Баҳри ҷои васл аз даврии накӯтар

بهر جا وصل از دوری نکوتر

Биҷузи як ҷо ки маҳҷӯрии накӯтар

بجز یک جا که مهجوری نکوتر

Раҳад аташони зи мурдани об хӯрдан

رهد عطشان ز مردن آب خوردن

Биҷузи як ҷо ки беҳтари ташнаи мурдан

بجز یک جا که بهتر تشنه مردن

Чаҳ ҷои онҷо ки ёр ояд з дар боз

چه جا آنجا که یار آید ز در باز

Барои онкӣ бар душман кунад ноз

برای آنکه بر دشمن کند ناز

зи ёрони ранҷ ба ков бар тан ояд

ز یاران رنج به کاو بر تن آید

Ки баҳри гӯшмол душман ояд

که بهر گوشمال دشمن آید

Ғизо ба гар хӯрам аз паҳлавии хеш

غذا به گر خورم از پهلوی خویش

Каз он густарда хон баҳри бидонадяш

کز آن گسترده خوان بهر بداندیش

Ба ар хӯн ҷигар бошад ба ҷомам

به ار خون جگر باشد به جامم

Ки резади соғар ғайриӣ ба комам

که ریزد ساغر غیری به کامم

зи шабҳои сияҳ чандон насузам

ز شبهای سیه چندان نسوزم

Ки шамъ аз оташ ғайриӣ фурӯзам

که شمع از آتش غیری فروزم

Вале ғайрати ҳам аз роҳӣ на некӯаст

ولی غیرت هم از راهی نه نیکوست

Кадомаст онкӣ барбандем бар дӯст

کدام است آنکه بربندیم بر دوست

Чу омад ёри хуш бар рӯй авбош

چو آمد یار خوش بر روی اوباش

Ба рағм ҳар ки хоҳад бош гӯ бош

به رغم هر که خواهد باش گو باش

Ба коми ташнаи вонгаҳи оби ҳайвон

به کام تشنه وانگه آب حیوان

Ҳалоки он дил каз ӯ баргирӣ осон

هلاک آن دل کز او برگیری آسان

Ба соғари кавсару дилдори соқӣ

به ساغر کوثر و دلدار ساقی

Ҳароми он қатрае кови мондаи боқӣ

حرام آن قطره‌ای کاو مانده باقی

Чу умри рафтаро бахт оварад боз

چو عمر رفته را بخت آورد باز

Аз он бадбахттар кӯи кӯради боз

از آن بدبخت‌تر کو کورد باز

зи ширини кӯҳканро ҷоми лабрез

ز شیرین کوهکن را جام لبریز

Баҳонаи гӯи шукр гӯ бош парвиз

بهانه گو شکر گو باش پرویز

Ба кӯҳи ин номуроди санги Фрсоӣ

به کوه این نامراد سنگ فرسای

Ба нақши пои ширини чашмтар соӣ

به نقش پای شیرین چشم تر سای

зи дарди ҷони гудозу оҳи дили сӯз

ز درد جان گداز و آه دل سوز

зи шаби рӯзаши бтар будӣ шаб аз рӯз

ز شب روزش بتر بودی شب از روز

Ҳамаи шаб аз ғами ҷонони нхФтӣ

همه شب از غم جانان نخفتی

Хаёлаши пеш чашм оварда гуфтӣ

خیالش پیش چشم آورده گفتی

Ки ӯ аз ёд ношодм нарафта

که او از یاد ناشادم نرفته

зи чашм ар рафта аз ёдам нарафта

ز چشم ار رفته از یادم نرفته

зи ҷон аз тоби зулфами тоби барда

ز جان از تاب زلفم تاب برده

зи чашм ар чашми мастами хоби барда

ز چشم ار چشم مستم خواب برده

Нагуфтӣ чун бирафтам кӣм аз ноз

نگفتی چون برفتم کیم از ناز

Нагуфтам умр рафта на?идм боз

نگفتم عمر رفته نایدم باز

Нагуфтӣ бо вафои табъам қарин аст

نگفتی با وفا طبعم قرین است

