Гар дар оварад ёфт хулду Наим
گر در آورد یافت خلد و نعیم
Варна ҷой вайаст қаъри ҷҳим
ورنه جای ویست قعر جحیم
Онкии паҳлу ҳаме занад бо ман
آنکه پهلو همی زند با من
Паҳлуеро надонад аз доман
پهلویی را نداند از دامن
Шеъри ман гули маҳол ӯ хор аст
شعر من گل محال او خار است
Худ харидор мо падедораст
خود خریدار ما پدیدارست
Ҳукаморо буд ба хон ҷалол
حکما را بُوَد به خوان جلال
Луқмау саҳару назм ҳар се ҳалол
لقمه و سحر و نظم هر سه حلال
Ҷоҳилонро зи ҳирсу бухли мудом
جاهلان را ز حرص و بخل مدام
Луқмау шурбу нутқ ҳар се ҳаром
لقمه و شرب و نطق هر سه حرام
Чун кунам ақди гавҳар аз конӣ
چون کنم عقد گوهر از کانی
Рӯҳи қудсии дарави дамади ҷонӣ
روح قدسی درو دمد جانی
Зинда ва тоза кард чун тўбиш
زنده و تازه کرد چون طوبیش
Дилу ҷонро таровати мъниш
دل و جان را طراوت معنیش
Гуфта ман равони шумори равон
گفتهٔ من روان شمار رَوان
Дар ду олам чу чашмаи ҳайвон
در دو عالم چو چشمهٔ حیوان
Шеъри абнои асри андари шар
شعر ابنای عصر اندر شرّ
Ҳам равонаст лек сӯии сқр
هم روانست لیک سوی سقر
Оби некӯ буд равон дар даҳ
آب نیکو بود روان در ده
Лек дар реги нои равонӣ ба
لیک در ریگ نا روانی به
Об чун шуд равон чаҳ созад боғ
آب چون شد روان چه سازد باغ
Рег чун шуд равони блхшди роғ
ریگ چون شد روان بلخشد راغ
Оби мунсифи равон равон бошад
آب منصف روان روان باشد
Лек сайлаши ҳалок ҷон бошад
لیک سیلش هلاک جان باشد
Шеъри ман сӯии кофару муъмин
شعر من سوی کافر و مؤمن
Ҳамчу обасту нафаси азуи эмин
همچو آبست و نفس ازو ایمن
Ҳикмати ин ҳакими жожи фуруш
حکمت این حکیم ژاژ فروش
Ҳаст монанди карии андари гӯш
هست مانند کرّی اندر گوش
Ҳукм ӯ ҳам равон буд дар шӯр
حکم او هم روان بُوَد در شور
Сими бади ҳам равон буд бар кӯр
سیم بَد هم روان بود بر کور
Шаръу шеър аз равону ҷони хезад
شرع و شعر از روان و جان خیزد
Ъушру хумс аз зёъу кони хезад
عشر و خمس از ضیاع و کان خیزد
Аз тану табъи шаръ ва шеър назод
از تن و طبع شرع و شعر نزاد
Тӯдаи шӯраи ъушру хумси надод
تودهٔ شوره عشر و خمس نداد
Ҳамчу обаст ин сухан ба ҷаҳон
همچو آبست این سخن به جهان
Поку равшани равони Фзоу равон
پاک و روشن روانفزا و روان
Чун зи қуръони гузаштӣу ахбор
چون ز قرآن گذشتی و اخبار
Нест касро барин нмти гуфтор
نیست کس را برین نمط گفتار
Кардӣ аз нестӣ ба ман насабаш
کردی از نیستی به من نسبش
Деви қуръони порсии лақабаш
دیو قرآن پارسی لقبش
Гӯямат гар кунӣ зи ман ту савол
گویمت گر کنی ز من تو سؤال
Ин накӯтар басӣ ки сабъи тўол
این نکوتر بسی که سبع طوال
Пас алии рағми ҷоҳилият ро
پس علیرغم جاهلیت را
