Мисли ибтидои давлати шоҳ

مثَل ابتدای دولت شاه

Буд чун Юсуфу бародару чоҳ

بود چون یوسف و برادر و چاه

Буд аз оғози ранҷу ғам хӯрдан

بود از آغاز رنج و غم خوردن

Оқибати ганҷ буд ва бар хӯрдан

عاقبت گنج بود و بر خوردن

Он фикандан ба чоҳи баҳри ?илам

آن فکندن به چاه بهر الم

Вони баҳои карданаш ба ҳаждаҳи дирам

وآن بها کردنش به هژده درم

Қиматаши ҳаждаҳи қалб ё кам ва беш

قیمتش هژده قلب یا کم و بیش

Ва ӯ зи ҳаждаҳи ҳазор олам беш

و او ز هژده هزار عالم بیش

Ҳар дирам зу чу олимӣ орост

هر درم زو چو عالمی آراست

Буд ҳаждаҳи ҳазор олами рост

بود هژده هزار عالم راست

Гарчи зи ихвон ҳўон расед ӯ ро

گرچه ز اخوان هوان رسید او را

Кори меҳнат ба ҷон расед ӯ ро

کار محنت به جان رسید او را

Охроломри олам ва шаҳ шуд

آخرالامر عالم و شه شد

Бар сипеҳри шарафи хур ва ма шуд

بر سپهر شرف خور و مه شد

Гарчи буданд шоҳу меҳтар ӯ

گرچه بودند شاه و مهتر او

На гадоён шуданд бар дар ӯ

نه گدایان شدند بر درِ او

На фиканданд дар муғок ӯ ро

نه فکندند در مغاک او را

На кулоҳ омад он ҳалок ӯ ро

نه کلاه آمد آن هلاک او را

Чоҳ донист агар ҳамеи ихвон

چاه دانست اگر همی اخوان

На ҳамаи чоҳ Юсуф омад он

نه همه چاه یوسف آمد آن

Мол мораст чун гадоӣ диҳад

مال مارست چون گدای دهد

Чоҳ ҷоҳаст чун худоӣ диҳад

چاه جاهست چون خدای دهد

На Зулайхои зи чеҳраи некӯаш

نه زلیخا ز چهرهٔ نیکوش

Ба ғуломии харид ва шуд ҳиндӯаш

به غلامی خرید و شد هندوش

Перзанро ба сӯии дида ӯ

پیرزن را به سوی دیدهٔ او

Хоҷа омад дирам харида ӯ

خواجه آمد درم خریدهٔ او

На азизаш чу вақт ҷоҳ омад

نه عزیزش چو وقت جاه آمد

Бандаи пиндошт подшоҳ омад

بنده پنداشت پادشاه آمد

Ин ато чист , кори коргшоӣ

این عطا چیست، کارِ کارگشای

Вена шараф чист , лутфи бори худоӣ

وین شرف چیست، لطف بار خدای

Лутфи ҳақгар ба хоки пайвандад

لطف حق گر به خاک پیوندد

Одам онҷо равад камари бандад

آدم آنجا رود کمر بندد

Сари оташ чу бодсор шавад

سرِ آتش چو بادسار شود

Оби Иблис хоксор шавад

آبِ ابلیس خاکسار شود

На паёмбар ки рух ба Ясриб дод

نه پیامبر که رخ به یثرب داد

Лашкар овараду Маккаро бикшод

لشکر آورد و مکه را بگشاد

На чу раҳ рафтанаш ниёз омад

نه چو ره رفتنش نیاز آمد

Мунҳазим рафту шоҳ боз омад

منهزم رفت و شاه باز آمد

Бе зиёни бозгашти сӯии макон

بی‌زیان بازگشت سوی مکان

Худ зи сайри офтобро чаҳ зиён

خود ز سیر آفتاب را چه زیان

Сӯии ҳам шаҳрӣонаш аз зану мард

سوی هم شهریانش از زن و مرد

То азизаш накард ҷилва накард

تا عزیزش نکرد جلوه نکرد

Осмон аз сафар намӯд ҷалол

آسمان از سفر نمود جلال

Қамари андар сафар гирифт камол

قمر اندر سفر گرفت کمال

Оби резади замона гар хоҳад

آب ریزد زمانه گر خواهد

Коб рӯй Фариштагони коҳад

کاب روی فرشتگان کاهد

Аз шимур дар сафар чу баргардад

از شمر در سفر چو برگردد

Чун шрнг ар чаҳ бад шукр гардад

چون شرنگ ار چه بد شکر گردد

Бехи шохӣ ки лутфи ҳақи пурвирд

بیخ شاخی که لطف حق پرورد

Кӣ зи давр замона гирад гирд

کی ز دور زمانه گیرد گرد

Булбулиро ки чарх кард азиз

بلبلی را که چرخ کرد عزیز

Қафаси риши душманаши пари тез

قفس ریش دشمنش پر تیز

На Фаридуни гови парварда

نه فریدون گاو‌پرورده