Нагуфтам одати бахтам на ин аст

نگفتم عادت بختم نه این است

Нагуфтӣ гашт хоҳам ошномн

نگفتی گشت خواهم آشنامن

Нагуфтам ростаст аммо на боман

نگفتم راست است اما نه بامن

Нагуфтӣ дили ситонами ҷонат ба хашм

نگفتی دل ستانم جانت بخشم

Нагуфтӣ ин набахше ва онат ба хашм

نگفتی این نبخشی و آنت بخشم

Нагуфтӣ рози ту бо кас нагӯям

نگفتی راز تو با کس نگویم

Нагуфтам гӯйӣ аммо пеш рӯем

نگفتم گویی اما پیش رویم

Нагуфтӣ хусравон аз ман ба тобанд

نگفتی خسروان از من به تابند

Нагуфтам раҳ нишинон то чаҳ ёбанд

نگفتم ره نشینان تا چه یابند

Нагуфтӣ икдлм бо раҳ нишинон

نگفتی یکدلم با ره نشینان

Нагуфтам пеши онони вои ӣнон

نگفتم پیش آنان وای اینان

Накардӣ ончӣ найрангат биёрост

نکردی آنچه نیرنگت بیاراست

Биё то ончӣ гуфтам бенгарӣ рост

بیا تا آنچه گفتم بنگری راست

Ба васл худ нагаштӣ раҳнамӯнам

به وصل خود نگشتی رهنمونم

Биё бингар ки аз ҳиҷри ту чунам

بیا بنگر که از هجر تو چونم

Чу бинишастӣ ба дилхоҳӣ ба пешам

چو بنشستی به دلخواهی به پیشم

Биё бингар ба дилхоҳии хешам

بیا بنگر به دلخواهی خویشم

Бибин аз дарди ҳиҷрам дар табу тоб

ببین از درد هجرم در تب و تاب

зи чашму дили даруни оташу об

ز چشم و دل درون آتش و آب

Маро гуфтӣ чу дил дар ишқи бандӣ

مرا گفتی چو دل در عشق بندی

Диҳад ишқат ба охири сари баландӣ

دهد عشقت به آخر سر بلندی

Баландӣ дода ишқи арҷмандам

بلندی داده عشق ارجمندم

Вале танҳо ба ин кӯҳи баландам

ولی تنها به این کوه بلندم

Маро аз баҳр сахтӣ офариданд

مرا از بهر سختی آفریدند

Нахусти ин ҷомаро бар тан буриданд

نخست این جامه را بر تن بریدند

Шудам чун аз бар модар ба устод

شدم چون از بر مادر به استاد

Сару корам ба санг афтоду пӯлод

سر و کارم به سنگ افتاد و پولاد

Ҳаме бар сахтем сахтӣ фузуданд

همی بر سختیم سختی فزودند

Ба бадбахтем бадбахтӣ фузуданд

به بدبختیم بدبختی فزودند

Бидон сахтӣ чу лухтӣ чора кардам

بدان سختی چو لختی چاره کردم

зи оҳани рахнаҳо дар хора кардам

ز آهن رخنه‌ها در خاره کردم

Фитодам бо дилии сангини сару кор

فتادم با دلی سنگین سر و کار

Ки осон кард пешам ҳар чаҳ душвор

که آسان کرد پیشم هر چه دشوار

Куҷои оҳан ки бо ин сахти ҷонам

کجا آهن که با این سخت جانم

Агар кӯшам дар ӯ роҳӣ надонам

اگر کوشم در او راهی ندانم

Басии хоро ба оҳан суда кардам

بسی خارا به آهن سوده کردم

Аз ин хорои равон фарсӯда кардам

از این خارا روان فرسوده کردم

Нигорои вақти дмсозисти бозо

نگارا وقت دمسازیست بازآ

Маро ҳангом ҷонбозӣаст бозо

مرا هنگام جانبازیست بازآ

Ки аз ҷони тоқат аз тани тоби рафта

که از جان طاقت از تن تاب رفته

Дар ин ҷӯи мондаи моҳии оби рафта

