Агар хоҳӣ бимонад рози пинҳон
اگر خواهی بماند راز پنهان
Ба дили он рози пинҳони соз чу ҷон
به دل آن راز پنهان ساز چو جان
Макун рози ошкоро то туоне
مکن راز آشکارا تا توانی
Ки андари меҳнату андӯҳи Монӣ
که اندر محنت و اندوه مانی
Ҳакими ин розро худ парда дар шуд
حکیم این راز را خود پرده در شد
Ки розӣ кун ду берун шуд смр шуд
که رازی کن دو بیرون شد سمر شد
Ки гул чун рози хеш аз парда бикшод
که گل چون راز خویش از پرده بگشاد
Ба андаки фурсатӣ дар оташ афтод
به اندک فرصتی در آتش افتاد
Дар аввали накҳату тобиши ббрднд
در اول نکهت و تابش ببردند
Дар охири зи оташии обаши ббрднд
در آخر ز آتشی آبش ببردند
Чу кон аз кӣсаи беруни як гуҳар дод
چو کان از کیسه بیرون یک گهر داد
Тани худро ба роҳи сад хатар дод
تن خود را به راه سد خطر داد
Нахусташи пайкар аз пӯлод суданд
نخستش پیکر از پولاد سودند
Вазони пас гавҳараш яғмо намуданд
وزان پس گوهرش یغما نمودند
Чу рози кӯҳкан чун кӯҳ шуд фош
چو راز کوهکن چون کوه شد فاش
Ба сари афкандаи хусрави фикри яғмоаш
به سر افکنده خسرو فکر یغماش
Ки он гавҳар ки дар хӯрд шаҳон буд
که آن گوهر که در خورد شهان بود
Чўдл дар синаи покаши ниҳон буд
چودل در سینهٔ پاکش نهان بود
Чунин гуед каз ширину Фарҳод
چنین گویید کز شیرین و فرهاد
Хабар дар маҳфил парвиз афтод
خبر در محفل پرویز افتاد
Ки аз чини чобуки устодии қавии даст
که از چین چابک استادی قوی دست
Ки дар фарсудани сангаш буд даст
که در فرسودن سنگش بود دست
Расида дар бар бонӯии армн
رسیده در بر بانوی ارمن
Сари ширини лабони ширини пурфан
سر شیرین لبان شیرین پرفن
Кушодаи даст дар кори озмоиӣ
گشاده دست در کار آزمایی
Намӯда саҳар дар санъати намое
نموده سحر در صنعت نمایی
зи дасту тешаи он марди фусуни соз
ز دست و تیشهٔ آن مرد فسون ساز
Шудаи пўлодсоӣу хораи пардоз
شده پولادسای و خاره پرداز
Тиҳӣ аз бесутун карда сети тоқӣ
تهی از بیستون کردهست طاقی
Чу чарх бе сутуни олии равоқӣ
چو چرخ بیستون عالی رواقی
зи тешаи нқшҳобрбстаҳ бар санг
ز تیشه نقشهابربسته بر سنگ
Ки Мониро зи хотири бардаи артнг
که مانی را ز خاطر برده ارتنگ
Чунон дар кори бардаи ҳандасӣ ро
چنان در کار برده هندسی را
Ки шастаи номаи Уқлӣдусӣ ро
که شسته نامهٔ اقلیدسی را
Дар ин санъат ба шавқи зари набӯдаи сет
در این صنعت به شوق زر نبودهست
Ки бо шавқ дигар бозуи гушӯдаи сет
که با شوق دگر بازو گشودهست
На бар симаст чашм ӯ на бар зар
نه بر سیم است چشم او نه بر زر
Ки ифшоанд зи нӯки тешаи гавҳар
که افشاند ز نوک تیشه گوهر
Чу муздурон надонад зари парастӣ
چو مزدوران نداند زر پرستی
Ки ҳаст аз бодаи дигар ба мастӣ
که هست از باده دیگر به مستی
Чунин гӯйанд бо он кас ки гуфта
چنین گویند با آن کس که گفته
Набошад эътимодӣ бар шнФтаҳ
نباشد اعتمادی بر شنفته
Ки ширини гӯша чашмӣ намӯда сет
که شیرین گوشهٔ چشمی نمودهست
