Рафт зии рӯму Фдӣ аз ислом

رفت زی روم و فدی از اسلام

То шаванд аз ҷиҳоди некӯи ном

تا شوند از جهاد نیکو نام

Ваҳнӣ афтод то шикаста шуданд

وهنی افتاد تا شکسته شدند

Чанд кас зон миёна баста шуданд

چند کس زان میانه بسته شدند

Алавӣ буду доншўмндӣ

علوی بود و دانشومندی

Ҳизи мардӣ вале хирадмандӣ

حیز مردی ولی خردمندی

Кас фиристодашон азими алрўм

کس فرستادشان عظیم‌الروم

Кард бар ҳар се шахси ҳукми сдўм

کرد بر هر سه شخص حکم سدوم

Гуфт шаст муғона барбандед

گفت شست مغانه بربندید

Бут ба маъбуд хеш бипасандед

بت به معبود خویش بپسندید

Варна мар ҳар серо бсўзоним

ورنه مر هر سه را بسوزانیم

Бикунам ҳар бадӣ ки битавонам

بکنم هر بدی که بتوانم

Бинишастанд ва ҳар се рой заданд

بنشستند و هر سه رای زدند

Ҳар се тани даст дар дуоӣ заданд

هر سه تن دست در دعای زدند

Гуфт марди фақиҳ рухсат ҳаст

گفت مرد فقیه رخصت هست

Баста дар дасти хасми аҳди шикаст

بسته در دست خصم عهد شکست

Ки чу бар куфр кард хасми иҷбор

که چو بر کفر کرد خصم اجبار

На ба дил аз забон диҳад иқрор

نه به دل از زبان دهد اقرار

Баъд аз он чун фараҷ фароз ояд

بعد از آن چون فرج فراز آید

Ба сари шарту аҳд боз ояд

به سرِ شرط و عهد باز آید

Алавӣ гуфт мар марост шафиъ

علوی گفت مر مراست شفیع

Ҷадами он сарвари шарифу вазеъ

جدّم آن سرور شریف و وضیع

Ҳизи гуфто ба марди донишманд

حیز گفتا به مرد دانشمند

Ки зи кор шумо шудам хурсанд

که ز کار شما شدم خرسند

Мари турои илми ту далел басаст

مر ترا علم تو دلیل بسست

Алавиро падар халил басаст

علوی را پدر خلیل بسست

Ман ки бошам мхнси ду ҷаҳон

من که باشم مخنّث دو جهان

Каз бад ман шавад ҷаҳони вайрон

کز بد من شود جهان ویران

Ҳарчӣ хоҳед бо танами бикунед

هرچه خواهید با تنم بکنید

Гӯ бигирӣд ва гарданам бизанед

گو بگیرید و گردنم بزنید

Нек ва бад ҳаст пеши ман яксон

نیک و بد هست پیش من یکسان

Номи некӯ гузидаам зи ҷаҳон

نام نیکو گزیده‌ام ز جهان

Сар Фдӣ кардаам паии дайн ро

سر فدی کرده‌ام پی دین را

Чаканами ҷону ори сҷин ро

چکنم جان و عار سجّین را

Куштаи беҳтари маро ба номи накӯ

کُشته بهتر مرا به نام نکو

Ки буми зинда бо ҳазор оҳӯ

که بُوم زنده با هزار آهو

Ҷон бидод ва яке суҷуд накард

جان بداد و یکی سجود نکرد

Бар дар ору шак қууд накард

بر درِ عار و شک قعود نکرد

эй ба мардии ту дар замона мисл

ای به مردی تو در زمانه مثل

Ҳизи мардӣ чунин намӯд амал

حیز مردی چنین نمود عمل

Ту ки мардии чунин амал бинмоӣ

تو که مردی چنین عمل بنمای

Варна беҳудаи байн Фқъ магушоӣ

ورنه بیهوده بین فقع مگشای

Ҳарчӣ ҷузи роҳи ҳақи маҷозии дон

هرچه جز راه حق مجازی دان

Ҳарчӣ ҷуз кор ӯст бозии дон

هرچه جز کار اوست بازی دان

Ҳарчӣ ҷисмат ба рӯҳ бинмоед

هرچه جسمت به روح بنماید

Чун ту хурдии туро бузург ояд

چون تو خردی ترا بزرگ آید

Ақлу ҷони парда дор фармонанд

عقل و جان پرده‌دار فرمانند

Чокаронаши набот ва ҳайвонанд

چاکرانش نبات و حیوانند

Ончии ақди набот ва ҳайвонаст

آنچه عقد نبات و حیوانست

Андар иқтоъ осиёбонаст

اندر اقطاع آسیابانست

Олами табъу ваҳму ҳису хаёл

عالم طبع و وهم و حس و خیال

Ҳама бозичаанд ва мо атфол

همه بازیچه‌اند و ما اطفال

Ғозёни Тифли хешро пайваст

غازیان طفل خویش را پیوست

Теғи чубин азон диҳанд ба даст

تیغ چوبین ازان دهند به دست

То чу он Тифли мард кор шавад

