Аз мадади найзаи найза буд он рӯз
از مدد نیزه نیزه بود آن روز
Тири парвини рубои ҷавзои дуз
تیر پروین ربای جوزا دوز
Сияҳонро ба ханҷари равшан
سیهان را به خنجر روشن
Карда чун лаъли муҳраи гардан
کرده چون لعل مهرهٔ گردن
Ҷазаъи гирон ба зери дръ чу об
جزعگیران به زیر درع چو آب
Чун кабӯтари тпндаҳ дар мизроб
چون کبوتر طپنده در مضراب
Куштаи гаштии аҷали зи хӯни хорон
کشته گشتی اجل ز خونخواران
Гар набӯдӣ аҷали ҳам аз ёрон
گر نبودی اجل هم از یاران
Ташнаи ҷонони зи ҳалқи ханҷари чаш
تشنه جانان ز حلق خنجر چش
Дидаи ҷӯёни зи чашми пайкони каш
دیده جویان ز چشم پیکانکش
Рӯишон чун набед зард аз тоб
رویشان چون نبید زرد از تاب
Чашмашон чун қадед сурх аз хоб
چشمشان چون قدید سرخ از خواب
Чашм бо чеҳра гашта бегона
چشم با چهره گشته بیگانه
Дида бо дӯд гашта ҳамхона
دیده با دود گشته همخانه
Даҳани баҳри хоки без шуда
دهن بحر خاکبیز شده
Дидаи чархи серумаи рез шуда
دیدهٔ چرخ سرمه ریز شده
Кунад гашта зи тизтозони фаҳм
کند گشته ز تیزتازان فهم
Марг дар орзӯии марг аз саҳм
مرگ در آرزوی مرگ از سهم
Гашта Айюқ аз туфи оҳан
گشته عیّوق از تف آهن
Зарди рухсору лаъли пероҳан
زرد رخسار و لعل پیراهن
Шуда аз абри новаку зубин
شده از ابر ناوک و زوبین
Раҳ чу дарёу кушта чун парвин
ره چو دریا و کشته چون پروین
Нӯки новак чу ақл дар тагу пўӣ
نوک ناوک چو عقل در تگ و پوی
Аз даруни ду дидаи мардуми ҷӯй
از درون دو دیده مردم جوی
Рмҳ дар дасти мард хӯн карда
رمح در دست مرد خون کرده
Аждаҳоеи забон бурун карда
اژدهایی زبان برون کرده
Банд ва пайванд карда аз сари хашм
بند و پیوند کرده از سرِ خشم
Гурз чун серумау синон чун чашм
گرز چون سرمه و سنان چون چشم
Шахси хасмаш чу мурдаи домани чок
شخص خصمش چو مرده دامن چاک
Даҳан ӯ чу гӯр гашта зи хок
دهن او چو گور گشته ز خاک
Гашта олами зи гирд чун дӯда
گشته عالم ز گرد چون دوده
Фалак аз дӯдаи рухи биндўдаҳ
فلک از دوده رخ بیندوده
Акси хӯн бар сипеҳри симобӣ
عکس خون بر سپهر سیمابی
Рост монанди шеъри уннобӣ
راست مانند شَعر عنابی
Душманони шҳншаҳи фирӯз
دشمنان شهنشه فیروز
Рӯзашон чун шабасту шаб бе рӯз
روزشان چون شبست و شب بیروز
Ҷонишон аз срии равон ба асир
جانشان از ثری روان به اثیر
Зафари ҳақи сӯии сипоҳу амир
ظفر حق سوی سپاه و امیر
Рӯй саҳро чу найзаи хӯрдаи аҷм
روی صحرا چو نیزه خورده اجم
Оби дарёи зи хӯн чу оби бқм
آب دریا ز خون چو آب بقم
Бар қазои танги мондаи роҳи гузар
بر قضا تنگ مانده راه گذر
Бар аду дар бибаста дасти зафар
بر عدو در ببسته دست ظفر
Ҷони хасмони зи бими тиру синон
جان خصمان ز بیم تیر و سنان
Ҷумла бардошта ҷадали зи миён
جمله برداشته جدل ز میان
Кӯҳу дарёу бешау ҳомӯн
کوه و دریا و بیشه و هامون
Мавҷ мезад дар он замон аз хӯн
موج میزد در آن زمان از خون
Пушти чавгони зи гурз ва сарҳо гӯй
پشت چوگان ز گرز و سرها گوی
Синаи гулбуни зи тир ва рагҳо ҷӯй
سینه گلبن ز تیر و رگها جوی
Руста бар Рахши лашкарии бшкўаҳ
رُسته بر رخش لشکری بشکوه
Ҳарякӣ чун чанораи бен бар кӯҳ
هریکی چون چناره بُن بر کوه
Хасмро рмҳ чун алқ дар бисми
خصم را رمح چون الق در بسم
Чашмҳо карда ҳамчуи ҷон дар ҷисм
چشمها کرده همچو جان در جسم
Асбу мард аз наҳифи роҳи гурез
اسب و مرد از نهیب راه گریز
Хушки монда чу сӯрати шабдиз
خشک مانده چو صورت شبدیز
Дастҳо аз Аннан бимонада ҷудо
دستها از عنان بمانده جدا
Пойҳо дар рикобу сари шайдо
پایها در رکاب و سر شیدا
Ҳамчуи моҳӣ ба хушки хушк ва хамӯш
همچو ماهیبه خشکخشک و خموش
Мард бедасту пои ҷавшани пӯш
مرد بیدست و پای جوشن پوش
Пои гардони пиёдаи монда ба ҷой
پای گُردان پیاده مانده به جای
Зон ду дасти савори қалъаи гушой
زان دو دست سوار قلعهگشای
Дамашони боз пас шудӣ ҳаргоҳ
دمشان باز پس شدی هرگاه
Ки з кушта наёфт мардуми роҳ
که ز کشته نیافت مردم راه
Он замони лоолаҳи алои аллٰаҳ
آن زمان لااِلهَ اِلّا اللّٰه
Ваҳмро раҳ набӯд дар бар шоҳ
وهم را ره نبود در بر شاه
Ваҳмҳо вола аз сиёсат ӯ
وهمها واله از سیاست او
Фаҳмҳо кора аз иродат ӯ
فهمها کاره از ارادتِ او
Чун ба теғ вайаст фатҳи гарав
چون به تیغ ویست فتح گرو
Ҳамаи олам ба пеш ӯ ба ду ҷӯ
