Шоҳ чун бастад аз раияти нон

شاه چون بستد از رعیّت نان

Нақд шуд кули ман алайҳои ?фон

نقد شد کلّ من علیها فان

Аз раияти шаҳӣ ки мояи рабӯд

از رعیّت شهی که مایه ربود

Бен девор кунаду бом андӯд

بُن دیوار کَند و بام اندود

Нони хшкорро зи ман бабрӣ

نان خشکار را ز من ببری

Медаҳ гирдоне ва ту медаҳ хурӣ

میده گردانی و تو میده خوری

Барра хон ки ваҷҳи бобзнст

برّهٔ خوان که وجه بابزنست

Аз баҳоии Фрўх бева занаст

از بهای فروخ بیوه زنست

Малики вайрону ганҷи ободон

ملک ویران و گنج آبادان

Набӯд ҷузи тариқи бедодон

نبود جز طریق بیدادان

Сахти бехии дарахт аз бодаст

سخت بیخی درخت از بادست

Ганҷи пари зари з малик ободаст

گنج پُر زر ز ملک آبادست

Малики обод ба зи ганҷи равон

ملک آباد به ز گنج روان

Шодӣ дил надорад инчи равон

شادی دل ندارد ایچ روان

Абр чун зафти гашт дар борон

ابر چون زُفت گشت در باران

Шуд ситами каши равони беваи занон

شد ستم‌کش روانِ بیوه‌زنان

Чун ситади шаҳи авомил аз деҳқон

چون ستد شه عوامل از دهقان

Даҳ азу рафт ва монад бар ваии қон

ده ازو رفت و ماند بر وی قان

Ҳаркии имсоли оби варзи бабрад

هرکه امسال آب وَرز ببرد

Соли дигари гурусна бояд мард

سال دیگر گرسنه باید مرد

Гург чун хӯрд гӯсфанди ҳама

گرگ چون خورد گوسفند همه

Чаҳ буд суд аз клоби рама

چه بُوَد سود از کلاب رمه

Гар нахоҳӣ бараҳнаи урати тан

گر نخواهی برهنه عورت تن

Дар гиребон мазан зи бен доман

در گریبان مزن ز بُن دامن

Шоҳро аз раиятаст асбоб

شاه را از رعیّت است اسباب

Коми дарёи з ҷӯй ҷӯяд об

کام دریا ز جوی جوید آب

Оби ҷӯй ар зи баҳри бозгарӣ

آب جوی ار ز بحر بازگری

Баҳрро зон сипас шимури шимурӣ

بحر را زان سپس شَمر شمری

Бас ба кор омадаасту баси дилхоҳ

بس به کار آمده است و بس دلخواه

Сурхии себро сипедии моҳ

سرخی سیب را سپیدی ماه

Ҳаркии ҷузи шоҳи колбудашони дон

هرکه جز شاه کالبدشان دان

Шоҳ ҷонаст ва хуфта набӯд ҷон

شاه جانست و خفته نبود جان

Мисли шаҳи сару раияти тан

مثل شه سر و رعیّت تن

Ҳарду аз икдгр фузуд саман

هردو از یکدگر فزود ثمن

Тан бесар ғизоӣ занбӯраст

تن بی‌سر غذای زنبورست

Сар бетан сазоӣ танураст

سر بی‌تن سزای تنّورست

Равнақи ҷони зи адли шоҳ буд

رونق جان ز عدل شاه بُوَد

Малик бе адли барги коҳ буд

مُلک بی‌عدل برگ کاه بُوَد

Тарку Эронӣу ъробӣ ва кард

ترک و ایرانی و عرابی و کرد

Ҳарки одилтараст даст ӯ барад

هرکه عادلتر است دست او برد

Шоҳро хоб хуш набояд хуфт

شاه را خواب خوش نباید خفت

Фитна бедор шуд чу шоҳ бихуфт

فتنه بیدار شد چو شاه بخفت

Шоҳро хоб ғифлатаст офат

شاه را خواب غفلتست آفت

Ҳамчуи бедоряш буд рأФт

همچو بیداریش بُوَد رأفت

Болаши кӯдакони з хуфтани дон

بالش کودکان ز خفتن دان

Болаши мард соя хуфтон

بالش مرد سایهٔ خفتان

Фалак аз ҳиммат ар чаҳ зиҳ дорад

فلک از همّت ار چه زه دارد

Рӯзи шамшеру шаб зира дорад

روز شمشیر و شب زره دارد

Шаб фалак дорад аз ситораи ҳашар

شب فلک دارد از ستاره حشر

Рӯз дорад зи офтоби сипар

روز دارد ز آفتاب سپر

Кам з наргис мабош андари ҳзм

کم ز نرگس مباش اندر حزم

Чун кунӣ азми разму маҷлиси базм

چون کنی عزم رزم و مجلس بزم

Наргис аз хоб аз он ҳазар дорад

نرگس از خواب از آن حذر دارد

Кҳҳмии поси тоҷ зар дорад

کههمی پاس تاج زر دارد

Шаҳ чу ғаввосу малик чун дарёст

شه چو غوّاص و ملک چون دریاست

Хуфтанаш дар дарун об хатост