Ба куллӣ хотир ӯро рабӯдаи сет
به کلی خاطر او را ربودهست
Бидон ҳам низ мемонад аз он рӯ
بدان هم نیز میماند از آن رو
Ки кард ӯ ончӣ дар як ма ба неру
که کرد او آنچه در یک مه به نیرو
Буд чун хусравигар корфармо
بود چون خسروی گر کارفرما
Наёяд ӯ зи чандини хораи Фрсо
نیاید او ز چندین خاره فرسا
Ба ҳаддии хотир ширин барошуфт
به حدی خاطر شیرین برآشفت
Ки на хӯрдаш ба хотир монад ва на хуфт
که نه خوردش به خاطر ماند و نه خفت
Чунонаш оташи ғайрат бар афрӯхт
چنانش آتش غیرت بر افروخت
Ки ёқӯтӣ ки будаш бар камари сӯхт
که یاقوتی که بودش بر کمر سوخت
Агарчӣ ғайрат андрҳртнӣ ҳаст
اگرچه غیرت اندرهرتنی هست
Барад бар хусрави оташи бештари даст
برد بر خسرو آتش بیشتر دست
Ки дарвеш арча ғайратманд бошад
که درویش ارچه غیرتمند باشد
Ба аҷзи хештан дар банд бошад
به عجز خویشتن در بند باشد
Вале ғайрат чу бо қудрат кунад зӯр
ولی غیرت چو با قدرت کند زور
Ҳариф ар чарх бошад нест маъзӯр
حریف ار چرخ باشد نیست معذور
Чу шаҳ ғайрат кунад бо қудрати хеш
چو شه غیرت کند با قدرت خویش
Ҷаҳони сӯзади зи сӯзи ғайрати хеш
جهان سوزد ز سوز غیرت خویش
Ба хилват шуд шаҳу шопӯрро хонд
به خلوت شد شه و شاپور را خواند
Фузудаш қадару пеш хеш бинишонад
فزودش قدر و پیش خویش بنشاند
Ба худ печид ва гуфт эй дониш андӯз
به خود پیچید و گفت ای دانش اندوز
Чаҳ гӯйӣ чун кунам бо ин ғаму сӯз
چه گویی چون کنم با این غم و سوز
Чаҳ созам бо чунин нои ошноӣӣ
چه سازم با چنین نا آشنائی
Ки бгзидаҳи сет бар шоҳии гадоӣ
که بگزیدهست بر شاهی گدایی
Чаҳ гӯям бо чунин бе рӯйу роҳӣ
چه گویم با چنین بی روی و راهی
Ки хуии афканда бо зулмати зи моҳӣ
که خوی افکنده با ظلمت ز ماهی
Ҳамоно он париро бардаи девӣ
همانا آن پری را برده دیوی
Ки пардозад ба девӣ аз хдиўӣ
که پردازد به دیوی از خدیوی
Набудам воқеъ аз табъи забунаш
نبودم واقع از طبع زبونش
Ки огоҳӣ набудам аз дарунаш
که آگاهی نبودم از درونش
Бар озодагон набӯд сутӯда
بر آزادگان نبود ستوده
Ки бандии дил ба каси ноозмуда
که بندی دل به کس ناآزموده
Касе бо носазое чун диҳад даст
کسی با ناسزایی چون دهد دست
Сазояши аҳду паймонӣ ки бишикаст
سزایش عهد و پیمانی که بشکست
Чаҳ хуш гуфт онкӣ бо но аҳл шуд хеш
چه خوش گفت آنکه با نا اهل شد خویش
Ки ҳаркаси хеши коҳади қимати хеш
که هرکس خویش کاهد قیمت خویش
Ба душмани шаҳд ва бо мо чун шрнг аст
به دشمن شهد و با ما چون شرنگ است
Ту бинӣ то куҷои ширини ду ранг аст
تو بینی تا کجا شیرین دو رنگ است
Замин бо хасм ва бо мо осмон аст
زمین با خصم و با ما آسمان است
Ту бинӣ то куҷои но меҳрбон аст
تو بینی تا کجا نا مهربان است
Ту онрои байн ки бо шоҳони нпрохт
تو آنرا بین که با شاهان نپرداخت
Ба нтъи хусравии бозӣ дар андохт
به نطع خسروی بازی در انداخت
Бигӯям то ки хунашро бирезед
بگویم تا که خونش را بریزید
Ки бо шоҳони гадоён кам ситезанд
که با شاهان گدایان کم ستیزند