Кард шери гуруснаро барда

کرد شیر گرسنه را برده

На ба Кова ба саъии як ду киё

نه به کاوه به سعی یک دو کیا

Бастад аз биўросби малики ниё

بستد از بیوراسب ملک نیا

Бидиҳад баҳри маслиҳати хусрав

بدهد بهر مصلحت خسرو

Хешии куҳнаро ба давлати нав

خویشی کهنه را به دولت نو

На Сикандар бар мъодо ро

نه سکندر برِ معادا را

Кишти дорои ибни доро ро

کشت دارای ابن دارا را

Каси мубиноад то ба растохез

کس مبیناد تا به رستاخیز

Ончӣ шируия кард бо парвиз

آنچه شیرویه کرد با پرویز

Ъзи шоҳӣ ба хасм хеш бимонад

عزّ شاهی به خصم خویش بماند

Ҳаркии ман ъзи буз бар худ хонд

هرکه من عزّ بزّ برِ خود خواند

Малики миросён нмонндаҳ аст

ملک میراثیان نماننده است

Малики шамшери малик поянда аст

ملک شمشیر ملک پاینده است

Аз шаҳон мар варост дар олам

از شهان مر وراست در عالم

Малики миросу малики теғ ба ҳам

ملک میراث و ملک تیغ به هم

Рӯй ӯ бахт аз он ба Кирмон кард

روی او بخت از آن به کرمان کرد

То адуро ғизоӣ Кирмон кард

تا عدو را غذای کرمان کرد

Омадаи сӯии шаҳр ва аз мардяш

آمده سوی شهر و از مردیش

Бӯда доду диҳиш раҳ оварадяш

بوده داد و دهش ره‌آوردیش

Гар чу шаб рафт чун наҳор омад

گر چو شب رفت چون نهار آمد

Вар чу дай рафт чун баҳор омад

ور چو دی رفت چون بهار آمد

То сӯии шаҳри хеш боз нашуд

تا سوی شهر خویش باز نشد

Дидаи малику дайнаш боз нашуд

دیدهٔ ملک و دینش باز نشد

Шоҳ бо рأФт ошно бошад

شاه با رأفت آشنا باشد

Мутаҳаввир чаҳ подшо бошад

متهوّر چه پادشا باشد

Мутаҳаввир табоҳ дорад малик

متهوّر تباه دارد ملک

Вази таҳаввур сипоҳ дорад малик

وز تهوّر سپاه دارد ملک

Дар таҳаввур касе фалоҳ надид

در تهوّر کسی فلاح ندید

Рӯй оромиш ва салоҳ надид

روی آرامش و صلاح ندید

Кишвариро ду подшои Фрҳст

کشوری را دو پادشا فرهست

Дар яке тани яке дил аз дўбҳст

در یکی تن یکی دل از دوبهست

Як ҷаҳони пашшаро кашад бар ҷой

یک جهان پشه را کُشد بر جای

Рӯзгор аз ду пели пҳлўсоӣ

روزگار از دو پیل پهلوسای

Як ҷаҳони девро шаҳобии бас

یک جهان دیو را شهابی بس

Чархро хусрави офтобии бас

چرخ را خسرو آفتابی بس

Хоки ёбии зи пой то зону

خاک یابی ز پای تا زانو

Хонаеро ки давост кадбону

خانه‌ای را که دواست کدبانو

Ин мисли хонаи рост худ гуфта

این مثل خانه راست خود گفته

Ба ду кадбонуаст норафта

به دو کدبانوست نارفته

?герат бояд шикастаи сари зи замин

گرت باید شکسته سر ز زمین

Ба яке ҳара бар ду кара нишин

به یکی هرّه بر دو کرّه‌نشین

Пеш ӯ хасмро сароби шимур

پیش او خصم را سراب شمر

ё чу симобу офтоби шимур

یا چو سیماب و آفتاب شمر

Ҳар сар аз вай ки тоҷ хоҳ омад

هر سر از وی که تاج‌خواه آمد

Ҳамчуи шамъи оташин кулоҳ омад

همچو شمع آتشین کلاه آمد

Лаъли конро зи санг кин донад

لعل کان را ز سنگ کین داند

Марди дунро зи мард дайн донад

مرد دون را ز مرد دین داند

Нек донад замонаи нохушу хуш

نیک داند زمانه ناخوش و خوش

Ноқиди чӯбу авди дони оташ

ناقد چوب و عود دان آتش

ӯ бидонад ки шамъ миллат кист

او بداند که شمع ملّت کیست

ӯ шиносад ки асл давлат кист

او شناسد که اصل دولت کیست

Шайтонро шиносад аз султон

شیطان را شناسد از سلطان

Ғисро боз донад аз тӯфон

غیث را باز داند از طوفان