Вази паии мардӣу ҳамият ро
وز پی مردی و حمیّت را
Бо равон ва хирад биомезаш
با روان و خرد بیامیزش
Бар дар каъбаи дили овезаш
بر درِ کعبهٔ دل آویزش
Тани зи нақшаш ҳаме биёбад ҷон
تن ز نقشش همی بیابد جان
Ҷони зи мағзаши ҳамеи бибандади кон
جان ز مغزش همی ببندد کان
Фузало муттафиқ шуданд барин
فضلا متّفق شدند برین
Ки каломӣ гузида нест ҷузи ин
که کلامی گزیده نیست جز این
Хати авроқи ин сухани гуҳи ранг
خط اوراق این سخن گه رنگ
Сияҳ ва хуш диласт чун шаҳи ранг
سیه و خوش دلست چون شه رنگ
Офтобӣаст ин сухан каз ъз
آفتابیست این سخن کز عزّ
Дар троҷъи ниўФтди ҳаргиз
در تراجع نیوفتد هرگز
Ҳарки ин башнавад ба гӯш аз давр
هرکه این بشنود به گوش از دور
Лаҳни Довӯди занни баради зи збўр
لحن داود ظن برد ز زبور
Сар ба сари ҳикмату мавоъизу панд
سر به سر حکمت و مواعظ و پند
Бандаро панду риндро тарфанд
بنده را پند و رند را ترفند
Шеъри ман сӯрат равон баданаст
شعر من صورت روان بدنست
Хати ман хомаши шукр сухан аст
خط من خامش شکر سخن است
Ҳаркиро андарин ду ҷаҳл ва шаккӣаст
هرکه را اندرین دو جهل و شکیست
Шеъри ман ҷонашро яке ва яке аст
شعر من جانش را یکی و یکی است
Дар сарое ки макр ва фан дорад
در سرایی که مکر و فن دارد
Тозагӣ гуфтаҳои ман дорад
تازگی گفتههای من دارد
Лиззатӣ дорад ин сухани тоза
لذّتی دارد این سخن تازه
Ки бахи хӯбии гузашт аз андоза
که بخ خوبی گذشت از اندازه
Расонидаам сухан ба камол
رسانیدهام سخن به کمال
намебитарсам ки роҳ ёфт завол
میبترسم که راه یافت زوال
Чун ба ғоят расад сухан ба ҷаҳон
چون به غایت رسد سخن به جهان
Зуд ояд дар он сухани нуқсон
زود آید در آن سخن نقصان
Байтӣ аз шеъри ман сӯии бади ҳол
بیتی از شعر من سوی بد حال
Кам набошад зи бист байти алмол
کم نباشد ز بیست بیتالمال
Гарчи дар ғифлати андарин сӣ сол
گرچه در غفلت اندرین سی سال
Дафтари ман сиёҳ кард хаёл
دفتر من سیاه کرد خیال
Ин суханҳо зи котиби чапу рост
این سخنها ز کاتب چپ و راست
Узри сесад ҳазор солаи бхўост
عذر سیصد هزار ساله بخواست
Кардам аз хотирии зи лؤлؤи пар
کردم از خاطری ز لؤلؤ پُر
Домани охируззамони пар дар
دامن آخرالزمان پر دُر
Ончии зини назм дар шумор омад
آنچه زین نظم در شمار آمد
Адади байти даҳ ҳазор омад
عدد بیت دههزار آمد
Баъди азингар аҷал кунад таъхир
بعد ازین گر اجل کند تأخیر
Ончӣ тақсир шуд шавад тавфир
آنچه تقصیر شد شود توفیر
Ҳаркии зини пас ба шоирӣ пуед
هرکه زین پس به شاعری پوید
ё нагӯяд вагарна зин гуяд
یا نگوید وگرنه زین گوید
Зини сухани косли олами аФрўзист
زین سخن کاصل عالم افروزیست
Дон ки пирӯзи бахтро рӯзӣаст
