Хатари ман гуҳар парешон кард
خطر من گهر پریشان کرد
То ки бархест бонги брдобрд
تا که برخاست بانگ بردابرد
Дар замона схнсроӣ шудам
در زمانه سخنسرای شدم
Тани гуфторро баҳои шудам
تن گفتار را بهای شدم
Лек мадҳ касе нагуфтам ман
لیک مدح کسی نگفتم من
Гавҳари мадҳати ту сифтами ман
گوهر مدحت تو سفتم من
Хизмат чун ту шоҳи шоҳи нажод
خدمت چون تو شاه شاه نژاد
Ҷузи фурӯмоя эй надод ба бод
جز فرومایهای نداد به باد
Ҳақ ато дод ҳикмату ҳунарам
حق عطا داد حکمت و هنرم
Кӣ ато дар хато ба кор барам
کی عطا در خطا به کار برم
Ҳақ чу омад намӯд ботили пушт
حق چو آمد نمود باطل پشت
Рӯй дастат ба аз сари ангушт
روی دستت به از سرِ انگشت
Дидаҳо шаби фароз бояд кард
دیدهها شب فراز باید کرد
Рӯз шуд чашми боз бояд кард
روز شد چشم باز باید کرد
Гавҳари андари садаф наҳуфта бимонад
گوهر اندر صدف نهفته بماند
Муддатии ғунча ношукуфта бимонад
مدتی غنچه ناشکفته بماند
То бад-ӣни аҳди номаи андари зикр
تا بدین عهد نامه اندر ذکر
Зонка дар парда буд маънии бикр
زانکه در پرده بود معنی بکر
Маънии бикр аз он сӯии ту шитофт
معنی بکر از آن سوی تو شتافت
Ки ҳамеи марди ҷуст ва мард наёфт
که همی مرد جست و مرد نیافت
Ҳамчу пеласт кори бихарад ро
همچو پیلست کار بخرد را
Пел ё шоҳи рост ё худ ро
پیل یا شاه راست یا خود را
Ҳамаи бозони ин ҷаҳон перанд
همه بازان این جهان پیرند
ё магаси хор ё малах гиранд
یا مگسخوار یا ملخگیرند
Ҳамаи перони ин замонаи бад
همه پیران این زمانهٔ بد
Ҳамчу Тифланд хираду содаи хирад
همچو طفلند خرد و ساده خرد
Нест андари ҷаҳони нафасу нафас
نیست اندر جهان نفْس و نفَس
Бози симурғи гир чун ман кас
باز سیمرغ گیر چون من کس
Банда чун ибтидои мадҳати шоҳ
بنده چون ابتدای مدحت شاه
Кард фикрат ба слху ғарраи моҳ
کرد فکرت به سلخ و غرّهٔ ماه
Гуфт ақл эй дилати зи меҳраши пар
گفت عقل ای دلت ز مهرش پُر
Аз ту дарёии мадҳи вази ман дар
از تو دریای مدح وز من دُر
Дирафшон кун зи лафзу маънии зуд
دُرفشان کن ز لفظ و معنی زود
Зонка хомӯшят надорад суд
زانکه خاموشیت ندارد سود
Андалебии нўосроӣ аз сарв
عندلیبی نواسرای از سرو
Сар чаҳ дар хас кашидае чу тзрў
سر چه در خس کشیدهای چو تذرو
Зонка дарё на лоф зан бошад
زانکه دریا نه لافزن باشد
ё дараш баҳр хештан бошад
یا دُرش بهر خویشتن باشد
Садафи ҷону дил шикофта ам
صدف جان و دل شکافتهام
То чунин дар азу бёФтаҳ ам
تا چنین دُر ازو بیافتهام
Андарин давлат аз паии ёдӣ
اندرین دولت از پی یادی
Кардам акнӯн сенаеи ободӣ
کردم اکنون سنایی آبادی
Шаҳрӣ аз дори адани хуррам тар
شهری از دار عدن خرّمتر
Қасрӣ аз Мисри асри муаззам тар
قصری از مصر عصر معظمتر
Алиф ӯ халафи иззат ва наср аст
الف او خلف عزّت و نصر است
Заъфи он ҷуфти боби ин қаср аст
ضعف آن جفت باب این قصر است
Бингар айвони ин китоб ба ҷон
بنگر ایوان این کتاب به جان
Зонка аз роҳи дида ин натавон
زانکه از راه دیده این نتوان
Дар адад гарчи пар малик фалакӣаст
در عدد گرچه پر ملک فلکیست