همه عالم به پیش او به دو جو
Нақшҳои баранда бар ханҷар
نقشهای برنده بر خنجر
Руста ҳамчун самани зи нилӯфар
رُسته همچون سمن ز نیلوفر
Рои шоҳон ба пеши рояти шоҳ
رای شاهان به پیش رایت شاه
Ҳамчунон шуд ки рӯй оинаи зи оҳ
همچنان شد که روی آینه ز آه
Оҳи бархестаи зи душмани шоҳ
آه برخاسته ز دشمن شاه
Ҳркҷои ин ду омад омад оҳ
هرکجا این دو آمد آمد آه
Зон алифи шакли найза аз сари хашм
زان الف شکل نیزه از سرِ خشم
Чашмашон карда ҳамчуҳои ду чашм
چشمشان کرده همچو های دو چشم
Зон ҳамеи нур дида нагузорад
زان همی نور دیده نگذارد
Кина оҳро зиён дорад
کاینه آه را زیان دارد
Карда дар риштаи рмҳи марди афкан
کرده در رشته رُمح مرد افکن
Муҳраи гардани басии гардан
مهرهٔ گردنِ بسی گردن
Шоҳи хуршед рӯй гардуни тир
شاه خورشید روی گردون تیر
Шери оташи синони оҳӯи гир
شیر آتش سنان آهوْ گیر
Рояташро гирифтаи бахт ба чанг
رایتش را گرفته بخت به چنگ
Ҳамчу дар дасти моҳи ҳФтўи ранг
همچو در دست ماه هفتو رنگ
Шуда дар гирд рӯй равшани ӯй
شده در گرد روی روشن اوی
Ҳамчуи ҷони балол дар тани ӯй
همچو جان بلال در تن اوی
Гирди хуршеди рой ӯ гардон
گرد خورشید رای او گردان
Моҳи рӯйони Зуҳраи прўрдон
ماهرویان زهره پروردان
Ҳар саворӣ чу кӯҳии андари зин
هر سواری چو کوهی اندر زین
Мӯӣ бшикофтӣ зи рои рузин
موی بشکافتی ز رای رزین
Найза дар дасташони миёни ғубор
نیزه در دستشان میان غبار
Чун ба сайлоби тира бе ҷори мор
چون به سیلاب تیره بیجار مار
Чобукони хато ва Фархоранд
چابکان خطا و فرخارند
Моҳи рӯйони чоч ва булғоранд
ماهرویان چاچ و بلغارند
Тири гардун ба найзаи брбоинд
تیر گردون به نیزه بربایند
Бо камари ҳамчуи найзаи брпоинд
با کمر همچو نیزه برپایند
Рӯй чун офтобу дил чун шер
روی چون آفتاب و دل چون شیر
Чун раҳи каҳкашони камари шамшер
چون ره کهکشان کمر شمشیر
Устихонашони зи гурзи реза шуда
استخوانشان ز گرز ریزه شده
Тани спрсони зи чӯби найза шуда
تن سپرسان ز چوب نیزه شده
Карда аз гурзу найза бар душман
کرده از گرز و نیزه بر دشمن
Устихони ораду пӯсти прўизн
استخوان آرد و پوست پرویزن
Муҳраи пушташони зи гурзу синон
مهرهٔ پشتشان ز گرز و سنان
Карда чун сбҳаҳҳои перзанон
کرده چون سبحههای پیرزنان
Теғи бҳромшоаҳи бен масъӯд
تیغ بهرامشاه بن مسعود
Хасмро ҳамчуи оташи мўқўд
خصم را همچو آتش موقود
Боғёнро зи бим бар сари чоҳ
باغیان را ز بیم بر سرِ چاه
Шуда аз бими чарху новаки шоҳ
شده از بیم چرخ و ناوک شاه
Далвҳои даридаи торакашон
دلوهای دریده تارکشان
Риштаҳои гусастаи новакашон
رشتههای گسسته ناوکشان
Бади чунон рехта ба пешаши сар
بُد چنان ریخته به پیشش سر
Ки бубахшад ба вақти бахшиши зар
که ببخشد به وقت بخشش زر
Каркас аз куштагонаш чун слсл
کرکس از کشتگانش چون صلصل
Лолаи минқор буду гули чнгл
لاله منقار بود و گل چنگل
То хадангаши ҷудои зи пайкон буд
تا خدنگش جدا ز پیکان بود
Бадии андари миёни некон буд
بدی اندر میان نیکان بود
Бадӣ аз фари шаҳи з ғурбат раст
بدی از فرّ شه ز غربت رست
Сӯй бад рафт ва ҳам ба бади пайваст
سوی بد رفت و هم به بد پیوست
Гар зи ёрон ӯ набӯдӣ марг
گر ز یاران او نبودی مرگ
Карда будӣ ҳамаш зи ҷон бе барг
کرده بودی همش ز جان بیبرگ
Ҳаркии ҷусти андарони вилояти садр
هرکه جست اندران ولایت صدر
Аз сари ҷаҳл буд наз сари қадар
از سرِ جهل بود نز سرِ قدر
Буд боғии зи бағӣу фисқу фасод
بود باغی ز بغی و فسق و فساد
Чун бақоёии қавми ҳуди зи од
چون بقایای قوم هود ز عاد
Дили ҳаряки зи бағӣу кӣна чу нор
دل هریک ز بغی و کینه چو نار
Асб чун кӯҳу марди ҳамчуи чанор
اسب چون کوه و مرد همچو چنار
Шаҳи зи баси хӯн ки рехт аз шаш сўн
شه ز بس خون که ریخت از شش سون
Гӯй ёқӯт шуд замин аз хӯн
گوی یاقوت شد زمین از خون
Чун баришон ба хашм шуд султон
چون بریشان به خشم شد سلطان
Аз барои мувофиқат ба замон
از برای موافقت به زمان
Кишти чандон шҳншаҳи андари ҷанг
کشت چندان شهنشه اندر جنگ
Ки ба мурғонаши пар задан шуд танг
که به مرغانش پر زدن شد تنگ
Чун наҳифи синони шаҳи диданд
چون نهیبِ سنان شه دیدند
Чун рикобу Аннани шаҳи диданд
چون رکاب و عنان شه دیدند
Мурғи дилашони зи хона хашм гирифт
مرغ دلشان ز خانه خشم گرفت