Пеши азин гарчи мрдпрўр буд

پیش ازین گرچه مردپرور بود

Номи баҳроми наҳси Асғар буд

نام بهرام نحس اصغر بود

Шаҳ чу ҳамноми гашт бо баҳром

شه چو همنام گشت با بهرام

Саъди Акбари ниҳоди чархиши ном

سعد اکبر نهاد چرخش نام

Пари гуҳар зон ҷамол чун хуршед

پر گهر زان جمال چون خورشید

Домани бахту остини умед

دامنِ بخت و آستینِ امید

Олами пер зу ҷавон гашта

عالم پیر زو جوان گشته

Дайну давлати бадв аён гашта

دین و دولت بدو عیان گشته

Баҳам оварад зи асл ва аз пигор

بهم آورد ز اصل و از پیگار

Малики миросу теғи ҳидрўор

ملک میراث و تیغ حیدروار

Ҳаркии дарёи зи туф ғубор кунад

هرکه دریا ز تف غبار کند

Моҳӣ аз тоба кӣ шикор кунад

ماهی از تابه کی شکار کند

Малики бгзошт аз худовандӣ

ملک بگذاشت از خداوندی

Ҷон нигаҳ дошт аз хирадмандӣ

جان نگه داشت از خردمندی

Ҷон нигаҳдоштани з малик бааст

جان نگهداشتن ز ملک بهست

Дар дарёи зи чӯб фалак бааст

دُرِ دریا ز چوب فلک بهست

Орзӯ буд маликро дил ва дод

آرزو بود ملک را دل و داد

Орзӯ дар канори малики ниҳод

آرزو در کنار ملک نهاد

Дайну малик ӯ баҳам фароз оварад

دین و ملک او بهم فراز آورد

Ҷомаи шаръро тароз оварад

جامهٔ شرع را طراز آورد

Ин таҷаммул чу шаҳ таҳаммул кард

این تجمل چو شه تحمل کرد

Хокро молу обро мл кард

خاک را مال و آب را مُل کرد

Ҳамчуи ма дар муҳоқ ва бо эъзоз

همچو مه در محاق و با اعزاز

Шоҳ рафт ва шҳншаҳ омад боз

شاه رفت و شهنشه آمد باز

Малик ӯ малики рӯм ва чин бошад

ملک او ملک روم و چین باشد

Ман чу фолӣ задам чунин бошад

من چو فالی زدم چنین باشد

Чокараши Арсалон ва бг бошад

چاکرش ارسلان و بگ باشد

Варна бар даргааши ду саг бошад

ورنه بر درگهش دو سگ باشد

Кинаш ар сӯй чин кунад оҳанг

کینش ار سوی چین کند آهنگ

Аҳли чинро ндонӣ аз стрнг

اهل چین را ندانی از سترنگ

Рӯҳи рафтаи футуҳи номонда

روح رفته فتوح نامانده

Ҷисмҳо мурдаи рӯҳи номонда

جسمها مرده روح نامانده

Маликаш аз баҳри адл ва дайн бошад

ملکش از بهر عدل و دین باشد

Шаҳ ки ҳақи пурвирд чунин бошад

شه که حق پرورد چنین باشد

эй шҳншаҳи з рӯй истеҳқоқ

ای شهنشه ز روی استحقاق

Аз паии маликати ҳамаи офоқ

از پی ملکت همه آفاق

Чун туеро ҳамеи нишонди чарх

چون تویی را همی نشاند چرخ

То бадоне ки нек донад чарх

تا بدانی که نیک داند چرخ

Бар сараш барниҳод афсари малик

بر سرش برنهاد افسر ملک

Зонка донист кист дар хури малик

زانکه دانست کیست در خور ملک

Дод мардяши чатру малику нигин

داد مردیش چتر و ملک و نگین

Аз ту пурсам накӯ накарда сети ин

از تو پرسم نکو نکرده‌ست این

Чун гирифт ӯ ба теғи малик чу хур

چون گرفت او به تیغ ملک چو خور

Бахт гуфташ зи тахти худ бар хур

بخت گفتش ز تخت خود بر خور

Аз паии адлу фазли шоҳона

از پی عدل و فضل شاهانه

Гӯр бо шери гашти ҳамхона

گور با شیر گشت همخانه

Боли шоҳин чу ҳоли марди бҷшк

بال شاهین چو حال مرد بجشک

Ганҷи шак холӣ омад аз гунҷишк

گنج شک خالی آمد از گنجشک

Малик дар зилли чатр ӯ аз ноз

ملک در ظل چتر او از ناز

Карда хуши чордсту пои дароз

کرده خوش چاردست و پای دراز

Адл аз ӯ бо ҷамол ва бо обаст

عدل از او با جمال و با آبست

Зулми азуи рафта дар шукр хобаст

ظلم ازو رفته در شکر خوابست