در این جو مانده ماهی آب رفته

Бар ин кҳсори тоб эй моҳтобам

بر این کهسار تاب ای ماهتابم

Фурӯи норафта аз кӯҳи офтобам

فرو نارفته از کوه آفتابم

Ҳамеи тарсам ки эй ҷони ҷаҳонам

همی ترسم که ای جان جهانم

Ниёе вар равад бар боди ҷонам

نیایی ور رود بر باد جانم

Гар аз ҷон доданами бимии сет зон аст

گر از جان دادنم بیمی‌ست زان است

Ки ҷони баҳри нисор длстон аст

که جان بهر نثار دلستان است

Ба сахтӣ бо аҷал зон май ситезам

به سختی با اجل زان می‌ستیزم

Ки бози оеу ҷон бар поти резам

که باز آیی و جان بر پات ریزم

Ба ҳиҷрон сахт бошад зиндагонӣ

به هجران سخت باشد زندگانی

Ба умед ту кардам сахти ҷонӣ

به امید تو کردم سخت جانی

Аҷалро май даҳум ҳар дами фиребӣ

اجل را می‌دهم هر دم فریبی

Магар ёбам зи дидорати насибӣ

مگر یابم ز دیدارت نصیبی

Ба ҳиялати рӯзгорӣ май гузорам

به حیلت روزگاری می‌گذارم

Ки ҷон дар пой дилдорӣ сипорам

که جان در پای دلداری سپارم

Чаҳ будӣ толеъами дмсози гаштӣ

چه بودی طالعم دمساز گشتی

Ки ҷони рафта аз тани бозгаштӣ

که جان رفته از تن بازگشتی

Замонӣ рӯй гулгун кун бад-ӣни сӯй

زمانی روی گلگون کن بدین سوی

зи гардиши бахтро гулгуна кун рӯй

ز گردش بخت را گلگونه کن روی

Барӣни кӯҳ ар шудӣ он барқи рафтор

براین کوه ار شدی آن برق رفتار

Чу барқии ков фурӯд ояд зи кҳсор

چو برقی کاو فرود آید ز کهسار

Вагар аз наъл ӯ Фрсўдии ин кӯҳ

وگر از نعل او فرسودی این کوه

з ман бархестӣ ин кӯҳи андӯҳ

ز من برخاستی این کوه اندوه

намегӯям казин корам нФўр аст

نمی گویم کزین کارم نفور است

Ба кори сахти ҳамдастӣ зарур аст

به کار سخت همدستی ضرور است

Гарми ҳамдастсозӣ пои гулгун

گرم همدست سازی پای گلگون

Кунам ин кӯҳро як лаҳзаи ҳомӯн

کنم این کوه را یک لحظه هامون

Хаёлат гарчи эй бегонаи кешам

خیالت گرچه‌ ای بیگانه کیشم

Нахуст омад ба ҳамдастии хешам

نخست آمد به همدستی خویشم

Вале чандон фиреб ва ноз дорад

ولی چندان فریب و ناز دارد

Ки аз шухии зи корам боз дорад

که از شوخی ز کارم باز دارد

Чунин мегуфту хӯни дидаи борон

چنین می‌گفت و خون دیده باران

Аз он кҳсор чун сайли баҳорон

از آن کهسار چون سیل بهاران

Замонии дидаи баст ва бихўд афтод

زمانی دیده بست و بیخود افتاد

Чу дид он дам ки аз ҳам дида бикшод

چو دید آن دم که از هم دیده بگشاد

Ба номи эзади яке дашт аз ғизолон

به نام ایزد یکی دشت از غزالان

Ҳамаи болои баландони хурдсолон

همه بالا بلندان خردسالان

Ҳама дар зери чатр аз тобиши хур

همه در زیر چتر از تابش خور

Чу тоўўсон чатр оварда бар сар

چو تاووسان چتر آورده بر سر

Дар фирдавсро гуфтӣ кушоданд

در فردوس را گفتی گشادند

Ки он ҳўро ваашон берун фитоданд