Кишти ҷонишони зи дона хашм гирифт
کِشت جانشان ز دانه خشم گرفت
Гарчи мурғони тез пар буданд
گرچه مرغان تیز پر بودند
Врчаҳи морон мўрпр буданд
ورچه ماران مورپر بودند
Дар замони шани зи шоҳи давлати ёр
در زمان شان ز شاه دولت یار
Бобизан найза буду силаи ҳисор
بابزن نیزه بود و سلّه حصار
Кард хасм беобро дар хоб
کرد خصم بیآب را در خواب
Сараш аз тани ҷудо чу кӯзаи об
سرش از تن جدا چو کوزهٔ آب
Чаҳ бузург ва чаҳ хиради боғии ъўр
چه بزرگ و چه خُرد باغی عور
Чаҳ фароз ва чаҳ бози дидаи кӯр
چه فراز و چه باز دیدهٔ کور
Он чунон бар масоф чир шудаст
آن چنان بر مصاف چیر شدست
Рости гӯйӣ ки шарза шер шудаст
راست گویی که شرزهٔ شیر شدست
Он чунон гашти шоҳи ошиқи разм
آن چنان گشت شاه عاشق رزم
Ки буд бодаи хори ошиқи базм
که بود بادهخوار عاشق بزم
Разму базмаш ба чашм ҳарду якеаст
رزم و بزمش به چشم هردو یکیست
Тезу гардандаи рост чун фалакӣаст
تیز و گردنده راست چون فلکیست
Зин сипас акси хӯни зи караи хок
زین سپس عکس خون ز کرّهٔ خاک
Осмонро кунад ба сурхии лок
آسمان را کند به سرخی لاک
Боғёнро ҳама ба нӯки синон
باغیان را همه به نوک سنان
Кард дар як замони тан бе ҷон
کرد در یک زمان تنِ بیجان
Гашти ҳолеи чунуи псичди ҷанг
گشت حالی چنو پسیچد جنگ
Хасм ӯ ҳамчуи сӯрати стрнг
خصم او همچو صورت سترنگ
Ақл донад барои сарфаи илм
عقل داند برای صرفهٔ علم
Ки зи сарроф кин наёяд ҳалам
که ز صرّاف کین نیاید حلم
Ҳама ҷҳол диҳад донанд ин
همه جهّال دهد دانند این
Ҷумла оқилон шиносанд ин
جملهٔ عاقلان شناسند این
Ки нишоед барои хутбау кин
که نشاید برای خطبه و کین
Мӯр бар минбару малах дар зин
مور بر منبر و ملخ در زین
Ки нзибд барои малику савоб
که نزیبد برای ملک و ثواب
Хирс бар тахту хӯк дар миҳроб
خرس بر تخت و خوک در محراب
Андари он ҷанги душману хасмонаш
اندر آن جنگ دشمن و خصمانش
Сӯрати шер буду шодравонаш
صورت شیر بود و شادروانش
Ташнаи мондаи забони душман ӯ
تشنه مانده زبان دشمن او
Ҷон ӯ хашм карда бо тан ӯ
جان او خشم کرده با تن او
Ки шносои хирад ба дидаи ақл
که شناسا خرد به دیدهٔ عقل
Бишносад бдиҳаҳро аз нақл
بشناسد بدیهه را از نقل
Пеши осеби гурзи шоҳаншоҳ
پیش آسیب گرز شاهنشاه
Хосса бо гурз чун шавад ҳамроҳ
خاصه با گرز چون شود همراه
Чираи дастӣу пойдории ӯй
چیره دستی و پایداری اوی
Комронӣу комгории ӯй
کامرانی و کامگاری اوی
Ба забони синону теғ чу бод
به زبان سنان و تیغ چو باد
Ҳамаро дар даҳони хоки ниҳод
همه را در دهان خاک نهاد
Меҳр ӯ ҷони хон ва монҳо шуд
مهر او جان خان و مانها شد
Кин ӯ дӯд дудмонҳо шуд
کین او دود دودمانها شد
Душманашро ба ҳркҷо ки дуруст
دشمنش را به هرکجا که درست
Дидаи бони маргу қаҳрамони сқрст
دیدهبان مرگ و قهرمان سقرست
Даҳр аз ин парда гар бипарҳезад
دهر از این پرده گر بپرهیزد
Ҳамчуи пардааш фалаки броўизд
همچو پردهاش فلک برآویزد
Марди бадро бад замона ҷазост
مرد بد را بدِ زمانه جزاست
Гулхану пои хари сазо ба сазост
گلخن و پای خر سزا به سزاست
Сӯии бад гарчи ъзи ҳақ на нкўнст
سوی بد گرچه عزّ حق نه نکونست
Дофеъ душманасту нофеъи дӯст
دافع دشمنست و نافع دوست
Гарчи бад шуд мизоҷи бади дили азу
گرچه بد شد مزاج بد دل ازو
Ъз ҳақасту зли ботили азу
عزّ حق است و ذلّ باطل ازو
Бархе ҷони хусрави Мансур
برخی جان خسرو منصور
Шўмо бар забони Найшобӯр
شوما بر زبان نیشابور
Аз паии роҳу ъушрату неру
از پی راه و عشرت و نیرو
Моҳ ӯ , Зуҳра ӯ ,у баҳром ӯ
ماه او، زهره او، و بهرام او
Пеши бҳромшоаҳи бен масъӯд
پیش بهرامشاه بن مسعود
Зафару фатҳ бо рукӯъу суҷуд
ظفر و فتح با رکوع و سجود
Бар кулоҳу қабоашу асбу стом
بر کلاه و قباش و اسب و ستام
Фалаку ахтарони дуруду салом
فلک و اختران درود و سلام
Бар хур эй бар шудаи сипеҳри баланд
بر خور ای بر شده سپهر بلند
Ту ба перони сар аз чунин фарзанд
تو به پیران سر از چنین فرزند
эй фалаки зи офтоб ва аз ёраш
ای فلک ز آفتاب و از یارش
Халафӣ ёфтӣ накӯи дораш
خلفی یافتی نکو دارش
Чархро гарчи бас халаф буданд
چرخ را گرچه بس خلف بودند
Ту дарӣ ва он дигар садаф буданд
تو دُری و آن دگر صدف بودند
Лутф ӯ шуд нишемани саҳбо
لطف او شد نشیمن صهبا
