҷаҳон чу даҳон

تنگ شد بر عدو جهان چو دهان

ӯ тавонист хасмро молида

او توانست خصم را مالید

Лек хасмаши бадв ҳаме нолид

لیک خصمش بدو همی نالید

Хашм бо рои хеш ёр накард

خشم با رای خویش یار نکرد

Ҷуз ба дастурии инч кор накард

جز به دستوری ایچ کار نکرد

Гар сиррӣ бар задӣ азу ба замон

گر سری بر زدی ازو به زمان

Аввали ин сар буридӣ охири он

اول این سر بریدی آخر آن

Гар таҳаввур чу ҷангён кардӣ

گر تهوّر چو جنگیان کردی

Рӯм чун мӯӣ зангён кардӣ

روم چون موی زنگیان کردی

Омадӣ дар ҳзоҳз аз паии бим

آمدی در هزاهز از پی بیم

Дили миррӣхи ҳамчуи ҷони ятем

دلِ مریخ همچو جان یتیم

Зуҳали андари маҳали худ ҳайрон

زحل اندر محل خود حیران

Чашми ноҳиди сӯии маи нигарон

چشم ناهید سوی مه نگران

Ба таъаҷҷуби зи захми тираши тир

به تعجب ز زخم تیرش تیر

Пушти ҳамчуи камону рух чу зрир

پشت همچو کمان و رخ چو زریر

Нойиби кирдигори ҳайдар буд

نایب کردگار حیدر بود

Соҳиби зулфиқори ҳайдар буд

صاحب ذوالفقار حیدر بود

Меҳру кинаши далели минбару дор

مهر و کینش دلیل منبر و دار

Ҳаламу хашмаши қасими ҷинату нор

حلم و خشمش قسیم جنت و نار

Оби рӯйиши ббрдаҳи оби малик

آب رویش ببرده آبِ ملک

Боди азмаши нишондаи тоби фалак

باد عزمش نشانده تابِ فلک

Кард чун гирди новакаши парвоз

کرد چون گردِ ناوکش پرواز

Домани кӯҳро гиребони боз

دامنِ کوه را گریبان باز

Шери яздон чу баргушодӣ чанг

شیر یزدان چو برگشادی چنگ

Рӯй гардун шудӣ чу пушти паланг

روی گردون شدی چو پشت پلنگ

Сахра чун захми теғ дасташ дид

صخره چون زخم تیغ دستش دید

Ҷон ба соъати зи ҷисм ӯ бармеад

جان به ساعت ز جسم او برمید

Зўолхмор аз наҳифи шамшераш

ذوالخمار از نهیب شمشیرش

Дид бар ҷони хештани чирш

دید بر جان خویشتن چیرش

Пеши теғаш ба нангу номи набард

پیش تیغش به ننگ و نام نبرد

Ҳамчуи мардум гё намӯдӣ мард

همچو مردم گیا نمودی مرد

Андарин олам ва дар он олам

اندرین عالم و در آن عالم

ӯст бо кори илму ёри илм

اوست با کار علم و یار علَم

Дида чун дид халқу ҷӯади алӣ

دیده چون دید خلق و جود علی

Машк хӯн шуд дигар раҳ аз хаҷалӣ

مشک خون شد دگر ره از خجلی

Ҳар ду кӯтоҳ дошту ношоист

هر دو کوتاه داشت و ناشایست

Аз буруни даст ва аз дарун боист

از برون دست و از درون بایست

Бар қалилии зи қӯти қонеъ буд

بر قلیلی ز قُوت قانع بود

Тарс бар ҳирсу ҷаҳди монеъ буд

ترس بر حرص و جهد مانع بود

ӯ набӯд он асад ки ранги хлўқ

او نبود آن اسد که رنگ خلوق

Кардӣ ӯро дар ин куҳани сандӯқ

کردی او را در این کهن صندوق

Чархи перӣу хоки раҳи гузариш

چرخ پیری و خاک ره گذرش

Ақли золӣу ошиқи назараш

عقل زالی و عاشق نظرش

ӯ зи баҳри камол бе бандӣ

او ز بهر کمال بی‌بندی

Ваз барои ҷамоли хурсандӣ

وز برای جمال خرسندی

Хонда бар гандаи перӣ ва мерай

خوانده بر گنده پیری و میری

Се талоқ ва чаҳор такбирӣ

سه طلاق و چهار تکبیری

Кӯдак аз зарду сурхи бшкибд

کودک از زرد و سرخ بشکیبد

Мардро зарду сурхи нФрибд

مرد را زرد و سرخ نفریبد

Ҷони ҳайдар дар ози ноўизд

جان حیدر در آز ناویزد

Шер аз оташ ҳамеша бигурезад

شیر از آتش همیشه بگریزد

Ҳукму ъзи бобат алӣ бошад

حکم و عزّ بابت علی باشد

Шерро таби з баддилӣ бошад

شیر را تب ز بددلی باشد

Олимӣ буд ҳамчуи Нӯҳи астох

عالمی بود همچو نوح استاخ

Олимӣ буд ҳамчуи рӯҳи фарох

عالمی بود همچو روح فراخ

Дил ӯро чу рой бурҳон кард

دل او را چو رای برهان کرد

Чархро шаръи танг майдон кард

چرخ را شرع تنگ میدان کرد

Буд пайваста дар Ақилау қил

بود پیوسته در عقیله و قیل

Токҷо то ба дарди чашми Ақил

تاکجا تا به درد چشم عقیل

Дил ӯ олами маъонӣ буд

دل او عالم معانی بود

Лафз ӯ оби зиндагонӣ буд

لفظ او آبِ زندگانی بود

Ақд ӯ бо батул дар селоӣ

عقد او با بتول در سلوی

Буд дар зери сояи тӯбо

بود در زیر سایهٔ طوبی

Танг аз он шуд бирав ҷаҳони сутург

تنگ از آن شد برو جهان سترگ

Ки ҷаҳони танг буду марди бузург

که جهان تنگ بود و مرد بزرگ