که آن حورا وشان بیرون فتادند

Ҳамаи сайди афканон дар роҳу бироаҳ

همه صید افکنان در راه و بیراه

Каманди зулфашон бар гардани моҳ

کمند زلفشان بر گردن ماه

Ҳамаи глчҳргон бо зулфи парчин

همه گلچهرگان با زلف پرچین

Аз эшон дашт чун домони гулчин

از ایشان دشت چون دامان گلچین

Саги афкан дар паии оҳӯ ба ҳар сӯ

سگ افکن در پی آهو به هر سو

Ҳама дар пўиаҳ чун саги дидаи оҳӯ

همه در پویه چون سگ دیده آهو

зи мижгони чнгли шоҳини кушода

ز مژگان چنگل شاهین گشاده

Чу шоҳин дар паии Кебекони фитода

چو شاهین در پی کبکان فتاده

Шароби лолаи гаванашон дар пиёла

شراب لاله گونشان در پیاله

Ҳамаи саҳро ту гуфтӣ рустаи лола

همه صحرا تو گفتی رسته لاله

Замин аз рӯишон ҳамчун гулистон

زمین از رویشان همچون گلستان

Ҳаво аз мӯишон чун снблстон

هوا از مویشان چون سنبلستان

Бути гулгуни савори андари миёна

بت گلگون سوار اندر میانه

Равонро орзӯи дилро баҳона

روان را آرزو دل را بهانه

зи мижгон рахна кун дар хонаи дил

ز مژگان رخنه کن در خانهٔ دل

зи сӯрати шуълаи зан дар хонаи зин

ز صورت شعله زن در خانه زین

Хиради занҷирии зулфи баландаш

خرد زنجیری زلف بلندش

Сари занҷири мӯён дар камандаш

سر زنجیر مویان در کمندش

Қамар аз пешкорони ҷамолаш

قمر از پیشکاران جمالش

Ҷунун аз дастёрони хаёлаш

جنون از دستیاران خیالش

Балоро дида бар фармони болоаш

بلا را دیده بر فرمان بالاش

Аҷалро гӯш бар ҳукми тақозоаш

اجل را گوش بر حکم تقاضاش

Нигоҳи фитна бар чашмони масташ

نگاه فتنه بر چشمان مستش

Фалакро дасти бирҳмӣ ба дасташ

فلک را دست بیرحمی به دستش

Дили ошӯбии зи ҳамкорони мӯяш

دل آشوبی ز همکاران مویش

Ҷҳонсўзии зи ҳамдастони хеш

جهانسوزی ز همدستان خویش

Шаҳ аз ганҷи гуҳар ӯро харидор

شه از گنج گهر او را خریدار

Фақир аз оҳи шбгирши талабкор

فقیر از آه شبگیرش طلبکار

Ба он аз зулфи тавқи бандагӣ на

به آن از زلف طوق بندگی نه

Ба ин аз лаби шароби зиндагии даҳ

به این از لب شراب زندگی ده

Чу чашм афтод ба рӯй кӯҳкан ро

چو چشم افتاد بر وی کوهکن را

Ҳаме молида чашми хештан ро

همی مالید چشم خویشتن را

Ба худ мегуфт кин он срўнозст

به خود می‌گفت کاین آن سرونازست

Ки шоҳонро ба васл ӯ ниёзаст ?

که شاهان را به وصل او نیاز است ؟

Ки шуд сӯии гадоёни раҳнамӯнаш

که شد سوی گدایان رهنمونش

Ки раҳ бинмуд сӯии бесутунаш ?

که ره بنمود سوی بیستونش ؟

Кадоми устоди ин афсунгарӣ кард ?

کدام استاد این افسونگری کرد ؟

Ки ин афсун ба кори он парӣ кард ?

که این افسون به کار آن پری کرد ؟

Ки роҳаш зад ки андар роҳаш оварад ?

که راهش زد که اندر راهش آورد ؟

Ба ман чун давлат ногоҳаш оварад ?

