Ҳеҷро дар ҷаҳони зи илму зи занн

هیچ را در جهان ز علم و ز ظن

Бихрдўори пушт пой мазан

بیخردوار پشت پای مزن

Аз барои қабули оммаи мноз

از برای قبول عامه مناز

Бихбри вори хираи муҳраи мбоз

بیخبر وار خیره مُهره مباز

Баҳри муштии хари об шаръ мабар

بهر مشتی خر آبِ شرع مبر

Бе киу пунбаи донаи гови мхр

بی کَه و پنبه دانه گاو مخر

Аз паии шохи бех шаръ макун

از پی شاخ بیخ شرع مکن

Вази паии ҷоҳи роҳ халқ мазан

وز پی جاه راه خلق مزن

Саги кин аз бағал бурун андоз

سگ کین از بغل برون انداز

Саги бзири бағали мё ба намоз

سگ بزیر بغل میا به نماز

Қоматат шуд дўтои зи бади хуӣ

قامتت شد دوتا ز بد خویی

Ки чаро қомати ту як туе

که چرا قامت تو یک تویی

Ту дўто карда бози қомати рост

تو دوتا کرده باز قامت راست

Ки чаро қомат фалон яктост

که چرا قامت فلان یکتاست

Ту нишое ба ноқидии эшон

تو نشایی به ناقدی ایشان

Хаймаи зани рӯ ба назд даравишон

خیمه زن رو به نزد درویشان

Бо салотини гадоӣ бе неру

با سلاطین گدای بی‌نیرو

Шояд ар кам занад ба кини паҳлу

شاید ار کم زند به کین پهلو

Хира бо ҷаҳл то кӣ овезӣ

خیره با جهل تا کی آویزی

Ранги идбор то кӣ омезӣ

رنگ ادبار تا کی آمیزی

Умрат аз кӯй ақл рафт бурун

عمرت از کوی عقل رفت برون

Дар ғами онкии ин чаҳ ё он чун

در غم آنکه این چه یا آن چون

Чун ва чаҳ олати адовати тест

چون و چه آلت عداوت تست

Санг бар шиша аз шақовати тест

سنگ بر شیشه از شقاوت تست

Сухан аз кӯии ақл бояд гуфт

سخن از کوی عقل باید گفت

Дар маънӣ ба ақл шояд сифт

درّ معنی به عقل شاید سفت

Деви мардуми зи панд ман давраст

دیوْ مردم ز پندِ من دورست

Хар набинад фиришта маъзӯраст

خر نبیند فرشته معذورست

Ту баровардаи даст бар меҳмон

تو برآورده دست بر مهمان

Ки чаро даст май براردи он

که چرا دست می برآرد آن

Ҳасад ва ҳақад карда олати ҷанг

حسد و حقد کرده آلت جنگ

Деви ҳқдти гирифтаи андари чанг

دیو حقدت گرفته اندر چنگ

Ба худоӣ ар рисӣ ба дайни худоӣ

به خدای ار رسی به دین خدای

Ту бад-ӣни хуии зишту шаҳвату рой

تو بدین خوی زشت و شهوت و رای

Кӣ кунад ҷилваи ъзи аллоҳӣ

کی کند جلوه عزّ اللهی

Қудси лоҳут бар дили лоҳӣ

قدس لاهوت بر دل لاهی

Давр давраст соҳӣ аз шоҳӣ

دور دور است ساهی از شاهی

Ҳамчуи рози илоҳӣ аз лоҳӣ

همچو راز الهی از لاهی

Ту ҳаваси донеу ҳавоу ҷадал

تو هوس دانی و هوا و جدل

Вази паии омма кор карду амал

وز پی عامه کار کرد و عمل

Ҷузи ҳаво ва ҳавас нахезаду кин

جز هوا و هوس نخیزد و کین

Шофиии ону бўҳниФаҳи ин

شافعی آن و بوحنیفهٔ این

Гар турои бўҳниФаҳ дев намӯд

گر ترا بوحنیفه دیو نمود

ӯ сӯии дайн ба ҷуз фиришта набӯд