Заминро бӯса зад фарзонаи шопӯр
زمین را بوسه زد فرزانه شاپور
Ки рои шоҳи бод аз ҳар бадии давр
که رای شاه باد از هر بدی دور
Мабодои осмон аз хизматати сайр
مبادا آسمان از خدمتت سیر
Ҳамаи карт ба вифқи ройу тадбир
همه کارت به وفق رای و تدبیر
Ҷаҳонро равшанӣ аз ахтарати бод
جهان را روشنی از اخترت باد
Сргрдни кашони хок дарат бод
سرگردن کشان خاک درت باد
Яке густох хоҳам гуфт шаҳ ро
یکی گستاخ خواهم گفت شه را
Ба шарти онкӣ шаҳ бахшад гунаҳ ро
به شرط آنکه شه بخشد گنه را
Хато дар хизмати шоҳон раво нест
خطا در خدمت شاهان روا نیست
Вале гӯям ки ширинро хато нест
ولی گویم که شیرین را خطا نیست
Магари ширин на баҳри хизмати шоҳ
مگر شیرین نه بهر خدمت شاه
Сафари азмнзл худ карда чун моҳ
سفر ازمنزل خود کرده چون ماه
Магар на шуҳра шуд дар шаҳру бозор
مگر نه شهره شد در شهر و بازار
Ба меҳру улфати шоҳи ҷаҳони дор
به مهر و الفت شاه جهان دار
Магар на ранҷҳо дар роҳ шаҳ дид
مگر نه رنجها در راه شه دید
Магар на таънаҳо аз халқ бишунид
مگر نه طعنهها از خلق بشنید
Ба ҳар чизе ки дид аз нек ва аз бад
به هر چیزی که دید از نیک و از بد
Қадам кӣ бар хилоф дӯстӣ зад
قدم کی بر خلاف دوستی زد
Ба ҷурми онкӣ бепайванду ойин
به جرم آنکه بی پیوند و آیین
Наомад бо шаҳ ӯро сар ба болин
نیامد با شه او را سر به بالین
Ба як раҳи хусрав аз вай дил бипардохт
به یک ره خسرو از وی دل بپرداخت
Турш рӯ шуд ба ширин , бо шукри сохт
ترش رو شد به شیرین، با شکر ساخت
Ҳамин ҷурми оннигор симбр дошт
همین جرم آن نگار سیمبر داشت
Ки аз алтофи шоҳи андар назар дошт
که از الطاف شاه اندر نظر داشت
Ки ҳамчун хоссагон шоҳаш набинад
که همچون خاصگان شاهش نبیند
Чу хосонаш ба бонӯе гузинад
چو خاصانش به بانویی گزیند
Чу шоҳ аз лутф худ кардаш гиромӣ
چو شاه از لطف خود کردش گرامی
з шукр дод ӯро талхкомӣ
ز شکر داد او را تلخکامی
Нишоед пеш шоҳон гуфт ҷузи рост
نشاید پیش شاهان گفت جز راست
Гар ӣнҷо нест ширин хусрав ӣнҷост
گر اینجا نیست شیرین خسرو اینجاست
Ҳамин бо ин равишҳо боварам нест
همین با این روشها باورم نیست
Ки ширини лаҳзае бешаҳ кунад зист
که شیرین لحظهای بی شه کند زیست
Гумонам кин ҳадис овоза ӯст
گمانم کاین حدیث آوازهٔ اوست
Ҳам аз найрангҳои тоза ӯст
هم از نیرنگهای تازهٔ اوست
Ки хусравро дар андозад ба ташвиш
که خسرو را در اندازد به تشویش
Тиҳӣ созад дили пари андӯҳи хеш
تهی سازد دل پر اندوه خویش
Куҷо ҳамчун ҷҳондории ҷаҳон ро
کجا همچون جهانداری جهان را
Ки ширин хуш кунад ҷони ғамин ро
که شیرین خوش کند جان غمین را
Гумонами онкии он бечораи муздур
گمانم آنکه آن بیچاره مزدور
Буд меҳнати кашӣ аз хонимони давр
بود محنت کشی از خانمان دور
зи сахтии лухтии осӯдаи сети ҷонаш
ز سختی لختی آسودهست جانش
Ки хусравро кунад ҳақи меҳрбонаш
که خسرو را کند حق مهربانش
Дигар дар куштани он бе гунаҳи мард