دان که پیروز بخت را روزیست
Ҳарки ӯ толиб азоӣ манаст
هرکه او طالب اذای منست
Хӯни аўдоҷ ӯ ғизоӣ манаст
خون اوداج او غذای منست
Ин ҳадис аз паии дили Иблис
این حدیث از پی دل ابلیس
Гар бннўшти хасми гӯи мнўис
گر بننوشت خصم گو منویس
Каз паии ташнагони алӣин
کز پی تشنگان علّیّین
Котиби ҷон ҳаме нависад ин
کاتب جان همی نویسد این
Бади нажодӣ ки деви зод буд
بد نژادی که دیو زاد بُوَد
Гар бннўисди ин з дод буд
گر بننویسد این ز داد بُوَد
Қадари ин шеъри дев чаҳ шиносад
قدر این شعر دیو چه شناسد
Бум хуршед дид бҳросд
بوم خورشید دید بهراسد
Чаҳ буд зини шанеътар бедод
چه بُوَد زین شنیعتر بیداد
Лаҳни Довӯду кари модарзод
لحن داود و کرّ مادرزاد
Пеш ин гуфта сари фурӯди орад
پیش این گفته سر فرود آرد
Сухани орой ҳарчӣ бардорад
سخن آرای هرچه بردارد
Ҷоҳилӣ кӯ шунид ин суханон
جاهلی کو شنید این سخنان
ё бидид ин латифи сарви бенон
یا بدید این لطیف سرو بنان
Ҷуз ба сӯрати бадви нпиўндд
جز به صورت بدو نپیوندد
Зонка бар риш хеш ме хандад
زانکه بر ریش خویش میخندد
Инат ранҷӣ ки кӯри шамъи хирад
اینت رنجی که کور شمع خرد
Пас бхсбди дарав ҳаме нигарад
پس بخسبد درو همی نگرد
Шамъи беҳудаи дони ту дар бар кӯр
شمع بیهودهدان تو در بر کور
Лаҳни Довӯду мустамеъ чу сутур
لحن داود و مستمع چو ستور
Ту ба гулбуни даҳ оби ҳайвон ро
تو به گلبن ده آب حیوان را
Гӯ бирав хоки хури муғелон ро
گو برو خاک خور مغیلان را
Хотами анбиёи Муҳамад буд
خاتم انبیا محمّد بود
Хотами шоирони манам ҳамаи суд
خاتم شاعران منم همه سود
Ҳарки ӯ гашта толиб маҷдаст
هرکه او گشته طالب مجدست
ШФӣ ӯ зи лафзи бўолмҷдст
شفی او ز لفظ بوالمجدست
Зонка ҷадро ба ҷад шудам бенят
زانکه جدّ را به جدّ شدم بنیت
Кард мҷдўд мозӣам кунят
کرد مجدود ماضیم کنیت
Шуъароро ба лафзи мақсӯдам
شعرا را به لفظ مقصودم
Зин қабл номи гашти мҷдўдм
زین قبل نام گشت مجدودم
Ба худо ар ба зери чархи кабӯд
به خدا ار به زیر چرخ کبود
Чун манӣ ҳаст ва буд ва хоҳад буд
چون منی هست و بود و خواهد بود
Хотирами чокристи ҳукм пазир
خاطرم چاکریست حکمپذیر
Ҳарчӣ гӯям биор гуяд гир
هرچه گویم بیار گوید گیر
Онкӣ ӯ мунсифасту зирак сор
آنکه او منصف است و زیرک سار
Нишморад ба бозии ин гуфтор
نشمارد به بازی این گفتار
Ҳазл агар бо ҷадаст гӯ ме бош
هزل اگر با جدست گو میباش
Ки на аз зиракони каманди авбош
که نه از زیرکان کمند اوباش
Чун марои андарин сафар ки раҳаст
چون مرا اندرین سفر که رهست
Зар ва ҷӯ ҳасту исо ва хар ҳаст
زر و جو هست و عیسی و خر هست
Бихӯрад ончӣ ҳаст дар хур ӯ
بخورد آنچه هست در خور او
Ончии зари исои ончии ҷӯи хар ӯ