تا چو آن طفل مردِ کار شود

Теғи чубинаш зулфиқор шавад

تیغ چوبینش ذوالفقار شود

Модарони пеши хеш аз он ба муҷоз

مادران پیش خویش از آن به مجاز

Духтаронро кунанд лаъибати боз

دختران را کنند لعبت باز

Тоаш чун шӯй хостор ояд

تاش چون شوی خواستار آید

Он ба кдбонўииш ба кор ояд

آن به کدبانوییش به کار آید

То чу бгзошти лаъибат бе ҷон

تا چو بگذاشت لعبت بی‌جان

Лаъибати зиндаи пурвирди пас аз он

لعبت زنده پرورد پس از آن

Тифли дконк аз пай он кард

طفل دکانک از پی آن کرد

То ба дукон расад чу гардад мард

تا به دکان رسد چو گردد مرد

Ин ҳамаи нақши доне аз пай чист

این همه نقش دانی از پی چیست

То ба маънии рисӣ бадоне зист

تا به معنی رسی بدانی زیست

Ин ҷаҳон сӯратаст ва он маънӣ

این جهان صورتست و آن معنی

Андарин ҷони вондри он ҷони не

اندرین جان واندر آن جان نی

То бар ин ва ба он ба анбозӣ

تا بر این و به آن به انبازی

Одамизода мекунад бозӣ

آدمیزاده می‌کند بازی

То чу шуд марду чашм ӯ шуд боз

تا چو شد مرد و چشم او شد باز

Ояд аз нақшҳо ба маънии боз

آید از نقشها به معنی باز

Зон ки худ нест аз даруни сарой

زان که خود نیست از درون سرای

Дар дабистони ақли бозии ҷой

در دبستان عقل بازی جای

Бандагонро адиби бегонаи сет

بندگان را ادیب بیگانه‌ست

Хоҷаро худ адиб дар хонаи сет

خواجه را خود ادیب در خانه‌ست

Шоҳи зодаи сети одамӣ ва насеб

شاه زاده‌ست آدمی و نسیب

Набӯд ҳеҷ берақибу адиб

نبود هیچ بی‌رقیب و ادیب

Ҳаркии фарзанди шоҳ кӣ бошад

هرکه فرزند شاه کی باشد

Беадибу рақиб кӣ бошад

بی‌ادیب و رقیب کی باشد

Одамии олам муқассир нест

آدمی عالم مقصّر نیست

Ҳамаи ҳамто ва ҳам ҳама бар нест

همه همتا و هم همه بر نیست

Ту ки бошӣ ҳануз одам ро

تو که باشی هنوز آدم را

Чаҳ шиносии ту хотаму ҷам ро

چه شناسی تو خاتم و جم را

Ки сутурасту дев дар поя

که ستور است و دیو در پایه

Ҳам фурӯмояи ҳам гиронмоя

هم فرومایه هم گرانمایه

Ху ки наз роҳ бхрдӣ бошад

خو که نز راه بخردی باشد

Аз сутурӣ ва аз дадӣ бошад

از ستوری و از ددی باشد

Одамии ҳамчуи мурғ бо пар нест

آدمی همچو مرغ با پر نیست

Ҳам ҳамаи бор ва ҳам ҳама бар нест

هم همه بار و هم همه بر نیست

Ҳаркии нон бо хирад надонад хӯрд

هرکه نان با خرد نداند خورد

Даъвӣ одамӣ набояд кард

دعوی آدمی نباید کرد

Одамӣ бе хиради сутур буд

آدمی بی‌خرد ستور بُوَد

Гарчи дорад ду дидаи кӯр буд

گرچه دارد دو دیده کور بُوَد

Гар ту ҷӯёии олами розӣ

گر تو جویای عالم رازی

эй змн бо замона чун созӣ

ای زمن با زمانه چون سازی

Чанд аз ин Асия ва он гулхан

چند از این آسیا و آن گلخن

Номи ин боғу васфи он гулшан

نام این باغ و وصف آن گلشن

Баҳр он кард подшоти азиз

بهر آن کرد پادشات عزیز

То кунӣ нону оби кӯу кмиз

تا کنی نان و آب کو و کمیز

То кӣ аз даври чархи дуни лӣим

تا کی از دور چرخ دون لئیم

Хӯрд дунони буи чу моли ятем

خورد دونان بوی چو مال یتیم

Солу маи монда дар ғами ноне

سال و مه مانده در غم نانی

Вази либоси улӯми урёнӣ

وز لباس علوم عریانی

Қӯти худбинӣ аз кифояти худ

قوت خودبینی از کفایت خود

Эътиқодати бадасту дайнати бад

اعتقادت بدست و دینت بد

Розиқи хешро наме доне

رازق خویش را نمی‌دانی

Бандаи обу чокари ноне

بندهٔ آب و چاکر نانی

Ту зи ҷони фӯту мӯат май доне

تو ز جان فوت و موت می‌دانی

зи оташи эмини зи фақри тарсоне

ز آتش ایمن ز فقر ترسانی