او سوی دین به جز فرشته نبود

Шофиигар бар ту бўлҳбст

شافعی گر برِ تو بولهبست

Басӯии ман амин ҳақ насабаст

بسوی من امین حق نسبست

Ҳар ду ҳақанд ботил аз ман ва туаст

هر دو حقند باطل از من و توست

Ботил аз хбси ин дили ману тест

باطل از خبث این دل من و تست

Варна дар боғи дайн ба нури яқин

ورنه در باغ دین به نور یقین

Сунбул суннатанду сӯсани дайн

سنبل سنّت‌اند و سوسن دین

Ман з рӯй насиҳат ин гуфтам

من ز روی نصیحت این گفتم

Омадам панд додам ва рафтам

آمدم پند دادم و رفتم

Вари ту пандами диҳии зи бади рӯзӣ

ور تو پندم دهی ز بد روزی

Исоиро табибии омӯзӣ

عیسیی را طبیبی آموزی

Сӯрати ақли панди бниўшд

صورت عقل پند بنیوشد

Ҷомаи ҷаҳли бихрди пӯшад

جامهٔ جهل بیخرد پوشد

Оташи хуии ту чу хоки сиёсат

آتش خوی تو چو خاک سیاست

Обрӯии ту зон чу бод ҳавост

آبروی تو زان چو باد هواست

Гар нае бади магар бар ман кин

گر نه‌ای بد مگر بر من کین

Вари чунинӣ чунин макун дар дайн

ور چنینی چنین مکن در دین

Мада аз дасти пас ба шаҳвату кин

مده از دست پس به شهوت و کین

Аз паии бонги омёни дилу дайн

از پی بانگ عامیان دل و دین

Аз паии оммаи кас марӣ накунад

از پی عامه کس مری نکند

Хари омма ба ҷӯ карӣ накунад

خرِ عامه به جو کری نکند

Ман бигуфтам насиҳатӣ дар дайн

من بگفتم نصیحتی در دین

Гар баӣ вари бадии ту даврами азин

گر بهی ور بدی تو دورم ازین

эй ҳаво карда зери бори туро

ای هوا کرده زیر بار ترا

Бо чунин ёваҳо чикор туро

با چنین یاوه‌ها چکار ترا

Аз барои сегону гиреҳгон ро

از برای سگان و گرگان را

Ин чунинҳо магӯ бузургон ро

این‌چنینها مگو بزرگان را

Ман намудем турои тариқи наҷот

من نمودم ترا طریقِ نجات

Гар нахоҳӣ ту донеу тараот

گر نخواهی تو دانی و تُرهات

Гар нахонӣ насиҳатии динӣ

گر نخوانی نصیحتی دینی

Ба Фзиҳти сазои худ бинӣ

به فضیحت سزای خود بینی

Гар зи ман нестии ту панд пазир

گر ز من نیستی تو پند پذیر

Туу деви ту май зан ва май гир

تو و دیو تو می‌زن و می‌گیر

Чун турои чашмҳои бино нест

چون ترا چشمهای بینا نیست

Ин ғаромат бар аҳл дунё нест

این غرامت بر اهلِ دنیا نیست

Ҳама аз оби ин ду рӯзаи ниҳод

همه از آب این دو روزه نهاد

Тоза ватар чу рӯдаи пари бод

تازه و تر چو رودهٔ پر باد

Аз ҳавас гуфт ва ҳеҷ маънӣ на

از هوس گفت و هیچ معنی نه

Чун ҷараси бонгу ҷуз ки даъвӣ на

چون جرس بانگ و جز که دعوی نه

Ҳркрои чашми ақли кӯр буд

هرکرا چشم عقل کور بُوَد

Набӯд одамии сутур буд

نبود آدمی ستور بُوَد

Мард бояд ки айб худ бинад

مرد باید که عیب خود بیند

Бар раҳи зӯр ва ғайба нанишинад

بر ره زور و غیبه ننشیند

Ту агар айби худ ҳамеи доне

تو اگر عیب خود همی دانی