Қаҳр ӯ шуд лўишни дарё
قهر او شد لویشن دریا
Подшоҳӣ ба ранҷ кард ба даст
پادشاهی به رنج کرد به دست
Онгаҳе пой ӯ ба ганҷ бибаст
آنگهی پای او به گنج ببست
Подшоҳӣ наёяд андари чанг
پادشاهی نیاید اندر چنگ
Ҷӯ ба ҷанг ва ба бошгўнаҳи ҷанг
جو به جنگ و به باشگونهٔ جنگ
Кишт шуд хушк агар наборад меғ
کشت شد خشک اگر نبارد میغ
Малики пжмрд агар нахандад теғ
ملک پژمرد اگر نخندد تیغ
Тозагии кишт абр гирёнаст
تازگی کشت ابرِ گریانست
Тозагии малик теғ хандонаст
تازگی ملک تیغ خندانست
Теғ бояд ки хӯн пазир шавад
تیغ باید که خون پذیر شود
Малик бетеғ кӣ чу тир шавад
ملک بی تیغ کی چو تیر شود
Зонка монанди мард дар побанд
زانکه مانند مرد در پابند
Ҳеҷ зани брнхост аз фарзанд
هیچ زن برنخاست از فرزند
Шоҳ дар малики хеш аз паии ҷӯад
شاه در ملک خویش از پی جود
Чун шуд ӯ пеши ақлҳо масҷуд
چون شد او پیش عقلها مسجود
Дастҳоро ба теғ ва рмҳ орост
دستها را به تیغ و رمح آراست
Зонка дафъ аз чисту нафъ аз рост
زانکه دفع از چیست و نفع از راست
Шаҳ ки хоҳад ки ҷоҳ дорад малик
شه که خواهد که جاه دارد ملک
Ба сиёсат нигоҳ дорад малик
به سیاست نگاه دارد ملک
Зонка набуванд қулзуму ахзар
زانکه نبوند قلزم و اخضر
Ҷуз ба талхии нигоҳбони каҳар
جز به تلخی نگاهبان کهر
Ҳар камаргаҳ ки бешиква буд
هر کمرگه که بیشکوه بود
Камар на?илу хами кӯҳ буд
کمر نال و خمِّ کوه بود
Бесҳилу слилу гирогир
بیصهیل و صلیل و گیراگیر
Чун танин кӣ шавад срири сарир
چون طنین کی شود صریر سریر
Зонка дар роҳи малик ҳар шоҳӣ
زانکه در راه ملک هر شاهی
Бар сари ҷоҳу қадар ҳар моҳӣ
بر سر جاه و قدر هر ماهی
Давлати орои бозуии чирст
دولت آرای بازوی چیرست
Малики полои даст ва шамшераст
ملک پالای دست و شمشیرست
Оби баҳри арнаҳи талху тизстӣ
آب بحر ارنه تلخ و تیزستی
Чун дигар обҳо гмизстӣ
چون دگر آبها گمیزستی
Зери ронҳо барроқи дарёи соз
زیر رانها براق دریا ساز
Абр бар барқи пои раъди овоз
ابر بر برق پایِ رعد آواز
Грдсми тези гӯш ва паҳн барон
گردسم تیز گوش و پهن بران
Хуши кФли серумаи чашми хиради сарон
خوش کفل سرمه چشم خرد سران
Шоҳ бе теғи боғ бемеғ аст
شاه بیتیغ باغ بیمیغ است
Посбони дайну малик ротиғ аст
پاسبان دین و ملک راتیغ است
Кӯҳ шоҳаст бар замини вонгоаҳ
کوه شاهست بر زمین وانگاه
Теғ дорад чаро надорад шоҳ
تیغ دارد چرا ندارد شاه
Шоҳ кӯҳӣаст бар замин ба шиква
شاه کوهی است بر زمین به شکوه
Теғ дорад чаро надорад кӯҳ
تیغ دارد چرا ندارد کوه
Офтобӣ ки шоҳ гардунаст
آفتابی که شاه گردونست
Ҳеҷ бетеғ нест шаҳ чунаст
هیچ بیتیغ نیست شه چونست
Шоҳро гарна теғи тези бадӣ
شاه را گرنه تیغ تیز بُدی
Халқро нақди растхези бадӣ
خلق را نقد رستخیز بُدی
Дар хури малики ҷуз набардӣ нест
در خور ملک جز نبردی نیست
Мардии дигарон з мардӣ нест
مردی دیگران ز مردی نیست
Зонка бетеғ дайн наёфт қарор
زانکه بیتیغ دین نیافت قرار
Зулфиқорӣ ба ҳайдари каррор
ذوالفقاری به حیدر کرّار
Ҷабраил оваред ва гуфт барон
جبرئیل آورید و گفت بران
Хӯни ин мушрикон ба гирди ҷаҳон
خون این مشرکان به گرد جهان
Бар расӯли онкии новирди имон
بر رسول آنکه ناورد ایمان
Хунаш аз зулфиқор зуд барон
خونش از ذوالفقار زود بران
Нест бе теғи маликро равнақ
نیست بیتیغ ملک را رونق
Миллати ҳақи з теғ шуд мутлақ
ملّت حق ز تیغ شد مطلق
Теғи мари маликро накӯ ёрӣаст
تیغ مر ملک را نکو یاریست
Малик бетеғ ҳамчу беморӣаст
ملک بیتیغ همچو بیماریست
Шаҳ чу бар тахти малик худ бинишаст
شه چو بر تخت ملک خود بنشست
Пеши тахташи ҷаҳон камар барбаст
پیش تختش جهان کمر بربست
Рехт аз баҳри роҳи ҷӯён ро
ریخت از بهر راهجویان را
Об рӯй газофи гӯйон ро
آب روی گزاف گویان را
Зини шаҳи неки хуии поки нажод
زین شه نیک خوی پاک نژاد
Ҳарки ӯ бад набӯд нек афтод
هرکه او بد نبود نیک افتاد
Малики парвардаи зер доман кард
ملک پرورده زیر دامن کرد
Ҷон нигаҳдоштан ба оҳан кард
جان نگهداشتن به آهن کرد
Ҳарки аз дил нахост таъзимаш
هرکه از دل نخواست تعظیمش
Бом бумаст бумаш аз бимаш
بامِ بومست بومش از بیمش
Чун камари басти шоҳи баҳри ҷидол
چون کمر بست شاه بهر جدال
Хонаи душманони шумори атлол
خانهٔ دشمنان شمار اطلال
Гарчи баҳри салоҳ то акнӯн