آنچه زر عیسی آنچه جو خر او
Нек бояд буд з рӯй шумор
نیک باید بُوَد ز روی شمار
Некӣ бе бадии ту чашми мадор
نیکی بی بدی تو چشم مدار
Ҳркҷо роҳатӣаст сад ранҷ аст
هرکجا راحتیست صد رنج است
Зери ранҷи андаруни ҳама ганҷ аст
زیر رنج اندرون همه گنج است
Зонка дар зери ҳафт ва панҷ ва чаҳор
زانکه در زیر هفت و پنج و چهار
Нест мл бехумору гул бе хор
نیست مُل بیخمار و گُل بیخار
Ин ҷаҳонӣаст хубу зишти баҳам
این جهانیست خوب و زشت بهم
Вони ҷаҳони дӯзаху биҳишти баҳам
وآن جهان دوزخ و بهشت بهم
Дар ҷаҳонӣ ки назм ӯ зи дўиист
در جهانی که نظم او ز دوییست
Боисаши бдхўиӣ ва нек хуӣаст
باعثش بدخویی و نیک خوییست
Наз паии назми подшоҳӣ ӯ
نز پی نظم پادشاهی او
Қаҳр ва лутфаст бо илоҳӣ ӯ
قهر و لطف است با الهی او
Ту баду неки дидае ба ҷаҳон
تو بد و نیک دیدهای به جهان
Хайру шару куфр бо имон
خیر و شرّ و کفر با ایمان
Қабз ва бастаст дар ҷаҳони ҳаёт
قبض و بسطست در جهان حیات
Зр ва нафъаст дар мизоҷи набот
ضرّ و نفعست در مزاج نبات
Қабзу бастӣ ки дар ҷаҳон диласт
قبض و بسطی که در جهان دلست
Ҳамчу дар шаклу сӯрати об ва гуласт
همچو در شکل و صورت آب و گلست
Маслиҳати рости ин ду рангӣ ӯ
مصلحت راست این دو رنگی او
На бҷҳлсти тарку зангӣ ӯ
نه بجهلست ترک و زنگی او
Ҳарки ӯ хираи созу мстҳлст
هرکه او خیره ساز و مستحلست
Гар бдздди зи шеъри ман бҳлст
گر بدزدد ز شعر من بحلست
Нест аз ақли вақти меҳмонӣ
نیست از عقل وقت مهمانی
Луқма танҳо задани зи луқмонӣ
لقمه تنها زدن ز لقمانی
Чаҳ ҳакимӣ буд ки хон бунаад
چه حکیمی بُوَد که خوان بنهد
Боғбонро нўолаҳ эй надиҳад
باغبان را نوالهای ندهد
Мизбонии хоси хуии бадаст
میزبانی خاص خوی بدست
Даъвати ом кардан аз хирадаст
دعوت عام کردن از خردست
Мизбонӣ чу хуоне ороед
میزبانی چو خوانی آراید
Тара ҳамчун барра ба кор ояд
ترّه همچون بره به کار آید
Гарчи бо ҳазли ҷад чу бегонаи сет
گرچه با هزل جدّ چو بیگانهست
Ҳазли ман ҳамчуи ҷади ҳам аз хонаи сет
هزل من همچو جدّ هم از خانهست
Шоҳро чун хазона ороед
شاه را چون خزانه آراید
Чизи бади ҳамчуи неки дрбоид
چیز بد همچو نیک درباید
Ҳазли ман ҳазл нест таълимаст
هزل من هزل نیست تعلیمست
Байти ман байт нест иқлӣмаст
بیت من بیت نیست اقلیمست
Ту чаҳ доне ки андари ин иқлӣм
تو چه دانی که اندر این اقلیم
Ақли муршид чаҳ мекунад таълим
عقل مرشد چه میکند تعلیم
Яъне ар ҷад ӯст ҷони овез
یعنی ار جدّ اوست جان آویز
Ҳазлаш аз саҳар шуд равон омез
هزلش از سحر شد روان آمیز
Шукр гӯям ки ҳаст назд ҳунар
شکر گویم که هست نزد هنر
Ҳазлам аз ҷади дигарон хуштар
هزلم از جدّ دیگران خوشتر