Сикта аз инсидоди батни димоғ

سکته از انسداد بطن دماغ

Ки тамомии наёбади истифроғ

که تمامی نیابد استفراغ

Бишинав аз ман ту ҳаду васфи ҳариф

بشنو از من تو حدّ و وصف حریف

Хӯрдану хораши забони латиф

خوردن و خارش زبان لطیف

Всм аз ӯ хушунатӣ ки буд

وسم از او خشونتی که بود

Ҷумлагии млмс ар буд баравад

جملگی ملمس ار بود برود

Инбисоти онкии маркази дили ту

انبساط آنکه مرکز دل تو

Бикашади сӯии зоҳири гули ту

بکشد سوی ظاهر گل تو

Пас ба адхоли ҷазбу роҳи ҳаво

پس به ادخال جذب و راه هوا

Бикашади он ҳарорати зебо

بکشد آن حرارت زیبا

Инқибози онкии зоҳири баданат

انقباض آنکه ظاهر بدنت

Сӯии маркази баради духони танат

سوی مرکز برد دخان تنت

Мари ҳмётро ҳади онкии ниҳод

مر حمیّات را حد آنکه نهاد

Гармии бад ба дилати роҳи кушод

گرمی بد به دلت راه گشاد

Вони ҳарорати ғариби ҷои ватан

وآن حرارت غریب جای وطن

Пас сироят кунад ба ҷумлаи бадан

پس سرایت کند به جمله بدن

Аташи он шаҳватӣ ки гарм ва тар аст

عطش آن شهوتی که گرم و تر است

Ҷўъи он шаҳватӣ ки гарм тар аст

جوع آن شهوتی که گرم‌تر است

Лек майлаш ба хушкӣаст фузун

لیک میلش به خشکی است فزون

Ин чунин гуфтааст афлотӯн

این چنین گفته است افلاطون

Вонкаҳ ӯро сдоъи хуонеи ту

وانکه او را صداع خوانی تو

Раъшау вҷъи раси донеи ту

رعشه و وجع راس دانی تو

Ҳади нисён чунин намӯд устод

حدّ نسیان چنین نمود استاد

Сҳр аз инқитоъи хоби ниҳод

سهر از انقطاع خواب نهاد

Ҳмқро ҳади фасоди зикру фикр

حمق را حدّ فساد ذکر و فکر

Ҷамъи ин ҳардуон ба якдигар

جمع این هردوان به یکدیگر

Бишинав аз ҳолу ҳади астрхо

بشنو از حال و حدّ استرخا

Навъи бутлони ҷумлагии аъзо

نوع بطلان جملگی اعضا

Инсидоди мабодии алоъсоб

انسداد مبادی الاعصاب

Инқитоъу нуфӯзи қӯту тоб

انقطاع و نفوذ قوّت و تاب

Фолҷ аз аслу феъли астрхост

فالج از اصل و فعل استرخاست

Лек бар ҷонибӣаст чап ё рост

لیک بر جانبیست چپ یا راست

Лқўаҳи кажи гаштани рух аз як сӯ

لقوه کژ گشتن رخ از یک سو

Майл шдқ оварад зи ҷониби рӯ

میل شدق آورد ز جانب رو

Онкӣ биниҳод ҳаду феъли вабо

آنکه بنهاد حدّ و فعل وبا

Рафтани ҷавҳари тбоъи ҳаво

رفتن جوهر طباع هوا

Хидри он дон ки чун дбиби алнмл

خدر آن دان که چون دبیب‌النمل

Заъф ва қӯт кунад ба нафаси ту ҳамл

ضعف و قوّت کند به نفس تو حمل

Раъшаи зи аздоди икдгри ҳаракот

رعشه ز اضداد یکدگر حرکات

Зеру боло ба қӯт ва ба сифот

زیر و بالا به قوّت و به صفات

Рбў аз танагии урӯқу ъзл

ربو از تنگی عروق و عضل