گرچه بهر صلاح تا اکنون
Ханҷараши лаъли пӯш буд аз хӯн
خنجرش لعلپوش بود از خون
Шуд кунун дар биҳишти маҳшар ӯ
شد کنون در بهشت محشر او
Сабзи ҷома чу ҳури ханҷар ӯ
سبز جامه چو حور خنجر او
эй зи Маҳмӯдёни шашуми зи адад
ای ز محمودیان ششم ز عدد
Чун шашуми даври зи анбиёи Аҳмад
چون ششم دور ز انبیا احمد
Ном шаш ҳаст лек назд хирад
نام شش هست لیک نزد خرد
Дар ҷамали нақши шаш буд шашсад
در جمل نقش شش بود ششصد
Як ва ду се ва чаҳор ва панҷ камаст
یک و دو سه و چهار و پنج کمست
Пас чу шаш донг шуд яке дирамаст
پس چو شش دانگ شد یکی درمست
эй ба рӯи офати нгорстон
ای به رو آفت نگارستان
Вай ба хуи навбаҳори хорстон
وی به خو نوبهار خارستان
Тоза рӯй аз ту шоху бехи ҷаҳон
تازهروی از تو شاخ و بیخ جهان
Сахти пой аз ту чори мехи ҷаҳон
سخت پای از تو چار میخ جهان
Давлат аз ту биҳишти кӯй шуда
دولت از تو بهشت کوی شده
Рӯзгор аз ту тоза рӯй шуда
روزگار از تو تازهروی شده
Гашт то садр малик бигирифтӣ
گشت تا صدر ملک بگرفتی
Вази давомаши қавоми пзрФтӣ
وز دوامش قوام پذرفتی
Пои бӯси ту ҳомаҳи ҳомӯн
پای بوس تو هامهٔ هامون
Тавқи дори ту гардани гардун
طوق دار تو گردن گردون
Зини сабаб аз барои ъзу ҷалол
زین سبب از برای عزّ و جلال
На зи табъи малул ва рӯй малол
نه ز طبع ملول و روی ملال
Аз паии хизмати ту андари ҳол
از پی خدمت تو اندر حال
Карда аз мем садҳазорони дол
کرده از میم صدهزاران دال
Тоҷдорони рикоби бӯс шуда
تاجداران رکاببوس شده
Аз ту ҷумлаи амали пиўс шуда
از تو جمله عمل پیوس شده
Малики ҳинди нойиби ту ба ҳинд
مَلِک هند نایب تو به هند
Меҳтар санад ёфта зи ту санад
مهتر سند یافته ز تو سند
Хоки бӯсони даргаат ба ниёз
خاکبوسان درگهت به نیاز
Карда хок дарат чу синаи боз
کرده خاک درت چو سینهٔ باز
Карда аз маҷлиси ту рӯҳ аз дар
کرده از مجلس تو روح از در
Абрўори остину домани пар
ابروار آستین و دامن پُر
Шуд зи таъсири рои шоҳи ҷаҳон
شد ز تأثیر رای شاه جهان
Вази пай рӯй бе паноҳи маон
وز پی روی بی پناه مهان
Маҷлиси базмаш аз биҳишти асар
مجلس بزمش از بهشت اثر
Рӯзи размаши намӯнае зи сқр
روز رزمش نمونهای ز سقر
Чун ту бардоштии ниқоби ҷалол
چون تو برداشتی نقاب جلال
Зон асорир бар сарири камол
زان اساریر بر سریر کمال
Аз лақои ту хира шуд хуршед
از لقای تو خیره شد خورشید
Вази сахои ту марди Тифли умед
وز سخای تو مُرد طفل امید
Шаҳриёрони зи ту расида ба ком
شهریاران ز تو رسیده به کام
Карда саъии ту бо ҳазор икром
کرده سعی تو با هزار اکرام
Зон ҳамаи халқ дар суҷуд тавонад
زان همه خلق در سجود تواند
Ки гронбори шукр ҷӯад тавонад
که گرانبار شکرِ جود تواند
Мари турои рӯзи фазлу ҷӯаду карам
مر ترا روز فضل و جود و کرم
Ба дирами бандаи гашти қалби дирам
به درم بنده گشت قلب درم
Мард мқлўб додае ба набард
مرد مقلوب دادهای به نبرد
Зон диҳад ҷони хеши пеши ту мард
زان دهد جان خویش پیش تو مرد
Шуд зи хок дар ту дар олам
شد ز خاک درِ تو در عالم
Оз бисёр хори сайри шикам
آز بسیار خوار سیر شکم
Рост гуфт андарин ҳадиси он мард
راست گفت اندرین حدیث آن مرد
Козро хок сайр донад кард
کاز را خاک سیر داند کرد
Гарчи дар подшоҳ бошад адл
گرچه در پادشاه باشد عدل
Нон бе нони хӯриш буд бе базл
نان بینان خورش بود بیبذل
Он бузургон ки вом ҷон тузанд
آن بزرگان که وام جان توزند
Расми ҷони бахше аз ту омӯзанд
رسم جانبخشی از تو آموزند
Тамаъ аз буии дастат эй сари ҷӯад
طمع از بوی دستت ای سرِ جود
Пои кӯбони даройад аз дар ҷӯад
پایکوبان درآید از درِ جود
Ҳарки ӯ ҷусти хасмии ту дуруст
هرکه او جست خصمی تو دُرست
Кӯдаконаш ятем карда тест
کودکانش یتیم کردهٔ تُست
Рӯзии неки марди ҳамчуи биҳишт
روزی نیک مرد همچو بهشت
Гӯйии ӣнҷои худоӣ бар ту набшат
گویی اینجا خدای بر تو نبشت
То дарави даргаат падед омад
تا درو درگهت پدید آمد
Қуфли умедро калид омад
قفل امید را کلید آمد
Номи ту онкӣ бар забон ронад
نام تو آنکه بر زبان راند
Номаи бахт ӯ малик хонд
نامهٔ بخت او ملک خواند
Чун нишастӣ ба боргоҳи ҷалол
چون نشستی به بارگاه جلال
Чун намӯдӣ ба халқи моҳи камол
چون نمودی به خلق ماه کمال
Аз тани душманони бикунадии сар
از تن دشمنان بکندی سر