Бо ҳуруф шаҳодатин якеаст
با حروف شهادتین یکیست
Нукта чун зулфи ҳур дар тафсир
نکته چون زلف حور در تفسیر
Рамз чун қасри адан бе тақсир
رمز چون قصر عدن بیتقصیر
Тоқҳош аз таровату тбҷил
طاقهاش از طراوت و تبجیل
Ҳамчуи кӯии сроӣлӣ дар нил
همچو کوی سرائلی در نیل
Хонҳош аз риёу тамаъу фузул
خانهاش از ریا و طمع و فضول
Поку олӣ чу хонадони расӯл
پاک و عالی چو خاندان رسول
Бум ӯ сохтаи зи боми фалак
بوم او ساخته ز بام فلک
Вондрўи фарши пару боли малик
واندرو فرش پرّ و بال ملک
Зоҳираши ҳамчуи ҳури мишкӣни мӯӣ
ظاهرش همچو حور مشکین موی
Ботинаш чун баҳори хандон рӯй
باطنش چون بهار خندان روی
Хиштӣ аз зару хиштӣ аз гавҳар
خشتی از زرّ و خشتی از گوهر
Ҷӯӣ аз машку ҷӯӣ аз анбар
جویی از مشک و جویی از عنبر
Ҳар ниҳолии ҷаҳонӣ аз маънӣ
هر نهالی جهانی از معنی
Ҳар гиёҳии мисолӣ аз тӯбо
هر گیاهی مثالی از طوبی
Карда аз баҳр рӯй дили ҷӯяш
کرده از بهر روی دلجویش
Оби ҷонҳо равон ба ҳар ҷӯяш
آب جانها روان به هر جویش
Нақш ӯ бар гиёҳи кбши Фдӣ
نقش او بر گیاه کبش فدی
Сидқи аллٰаҳ дар ду гӯш надай
صدقاللّٰه در دو گوش ندی
Андрўи сад ҳазор пардаи зи нур
اندرو صد هزار پرده ز نور
Вази пас пардаи садҳазорони ҳур
وز پس پرده صدهزاران حور
Зарфи ҳарфаш чу зулфи маи рӯйон
ظرف حرفش چو زلف مهرویان
Нуқтаи холи рухи зираи мӯён
نقطهٔ خال رخ زرهمویان
Вондрўи қасрӣ аз ҳақиқату сидқ
واندرو قصری از حقیقت و صدق
Номи он қаср карда мақъади сидқ
نام آن قصر کرده مقعد صدق
Шаҳрии ободи пари зи неъмату ноз
شهری آباد پر ز نعمت و ناز
Дар дарвоза бар ғарибони боз
دَرِ دروازه بر غریبان باز
Андрўи баҳри Яману иззату бахт
اندرو بهر یمن و عزّت و بخت
Сифат шоҳ барнишаста ба тахт
صفت شاه برنشسته به تخت
Гарчи назми сухан ба ғазнӣн буд
گرچه نظم سخن به غزنین بود
Даст ӯ пои банди парвин буд
دست او پایبند پروین بود
Ҳаст боиста аз паии даҳрӣ
هست بایسته از پی دهری
Ин чунин қаср дар чунин шаҳрӣ
این چنین قصر در چنین شهری
Зини чунин шаҳри даҳри хуррами бод
زین چنین شهر دهر خرّم باد
Сокинаши васфи шоҳи олами бод
ساکنش وصف شاه عالم باد
Гар биҷӯянди соли дигар аз ин
گر بجویند سال دیگر از این
Зини сухан нусха бошад андари чин
زین سخن نسخه باشد اندر چین
Шоҳ тмғоҷ созадаш тъўиз
شاه طمغاج سازدش تعویذ
Қайсари рӯмро шудаст лазиз
قیصر روم را شدست لذیذ
Зини суханҳои хуш чу оби зулол
زین سخنهای خوش چو آب زلال
Гашти толиб ба ҳинд дар чипол
گشت طالب به هند در چیپال
Уқалоро шудааст ин мӯнис
عقلا را شده است این مونس
Фузалоро бунафшау наргис
فضلا را بنفشه و نرگس
Ҷоҳилонро басони афсонаи сет
جاهلان را بسان افسانهست
Зонка ҷоҳили зи илми бегонаи сет
زانکه جاهل ز علم بیگانهست
Боғи дониш чаҳ ҷои ҷҳолст
باغ دانش چه جای جهّالست
Илму дониши ғизои абдолст
علم و دانش غذای ابدالست
Буд бояд ниҳони зи халқи ҷаҳон
بود باید نهان ز خلق جهان
Кард бояд сухани зи халқи ниҳон
کرد باید سخن ز خلق نهان
Хотирам гуфт мари маро дар сар
خاطرم گفت مر مرا در سرّ