خفتنش در درون آب خطاست

Чун сияҳ рӯй буд нилӯфар

چون سیه روی بود نیلوفر

Шаб чу моҳӣ дар об дорад сар

شب چو ماهی در آب دارد سر

Шаҳ чу дар баҳри ёр хоб шавад

شه چو در بحر یار خواب شود

Тахт ӯ зуди тоҷ об шавад

تخت او زود تاج آب شود

Чун бурун шуд зи колбуди ғами ном

چون برون شد ز کالبد غم نام

Хонаи вайрони шумору зани бадном

خانه ویران شمار و زن بدنام

Кӯри дили ҳамчу кўз ме бошад

کور دل همچو کوز می باشد

Тези мағзу заъиф пай бошад

تیز مغز و ضعیف پی باشد

Лек мҳрўрро димоғи қавӣ

لیک محرور را دماغ قوی

Ту зи таъсири кўз май шинавӣ

تو ز تأثیر کوز می‌شنوی

Гӯри паии банди кӣсаи пиндорад

گور پی بند کیسه پندارد

Кӯр майро Ҳарисаи пиндорад

کور می را هریسه پندارد

Аҷз рой диласту қудрату ҷоҳ

عجز رای دلست و قدرت و جاه

Хашму кину дурӯғу бухл аз шоҳ

خشم و کین و دروغ و بخل از شاه

Ҳарки бар хашму ози қоҳиртар

هرکه بر خشم و آز قاهرتر

ӯст бар хасми хеши қодиртар

اوست بر خصم خویش قادرتر

Шоҳро дар димоғу бозуии чир

شاه را در دماغ و بازوی چیر

Ҳзми бад дил баасту азми далер

حزم بد دل بهست و عزم دلیر

Аввал ҳзм чист рой задан

اوّل حزم چیست رای زدن

Баъд аз он азми дасту пой задан

بعد از آن عزم دست و پای زدن

Шоҳро дар хураст ҳзми дуруст

شاه را در خورست حزم درست

Варна азмаш буд зи ғифлати суст

ورنه عزمش بود ز غفلت سست

Дилу Зуҳра чу нур вом кунад

دل و زهره چو نور وام کند

Шамсро теғ дар ниёам кунад

شمس را تیغ در نیام کند

Зонка дар коргоҳи давлату дайн

زانکه در کارگاه دولت و دین

Ақл бинад ба ҷони ҳақиқати ин

عقل بیند به جان حقیقت این

Мардӣ аз шоҳу худъа аз бадхоҳ

مردی از شاه و خدعه از بدخواه

Ҳамла аз шеру ҳила аз рӯбоҳ

حمله از شیر و حیله از روباه

Ҳамла бо шер мард ҳамроҳаст

حمله با شیر مرد همراهست

Ҳила кор занаст ва рӯбоҳаст

حیله کار زنست و روباهست

Ҳамчу дарёст шоҳи хас парвар

همچو دریاست شاه خس‌پرور

Гуҳараши зери пойу хас бар сар

گهرش زیر پای و خس بر سر

Бади нави куштаи гандаи неки куҳан

بد نو کشته گنده نیک کُهن

Хор бошад ба ҷои хурмои бен

خار باشد به جای خرما بُن

Ҳамаи рӯз аз барои луқмаи нон

همه روز از برای لقمهٔ نان

Ин ҳадисасту дўкдони занон

این حدیثست و دوکدان زنان

Майл надаҳум ба бад агарчӣ наваст

میل ندهم به بد اگرچه نوست

Алафи хари сабӯсу коҳ ва ҷӯаст

علف خر سبوس و کاه و جوست

Хори бен гарчи раст ва боло кард

خار بُن گرچه رست و بالا کرد

Сар ӯро сипеҳр воло кард

سر او را سپهر والا کرد

Ту тамаъ зу мадори мивау гул

تو طمع زو مدار میوه و گل

Ёр бад ҳаст бобати сари пул

یار بد هست بابت سر پل

На азуи миваи хуб ва на соя

نه ازو میوه خوب و نه سایه

На азуи суд ба на сармоя

نه ازو سود به نه سرمایه

Омёни сафи кушандаи ҳамчуи куланг

عامیان صف کشنده همچو کلنگ

Лек зишон чу боз ноед ҷанг

لیک زیشان چو باز ناید جنگ

Ҳаст дар ҷанги неруии омма

هست در جنگ نیروی عامه

Ҳамчуи арзизи гарм бар ҷома

همچو ارزیز گرم بر جامه

Кӯдакону занону ҳшўи сипоҳ

کودکان و زنان و حشو سپاه

Дилу сафро кунанд ҳар се табоҳ

دل و صف را کنند هر سه تباه

Зуди хизосту хуши гурези ҳашар

زود خیزاست و خوش گریز حشر

Зуд зойасту зуди мейри шарар

زود زایست و زود میر شرر

Шарари тези таги ҷуз аблаҳ нест

شرر تیز تگ جز ابله نیست

Зода ӯ зи умраш огаҳ нест

زادهٔ او ز عمرش آگه نیست

Зираконе ки зер кон диланд