Бар сар дӯстон фишондӣ зар
بر سرِ دوستان فشاندی زر
Ҷодӯии озро ба табъи Карим
جادوی آز را به طبع کریم
Хӯрд ҷӯади ту чун Асоӣ кулем
خورد جود تو چون عصای کلیم
Ҳам малики банд ва ҳам малики ҷоҳӣ
هم مَلک بند و هم ملک جاهی
Ҳам фалаки қадар ва ҳам ҷаҳони шоҳӣ
هم فلک قدر و هم جهان شاهی
Оқилони замона маст тавонад
عاقلانِ زمانه مست تواند
Қалъаҳои баланд паст тавонад
قلعههای بلند پست تواند
Соҳиби зулфиқору Рахши туе
صاحب ذوالفقار و رخش تویی
Подшоҳи хазинаи бахши туе
پادشاه خزینهبخش تویی
Бахт кӯ ҳаст мояи шодӣ
بخت کو هست مایهٔ شادی
Дорад аз бандагӣати озодӣ
دارد از بندگیت آزادی
Осмон аз синони ҷонсӯзат
آسمان از سنان جانسوزت
Вази паии новаки ҷигари дузат
وز پی ناوک جگر دوزت
Хури зи тири ту бо хатар тозад
خور ز تیر تو با خطر تازد
Зон зи маи гуҳи гуҳӣ сипар созад
زان ز مه گه گهی سپر سازد
Аз туфи теғи хашм агар хоҳӣ
از تفِ تیغ خشم اگر خواهی
Кунӣ аз баҳри тобаи моҳӣ
کنی از بحر تابهٔ ماهی
Зуҳраро деви ту шаҳоб кунад
زُهره را دیو تو شهاب کند
Зуҳраро оташи ту об кунад
زَهره را آتش تو آب کند
Душманонро зи халқи ҷони афшон
دشمنان را ز خلق جان افشان
Хўнбҳои бидиҳӣ ва бубахшӣ ҷон
خونبها بدهی و ببخشی جان
Бар замонаи туе шаҳи мутлақ
بر زمانه تویی شه مطلق
Мамлакатро ту шаҳриёри баҳақ
مملکت را تو شهریار بحق
Аз ту камтари ато ки соили барад
از تو کمتر عطا که سایل برد
Бештари дони зи ганҷ бод оварад
بیشتر دان ز گنج باد آورد
Бедилонро дили Карими ту бас
بیدلان را دل کریم تو بس
Неку бадро умеду бими ту бас
نیک و بد را امید و بیم تو بس
То чаҳ кардаст ғзнӣ аз кирдор
تا چه کردست غزنی از کردار
Каз чу ту шоҳи гашти бархӯрдор
کز چو تو شاه گشت برخوردار
Гар бихоҳӣ тиҳӣ кунӣ зи ҳисом
گر بخواهی تهی کنی ز حسام
На фалакро зи банди чори андом
نُه فلک را ز بند چار اندام
Гарчи чун осмони бсичди хасм
گرچه چون آسمان بسیچد خصم
Чун қазои даст ту напечад хасм
چون قضا دست تو نپیچد خصم
Бо хилофи ту тан кафат гардад
با خلاف تو تن کفت گردد
Дар санои ту ҷон сухан гардад
در ثنای تو جان سخن گردد
Ҳамчунон ояд аз ту дар дили нур
همچنان آید از تو در دل نور
Ки хушии ҷони зи хӯшаи ангур
که خوشی جان ز خوشهٔ انگور
Чун дар ганҷ ақл бикшодӣ
چون درِ گنج عقل بگشادی
Ҳаркасӣ ар з дод дил додӣ
هرکسی ار ز داد دل دادی
Гоҳи майдону вақти айвонат
گاه میدان و وقت ایوانت
Шаби икрому рӯзи эҳсонат
شب اکرام و روز احسانت
Дили хирадро зи ҷони Нидоӣ ту кард
دل خرد را ز جان ندای تو کرد
Дод дил ёфт ҷони фидоӣ ту кард
داد دل یافت جان فدای تو کرد
Садумати сўрўи айни ту гуҳи ҷанг
صدمت صورو عین تو گه جنگ
Ҳардуи ҳамраҳ чу ранг бо ожанг
هردو همره چو رنگ با آژنگ
Ҳарки аз саҳми ту равон насупурд
هرکه از سهم تو روان نسپرد
То абади нафас ӯ нахоҳад мард
تا ابد نفس او نخواهد مرد
Рӯзи ҳиҷо чу ъотФти варзӣ
روز هیجا چو عاطفت ورزی
Найзаи тести сӯзани дарзӣ
نیزهٔ تست سوزنِ درزی
Пораҳоро дуруст гирданд
پارهها را دُرست گرداند
Сустро азм чуст гирданд
سست را عزم چُست گرداند
Пас аз ин рӯй пушт халқ қавӣаст
پس از این روی پشت خلق قویست
Хашми ту чун язид ва дил алавӣаст
خشم تو چون یزید و دل علویست
Гашти ҳайрони уқули аҳли ҳунар
گشت حیران عقول اهل هنر
Монад волаи равони аҳли басар
ماند واله روان اهل بصر
Малику миллати муваффақ аз ту шаҳаст
ملک و ملّت موفّق از تو شهست
Дайну давлат ба равнақ аз ту шаҳаст
دین و دولت به رونق از تو شهست
Миллат аз ту чунон ки хури зи сипеҳр
ملت از تو چنان که خور ز سپهر
Давлат аз ту чунон ки моҳ аз меҳр
دولت از تو چنان که ماه از مهر
Ёфт аз саъии ту сарафрозӣ
یافت از سعی تو سرافرازی
Дайну шаръи Муҳамади тозӣ
دین و شرع محمّد تازی
Гар ба шамъ ту нестяш умед
گر به شمع تو نیستیش امید
Чун лаган барнаёмадӣ хуршед
چون لگن برنیامدی خورشید
Нақши меҳри ту нақши меҳри ?ҷамаст
نقش مُهر تو نقش مهر جمست
Ки ҳамаи дайн ва давлаташ баҳамаст
که همه دین و دولتش بهمست
Ҳотам аз ҷӯади ту сахои омухт
حاتم از جود تو سخا آموخت
Давлат аз малики ту сабот андӯхт
دولت از ملک تو ثبات اندوخت
Чаҳ ҳадисаст кини мубораки пай
چه حدیثست کین مبارک پی