دگر در کشتن آن بی گنه مرد
Чаҳ кӯшӣ чун ндонӣ ӯ чаҳ бад кард
چه کوشی چون ندانی او چه بد کرد
зи мискинӣ ки огоҳят набӯд
ز مسکینی که آگاهیت نبود
Бирав он ба ки бад хоҳят набӯд
برو آن به که بد خواهیت نبود
Макун дар хӯни мискинони далерӣ
مکن در خون مسکینان دلیری
з мискинӣ битарсу дастгирӣ
ز مسکینی بترس و دستگیری
Салоҳи он байнам эй шоҳи ҷаҳонгир
صلاح آن بینم ای شاه جهانگیر
Ки бифиристӣ яке бо ройу тадбир
که بفرستی یکی با رای و تدبیر
Фиристӣ номае ҳамроҳ ӯ низ
فرستی نامهای همراه او نیز
Иборотии саросари шиква омез
عباراتی سراسر شکوهآمیز
Ҳам аз охири намоеи узрхоҳӣ
هم از آخر نمایی عذرخواهی
Диҳии умедаш аз алтофи шоҳӣ
دهی امیدش از الطاف شاهی
Таваққуъ дорад ӯ низ эй шаҳаншоҳ
توقع دارد او نیز ای شهنشاه
Каз ӯ ёдоварӣ дар гоҳу бегоҳ
کز او یادآوری در گاه و بیگاه
Нагӯйӣ аҳди ширин бесабот аст
نگویی عهد شیرین بی ثبات است
зи шаҳи мавқуфи андак илтифот аст
ز شه موقوف اندک التفات است
Ки дилгир аз ҳарими шаҳ бурун рафт
که دلگیر از حریم شه برون رفت
Дил ӯ донад ва ӯ худ ки чун рафт
دل او داند و او خود که چون رفت
Чу озурдяш бошӣ узри хоҳиш
چو آزردیش باشی عذر خواهش
Вар аз раҳ рафт бози оре ба ромиш
ور از ره رفت باز آری به رامش
Ба афсуни рои хусравро бар он дошт
به افسون رای خسرو را بر آن داشت
Ки май бояд ба ширини номаи бнгошт
که میباید به شیرین نامه بنگاشت
Дабир омад ба каф бигирифт хома
دبیر آمد به کف بگرفت خامه
Паранд чини гушӯдаи баҳри нома
پرند چین گشوده بهر نامه
Тарози парниёни ном худо кард
طراز پرنیان نام خدا کرد
Ки чарх бесутунро ӯ бпокрд
که چرخ بیستون را او بپاکرد
Фалак аз зинат афзо шуд зи анҷум
فلک از زینت افزا شد ز انجم
Хирад дар вай чу ваҳми андари хиради гум
خرد در وی چو وهم اندر خرد گم
Ҷаҳони афрӯз аз хуршед ва аз моҳ
جهان افروز از خورشید و از ماه
Даруни озори ақлу ҷони огоҳ
درون آزار عقل و جان آگاه
Сари гардани кашон дар чанбар ӯ
سر گردن کشان در چنبر او
Рухи шоҳони олам бар дар ӯ
رخ شاهان عالم بر در او
Адаби фармои ушшоқ аз накӯён
ادب فرمای عشاق از نکویان
Бисоти орои хок аз лолаи рӯйон
بساط آرای خاک از لاله رویان
Бало пайдо кун аз болои баландон
بلا پیدا کن از بالا بلندان
Хирад шайдо кун аз мишкӣни камандон
خرد شیدا کن از مشکین کمندان
Шаҳат аммо на чун ман бандаи ишқ
شهت اما نه چون من بندهٔ عشق
Диҳанда ишқи неи афкандаи ишқ
دهنده عشق نی افکندهٔ عشق
Буруни орои зи ақли офияти соз
برون آرا ز عقل عافیت ساز
Даруни пирои зи ишқи хонаи пардоз
درون پیرا ز عشق خانه پرداز
Якеро сар наад дар домани дӯст
یکی را سر نهد در دامن دوست
Якеро хӯн кунад дар гардани дӯст
یکی را خون کند در گردن دوست
Ба ин дард ва ба он дармон фиристад
به این درد و به آن درمان فرستد
Ба ҳар кас ҳар чаҳ шояд он фиристад
به هر کس هر چه شاید آن فرستد
Вазони пас аз шаҳ бо доду ойин
