Ҳақиқат - ҳастӣ ҳақ - табораку таъолӣ - пайдотар аз ҳсти​ҳоаст , ки ӯ ба худ пайдост , впидоӣии дигари ҳсти​ҳо бадваст : аллоҳи нури алсмоўоту аларз .

حقیقت- هستی حق- تبارک و تعالی- پیداتر از هستی​ها است،‌ که او به خود پیداست، وپیدائی دیگر هستی​ها بدو است: اللّه نور السماوات و الارض.

Ҳақиқат - далел ҳастӣ ӯ ба ҳақиқати ҷуз ӯ нест , ки ҳеҷ гӯнаи касратро ба ҳастӣ ӯ роҳ нест ,у далелро аз ҳастӣ ногузир буд : аввалами икФи брбки анаи алии кули шииءи шаҳид .

حقیقت- دلیل هستی او به حقیقت جز او نیست، که هیچ گونه کثرت را به هستی او راه نیست،‌و دلیل را از هستی ناگزیر بود: اولم یکف بربک انه علی کل شییء شهید.

Ҳақиқат - ҳастӣ ӯ таъолии намоянда худаст ки намояндагии ҳақиқии ҷуз аз ҳастӣ ҳақиқӣ наёяд :овӣ аллоҳи шаки фотири алсмоўоту аларз .

حقیقت- هستی او تعالی نمایندۀ خود است که نمایندگی حقیقی جز از هستی حقیقی نیاید: افی اللّه شک فاطر السماوات و الارض.

Ҳақиқат - ҳар нафасӣ ки ҳаст ба зарурат , ба қӯт ё ба феъл , мадрак ҳастӣ худаст : бали алонсони алӣ нафса басира , ва он мусталзим идрок ҳаст мутлақаст , ки оми рўшн​тр аз хос буд :у фии анФскми аФлои тбсрўн .

حقیقت- هر نفسی که هست به ضرورت، به قوت یا به فعل، مدرک هستی خود است: بل الانسان علی نفسه بصیرة، و آن مستلزم ادراک هست مطلق است، که عام روشن​تر از خاص بود: و فی انفسکم افلا تبصرون.

Ҳақиқат - идрок ҳастӣ ҳақ , ки азҳар ва аърФаст , мақдамаст бар идроки нафас , ки нафас аз олам амраст :у аллоҳи ғолиби алии амра , ва аз ин ҷиҳати нисёни ҳақро мусталзими нисён нафас фармуд , ки нисёни баъд аз маърифат буд : нсўои аллоҳи Фонсоҳми анФсҳм .

حقیقت- ادراک هستی حق، که اظهر و اعرف است، مقدم است بر ادراک نفس، که نفس از عالم امر است: و اللّه غالب علی امره، و از این جهت نسیان حق را مستلزم نسیان نفس فرمود،‌ که نسیان بعد از معرفت بود: نسوا اللّه فانساهم انفسهم.

Тамсил - идроки мубсир бе воситаи нурии дигар чун шуъоъ сӯрат набандад , бо онкии шуъоъ аз ғояти зуҳӯр дар он ҳолати ғайри маръии намояд , то тоиФҳ​ои инкори он ми​кннд . Нурӣ ки воситаи идроки шуъоъ буд бар он қиёс бояд кард . Нуралии нури иҳдии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء .

تمثیل- ادراک مبصر بی واسطۀ نوری دیگر چون شعاع صورت نبندد، با آنکه شعاع از غایت ظهور در آن حالت غیر مرئی نماید، تا طایفه​ای انکار آن می​کنند. نوری که واسطۀ ادراک شعاع بود بر آن قیاس باید کرد. نورعلی نور یهدی اللّه لنوره من یشاء.

Табсира - маърифати ҳақи таъолии зўотро фитрӣаст , ки вуҷӯди манба камолотасту фитрати қобил тағйир нест : Фитраи аллоҳи алтии Фтролноси алайҳо . Лои табдили лхлқи аллоҳи золки дайни алқим .

تبصرة- معرفت حق تعالی ذوات را فطری است، که وجود منبع کمالات است و فطرت قابل تغییر نیست: فطرة اللّه التی فطرالناس علیها. لا تبدیل لخلق اللّه ذالک دین القیم.