К-эй ба фазли ту рӯзгори мақар
کای به فضل تو روزگار مقرّ
Конӣ аз маҳзи ақли кундии боз
کانی از محض عقل کندی باز
Шурии андар ҷаҳон фикандӣ боз
شوری اندر جهان فکندی باز
Зуди пеши ори хубу тозаи сухан
زود پیش آر خوب و تازه سخن
Ки халқ шуд китобҳои куҳан
که خَلق شد کتابهای کهن
Зин сипас то ҳаме сухан ронанд
زین سپس تا همی سخن رانند
Ҳукамои замона ин хонанд
حکمای زمانه این خوانند
То банно кардаам чунин шаҳрӣ
تا بنا کردهام چنین شهری
Мисли ин каси надида дар даҳрӣ
مثل این کس ندیده در دهری
Саҳни ҷинати варо шудаи майдон
صحن جنّت ورا شده میدان
Ҳам ҷинати зи неъмати алвон
هم جنّت ز نعمت الوان
Асал ва май дарав равон гашта
عسل و می درو روان گشته
Обу шераши ғизоӣ ҷон гашта
آب و شیرش غذای جان گشته
Вондрўи қасрҳое аз ёқӯт
واندرو قصرهایی از یاقوت
Гашта арвоҳро ҷамолаши қӯт
گشته ارواح را جمالش قوت
Вондрўи ҳурён бо зевар
واندرو حوریان با زیور
Хоки бумаши абиру сангу дрр
خاک بومش عبیر و سنگ و دُرر
Чист зини боғ назд пари рашкон
چیست زین باغ نزد پر رشکان
Ҷузи магари ҷики ҷики гунҷишкон
جز مگر جیک جیک گنجشکان
Ҳамчу тӯбоаст тозау хушу нав
همچو طوبی است تازه و خوش و نو
Ба ҳамаи ҷойгаҳи расидаи чуну
به همه جایگه رسیده چنو
Ҳар баёни офтоби бурҳонӣ
هر بیان آفتاب برهانی
Ҳар сухани Фрдхонаҳи ҷонӣ
هر سخن فردخانهٔ جانی
Шаста аз баҳри рангу бӯяш ро
شسته از بهر رنگ و بویش را
Хирад аз об рӯй рӯйиш ро
خرد از آب روی رویش را
Ҳарякии байти азуи ҷаҳонии илм
هریکی بیت ازو جهانی علم
Ҳарякии маънии осмонии ҳалам
هریکی معنی آسمانی حلم
Матлабаши сахт чун гуҳар дар кон
مطلبش سخت چون گهر در کان
Махазаши саҳл чун ҳаво дар ҷон
مأخذش سهل چون هوا در جان
Ба маъонии гарон ба лафзи сабк
به معانی گران به لفظ سبک
Чун арӯсӣ ба зери шеъри тнк
چون عروسی به زیر شعر تُنُک
Ба ҷаҳонаши ббрдаҳ аз тагу пўӣ
به جهانش ببرده از تگ و پوی
Офтоб аз ҷамолу бод аз буи
آفتاب از جمال و باد از بوی
Олами ақл толибаш гашта
عالم عقل طالبش گشته
Нест авҳом ғолибаш гашта
نیست اوهام غالبش گشته
Бардаи инро зи баҳри қӯти малик
برده این را ز بهر قوّت ملک
Ба раҳ оварда шарқу ғарби фалак
به ره آورده شرق و غرب فلک
эй сабо аз барои рӯҳи алқудс
ای صبا از برای روحالقدس
Бар гузар бар дар ҳзираҳи қудс
بر گذر بر درِ حظیرهٔ قدس
Бар тану ҷони нокасону касон
بر تن و جان ناکسان و کسان
Чарбу ширин чу равғани блсон
چرب و شیرین چو روغن بلسان
Ҳаркии ёқӯби вори чашми хирад
هرکه یعقوبوار چشم خرد
Бигушоед барои хотири худ
بگشاید برای خاطر خود
Бинад ин равзаи биҳишти маро
بیند این روضهٔ بهشت مرا
Ки ҳикоят кунад сиришти маро
که حکایت کند سرشت مرا
Аз маъонӣу лафзи номаъюб
از معانی و لفظ نامعیوب
ИўсФс аз даруну беруни хуб
یوسفس از درون و بیرون خوب
Талху ширин чу май ба таъму асар
تلخ و شیرین چو می به طعم و اثر
Ҳамчуи дашноми ёру панди падар
همچو دشنام یار و پند پدر
Нуктау ҳарфу зарф ӯ ба асар
نکته و حرف و ظرف او به اثر