وزان پس از شه با داد و آیین
Сӯии бидодгари бонӯии ширин
سوی بیدادگر بانوی شیرین
Нигор зуди ранҷи талхи посух
نگار زود رنج تلخ پاسخ
Бути дайри оштӣ , ширини фаррух
بت دیر آشتی، شیرین فرخ
Қадаҳи паймои базм бе вафое
قدح پیمای بزم بیوفایی
Навои пардози қонӯни ҷудоӣ
نوا پرداز قانون جدایی
Ба дили санги афкани минои тоқат
به دل سنگ افکن مینای طاقت
Ба хуии оташи зани кишти муҳаббат
به خوی آتش زن کشت محبت
Ба сӯрати нозанину шӯху чолок
به صورت نازنین و شوخ و چالاک
Ба дили давр аз ҳамаи хубони ҳўснок
به دل دور از همه خوبان هوسناک
Харидорӣ шунидам кардат оҳанг
خریداری شنیدم کردت آهنگ
Ки набӯд дар тарозуяш ба ҷузи санг
که نبود در ترازویش به جز سنگ
Ту ҳам дил дар ҳавоӣ ӯ наҳодӣ
تو هم دل در هوای او نهادی
Гирифтӣ сангӣ ва сангяш додӣ
گرفتی سنگی و سنگیش دادی
Биҷузи расвои худ зин чаҳ бинӣ
بجز رسوایی خود زین چه بینی
Ки бар шоҳӣ гадоӣ баргузинӣ
که بر شاهی گدایی برگزینی
Хушаст ин расм бо шоҳони гаронӣ
خوش است این رسم با شاهان گرانی
Ба мискинон бе дили меҳрбонӣ
به مسکینان بیدل مهربانی
На бо шоҳӣ ки аз шоҳии гузаштаи сет
نه با شاهی که از شاهی گذشتهست
Ба пешати хат ба мискинии навиштаи сет
به پیشت خط به مسکینی نوشتهست
Хушаст ин шева бо олам бигӯе
خوش است این شیوه با عالم بگویی
Ба як ҷониб ниҳодани зишти хуӣ
به یک جانب نهادن زشت خویی
На дили пардохтан аз шоҳи олам
نه دل پرداختن از شاه عالم
Нишастан бо гаронии шоду хуррам
نشستن با گرانی شاد و خرم
Маро аз халқи олами худ яке гир
مرا از خلق عالم خود یکی گیر
зи афзӯнии гузаштами андакии гир
ز افزونی گذشتم اندکی گیر
Хушаст ин раҳ ба табъи халқ бӯдан
خوش است این ره به طبع خلق بودن
Мудоро бо ҳамаи олами намӯдан
مدارا با همه عالم نمودن
На аз сари бозкрдни сарварӣ ро
نه از سر بازکردن سروری را
Гузидани ринд бепоу сиррӣ ро
گزیدن رند بی پا و سری را
Чу шаҳро гавҳарӣ арзанда бошӣ
چو شه را گوهری ارزنده باشی
Гадоиро наярзад банда бошӣ
گدایی را نیرزد بنده باشی
Аз ин бигузашта аз ёрони ҷудоӣ
از این بگذشته از یاران جدایی
Ба ҳар бегона кардани ошноӣ
به هر بیگانه کردن آشنایی
Халали орад ба малики хубрӯе
خلل آرد به ملک خوبرویی
Гирифтам ман нагуфтам худ никуӣ
گرفتم من نگفتم خود نکویی
Гирифтам каз шукри озурда будӣ
گرفتم کز شکر آزرده بودی
Ки аз рашкаши басии хӯни хӯрда будӣ
که از رشکش بسی خون خورده بودی
Нишоед дар ҳалок хеш кӯшӣ
نشاید در هلاک خویش کوشی
Чунин аз рашки шукри заҳри нӯшӣ
چنین از رشک شکر زهر نوشی
Чу ғайрати доманат ночор бигирифт
چو غیرت دامنت ناچار بگرفت
Ба рағм гул нишоед хор бигирифт
به رغم گل نشاید خار بگرفت
Марои коми дилу ҷон аз шукр нест
مرا کام دل و جان از شکر نیست
Ба ғайр аз шаҳвати тан бештар нест
به غیر از شهوت تن بیشتر نیست
Аз он оташ ки ишқат дар ман афрӯхт
از آن آتش که عشقت در من افروخت