Ҳақиқат - чун мавҷӯдот , аз воҳби алсўри аҳсани алсўри оўрдҳ​онд ки : алзии аҳсани кули шииءи халқа . Сӯрати аҳсани бадан зоҳираст ,у ороиши он ислому дайн : сибғаи аллоҳ ва ман аҳсани ман аллоҳи сибғау сӯрати аҳсани нафаси маърифати вороиши он имонаст : аўлӣки кутуби фии қлўбҳми алоямон .

حقیقت- چون موجودات، از واهب الصور احسن الصور آورده​اند که: الذی احسن کل شییء خلقه. صورت احسن بدن ظاهر است، و آرایش آن اسلام و دین: صبغة اللّه و من احسن من اللّه صبغة و صورت احسن نفس معرفت وآرایش آن ایمان است: اولئک کتب فی قلوبهم الایمان.

Фаръ - ҳидояти оми лозим маърифатаст : алзии аътии кули шеи халқаи сами ҳудо .

فرع- هدایت عام لازم معرفت است: الذی اعطی کل شیی خلقه ثم هدی.

Натиҷа - тавваҷуҳ ба мақсади ҳақиқии тобеъ ҳидоятаст : влкли виҷҳаи ҳўи мавлоҳо .

نتیجه- توجه به مقصد حقیقی تابع هدایت است: ولکل وجهة هو مولیها.

Ҳақиқат - маърифату ҳидояту тавваҷуҳи ҷузъӣ ба куллӣ бо оризаи тааюн , мунтаҷи шавқ буд аз ҷиҳати ҷузвӣ . Ва ҷазб аз ҷиҳати куллӣ . Мо ман добаҳи алоҳўи охзи бноситҳо .

حقیقت- معرفت و هدایت و توجه جزئی به کلی با عارضۀ تعین، منتج شوق بود از جهت جزوی. و جذب از جهت کلی. ما من دابة‌ الاهو آخذ بناصیتها.

Ҳақиқат - бози ҷазбу шавқу муҳаббати ародии мавҷӯдот , мӯҷиби ҳаракат ба тўъаст : аӣтёи тўъои азкрҳои қолтои атинои тоӣъин .

حقیقت- باز جذب و شوق و محبت ارادی موجودات، موجب حرکت به طوع است: ائتیا طوعا اذکرها قالتا اتینا طائعین.

Натиҷа - ҳаракати маҷзӯби сӯии ҷозиб , ҷуз бар хати мстўӣ ки сирот мустақӣмаст сӯрат набандад : ҳўи охзи бноситҳои ани рабии алии сироти мустақӣм .

نتیجه- حرکت مجذوب سوی جاذب، جز بر خط مستوی که صراط مستقیم است صورت نبندد: هو آخذ بناصیتها ان ربی علی صراط مستقیم.

Рамз - таъаддуди ҳаракоту туруқ бар вифқи тааюноти адамӣ ғайримутаноҳӣаст : лкли ҷълнои мнкми шаръау мнҳоҷо .

رمز- تعدد حرکات و طرق بر وفق تعینات عدمی غیرمتناهی است: لکل جعلنا منکم شرعة و منهاجا.

Сиррии нозук - муҳӣти хутути тарафи нуқтаи ҳсти​ҳо ҷуз ҳастӣ нест ки айн нестӣаст , ки ҷаноби муқаддас ӯ таъолии шаъна аз касрат мубарроаст . Ва аллоҳи бакули шииءи муҳӣт .

سری نازک- محیط خطوط طرف نقطه هستی​ها جز هستی نیست که عین نیستی است،‌که جناب مقدس او تعالی شأنه از کثرت مبرا است. و اللّه بکل شییء محیط.

Ҳақиқат - ҷиҳат амреаст нисбии мутаваҷҷеҳи муҳӣт , ба ҳар кадоми ҷиҳат ки ҳаракат кунад сӯии муҳӣт басит бошад . Қул ллаҳи алмшрқу алмғрб , Фоинмои тўлўои Фсми ваҷҳи аллоҳ . Ани аллоҳи восеъи алӣам .