زیرکانی که زیر کان دلند

Гавҳари тухмро чу об ва гуланд

گوهر تخم را چو آب و گِلند

Дар маёдини дайну малики мулӯк

در میادین دین و ملک ملوک

Аз барои наҷоту ҳлки мулӯк

از برای نجات و هلک ملوک

Ёри дил ба з сабр наниҳоданд

یار دل به ز صبر ننهادند

Зафару сабри ҳардуи ҳмзоднд

ظفر و صبر هردو همزادند

Шаҳ ки дунро баланд ва воло кард

شه که دون را بلند و والا کرد

Мари балоро баландболо кард

مر بلا را بلندبالا کرد

Оташии кобро баланд кунад

آتشی کاب را بلند کند

Бар тани хеш решханд кунад

بر تن خویش ریشخند کند

Аз туфи оташгараш барад ба фароз

از تف آتش گرش برد به فراز

Аз кафи хеши бикашади обаши боз

از کف خویش بکشد آبش باز

Зишт зиштаст дар вилояти шоҳ

زشت زشت است در ولایت شاه

Гург бар гоҳу Юсуфи андари чоҳ

گرگ بر گاه و یوسف اندر چاه

Лашкарӣу раиятӣ ки саранд

لشکری و رعیتی که سرند

Нафъро теғу дафъро сипаранд

نفع را تیغ و دفع را سپرند

Шоҳ бебахшиш офат сипаҳаст

شاه بی‌بخشش آفت سپهست

Бе ниёзии сипоҳ зл шаҳаст

بی‌نیازی سپاه ذل شهست

эй биёмухта ба хотири дун

ای بیاموخته به خاطر دون

Тоҷдорӣ з газадам гардун

تاجداری ز گزدم گردون

Чокаратгар бадаст вагар бад нест

چاکرت گر بدست و گر بد نیست

Баду некаши зи тест аз худ нест

بد و نیکش ز تست از خود نیست

Чокари марди бад накӯ набӯд

چاکر مرد بد نکو نبود

Оби хокии ҷуз аз сабу набӯд

آب خاکی جز از سبو نبود

Ҳаст дар дасти ту чу теғ ва чунӣ

هست در دست تو چو تیغ و چونی

Ту бадии айб худ манеҳ бар вай

تو بدی عیب خود منه بر وی

Лашкар аз ҷоҳ ва мол шуд бади дил

لشکر از جاه و مال شد بد دل

Раият аз безрист бе ҳосил

رعیت از بی‌زریست بی‌حاصل

Раият аз ту чу бо ясор шавад

رعیت از تو چو با یسار شود

Аз барои ту ҷон сипор шавад

از برای تو جان سپار شود

Чун наёбад ясор бигурезад

چون نیابد یسار بگریزد

Бо адуии ту брнёўизд

با عدوی تو برنیاویزد

Тан ки лоғар буд буд мнбл

تن که لاغر بُوَد بُوَد منبل

Пас чу фарбеҳ шавад шавад коҳил

پس چو فربه شود شود کاهل

Мардумӣ бо касе ки беасл аст

مردمی با کسی که بی‌اصل است

Ҳамчуи шамшери даста бо васл аст

همچو شمشیر دسته با وصل است

Сӯй ӯ дил чу хок дар дегаст

سوی او دل چو خاک در دیگست

Назд ӯ ҷон чу об дар регаст

نزد او جان چو آب در ریگست

Чаҳ ба бе асли зару зӯри диҳӣ

چه به بی‌اصل زر و زور دهی

Чаҳ чароғӣ ба дасти кӯри диҳӣ

چه چراغی به دست کور دهی

эй ки бо дайну малики дории кор

ای که با دین و ملک داری کار

Дар шараи хуии хирсу хӯки мадор

در شره خوی خرس و خوک مدار

Ки накӯ ноед ар зи ман пурсӣ

که نکو ناید ار ز من پرسی

Хӯк бар тахту хирс бар курсӣ

خوک بر تخت و خرس بر کرسی

Шоҳи шаҳрӣ ки бехирад бошад

شاه شهری که بی‌خرد باشد

Неки лашкар ба нарх бад бошад

نیک لشکر به نرخ بد باشد

Лаҳв чун марги ҷони малики барад

لهو چون مرگ جان ملک برد

Зулм чун реги об малик хӯрд

ظلم چون ریگ آب ملک خورد

Хок бар боди кӣна вар бошад

خاک بر باد کینه‌ور باشد

Рег бар оби ташна тар бошад

ریگ بر آب تشنه‌تر باشد

Шаҳ чу бинишаст бар даричаи ҳазл

شه چو بنشست بر دریچهٔ هزل

Малики беруни пурди зи равзани азл

ملک بیرون پرد ز روزن عزل

Ҳазл бо шоҳ агар муқӣм шавад

هزل با شاه اگر مقیم شود

Хотираш дар ҳунар ақим шавад

خاطرش در هنر عقیم شود

Аввал нур ҳаст боди ҳбот

اول نور هست باد هبات

Охир зулматаст оби ҳаёт

آخر ظلمت است آب حیات