Вуҷӯдами ҷумла аз сар то қадами сӯхт
وجودم جمله از سر تا قدم سوخت
Ту худ нФшонӣ ва напасандем низ
تو خود نفشانی و نپسندیم نیز
Ки хеши обии занам бар оташи тез
که خویش آبی زنم بر آتش تیز
Чу ширини ҳамчуи Фарҳодяш бояд
چو شیرین همچو فرهادیش باید
Чаро парвизро шукр нишоед
چرا پرویز را شکر نشاید
Чаро дасту дил аз инсофи шӯе
چرا دست و دل از انصاف شویی
Маро фармое ва худро нагӯйӣ
مرا فرمایی و خود را نگویی
Ту то дар фикри хешу коми хешӣ
تو تا در فکر خویش و کام خویشی
На хасми ман ки хасми номи хешӣ
نه خصم من که خصم نام خویشی
Ба рағми ман ба ҳар каси ошноӣ
به رغم من به هر کس آشنایی
Ба мангар душманӣ бо худ чарое
به من گر دشمنی با خود چرایی
зи ман аз бими бадномии гузаштӣ
ز من از بیم بدنامی گذشتی
Ба номи дигарон бадноми гаштӣ
به نام دیگران بدنام گشتی
Нёлўдӣ гирифтам домани пок
نیالودی گرفتم دامن پاک
Чаҳсозӣ зин ки хўонндти ҳўснок
چه سازی زین که خوانندت هوسناک
Ду рӯе гарчи хуй некӯон аст
دو رویی گرچه خوی نیکوان است
Валикини хубрӯеро зиён аст
ولیکن خوبرویی را زیان است
Ба коми дӯстони бади ном бӯдан
به کام دوستان بد نام بودن
Аз он беҳтар ки душмани ком бӯдан
از آن بهتر که دشمن کام بودن
Кунун бо шикваҳои ман чаҳ созӣ
کنون با شکوههای من چه سازی
Ба таъну хандаи душман чаҳ созӣ
به طعن و خنده دشمن چه سازی
Марогар чун ту табъии биўФо буд
مرا گر چون تو طبعی بیوفا بود
Кунунам ҷои чандини таънаҳо буд
کنونم جای چندین طعنهها بود
Валикин чун марои он табъ ва ху нест
ولیکن چون مرا آن طبع و خو نیست
Агар ҳарф бадӣ гӯям накӯ нест
اگر حرف بدی گویم نکو نیست
Агарчӣ то марои ин табъу ху буд
اگرچه تا مرا این طبع و خو بود
Сипеҳрами бархилофи орзӯ буд
سپهرم برخلاف آرزو بود
Куҷо дар дӯстии брхўди писандам
کجا در دوستی برخود پسندم
Ки ҳамчун дшмнонт брдўст хандам
که همچون دشمنانت بردوست خندم
Ба некуии бадатро май шуморам
به نیکویی بدت را میشمارم
Ба ширинӣ ба заҳрати рағбати орм
به شیرینی به زهرت رغبت آرم
Нуҳум бар хеши ҷурмӣ каз ту байнам
نهم بر خویش جرمی کز تو بینم
Гули афшонам ба хорӣ каз ту чинам
گل افشانم به خاری کز تو چینم
Фиребами хотири худ гоҳу бегоҳ
فریبم خاطر خود گاه و بیگاه
Ки бошад дар дили санги туами роҳ
که باشد در دل سنگ توام راه
Ба сӯрат гарчи талхӣ ме физойӣ
به صورت گرچه تلخی میفزایی
Ниҳонами коми ҷони ширини намое
نهانم کام جان شیرین نمایی
Ба айни дилбарӣ дил менавозӣ
به عین دلبری دل مینوازی
Барӣ дар оташ аммо пухта созӣ
بری در آتش اما پخته سازی
Мисли зад дилбарии девонае ро
مثل زد دلبری دیوانهای را
Ки монад ишқи мактаби хонае ро
که ماند عشق مکتب خانهای را
Нахусти устод бо тифлӣ кунад хуй
نخست استاد با طفلی کند خوی
Ки аз тифлӣ ба дониш оварад рӯй
که از طفلی به دانش آورد روی
Кунад дар доман ӯ қанду бодом
کند در دامن او قند و بادام
Ки яксар талх натавон карданаши ком