به من چون دولت ناگاهش آورد ؟

Крои тоб каманд омад бар афлок ?

کرا تاب کمند آمد بر افلاک ؟

Ки моҳи осмони афканд бар хок ?

که ماه آسمان افکند بر خاک ؟

Магари роҳи сипеҳр хеш дорад

مگر راه سپهر خویش دارد

Ки раҳ бар ин баландӣ пеш дорад

که ره بر این بلندی پیش دارد

Дар ин бади комд аз он длФрибон

در این بد کآمد از آن دلفریبان

Бутӣ чун сӯии ранҷурони табибон

بتی چون سوی رنجوران طبیبان

Паии огоҳии Фарҳоди мискин

پی آگاهی فرهاد مسکین

Фиристодаш магари бонӯии ширин

فرستادش مگر بانوی شیرین

Суханҳое ки буд аз беш ва кам гуфт

سخنهایی که بود از بیش و کم گفت

Брҳмнро зи оҳанг санам гуфт

برهمن را ز آهنگ صنم گفت

Ҳадиси номаи шоҳи ҷаҳон ро

حدیث نامهٔ شاه جهان را

Ҷавоби номаи сарви равон ро

جواب نامهٔ سرو روان را

Гар аз худ ё аз он ширин даҳан гуфт

گر از خود یا از آن شیرین دهن گفت

Тамомиро ба гӯш кӯҳкан гуфт

تمامی را به گوش کوهکن گفت

Аз он гуфту шинави бечораи Фарҳод

از آن گفت و شنو بیچاره فرهاد

Ба ҷое шуд ки чашми каси мубиноад

به جایی شد که چشم کس مبیناد

Таниш гуфтӣ зи баси тоб ва таб оварад

تنش گفتی ز بس تاب و تب آورد

Нисори пои гулгун бар лаб оварад

نثار پای گلگون بر لب آورد

Чу сайлоб аз сари кӯҳи он ягона

چو سیلاب از سر کوه آن یگانه

Ба истиқбол ширин шуд равона

به استقبال شیرین شد روانه

Шукр лаб ёфт андари нимаи роҳаш

شکر لب یافت اندر نیمه راهش

Ба сад ширинӣ омад узри хоҳиш

به سد شیرینی آمد عذر خواهش

Ба кӯҳ омаднигор лолаи рухсор

به کوه آمد نگار لاله رخسار

Чу хуршедӣ ки ӯ тобад ба кҳсор

چو خورشیدی که او تابد به کهسار

Расед онҷо ки марди оҳанӣни даст

رسید آنجا که مرد آهنین دست

Ба кӯҳи он нақшҳои турфа бар баст

به کوه آن نقشهای طرفه بر بست

Расед онҷо ки ишқи сахти бозу

رسید آنجا که عشق سخت بازو

Ба кӯҳи афкандаи бади ғорат ба неру

به کوه افکنده بد غارت به نیرو

Шудаи сади пораи кӯҳ аз ишқи пари зӯр

شده سد پاره کوه از عشق پر زور

Бдонсон каз таҷаллии синаи тавр

بدانسان کز تجلی سینه طور

Чу пеш омад равоқӣ дид олӣ

چو پیش آمد رواقی دید عالی

Ки кардаш дасти ишқ аз санги холӣ

که کردش دست عشق از سنگ خالی

Шикастаи тоқи чархи дайри бунёд

شکسته طاق چرخ دیر بنیاد

Ба зераши тоқи дигари бастаи Фарҳод

به زیرش طاق دیگر بسته فرهاد

Ҳаме шуд то ба сангӣ шуд муқобил

همی شد تا به سنگی شد مقابل

Ки бар тимсоли он ширини шамоил

که بر تمثال آن شیرین شمایل

Бигуфт ин синаи Фарҳод зор аст

بگفت این سینهٔ فرهاد زار است

Ки дар ваии нақши ширин ошкор аст

که در وی نقش شیرین آشکار است

Ба зулфи хеш дастӣ зад париваш

به زلف خویش دستی زد پریوش