Тахт чун дид рӯй шаҳ ха гуфт

تخت چون دید روی شه خه گفت

Бахти рабӣу рбк аллٰаҳ гуфт

بخت ربّی و ربّک اللّٰه گفت

Чун бидид аҳбти ҷавонмардяш

چون بدید اهبت جوانمردیش

Зафар омад ба хизмати мардяш

ظفر آمد به خدمت مردیش

Ҳафт ва панҷ ва чаҳор аз икромаш

هفت و پنج و چهار از اکرامش

Бо се ҳарфанд аз аввали номаш

با سه حرفند از اوّل نامش

Лоҷарами зини се дайну бахшишу ҷоҳ

لاجرم زین سه دین و بخشش و جاه

Чун се ҳарфаст бар ду олами шоҳ

چون سه حرفست بر دو عالم شاه

Ҳамаи атфоли чархро модом

همه اطفال چرخ را مادام

Чун ду ҳарфаст аз каронаи ном

چون دو حرفست از کرانهٔ نام

Ҷӯади дунёу бухл дайн дорад

جود دنیا و بخل دین دارد

Бар ду гетии шараф бад-ӣн дорад

بر دو گیتی شرف بدین دارد

Дар вафоу сахо ба ҷон ва ба мол

در وفا و سخا به جان و به مال

На бақо баддилаш кунад на завол

نه بقا بددلش کند نه زوال

Бо биҳиштаст халқ ӯ анбоз

با بهشتست خلق او انباز

Зон натарсад ҳамеи зи маргу ниёз

زان نترسد همی ز مرگ و نیاز

Каф ӯ чун ба бахшиши оради рой

کف او چون به بخشش آرد رای

Ту ҷаҳони бахш ва бар ҷаҳони бахшой

تو جهان‌بخش و بر جهان بخشای

Гуфт дар базла аз паии базлаш

گفت در بذله از پی بذلش

ЗоъФи аллٰаҳи малакаи адлаш

ضاعف‌اللّٰه ملکه عدلش

Шамси кон рӯй хуби дида чу моҳ

شمس کان روی خوب دیده چو ماه

Гуфт пас лои илоҳи алои аллٰаҳ

گفت پس لا اله الّا اللّٰه

Асиягар зи халқ ӯ пуед

آسیا گر ز خلق او پوید

Дар замони зи Асияи гёи равед

در زمان ز آسیا گیا روید

Ба ҷаҳон дода зари конӣ ро

به جهان داده زرّ کانی را

Садақаи ҷону зиндагонӣ ро

صدقهٔ جان و زندگانی را

То ки багазед мари варои яздон

تا که بگزید مر ورا یزدان

Хашм чун Асияст саргардон

خشم چون آسیاست سرگردان

Ҳаст хасмаши зи бим ӯ мадҳуш

هست خصمش ز بیم او مدهوش

Осёўор бо фиғону хурӯш

آسیاوار با فغان و خروش

Ҳаст холии зи айбу нақсу фузул

هست خالی ز عیب و نقص و فضول

Малики Маҳмӯду хонадони расӯл

ملک محمود و خاندان رسول

Ин зи каъба батон буруни андохт

این ز کعبه بتان برون انداخت

Он зи бути сўмнотро пардохт

آن ز بت سومنات را پرداخت

Каъбау сўмнот чун афлок

کعبه و سومنات چون افلاک

Шуд зи Маҳмӯди вази Муҳамади пок

شد ز محمود وز محمّد پاک

Аз ду як мейр бехирад бошад

از دو یک میر بی‌خرد باشد

Дар нёмии ду теғ бад бошад

در نیامی دو تیغ بد باشد

Ҳаст шамшери мунфарид чун шер

هست شمشیر منفرد چون شیر

Шер ва шамшер чист шоҳи далер

شیر و شمشیر چیست شاه دلیر

Подшои хеши оташ ва дарёст

پادشا خویش آتش و دریاست

Хоку хешӣ ӯ чу бод ҳавост

خاک و خویشی او چو باد هواست

Бо ду шаҳи малику дайни сқим буд

با دو شه ملک و دین سقیم بود

Модари малик аз он ақим буд

مادر ملک از آن عقیم بود

Бештари зини макаши Аннани фасод

بیشتر زین مکش عنان فساد

Ки чунинаст маликро меод

که چنین است ملک را میعاد

Шаҳ чу бар тахти малик хеш нишаст

شه چو بر تخت ملک خویش نشست

Даст ӯ пои зулмро бишикаст

دست او پای ظلم را بشکست

Малик бо подшоҳи фаррухи рой

ملک با پادشاه فرّخ رای

намекашад домани шараф дар пой

می‌کشد دامن شرف در پای

Қадаҳи меҳри шоҳ бар каф ӯ

قدح مهر شاه بر کفِِ او

Лашкари фатҳу наср дар саф ӯ

لشکر فتح و نصر در صف او