حقیقت- جهت امری است نسبی متوجه محیط، به هر کدام جهت که حرکت کند سوی محیط بسیط باشد. قل للّه المشرق و المغرب، فاینما تولوا فثم وجه اللّه. ان اللّه واسع علیم.

Натиҷа - шавқи вмҳбт ба воситаи баъду ҳиҷоби тааюн , иқтизои зиллат , яъне ибодат , кунад ки : ани кули ман фии алсмоўоту аларзи алои ?утии алрҳмони ъбдо .

نتیجه- شوق ومحبت به واسطۀ بعد و حجاب تعین، اقتضای ذلت، یعنی عبادت، کند که: ان کل من فی السماوات و الارض الا اتی الرحمان عبدا.

Лозима - ибодат аз обидӣ ки тааюн ӯ адамӣаст ба ҳар тариқ ки воқеъ шавад махсӯс гардад ба зотӣ ки тааюн ӯ айн ҳастӣ буд : вқзии рбки алои тъбдўои алооёҳ ,у ҷумлаи обид ҳақ бошанд : кули ?лаи қонтўн эй кули ?лаи ъобдўн .

لازمه- عبادت از عابدی که تعین او عدمی است به هر طریق که واقع شود مخصوص گردد به ذاتی که تعین او عین هستی بود: وقضی ربک الا تعبدوا الاایاه، و جمله عابد حق باشند: کل له قانتون ای کل له عابدون.

Оят - зуҳӯри ин умӯри шомила аз идроку маърифату шавқу ҳидояту тавваҷуҳу ҳаракату ибодат ба ҳасби касрати вқлти тааюноти вртбти зуҳӯри вуҷӯд буд ва аз ин ҷиҳат дар бештари мавозиъи таъбир аз нутқи ом ба эътирофи мавҷад ба тасбеҳ фармуд , ки аз сифот салбӣаст :у ани ман шииءи алои исбҳи бҳмдаҳ .

آیت- ظهور این امور شامله از ادراک و معرفت و شوق و هدایت و توجه و حرکت و عبادت به حسب کثرت وقلت تعینات ورتبت ظهور وجود بود و از این جهت در بیشتر مواضع تعبیر از نطق عام به اعتراف موجد به تسبیح فرمود، که از صفات سلبی است: و ان من شییء الا یسبح بحمده.

Ҳақиқат - чун дар мазҳари инсонии ртбт ба ниҳоят расед ,у сифоту асмоء ба куллият дар ӯ зоҳир шуд эътироф ба нутқи хос , ба сифати изофии содири гашт :у ази ахзи рбки ман банӣ одами ман зҳўрҳми зритҳму ашҳдҳми алии анФсҳми аласти брбкми қолўои балӣ .

حقیقت- چون در مظهر انسانی رتبت به نهایت رسید، و صفات و اسماء به کلیت در او ظاهر شد اعتراف به نطق خاص، به صفت اضافی صادر گشت: و اذ اخذ ربک من بنی آدم من ظهورهم ذریتهم و اشهدهم علی انفسهم الست بربکم قالوا بلی.

Ҷавоби суоли муқаддар - инкори мункир оризӣаст ва аз ин ҷиҳат ба андаки ишоратии зоили ми​грдд ва бар эътирофи фитрии бози ми​оид : влӣни солтҳми ман халқи алсмоўоту аларзи лиқўлни аллоҳ .

جواب سئوال مقدر- انکار منکر عارضی است و از این جهت به اندک اشارتی زایل می​گردد و بر اعتراف فطری باز می​آید: ولئن سالتهم من خلق السماوات و الارض لیقولن اللّه.

Ҳақиқат - гуфта шавад ки маъод бар вифқи мабдау маош буд , дар мбдоء : мотрии фии халқи алрҳмони ман тафовут , ва дар маош : ё рҳмни алднё ва ё раҳими алохраҳ ,у ҳукми куллӣ : раҳматии вусъати кули шииء .

حقیقت- گفته شود که معاد بر وفق مبدأ و معاش بود،‌در مبداء: ماتری فی خلق الرحمان من تفاوت، و در معاش: یا رحمن الدنیا و یا رحیم الآخرة، و حکم کلی: رحمتی وسعت کل شییء.