Нагашт аз ҳоли худ он нақши дилкаш

نگشت از حال خود آن نقش دلکش

Аз онҷо ёфт кони тимсол хеш аст

از آنجا یافت کان تمثال خویش است

Ки аҳволаш на чун аҳвол хеш аст

که احوالش نه چون احوال خویش است

Ва ё устод чинӣ карда найранг

و یا استاد چینی کرده نیرنگ

Яке ойӣна бинмуда сет аз санг

یکی آیینه بنموده‌ست از سنگ

Табассумро даруни сина раҳ дод

تبسم را درون سینه ره داد

Ба санъати пешаи музд аз як нигаҳ дод

به صنعت پیشه مزد از یک نگه داد

Ба шухӣ гуфт к-эии марди ҳнрўр

به شوخی گفت کای مرد هنرور

Ту гӯйӣ бӯда ширинати баробар

تو گویی بوده شیرینت برابر

Марои худ як назар афзӯн надидӣ

مرا خود یک نظر افزون ندیدی

Чисони ин сӯрат дилкаш кашидӣ

چسان این صورت دلکش کشیدی

Агар гӯям ҳунар буд ин ҳунар нест

اگر گویم هنر بود این هنر نیست

Чунин тимсоли кори як назар нест

چنین تمثال کار یک نظر نیست

Бигуфт он як назар аз чашми дил буд

بگفت آن یک نظر از چشم دل بود

Аз онаш дасти ҳиҷрон маҳв нанамуд

از آنش دست هجران محو ننمود

Чу дидам бар рахт аз дидаи дил

چو دیدم بر رخت از دیدهٔ دل

Аз он дорам шабу рӯзати муқобил

از آن دارم شب و روزت مقابل

Бигуфт ин нақши бади гӯро баҳонаи сет

بگفت این نقش بد گو را بهانه‌ست

Ба бе парвоеи ширини баҳонаи сет

به بی پروایی شیرین بهانه‌ست

Ҳаме гуяд ки он кин нақши бастаи сет

همی گوید که آن کاین نقش بسته‌ست

Чу дили ширин ба паҳлуяш нишаста сет

چو دل شیرین به پهلویش نشسته‌ست

Ки каси нодидаи нақш кас напардохт

که کس نادیده نقش کس نپرداخت

Вагар пардохт чу аслаши куҷои сохт

وگر پرداخت چو اصلش کجا ساخت

Бигуфто донад ин кондишди ин роз

بگفتا داند این کاندیشد این راز

Ки ин сӯрат ки бар маи зибдши ноз

که این صورت که بر مه زیبدش ناز

Брҳри кас ки ҷой аз ноз дорад

برهر کس که جای از ناز دارد

зи баси шухии зкорш боз дорад

ز بس شوخی زکارش باز دارد

Дилӣ аз санг бояд ҷонӣ аз рӯй

دلی از سنگ باید جانی از روی

Ки пардозад ба сангу тешаи зин рӯй

که پردازد به سنگ و تیشه زین روی

Чу ширинаши чунин бехештан дид

چو شیرینش چنین بی خویشتن دید

Ба беҳӯшии салоҳ кӯҳкан дид

به بیهوشی صلاح کوهکن دید

Бигуфто боядаш ҷомӣ ки паймӯд

بگفتا بایدش جامی که پیمود

Ба мастӣ чанд ҳарфӣ гуфт ва башнавад

به مستی چند حرفی گفت و بشنود

Агар ҳарфӣ занад мастии баҳонаи сет

اگر حرفی زند مستی بهانه‌ست

Тавон гуфт ӯ ба бади мастии нишонаи сет

توان گفت او به بد مستی نشانه‌ست

Вазин ғофил ки ошиқ чун шавад маст

وزین غافل که عاشق چون شود مست

Лаб аз асрори ишқаш чун тавон баст

لب از اسرار عشقش چون توان بست

Магар май хости васфи навгули хеш

مگر می‌خواست وصف نوگل خویش