Зин қабл нӯш мекунад шабу рӯз

زین قبل نوش می‌کند شب و روز

Шарбати меҳри шоҳи дайни афрӯз

شربت مهر شاه دین افروز

Шукр ӯ шукри аҳл рӯй замин

شکر او شکر اهل روی زمین

Урф ӯ зарфу ҳасани ҳўролъин

عرف او ظرف و حسن حورالعین

Фитнау зулмро кунад дар хоб

فتنه و ظلم را کند در خواب

Малики ободро чу масти хароб

ملک آباد را چو مستِ خراب

Фитна дар хоб шуд зи савлат ӯ

فتنه در خواب شد ز صولت او

Адл бедор шуд зи давлат ӯ

عدل بیدار شد ز دولت او

Адл ӯ ҷони Фзо ва ғам коҳаст

عدل او جان‌فزا و غم کاهست

Фазл ӯ ҳамчуи умр ҷон хоҳаст

فضل او همچو عمر جان خواهست

Фару номи қадари з талъат ӯст

فرّ و نام قدر ز طلعت اوست

Фахру ори қазои з халъат ӯст

فخر و عار قضا ز خلعت اوست

Кунад имло барои ҷону таниш

کند املا برای جان و تنش

Лаъибат дида насахт суханаш

لعبت دیده نسخت سخنش

Дар сухани лафз ӯ чу саҳари ҳалол

در سخن لفظ او چو سحرِ حلال

Дар ҷаҳони ҷӯад ӯ чу ъзби зулол

در جهان جود او چو عذب زلال

Пеши райш гарон рӯйаст қадар

پیش رایش گران رویست قدر

Пеши ҳукмаши тиҳии дивист ҳазар

پیش حکمش تهی‌دویست حذر

Миваи шохи ҷӯад ӯ ҳамвор

میوهٔ شاخ جود او هموار

Ба ҳамаи ҷои расидаи тӯбои вор

به همه جا رسیده طوبی‌وار

Зояд аз халқ ӯ чу гули зи насим

زاید از خلق او چو گل ز نسیم

Даст чун чашми наргис аз зару сим

دست چون چشم نرگس از زر و سیم

Ҳркҷои халқи шоҳ мо бошад

هرکجا خلق شاه ما باشد

Ёди машки хато хато бошад

یاد مشک خطا خطا باشد

Чун бақои биҳишти пояндаи сет

چون بقای بهشت پاینده‌ست

Неъматаши ҳам чунуи физояндаи сет

نعمتش هم چنو فزاینده‌ست

Пои онкас ки монад бар дар ӯ

پای آنکس که ماند بر درِ او

Тоҷи миннати ниҳод бар сар ӯ

تاج منّت نهاد بر سرِ او

Ҳарки дар кор ӯ паноҳ гирифт

هرکه در کار او پناه گرفت

Даст бар чарх кард ва моҳ гирифт

دست بر چرخ کرد و ماه گرفت

Нисбат аз вай гирифт хулди хлўд

نسبت از وی گرفت خلد خلود

Хулди гашт аз вуҷӯд ӯ мавҷӯд

خلد گشت از وجود او موجود

Ҷону ҷин зулматаст бо ҳолаш

جان و جن ظلمت است با حالش

Рамл ва нмл андакаст бо молаш

رمل و نمل اندکست با مالش

Сар рибоед зи душманон дар разм

سر رباید ز دشمنان در رزم

Тоҷ бахшад ба дӯстон дар базм

تاج بخشد به دوستان در بزم

Бндидаҳи зи дасту хами каманд

بندیده ز دست و خمّ کمند

На зар ӯ на ҷони душмани банд

نه زر او نه جان دشمن بند

Мол дар ҷӯад чун саҳоб диҳад

مال در جود چون سحاب دهد

Шӯраро ҳамчуи гулбун об диҳад

شوره را همچو گُلبن آب دهد

Нест андари сафар ба баҳр ва ба бар

نیست اندر سفر به بحر و به بر

Чун дилу ситши инчи пой овар

چون دل و صیتش ایچ پای آور

Одилии исо аз вай омӯзад

عادلی عیسی از وی آموزد

Адл ӯ чашми зулмро дузад

عدل او چشم ظلم را دوزد

Ганҷро чашм захм шуд базлаш

گنج را چشم زخم شد بذلش

Зулмро гӯшмол шуд адлаш

ظلم را گوشمال شد عدلش

Нест бо ҷўдш аз паии миқдор

نیست با جودش از پی مقدار

Сими бозори гирдро бозор

سیم بازار گرد را بازار

Ҳаст хоҳанда хоҳи бахшиши шоҳ

هست خواهنده خواه بخشش شاه

На чу шоҳони асри хостаи хоҳ

نه چو شاهان عصر خواسته خواه

Мейр каз ҳирс ва зулм дорад тир

میر کز حرص و ظلم دارد تیر

Хон мар ӯро ту мӯру мор на мейр

خوان مر او را تو مور و مار نه میر