Вази зўорб на дар мақому маҳал

وز ضوارب نه در مقام و محل

Рияро аз танаффус бисёр

ریه را از تنفّس بسیار

Вази хумуди ъзли каззозу қФор

وز خمود عضل کزاز و قفار

Интисоби онкии танги гашти нафас

انتصاب آنکه تنگ گشت نفس

Қасабаи рияро зи қисмати пас

قصبهٔ ریه را ز قسمت پس

Зрбаст аз фасоди батни таом

ذرب است از فساد بطن طعام

Бе қии итлоқ бо мрораҳи мудом

بی قی اطلاق با مراره مدام

Ҳади сарсом дар димоғи варам

حدّ سرسام در دماغ ورم

Вони варами гарму сахти қҳФи суқм

وآن ورم گرم و سخت قحف سقم

Ҳади афъолу қӯти брсом

حدّ افعال و قوّت برسام

Варамии гарм дар ҳиҷоби мудом

ورمی گرم در حجاب مدام

Нзлаҳ аз ансбоби сард буд

نزله از انصباب سرد بُوَد

Зу ба батни алдмоғи дард буд

زو به بطن الدماغ درد بُوَد

Вази димоғ онгаҳе ба садр шавад

وز دماغ آنگهی به صدر شود

Вонгҳӣ бемаҳал ва қадар шавад

وآنگهی بی‌محل و قدر شود

Ҳади хонўқ дар ъзли варамӣ

حدّ خانوق در عضل ورمی

Бар наёяд туро ба ҷаҳди дамӣ

بر نیاید ترا به جهد دمی

Варамии саъб аз ӯ падед ояд

ورمی صعب از او پدید آید

Ҳнҷру ҳалқро бФрсоид

حنجر و حلق را بفرساید

Вончаҳро ном кардаанд съол

وآنچه را نام کرده‌اند سُعال

Қасабаи рияро кунад бади ҳол

قصبهٔ ریّه را کند بد حال

Вази зукоми ансбобҳои табоҳ

وز زکام انصبابهای تباه

Ба сӯии мнхрини кушояди роҳ

به سوی منخرین گشاید راه

Бишинав аз ман ту ҳаду васфи ътос

بشنو از من تو حدّ و وصف عُطاس

Ҳаракатҳои абхраҳи зи қиёс

حرکتهای ابخره ز قیاس

Ҳосили андари димоғи гашти стбр

حاصل اندر دماغ گشت سطبر

Ба табиати адокунанда чу абр

به طبیعت ادا کننده چو ابر

Сили фасоди мизоҷ ва савдоҳо

سل فساد مزاج و سوداها

Бас збўл оварад ба аъзоҳо

بس ذبول آورد به اعضاها

Қӯти ҳозима табоҳ кунад

قوّت هاضمه تباه کند

Дофиъии ҳам ба вай нигоҳ кунад

دافعه هم به وی نگاه کند

Қрҳаҳи алсдри азу падед ояд

قرحة‌الصدر ازو پدید آید

Рияро сиқлҳо палид ояд

ریه را ثقلها پلید آید

Аз тмтии нишон чунин доданд

از تمطی نشان چنین دادند

Анкаҳ дар тиби эмом ва устоданд

انکه در طب امام و استادند

Ҳаракат дар тан аз ҳамаи азулот

حرکت در تن از همه عضلات

Мҳтқн гашта аз ҳамаи офот

محتقن گشته از همه آفات

Ахтлоҷ аз зиёдати ҳаракот

اختلاج از زیادت حرکات

Кандар аъзоӣ оварад нафаҳот

کاندر اعضای آورد نفحات

Инбисоти инқибози азу дар дил

انبساط انقباض ازو در دل

Ҳар замон оварад ҳамеи ҳосил

هر زمان آورد همی حاصل

Хафақони ахтлоҷ дил бошад

خفقان اختلاج دل باشد

Ки на аз ҳақаду ғаш ва ғул бошад

