Аввалин банд дар раҳи одам

اوّلین بند در رهِ آدم

Буд ноӣ гулӯу табли шикам

بود نای گلو و طبل شکم

Матарин банд ҳаст ноӣ гулӯ

مهترین بند هست نای گلو

Кунадат табли батни шаш паҳлу

کُندت طبلِ بطن شش پهلو

Табл ва наист асли фитнау шар

طبل و نایست اصل فتنه و شر

Ҳарду бигзор хур ва худ бигузар

هردو بگذار خور و خود بگذر

Ҳркши имрӯзи қибла матбах шуд

هرکش امروز قبله مطبخ شد

Донкаҳи фардоаши ҷой дӯзах шуд

دانکه فرداش جای دوزخ شد

Кодмиро дарин куҳани барзах

کادمی را درین کهن برزخ

Ҳам з матбах дарӣаст дар дӯзах

هم ز مطبخ دریست در دوزخ

Гар ҳамеи номи меъда хам накунӣ

گر همی نام معده خم نکنی

Кам туруқ то тариқ гум накунӣ

کم طرق تا طریق گم نکنی

Шараи ҷонвар чу кор омад

شره جانور چو کار آمد

То наёяд мурод нор омад

تا نیاید مراد نار آمد

Чун сагу гурбаи оби шарми барад

چون سگ و گربه آب شرم برد

То зи халқи обу нони гарми барад

تا ز خلق آب و نان گرم برد

Кам хӯриши тухми шар ва батнат нест

کم خورش تخم شر و بطنت نیست

Ҳркҷо батнатаст Фтнт нест

هرکجا بطنت است فطنت نیست

Кам хӯриши мард карданӣ бошад

کم خورش مرد کردنی باشد

Марги дунони з хӯрданӣ бошад

مرگ دونان ز خوردنی باشد

Баҳр кам хӯрданаст ва бе обӣ

بهر کم خوردنست و بی‌آبی

Зеҳни ҳиндӯу нутқи аъробӣ

ذهن هندو و نطق اعرابی

Ин буд зирак он набошад ғмр

این بُوَد زیرک آن نباشد غمر

Ин на бемор ва он на кӯтаҳи умр

این نه بیمار و آن نه کوته عمر

Чун хурӣ беш пел бошӣ ту

چون خوری بیش پیل باشی تو

Кам хурӣ Ҷабраил бошӣ ту

کم خوری جبرئیل باشی تو

Кам хурии зеҳну Фтнту тмииз

کم خوری ذهن و فطنت و تمییز

Прхўрии тухми хобу олати тез

پرخوری تخم خواب و آلت تیز

Хуфт зоди роҳиби андари дайр

خفّت زادِ راهب اندر دَیْر

Дорадаш дар сафои хотири хайр

داردش در صفای خاطر خیر

Ҳарки бисёр хор бошад ӯ

هرکه بسیار خوار باشد او

Донкаҳ бисёр хор бошад ӯ

دانکه بسیار خوار باشد او

Боз ҳар оқилӣ ки кам хораст

باز هر عاقلی که کم خوارست

Бҳқиқт бидон ки кам хораст

بحقیقت بدان که کم خوارست

Мунтаҷаб кӣ шавад ба илми қариб

منتجب کی شود به علم قریب

Ҷуз ба батни хафифу қалби рақиб

جز به بطن خفیف و قلب رقیب

Фх шудаи шаҳвату дили ту бар ӯ

فخ شده شهوت و دل تو بر او

Хонаи пари дузду кӯри монда дар ӯ

خانه پر دزد و کور مانده در او

Хури андак фузун кунад ҳлмт

خور اندک فزون کند حلمت

Хур бисёр кам кунад илмат

خورِ بسیار کم کند علمت

Ғзии ақли олимони ҳлмст

غذی عقل عالمان حلمست

Ҷомаи ҷон зиракон илмаст

جامهٔ جان زیرکان علمست

Ҳркрои илм ва ҳалам набӯд ёр

هرکرا علم و حلم نبود یار

Мари варо дар ҷаҳон ба марди мадор

مر ورا در جهان به مرد مدار

Ки нбоФнди худ хирадмандон

که نبافند خود خردمندان

Ҷомаи тани зи риштаи дандон

جامهٔ تن ز رشتهٔ دندان

Гӯшт бар гови варзаи некӯтар

گوشت بر گاوِ ورزه نیکوتر

Зинат мард донишасту ҳунар

زینت مرد دانشست و هنر

Бош кам хор то Бамонеи дайр

باش کم خوار تا بمانی دیر

Ки аҷал гуруснаасту қӯташи сайр

که اجل گرسنه است و قوتش سیر

Бош кам хор то шӯй бо барг

باش کم خوار تا شوی با برگ

Бигирифтӣ шикам бибинӣ марг

بگرفتی شکم ببینی مرگ

Асли дониш буд з кам хӯрдан

اصل دانش بود ز کم خوردن

Марди пурхори асл озурдан

مرد پرخوار اصل آزردن

Ҷонат аз луқмае гирди роҳат

جانت از لقمه‌ای گِرد راحت

Чун ду луқмаи хурӣ буд офат

چون دو لقمه خوری بُوَد آفت

Хӯрда бисёр мардум кам дон

خورده بسیار مردم کم دان

Ба яке қӣ бамурда чун ҳамдон

به یکی قی بمرده چون حمدان

Ганда гардад саройу хонаи азу

گنده گردد سرای و خانه ازو

Меъда кун гардаду баҳонаи азу

معده کون گردد و بهانه ازو

Гар набоядат чеҳра чун гули зард

گر نبایدت چهره چون گل زرد

Гирди ифроти акл беш магарад

گرد افراط اکل بیش مگرد

Гар бхўрдни шӯии зи рӯҳи баъӣд

گر بخوردن شوی ز روح بعید

Куштаи дӯзахии буи на шаҳид

کُشتهٔ دوزخی بوی نه شهید

Рӯй бсёрхўор бе нураст

روی بسیارخوار بی‌نورست

Кари гулӯбанда хоҷагӣ давраст

کر گلوبنده خواجگی دورست

Макун аз дӯди шамъ бе хирадон

مکن از دود شمع بی‌خردان

Косаи сари басони сӯхтаи дон

کاسهٔ سر بسان سوخته دان

Обу нон хостани зи сифлаи зишт

آب و نان خواستن ز سفلهٔ زشت

Чун дамида буд ба хоки ангушт

چون دمیده بُوَد به خاک انگِشت

Луқмае гар кунӣ з хӯрдан беш

لقمه‌ای گر کنی ز خوردن بیش

Ҳизаҳи оради калиди гулхани пеш

هیضه آرد کلید گلخن پیش

Ҳозима чун бадви напардозад

هاضمه چون بدو نپردازد

Аз гулӯи гулханӣ дигар созад

از گلو گلخنی دگر سازد

Бода чун бод дар ҷаҳон афганд

باده چون باد در جهان افگند

Ҳизаҳи бекор бар даҳон афганд

هیضه بیکار بر دهان افگند

Марду занро ки ҳирсу кун ва гулӯаст

مرد و زن را که حرص و کون و گلوست

Номашони кадхудо ва кадбонуаст

نامشان کدخدا و کدبانوست

Сиҳҳати тан будат дар парҳез

صحّت تن بودت در پرهیز

Аз сари амтло сабк бархез

از سرِ امتلا سبک برخیز

Ҳамчуи моҳи ду пайкар аз таку пўӣ

همچو ماه دو پیکر از تک و پوی

Дарба дар ҳар давон ва рӯй ба рӯй

دربه‌در هر دوان و روی‌به‌روی