Ҷӯаду адлӣ ки дар шаҳ хуш хуаст

جود و عدلی که در شه خوش خوست

Бозуии маликро қавӣ неруаст

بازوی ملک را قوی نیروست

зи амн ӯ зери пардаи таскин

ز امن او زیر پردهٔ تسکین

Муҳталим гашта фитнаи анин

محتلم گشته فتنهٔ عنّین

Алифи адл ӯ зи лавҳи савоб

الف عدل او ز لوح صواب

Алиф дода миёни оташу об

اِلف داده میان آتش و آب

Адл ӯ дар сарои нафасу нафас

عدل او در سرای نفس و نفس

Офати ҷғд ва каркас омаду бас

آفت جغد و کرکس آمد و بس

Ки чу омад эй шоҳи падед

که چو آمد همای شاه پدید

Ҷғди ғзнӣ ба чин ва рӯм парид

جغد غزنی به چین و روم پرید

Арса хулд шуд дил аз додаш

عرصهٔ خلد شد دل از دادش

Нофа машк шуд гул аз бодаш

نافهٔ مشک شد گل از بادش

Аз паии адл чун ба хашм ояд

از پی عدل چون به خشم آید

Дилаши андари миён чашм ояд

دلش اندر میان چشم آید

Ки шуд аз адли шоҳи шоҳи табор

که شد از عدل شاه شاه تبار

Гург бо мяши дўстгонии хор

گرگ با میش دوستگانی خوار

Халқ ӯ мояи зриФонст

خلق او مایهٔ ظریفانست

Адл ӯ дояи зъиФонст

عدل او دایهٔ ضعیفانست

Раҳи броФкндаҳи ҳамчуи маъсӯмон

ره برافکنده همچو معصومان

Адл ӯ бар дуои мазлӯмон

عدل او بر دعای مظلومان

Абри мулкӣ ки адл бор шавад

ابر ملکی که عدل بار شود

Тирмоҳи ҷаҳон баҳор шавад

تیرماهِ جهان بهار شود

Кишвариро ки адл ом надид

کشوری را که عدل عام ندید

Бум дар бумаши инч бом надид

بوم در بومش ایچ بام ندید

Шаръро дасти ёрӣ ӯ додаст

شرع را دست یاری او دادست

Маликро пои дорӣ ӯ додаст

ملک را پای داری او دادست

Гар фиреби фаноаши нФрибд

گر فریب فناش نفریبد

Малик аз дод ҳеҷ ншкибд

ملک از داد هیچ نشکیبد

Ҳаркии инсофи азу ҷудо бошад

هرکه انصاف ازو جدا باشد

Дад буд дад на порсо бошад

دد بُوَد دد نه پارسا باشد

Адли шаҳи посбон маликат ӯст

عدل شه پاسبان ملکت اوست

Базл ӯ қаҳрамон давлат ӯст

بذل او قهرمان دولت اوست

Адл бе базли шох бе самараст

عدل بی‌بذل شاخ بی‌ثمرست

Базл бе адли пойро табараст

بذل بی‌عدل پای را تبرست

Бар забонӣ ки зикри шоҳ буд

بر زبانی که ذکر شاه بُوَد

Миваи маликро чу моҳ буд

میوهٔ ملک را چو ماه بُوَد

Аз бҳоءи шаҳи ҳумоюни пай

از بهاء شه همایون پی

Хок ғазнӣн шудаст равғани хуй

خاک غزنین شدست روغن خوی

Шуд ҷаҳон то шуд ӯ ҷҳонбонш

شد جهان تا شد او جهانبانش

Чун нҳонхонаҳи дилу ҷонаш

چون نهانخانهٔ دل و جانش

Дар нҳонхонаҳи равону дилаш

در نهانخانهٔ روان و دلش

Аз паии фару кулу зеби гулаш

از پی فرّ و کلّ و زیب گلش

Лавҳи маҳфӯзро макон шуд ин

لوح محفوظ را مکان شد این

Байти маъмурро нишон шуд ин

بیت معمور را نشان شد این

Ҳаст шоҳ аз барои мисатон ро

هست شاه از برای مستان را

Дили фарохони танги дастон ро

دل فراخان تنگ دستان را

Чун азуи адл ва беғамӣ набӯд

چون ازو عدل و بی‌غمی نبود

Худ чаҳ султон ки одамӣ набӯд

خود چه سلطان که آدمی نبود

Адл вақте ки шамъи афрӯзад

عدل وقتی که شمع افروزد

Гургро гӯсфандӣ омӯзад

گرگ را گوسفندی آموزد

Боз вақте ки ҷавр ва зӯр кунад

باز وقتی که جور و زور کند

Дидаи шери гӯр кӯр кунад

دیدهٔ شیر گور کور کند

Эзад аз бандаи ростии дархост

ایزد از بنده راستی درخواست

Давлати рости росткони рост

دولت راست راستکان راست

Подшоҳӣ ки рост рӯ набӯд

پادشاهی که راست رَو نبود