که نه از حقد و غشّ و غلّ باشد

Боз гӯям Фўоқро ман ҳад

باز گویم فُواق را من حدّ

Ки бар ин қавли новирди каси рад

که بر این قول ناورد کس ردّ

Ҳаракоту тараддуди мобайн

حرکات و تردُّد مابین

Дофиъии маска ба раъии алъайн

دافعه ماسکه به رأی العین

Андари аҷзоъи меъда ҷамъ ояд

اندر اجزاء معده جمع آید

Бадали антбоъ манъ ояд

بدل انطباع منع آید

Ҳизаҳи исҳолу қӣ баҳам бошад

هیضه اسهال و قی بهم باشد

Меъдаро ҳазму қувва кам бошад

معده را هضم و قوّه کم باشد

Ба фасод ояд он таому шароб

به فساد آید آن طعام و شراب

Ҳозима зу бимонада андари тоб

هاضمه زو بمانده اندر تاب

Тухма чун ҳозима табоҳ шавад

تخمه چون هاضمه تباه شود

Меъдаи пажмурда ва дўтоаҳ шавад

معده پژمرده و دوتاه شود

Ғалабаи шаҳват ва биор ва бигир

غلبهٔ شهوت و بیار و بگیر

Ҳукамо ном кардаанд зҳир

حکما نام کرده‌اند زحیر

Ҳаду қадари нҳўъи онкии ниҳод

حدّ و قدر نهوع آنکه نهاد

Ғсён гуфт лек беқӣу бод

غثیان گفت لیک بی قی و باد

Ҳад қўлнҷ ҳаст дардии сахт

حدّ قولنج هست دردی سخت

Дар даруни шикам чу бунаади рахт

در درون شکم چو بنهد رخت

Анхроқии з ҳоилин бошад

انخراقی ز حایلین باشد

Вони сироят бонсиин бошад

وآن سرایت بانثیین باشد

Гуфт Буқроти ҳади аилоўс

گفت بقراط حد ایلاوس

Вҷъи қўлни маъаи алзбли мнҳўс

وجع قولن مع‌الذبل منهوس

Ирқони интишорӣ аз сафро

یرقان انتشاری از صفرا

Ки шавад дар ҳамаи бадани пайдо

که شود در همه بدن پیدا

Чун мизоҷи кабид табоҳ шавад

چون مزاج کبد تباه شود

Брс ояд чу хӯн сиёҳ шавад

برص آید چو خون سیاه شود

Ҷавҳар хӯн шавад ҳамаи блғм

جوهر خون شود همه بلغم

Пӯсти зи алвон хеш гардад кам

پوست ز الوان خویش گردد کم

Онкӣ биниҳодаанд ҳади ҷузом

آنکه بنهاده‌اند حدّ جذام

Астҳолти зи ҷавҳари дами хом

استحالت ز جوهر دم خام

Фиъиди алмрори фии алоъзоء

فیعید المرار فی‌الاعضاء

Шудаи муставлеи бадани ҳамаи ҷо

شده مستولی بدن همه جا

Нақарс омос дар мафосили дон

نقرس آماس در مفاصل دان

Каъбу ибҳом бо урӯқ дар он

کعب و ابهام با عروق در آن

Ҳади арақи алнсо буд он дард

حدّ عرق النسا بود آن درد

Ки кунад мардро зи роҳати фард

که کند مرد را ز راحت فرد

Ҷониби алўҳшӣу рухи аўрок

جانب‌الوحشی و رخ اوراک

Шуда зон дарди пои марди ҳалок

شده زان درد پای مرد هلاک

Фатқи дардии шадид дар амъоء

فتق دردی شدید در امعاء

Ъзли албтн бо сФоқи қафо

عضل البطن با صفاق قفا

Ҳукамо аз Қурваи аломъо

حکما از قروة الامعا

Ин ниҳоданд ҳади ранҷу ъно

این نهادند حدّ رنج و عنا