Нае аз оммаи бали ҷҳонбонӣ

نه‌ای از عامه بل جهانبانی

Зини чунин тараот даст бидор

زین چنین تُرّهات دست بدار

Кор кун кор бигузар аз гуфтор

کار کن کار بگذر از گفتار

Гар туро аз ниҳод худ хабараст

گر ترا از نهادِ خود خبرست

Дард бояд ки дард роҳбараст

درد باید که درد راهبرست

Дайн талаб кун ?герати ғам дайн аст

دین طلب کن گرت غم دین است

Ки калид дар дилат ин аст

که کلید درِ دلت این است

Ҳркрои дарди дили рсил буд

هرکرا دردِ دل رسیل بود

Марҳабои гӯии Ҷабраил буд

مرحبا گوی جبرئیل بود

Он турш рӯй карда бар меҳмон

آن ترش روی کرده بر مهمان

Ки здўнӣ чу ҷони шуморади нон

که زدونی چو جان شمارد نان

Носеҳами қавли ман накӯ бишинав

ناصحم قول من نکو بشنو

Варна кам кун сухан ба дӯзахи рӯ

ورنه کم کن سخن به دوزخ رو

Бандаам бандаи мари имомон ро

بنده‌ام بنده مر امامان را

Нашнавам қавли хоми хомон ро

نشنوم قول خام خامان را

Пой дар поем аз хиҷолати раб

پای در پایم از خجالت رب

Даст бар даст чун занам ба тараб

دست بر دست چون زنم به طرب

Гарчи перам ба зиндагонии ман

گرچه پیرم به زندگانی من

Ту бибахшоӣ бар ҷавонии ман

تو ببخشای بر جوانی من

Шуҳраам то расад паёму салом

شهره‌ام تا رسد پیام و سلام

Хоҷаам то буми ғуломи ғулом

خواجه‌ام تا بُوَم غلام غلام

БўҳниФаҳи туро чу нест писанд

بوحنیفه ترا چو نیست پسند

Хештанро бисӯз ҳамчуи сапанд

خویشتن را بسوز همچو سپند

Шофиигар бар ту бўлҳб аст

شافعی گر برِ تو بولهب است

Басӯии ман амини ҳақ талаб аст

بسوی من امین حق طلب است

Бар ман он ҳарду меҳтаранду эмом

بر من آن هردو مهترند و امام

Бар рӯонишони зи ман дуруду салом

بر روانشان ز من درود و سلام

Он ба маънии эмом қуръон аст

آن به معنی امام قرآن است

Вена ба даъвии далел ва бурҳонаст

وین به دعوی دلیل و برهانست

Он бикрдори қулзуми ахзар

آن بکردار قلزم اخضر

Вена ба гуфтори ҳайдари сафдар

وین به گفتار حیدر صفدر

Ин ба маънии мисоли баҳри муҳӣт

این به معنی مثال بحر محیط

Вон ба фатвои ҷаҳони илми басит

وآن به فتوی جهان علم بسیط

Он басони ситораи кайвон

آن بسان ستارهٔ کیوان

Вена чу зоўш ба нури худ рахшон

وین چو زاوش به نور خود رخشان

Шаръ аз ин ёфтаст равнақу зеб

شرع از این یافتست رونق و زیب

Зндқаҳ ёфта аз он осеб

زندقه یافته از آن آسیب

Он яке шаръро чу арқонаст

آن یکی شرع را چو ارکانست

Венаи мари исломро тан ва ҷонаст

وین مر اسلام را تن و جانست

Ҳардуро иҷтиҳод бӯда дуруст

هردو را اجتهاد بوده درست

Ин ба охири расида ва он бнхст

این به آخر رسیده و آن بنخست

Шод аз эшон равони пайғамбар

شاد از ایشان روان پیغمبر

Саъии эшон ба шаръ карда асар