Оташу об ӯ на хушк ва на тар
آتش و آب او نه خشک و نه تر
Тарӣ хеши ҳарф пинҳон дошт
تری خویش حرف پنهان داشت
Варна коғаз чаҳ тоқат он дошт
ورنه کاغذ چه طاقت آن داشت
Зини накӯтар сухан нагӯяд кас
زین نکوتر سخن نگوید کس
То ба ҳашари ин ҷаҳонёнро бас
تا به حشر این جهانیان را بس
Ин гуҳарро мабод то маҳшар
این گهر را مباد تا محشر
Ҳасаду бухлу ҷаҳли қимат гар
حسد و بخل و جهل قیمتگر
Қиматашгар хирад кунад олам
قیمتش گر خرد کند عالم
Вар муонид кунад кам аз ду дирам
ور معاند کند کم از دو درم
Сӯии ҳосид чаҳ ин чаҳ бонги сутур
سوی حاسد چه این چه بانگ ستور
Гургу Юсуфи яке буд сӯии кӯр
گرگ و یوسف یکی بُوَد سوی کور
Чун забони ҳасад буд нхос
چون زبان حسد بود نخاس
Юсуфии ёбӣ аз ду гази карбос
یوسفی یابی از دو گز کرباس
Лек зу дузд барканд дида
لیک زو دزد برکند دیده
То нагирад касяши дуздида
تا نگیرد کسیش دزدیده
Кас нагуфт ин чунин сухан ба ҷаҳон
کس نگفت این چنین سخن به جهان
Вар касе гуфт гӯ биор ва бихон
ور کسی گفت گو بیار و بخوان
Зини нмт ҳарчӣ дар ҷаҳон сухан аст
زین نمط هرچه در جهان سخن است
Гар яке вари ҳазор зон ман аст
گر یکی ور هزار زانِ من است
Ҳамчу ҷон дорад ин гузидаи сухан
همچو جان دارد این گزیده سخن
Ки нагардад бҳрзаҳи ҳарзаи куҳан
که نگردد بهرزه هرزه کهن
Ҳар замони тозатар буд нмтш
هر زمان تازهتر بُوَد نمطش
Хасм хонд ҳамаи ҳадиси бтш
خصم خواند همه حدیث بطش
Вонкаҳи ин мстрқ кунад бошад
وانکه این مسترق کند باشد
Ҳамчуи онкас ки хора битарошад
همچو آنکس که خاره بتراشد
Дузд инанд зираку аблаҳ
دزد اینند زیرک و ابله
Чун дабирони зи нақши бисмии аллٰаҳ
چون دبیران ز نقش بسماللّٰه
Онкӣ дуздӣ кунад азин гуфтор
آنکه دزدی کند ازین گفتار
Панҷ пойаст зишту кажи рафтор
پنج پایست زشت و کژ رفتار
Бабради рӯмӣ ва биорад кард
ببرد رومی و بیارد کُرد
Бабради атласу ббоФди барад
ببرد اطلس و ببافد بُرد
Чун ба номи худаш намӯна кунад
چون به نام خودش نمونه کند
Чун худаш зишт ва бо шгўнаҳ кунад
چون خودش زشت و با شگونه کند
Ин фурӯмоягони санадон ро
این فرومایگان سندان را
Венаи маломати харони риндон ро
وین ملامت خران رندان را
Гарчи хонҳо ниҳанд Нонишони кӯ
گرچه خوانها نهند نانشان کو
Врчаҳ сӯрат кунанд ҷонишони кӯ
ورچه صورت کنند جانشان کو
Гарчи сӯрат нигорӣ осонаст
گرچه صورت نگاری آسانست
Ҷон ниҳодан на кор эшонаст
جان نهادن نه کار ایشانست
Сӯратӣ кондрў набошад ҷон
صورتی کاندرو نباشد جان
Кӣ шавад сӯй ӯ малики меҳмон
کی شود سوی او ملک مهمان
Сӯрат беравон буд мурдор
صورت بیروان بُوَد مردار
Покро бо палиду мурда чаҳ кор
پاک را با پلید و مرده چه کار
Чаҳ кунад чунаш гуфт рӯҳ нигор
چه کند چونش گفت روح نگار
Ки дар ин нақши мурдаи рӯҳи дрор
که در این نقش مرده روح درآر
Марди наққоши сӯратии бнгошт
مرد نقّاش صورتی بنگاشت
Парда аз пеши нақши худ бардошт
پرده از پیش نقش خود برداشت
Ҷон дар он сӯрати бадеъу аҷиб
جان در آن صورت بدیع و عجیب
Аз сари санъатии латифу ғариб
از سرِ صنعتی لطیف و غریب