Заръ бошад вале дарав набӯд

زرع باشد ولی درو نبود

Адли ин шаҳ чу рафт дар сафи ҷанг

عدل این شه چو رفت در صف جنگ

Теғро сабз ҷома кард аз ранг

تیغ را سبز جامه کرد از رنگ

Аз шараф ёфтаст чун ҳайвон

از شرف یافتست چون حیوان

Чӯби минбари зи хутба ӯ ҷон

چوب منبر ز خطبهٔ او جان

Куштаи деви стнбаҳро аз тоб

کشته دیو ستنبه را از تاب

Гавҳари чатр ӯ ба ҷои шаҳоб

گوهر چتر او به جای شهاب

Чун з фитрок баргушод каманд

چون ز فتراک برگشاد کمند

Душманон монад аз фазаъи дарбанд

دشمنان ماند از فَزَع دربند

Аз паии касби бахшишу ҷоҳаш

از پی کسب بخشش و جاهش

Бӯса олуд чарх шуд роҳаш

بوسه آلود چرخ شد راهش

Маликонро зи баҳри зебу фарш

ملکان را ز بهر زیب و فرش

Бӯса ҷое шудаст раҳи гузариш

بوسه جایی شدست ره گذرش

Шуд зи бӯси шаҳони бадари мисол

شد ز بوس شهان بدرْ مثال

Хоки даргоҳ ӯ ҳилоли ҳилол

خاکِ درگاه او هلال هلال

Абру дарёи ғулом каф вайанд

ابر و دریا غلام کفّ ویند

Зу вифоқаш ҳамеша рост пайанд

زو وفاقش همیشه راست پیند

Кону дарёи буриш буд дарвеш

کان و دریا برش بود درویش

Бахшиш ӯ з ҳар ду бошад беш

بخشش او ز هر دو باشد بیش

Аз паии рифъату камоли ҷалол

از پی رفعت و کمال جلال

Вази паии зинати ҷамоли ҷалол

وز پی زینت جمال جلال

Бӯсаи чини офтоб дар раҳ ӯ

بوسه چین آفتاب در ره او

Хоки рўби осмони зи дарга ӯ

خاک روب آسمان ز درگه او

Чархи аввали замини охир ӯ

چرخ اوّل زمین آخر او

Ҷони ботини шиори зоҳир ӯ

جان باطن شعار ظاهر او

Аз паии ртбти қабулу радаш

از پی رتبت قبول و ردش

Дар бирав бар даранд неку бадаш

در برو بر درند نیک و بدش

Чун шавад малики пос сар кунад ӯ

چون شود ملک پاس سر کند او

Чун биафтад замона барканд ӯ

چون بیفتد زمانه برکند او

Саъй ӯ бозуии длиронст

سعی او بازوی دلیرانست

Саҳм аз пўзбнди широнст

سهم از پوزبند شیرانست

Дар хатои дайри гиру зуди гузор

در خطا دیر گیر و زود گذار

Дар атои сахти меҳру сусти маҳор

در عطا سخت مهر و سست مهار

Мأмнши маскани сбиҳ ва дамем

مأمنش مسکن صبیح و دمیم

Хотираши ноқиди Кариму лӣим

خاطرش ناقد کریم و لئیم

Ҳамраҳи азм ӯ мсдди рой

همره عزم او مسدّد رای

Боиси ҳзм ӯ машйади ҷой

باعث حزم او مشیّد جای

Шунаво кард гӯши ҷазри асм

شنوا کرد گوش جذر اصم

Аз слилу срири теғу қалам

از صلیل و صریر تیغ و قلم

Ҳамаи олами варо шудаи банда

همه عالم ورا شده بنده

Мурда гардад зи ҷӯад ӯ зинда

مرده گردد ز جودِ او زنده

Гулбуни ақли шоҳ дар тадбир

گلبن عقل شاه در تدبیر

Чун шукуфаи сет дар ҷавонии пер

چون شکوفه‌ست در جوانی پیر

Офтоб аз ҷамол ӯ хаҷаласт

آفتاب از جمال او خجلست

Зардии рухи гўоӣ дард диласт

زردی رخ گوای درد دلست

Худ надиданд бар сар гоҳе

خود ندیدند بر سرِ گاهی

Соли пимўдгони чунуи шоҳӣ

سال پیمودگان چنو شاهی

Сари дандонашро чу шуд хандон

سرِ دندانش را چو شد خندان

Банда шуд даҳраш аз бен дандон

بنده شد دهرش از بُن دندان

Малик бар рӯй хутба шаҳ дод

ملک بر روی خطبهٔ شهِ داد

Зулмро се талоқ бойен дод

ظلم را سه طلاق باین داد

Инат давлат ки давлаташ дорад

اینت دولت که دولتش دارد

Ки ҳамеи хизматаши бнгзорд

که همی خدمتش بنگذارد

Ҳбзо зон ҷамоли даҳри орой

حبّذا زان جمال دهر آرای