Тай кунад номи ҷӯади ҳотами тай
طی کند نام جودِ حاتم طی
Қаҳру лутф ба гоҳи роҳату ранҷ
قهر و لطف به گاه راحت و رنج
Ғам физояндаасту шодии санҷ
غم فزاینده است و شادی سنج
Ҷӯади ту баҳри ҷони одам ро
جود تو بهر جان آدم را
Посбонаст арзи олам ро
پاسبانست عرض عالم را
Хоки ҳалами ту оташ нобаст
خاک حلم تو آتشِ نابست
Амри ту бодпоӣ чун обаст
امر تو بادپای چون آبست
Боди азми ту ҷон тамкин аст
باد عزم تو جان تمکین است
Об рӯй ту тозагӣ дайн аст
آب روی تو تازگی دین است
Заврақи ризқро ки асбобаст
زورق رزق را که اسبابست
Ҷони ин бодпоӣ аз он обаст
جان این بادپای از آن آبست
Аз пай қадар науммат эй хуши ном
از پی قدر نامت ای خوش نام
Умри чарх ном шуд баҳром
عُمرِ چرخ نام شد بهرام
Зонка баҳромро агар сФрист
زانکه بهرام را اگر سفریست
Вақти раҷъат салобат умрӣаст
وقت رجعت صلابت عمریست
Дил чу бар даргаат қарор кунад
دل چو بر درگهت قرار کند
Анда аз фари ту фирор кунад
اندُه از فرِّ تو فرار کند
Шер агар бо шаби ту рӯз кунад
شیر اگر با شب تو روز کند
Ком чун шер ъўдсўз кунад
کام چون شیر عودسوز کند
эй ҳунарманди шоҳи дайни густар
ای هنرمند شاه دینگستر
Ваии ҳақиқати нюаши дайн парвар
وی حقیقت نیوش دینپرور
Тамаъи онро ки чокарат гардад
طمع آن را که چاکرت گردد
Ҳар замони осмон сарат гардад
هر زمان آسمان سرت گردد
эй фурӯди омада чу Қатар аз меғ
ای فرود آمده چو قطر از میغ
Малик бигрифта шамси вор ба теғ
ملک بگرفته شمسوار به تیغ
Бар ҷаҳонӣ шуда ба икдми шоҳ
بر جهانی شده به یکدم شاه
Хаи хае шаҳи алейк айни аллٰаҳ
خهخه ای شه علیک عیناللّٰه
Бора чун шамс бар фалак ронад
باره چون شمس بر فلک راند
То назд теғи малики нстонд
تا نزد تیغ ملک نستاند
Ту чу шамс ва қамар гирифтӣ малик
تو چو شمس و قمر گرفتی ملک
Зон ба теғ ва сафар гирифтӣ малик
زان به تیغ و سفر گرفتی ملک
Ин чу тозанда ва он рабояндаи сет
این چو تازنده و آن ربایندهست
Лоҷарами малики ҳардуи пояндаи сет
لاجرم ملک هردو پایندهست
Баси ксои кӯ чу моҳи баргардад
بس کسا کو چو ماه برگردد
Сари он гздмо ки сар гардад
سر آن گزدما که سر گردد
Шамс аз аввал ки малик ҷӯй шавад
شمس از اول که ملک جوی شود
Дару девор зрдрўӣ шавад
در و دیوار زردروی شود
Моҳ аз он ҷоҳи хеши бФзоид
ماه از آن جاه خویش بفزاید
Хизматро магар ба кор ояд
خدمت را مگر به کار آید
Боди кини ту хоки меҳнати бехат
باد کین تو خاک محنت بیخت
Захми теғи ту оби оташи рехт
زخم تیغ تو آب آتش ریخت
Хасми ту ҷанги ҷусту бахти зафар
خصم تو جنگ جست و بخت ظفر
ӯ дигар хостаи худоӣ дигар
او دگر خواسته خدای دگر
Тира шуд ҷон ба тири ту зи ҳаво
تیره شد جان به تیر تو ز هوا
Гунг шуд ки зи гурзи ту ба садо
گنگ شد کُه ز گرز تو به صدا
Чун бидиданд халқи рӯйиш ро
چون بدیدند خلق رویش را
Ҳама ҷӯён шуданд кӯяш ро
همه جویان شدند کویش را
Аз шҳо ҳиҷозу шому Ироқ
از شها حجاز و شام و عراق
Балки аз халқи ҷумлаи офоқ
بلکه از خلق جملهٔ آفاق
Ман туро дидаам дарини олам
من ترا دیدهام دراین عالم
Малики миросу малики теғи баҳам
ملک میراث و ملک تیغ بهم
Малики мирос гирд гардонаст
ملک میراث گرد گردانست
Малики шамшер малик мардонаст
ملک شمشیر ملک مردانست
То бар ӯ оташи ту об баранд
تا بر او آتش تو آب براند
Оташи дил бар об хеш намонад
آتش دل بر آب خویش نماند
Ҳарки чун ришта тофт гардани хеш
هرکه چون رشته تافت گردن خویش
Муҳра гарданаш фикандӣ беш
مهرهٔ گردنش فکندی بیش
Хасм дар дасти қаҳрати афтода
خصم در دست قهرت افتاده
Пойҳо дар рикоб чун бода
پایها در رکاب چون باده
Гарчи рмҳи ту ҷони рабояндаи сет
گرچه رُمح تو جان ربایندهست
Ҷон ӯ ҷонатро ситоянда сет
جان او جانت را ستایندهست
Шер агар шӯр аз огаҳӣ кардӣ
شیر اگر شور از آگهی کردی
Пеши ту шер рӯбаҳӣ кардӣ
پیش تو شیر روبهی کردی
Рост гуфтааст шоири устод
راست گفته است شاعر استاد
Маҳзи тавҳид ва дод шаръ бидод
محض توحید و داد شرع بداد
Гар фазояд касе вагар коҳад
گر فزاید کسی و گر کاهد
Оқибати он буд ки ӯ хоҳад
عاقبت آن بُوَد که او خواهد
Душманат чун сар фузул оварад
دشمنت چون سرِ فضول آورد
Даст ӯ пои банд ғӯл оварад
دست او پای بند غول آورد
Душмани ту чаҳ бобат теғаст