سعی ایشان به شرع کرده اثر

Ёфта дайни зи саъйашони равнақ

یافته دین ز سعیشان رونق

Назд оқил эмом бӯда ба ҳақ

نزد عاقل امام بوده به حق

Ҷони ман ҳардуро фидои бодо

جان من هردو را فدا بادا

Рӯҳро қавлашони ғизои бодо

روح را قولشان غذا بادا

Боди яздони зи ҳардуони хушнӯд

باد یزدان ز هردوان خشنود

Ки басӣ халқ ёфт зишони суд

که بسی خلق یافت زیشان سود

Хоибу хосри он касеро дон

خایب و خاسر آن کسی را دان

Ки з гуфторашон наёфт амон

که ز گفتارشان نیافت امان

То нагардад шутури пароганда

تا نگردد شتر پراگنده

Надӯд гирди лўраҳу канда

ندود گرد لوره و کنده

То нагардад табоҳи кори сафеҳ

تا نگردد تباه کار سفیه

Надард пӯстин марди фақиҳ

ندرد پوستین مرد فقیه

Ту ки як масъала ндонӣ ҳал

تو که یک مسأله ندانی حل

Бо схндон чаро кунӣ ту ҷадал

با سخندان چرا کنی تو جدل

Марди ҷўлоҳаҳ чун савор шавад

مرد جولاهه چون سوار شود

Ба кам аз соъатӣ фигор шавад

به کم از ساعتی فگار شود

Марди нодон чу қасд доно кард

مرد نادان چو قصد دانا کرد

Аз тани хештани براردи гирд

از تن خویشتن برآرد گرد

Ҳарки ӯ аз далел монад боз

هرکه او از دلیل ماند باز

Мондаи бечора дар чаҳ сад ёз

مانده بیچاره در چه صد یاز

Бишкии он касе ки бадкораст

بیشکی آن کسی که بدکارست

Ба ҷаҳаннам дарун сазовораст

به جهنم درون سزاوارست

Дастгири хилоиқӣ ёрб

دستگیرِ خلایقی یارب

Бандаро рӯзи даҳ зи зулмати шаб

بنده را روز دِه ز ظلمت شب

Ман накӯ гӯям аз камоли яқин

من نکو گویم از کمالِ یقین

Дар ҳақи ҷумлаи аъиммаи дайн

در حقِ جملهٔ ائمهٔ دین

Врчаҳ хушкам бибин ба ҳиси басар

ورچه خشکم ببین به حسِ بصر

Аз санои ҳамаи забонам тар

از ثنای همه زبانم تر

Гар ҳамаи халқ душманам доранд

گر همه خلق دشمنم دارند

Дӯстиро набаҳра пиндоранд

دوستی را نبهره پندارند

Ман зи нақди хлиФтӣ дар ҳол

من ز نقد خلیفتی در حال

Бидиҳам ҷумларо ҷавоби савол

بدهم جمله را جواب سؤال

Гар марои умри сому Нӯҳ буд

گر مرا عمر سام و نوح بُوَد

Вар бақоем чу нафасу рӯҳ буд

ور بقایم چو نفس و روح بُوَد

Аз банноӣ саноӣ эшонаст

از بنای ثنای ایشانست

Ки бнонм чу шамъ рахшонаст

که بنانم چو شمع رخشانست

Ман агар ҷамъ агар парешонам

من اگر جمع اگر پریشانم

Ҳарчӣ ҳастам аз он эшонам

هرچه هستم از آنِ ایشانم

Шуҳраам чун ба номи эшонам

شهره‌ام چون به نام ایشانم

Хоҷаам чун ғуломи эшонам

خواجه‌ام چون غلام ایشانم

Ман ба манзили дирам чаҳ раҳ ҷӯям

من به منزل درم چه ره جویم

Нестам ман ҷанб чаҳ сар шавем

نیستم من جُنُب چه سر شویم

Ту шудаи ҳайз ва ман ба гармоба

تو شده حیض و من به گرمابه

Моҳӣ ӯ ман тпидаҳ бар тоба

ماهی او من طپیده بر تابه