Марҳабо зон сипеҳри қалъаи гушой

مرحبا زان سپهر قلعه‌گشای

Хосса вақте ки дар масоф буд

خاصه وقتی که در مصاف بُوَد

Пой ӯ бар димоғи қоф буд

پای او بر دماغ قاف بُوَد

Зери рони теғи дасти ханҷари гӯш

زیر ران تیغ دست خنجر گوش

Ашҳби тези сайр пайкон кӯш

اشهب تیز سیر پیکان کوش

Битавон зад зи пушт ӯ нахчир

بتوان زد ز پشت او نخچیر

Ки ба таг зу баради ҳамаи тшўир

که به تگ زو برد همه تشویر

Дасту поиш чу субҳ каз шаби тор

دست و پایش چو صبح کز شب تار

Бидамад гоҳи рӯзи вақти баҳор

بدمد گاه روز وقت بهار

Мураккабаши ҳиأт фалак дорад

مرکبش هیأت فلک دارد

Ки бар аъдоаши хок май борад

که بر اعداش خاک می‌بارد

Гӯии зани бодпои оҳани сам

گوی‌زن بادپای آهن‌سم

Аз сарони сарон ба пой ва ба дам

از سران سران به پای و به دم

Душману дӯстро чу наҳс ва чу саъд

دشمن‌و دوست را چو نحس‌و چو سعد

Шинау шонаро чу гирд ва чу раъд

شنه و شانه را چو گرد و چو رعد

Гарчи киштии з об дорад сар

گرچه کشتی ز آب دارد سُر

Асб ӯ киштӣаст ҳомӯн бар

اسب او کشتیست هامون بُر

Киштӣ аз оби сохтаи мФрш

کشتی از آب ساخته مفرش

Асб ӯ киштӣаст дрёкш

اسب او کشتیست دریاکش

Сӯии паст аз фарози ҳамчуи қадар

سوی پست از فراز همچو قدر

Сӯии болои зи шеби ҳамчуи шарар

سوی بالا ز شیب همچو شرر

Сам ӯ ҳамчуи саҳми киштии дор

سم او همچو سهم کشتی‌دار

Кӯҳро бо замин кунад ҳамвор

کوه را با زمین کند هموار

Пой ӯ дасти маргро монад

پای او دست مرگ را ماند

Ки касе зу гурехт натавонад

که کسی زو گریخت نتواند

Дорад аз дидаи муҳраи бозии ху

دارد از دیده مهره بازی خو

Чашми бади давр зон ду чашми накӯ

چشم بد دور زان دو چشم نکو

Гар ба пар ва ба фар эй буд

گر به پرّ و به فرّ همای بُوَد

Париш ӯ ба дасту пой буд

پرش او به دست و پای بُوَد

Кам набӯд аз муборизӣ дар ҷӯш

کم نبود از مبارزی در جوش

Ки сипари пушт буду ханҷари гӯш

که سپر پشت بود و خنجر گوش

Гоҳи таг аз ҷаҳони براردи гирд

گاه تگ از جهان برآرد گرد

Бар зар ҷаъфарӣ кунад новирд

بر زر جعفری کند ناورد

Сараш аз қиблаи ҳавои дилшод

سرش از قبلهٔ هوا دلشاد

Дамаш аз қиблаи замини озод

دمش از قُبلهٔ زمین آزاد

Пушт ҳомӯн кунад чу рӯй кашф

پشت هامون کند چو روی کشف

Рӯй гардун кунад чу пушти садаф

روی گردون کند چو پشت صدف

Тахт маликасту маснади шоҳӣ

تخت ملکست و مسند شاهی

Кӯҳи азуи пари пашизаи моҳӣ

کوه ازو پر پشیزهٔ ماهی

Накунад вақти ҳамлаи андешӣ

نکند وقت حمله‌اندیشی

Соя ӯ бирав ҳамеи пешӣ

سایهٔ او برو همی پیشی

Монда аз чобукяш дар даврон

مانده از چابکیش در دوران

Корбндони осмони ҳайрон

کاربندان آسمان حیران

Сӯии пастии равандаи ҳамчуи раммол

سوی پستی رونده همچو رمال

Сӯии болои давандаи ҳамчуи хаёл

سوی بالا دونده همچو خیال

Дидаи дили дарав накӯ нарасад

دیدهٔ دل درو نکو نرسد

Соил ӯ ҳам андрў нарасад

سایل او هم اندرو نرسد

Сӯии он баҳри мавҷи киштии рӯ

سوی آن بحر موج کشتی رو

Сафари роҳи каҳкашон ба ду ҷӯ

سفر راه کهکشان به دو جو

Ман дарав дидаам ки аз паии суд

من درو دیده‌ام که از پی سود

То абади ҳам чунонаш хоҳад буд

تا ابد هم چنانش خواهد بود

Ин чунин мураккабӣ чу чархи ингор

این چنین مرکبی چو چرخ انگار

То брўисти шаҳриёри савор

تا برویست شهریار سوار