دشمن تو چه بابت تیغست
Зуд дареғаст теғ агар меғаст
زود دریغست تیغ اگر میغست
Ҷонашро худ синон чаро бояд
جانش را خود سنان چرا باید
Худ чу буи ту ёфт пеш ояд
خود چو بوی تو یافت پیش آید
Нек бишнохт аз дили равшан
نیک بشناخت از دل روشن
Қадари тири ту дидаи душман
قدر تیر تو دیدهٔ دشمن
Лоҷарам то ба дасташ оварадаст
لاجرم تا به دستش آوردست
Фалак аз саҳм эминаш кардаст
فلک از سهم ایمنش کردست
Карда хасмат ба нақши пари збоб
کرده خصمت به نقش پرّ ذباب
Рахна чун анкабути астрлоб
رخنه چون عنکبوت اصطرلاب
Ҳайбати шоҳи роҳати кули рост
هیبت شاه راحت کل راست
Гиряи абри хандаи гули рост
گریهٔ ابر خندهٔ گل راست
Тир каз шасти хасми гашти ҷудо
تیر کز شست خصم گشت جدا
Боз гардад ба сӯй ӯ чу садо
باز گردد به سوی او چو صدا
Чун садои бозгашта бар ҷонаш
چون صدا بازگشته بر جانش
Чун қазои тираи раҳи фаровонаш
چون قضا تیره ره فراوانش
Чун биФшрди хасмро полон
چون بیفشرد خصم را پالان
Рафт чун чӯби хӯрдаи куни молон
رفت چون چوب خورده کون مالان
Гашт аз фари подшоҳии ту
گشت از فرِّ پادشاهی تو
Вари паии адлу неки хоҳии ту
ور پی عدل و نیک خواهی تو
Ҳардуи ҳамраҳи зи бозуии чирт
هردو همره ز بازوی چیرت
Малики аламуту захми шамшерат
ملکالموت و زخم شمشیرت
На биҷуст аз ту сӯй баррагӣ шуд
نه بجست از تو سوی برگی شد
Ки зи маргӣ ба сӯй маргӣ шуд
که ز مرگی به سوی مرگی شد
Ҳарки ӯ хасми давлату дайн буд
هرکه او خصم دولت و دین بود
Қаҳр кардӣ ва худ сазои ин буд
قهر کردی و خود سزا این بود
Хасми ту онкӣ аз ту бигурезад
خصم تو آنکه از تو بگریزد
Хоки идбораши оташи ангезад
خاک ادبارش آتش انگیزد
Ту ба тадбири ҷони гумроҳон
تو به تدبیر جان گمراهان
Гӯр кун музди гӯрашони хоҳон
گور کن مُزد گورشان خواهان
Марг бинвишта бар дили душман
مرگ بنوشته بر دل دشمن
Ки кафани пештари хар аз ҷавшан
که کفن پیشتر خر از جوشن
Гӯр кун гуфт бо дили хасмон
گور کن گفت با دل خصمان
Ки кафани пештари хар аз хуфтон
که کفن پیشتر خر از خفتان
Ҳаст адли ту дӯзахи Иблис
هست عدل تو دوزخ ابلیس
Сари тези ту санги миғнотис
سَر تیز تو سنگ مغناطیس
Қаҳри аъдои дайни ту доне кард
قهر اعدای دین تو دانی کرد
Ки зи ҷону таниши барории гирд
که ز جان و تنش برآری گرد
Ҳркҷои саҳму теғ ту барисед
هرکجا سهم و تیغ تو برسید
Кас аз он бум ва бар фалоҳ надид
کس از آن بوم و بَر فلاح ندید
Теғи ту заҳри ҷон гзоӣ омад
تیغ تو زهر جانگزای آمد
Амни ту соя ҳамЭй омад
امن تو سایهٔ همای آمد
Сари тири ту ҷони бадхоҳон
سرِ تیر تو جان بدخواهان
намекашад аз тани шаҳаншоҳон
میکشد از تن شهنشاهان
Бар сари тир ҷон барафшонанд
بر سرِ تیر جان برافشانند
Врчаҳи сангини дил оҳанӣн ҷонанд
ورچه سنگین دل آهنین جانند
Гар шӯии сӯии кӯҳи пояи рӯм
گر شوی سوی کوه پایهٔ روم
Кажи намояди зи бими сояи рӯм
کژ نماید ز بیم سایهٔ روم
Вари камарбанди кӯҳи даргирӣ
ور کمربند کوه درگیری
Кӯҳро ҳамчу коҳ баргирӣ
کوه را همچو کاه برگیری
Омадаи хасм бо ту дар майдон
آمده خصم با تو در میدان
Захми мўтўои бғизкм бар ҷон
زخم موتوا بغیظکم بر جان
Лолаи сӯрат шудаи Рахши зи камон
لاله صورت شده رخش ز کمان
Сарви боло шудаи сараши зи синон
سرو بالا شده سرش ز سنان
Карда аз сам ба рағми ахтарашон
کرده از سم به رغم اخترشان
Бодпои ту хок бар сарашон
بادپای تو خاک بر سرشان
Обу оташи нахонда ӯро асп
آب و آتش نخوانده او را اسپ
Хондаи ин сарсари онаш озари шсб
خوانده این صرصر آنش آذر شسب
Ҷузи зи адл ту нест андари кор
جز ز عدل تو نیست اندر کار
Давр бош ту ва матарс ҳисор
دور باش تو و مترس حصار
Гӯйии омухти ақли волое
گویی آموخت عقل والایی
Аз ту ойини малики полоиӣ
از تو آیین ملکپالایی
Фитнаро дод амри амни ту хоб
فتنه را داد امر امن تو خواب
Обро бар оби теғи ту об
آب را بُر آب تیغ تو آب
Пеши адлати баҳори ҷони афрӯз
پیش عدلت بهار جان افروز
Назд ақлати сипеҳр пеш омӯз
نزد عقلت سپهر پیش آموز
Чун дилу ҷонаши кару фар ту дид
چون دل و جانش کرّ و فرّ تو دید
Дил ӯ марду ҷони азуи бармеад
دل او مرد و جان ازو برمید
Дид худро дар оинаи дили хеш
دید خود را در آینهٔ دل خویش
Дасту шонаи ҷудои зи муфассали хеш
دست و شانه جدا ز مفصل خویش