که یکسر تلخ نتوان کردنش کام
Чу андаки ху ба дониш кард кӯдак
چو اندک خو به دانش کرد کودک
Кунад талхии фузуни ширинии андак
کند تلخی فزون شیرینی اندک
Ба дониш ҳар чаҳ онрои майли ҷони хост
به دانش هر چه آنرا میل جان خواست
Ба сахтӣ ин фузуд аз марҳамати кост
به سختی این فزود از مرحمت کاست
Чу яксар ху ба дониш карду фарҳанг
چو یکسر خو به دانش کرد و فرهنگ
Бадал гардад ба сулҳу дӯстии ҷанг
بدل گردد به صلح و دوستی جنگ
Батонро низ бо дили достонҳост
بتان را نیز با دل داستانهاست
Ба фарҳанги муҳаббати трҷмонҳост
به فرهنگ محبت ترجمانهاست
Диҳанд аввали зи айёрии фиребаш
دهند اول ز عیاری فریبش
Аз он чашму зқни бодому себаш
از آن چشم و ذقن بادام و سیبش
зи роҳу расми дилдорӣ дар оянд
ز راه و رسم دلداری در آیند
Чу майли афзуд бар хорӣ физойанд
چو میل افزود بر خواری فزایند
Вафои чандон ки варзади ошиқи зор
وفا چندان که ورزد عاشق زار
Шавад бе меҳртар дилдори айёр
شود بی مهرتر دلدار عیار
Чу яксар хотираш бо хештан дид
چو یکسر خاطرش با خویشتن دید
Чу як ҷон бо худ ӯро дар ду тан дид
چو یک جان با خود او را در دو تن دید
Ба куллӣ ҷониб ӯ оварад рӯй
به کلی جانب او آورد روی
Ба ком ӯ з олам барканд хуй
به کام او ز عالم برکند خوی
Маро низ аз ҷафояши шикваҳо буд
مرا نیز از جفایش شکوهها بود
Чу некӯ дидам он айни вафо буд
چو نیکو دیدم آن عین وفا بود
Агарчӣ ҳар чаҳро некӯ бар он хуаст
اگرچه هر چه را نیکو بر آن خوست
Ба ҳукми онкиро некӯаст некӯаст
به حکم آنکه را نیکوست نیکوست
Валикин ман нагӯям хуш миндиш
ولیکن من نگویم خوش میندیش
Ки шаҳро фарқҳо бошад зи дарвеш
که شه را فرقها باشد ز درویش
Бар он сангини дилат аз бас фиғон кард
بر آن سنگین دلت از بس فغان کرد
Дилам гуфтӣ ки кӯбади оҳани сард
دلم گفتی که کوبد آهن سرد
Гадоӣ то чаҳ ҳиялат кор фармуд
گدایی تا چه حیلت کار فرمود
Ки оҳани нарми гашташи ҳамчуи Довӯд
که آهن نرم گشتش همچو داود
На орат буд эй носуфтаи гавҳар
نه عارت بود ای ناسفته گوهر
Ки шоҳон бар ншонндт бар афсар
که شاهان بر نشانندت بر افسر
Чаро нангат намеояд бад-ӣни ҳол
چرا ننگت نمیآید بدین حال
Ки мискинӣ дар оварадат ба халхол
که مسکینی در آوردت به خلخال
Агар Рахши ҳаваси зингўнаҳи доне
اگر رخش هوس زینگونه دانی
Ба расвоӣ кашад кори ту доне
به رسوایی کشد کار تو دانی
Қаламзан чун ба кор нома пардохт
قلمزن چون به کار نامه پرداخت
Шаҳ аз хосони ғуломиро равони сохт
شه از خاصان غلامی را روان ساخت
Бидодаш нома ва гуфт барангез
بدادش نامه و گفت برانگیز
Дили маҷрӯҳи ширинро намаки рез
دل مجروح شیرین را نمک ریز
Агар хоҳӣ ки осоед дили шоҳ
اگر خواهی که آساید دل شاه
Набояд ҳеҷат осўдн дар ин роҳ
نباید هیچت آسودن در این راه
Гирифт аз шоҳ ва чун силии барангехт
گرفت از شاه و چون سیلی برانگیخت
Баннои тоқати ширини зи ҳам рехт
بنای طاقت شیرین ز هم ریخت