Аён тар башнавад аз булбули хеш

عیان تر بشنود از بلبل خویش

Ба давр омад шаробӣ чун дили пок

به دور آمد شرابی چون دل پاک

Равони афрӯзи давр аз ҳар ҳўснок

روان افروز دور از هر هوسناک

Меӣ сармояи ишқи ҷавонӣ

میی سرمایه عشق جوانی

Камӣни таърифаши оби зиндагонӣ

کمین تعریفش آب زندگانی

Ба софӣ чун изори длнўозон

به صافی چون عذار دلنوازان

Ба талхии рӯзгори ъшқбозон

به تلخی روزگار عشقبازان

Саропои ҳикмат ва одоб гашта

سراپا حکمت و آداب گشته

Флотўнии сет дар хам об гашта

فلاتونی‌ست در خم آب گشته

Адабҳо дида аз хурдии здҳқон

ادبها دیده از خردی زدهقان

Шуда дар хӯрд базми подшоҳон

شده در خورد بزم پادشاهان

Нахусти он ма ба лаъли олӯдаи ёқӯт

نخست آن مه به لعل آلوده یاقوت

Намӯд аз лаълтар ёқӯтро қӯт

نمود از لعل تر یاقوت را قوت

Аз он рӯи ҷом май ҷон парвар омад

از آن رو جام می جان پرور آمد

Ки рӯзӣ бар лаби он дилбар омад

که روزی بر لب آن دلبر آمد

Чу ҷом аз лаъл ӯ шуд шукр олуд

چو جام از لعل او شد شکر آلود

Ба он талхии каши айёми паймӯд

به آن تلخی کش ایام پیمود

Чу ҷӯши бодаи ҳуш аз дили рабӯдаш

چو جوش باده هوش از دل ربودش

Ки чандон гашти ошӯбӣ ки будаш

که چندان گشت آشوبی که بودش

Ҷунуни каш бо хиради гурги оштӣ буд

جنون کش با خرد گرگ آشتی بود

Чу фурсат ёфт бар вай даст багушӯд

چو فرصت یافت بر وی دست بگشود

Ки беруни шӯи зи сркоини хонаи мост

که بیرون شو ز سرکاین خانهٔ ماست

Наёяд суҳбати ақлу ҷунуни рост

نیاید صحبت عقل و جنون راست

Хиради ишқу ҷунунро дид ҳамдаст

خرد عشق و جنون را دید همدست

Аз он ҳангомаи рахти хеш бар баст

از آن هنگامه رخت خویش بر بست

Адабро рафт густохӣ ба сар низ

ادب را رفت گستاخی به سر نیز

Ки густохии сети ҷо нанг аст бархез

که گستاخی‌ست جا ننگ است برخیز

Ҳиҷоби ин кашмакаш чун дид шуд рост

حجاب این کشمکش چون دید شد راست

Ба ӯ кас то нагӯяд хез бархест

به او کس تا نگوید خیز برخاست

Хирад бо пешкорон то бурун ронад

خرد با پیشکاران تا برون راند

Ҷунун бо дастёрон дар дарун монад

جنون با دستیاران در درون ماند

Ҳиҷоб ақл рафту ҷои он буд

حجاب عقل رفت و جای آن بود

Ҳиҷоби ишқ бар ҷо ҳамчунон буд

حجاب عشق بر جا همچنان بود

Ҳиҷоби ишқ агар аз пеши хезад

حجاب عشق اگر از پیش خیزد

Ба мардии коби мардонро бирезад

به مردی کاب مردان را بریزد

Чаҳ ғамгар ишқи довари парда рӯ нест

چه غم گر عشق داور پرده رو نیست

Ки хуршедасту чашми бад бар ӯ нест

که خورشید است و چشم بد بر او نیست

Вале ишқӣ ки набӯд пардааш пеш

ولی عشقی که نبود پرده‌اش پیش

Зиён бинад ҳам аз чашми бади хеш

زیان بیند هم از چشم بد خویش

Ки ошиқ чун назар парварда набӯд

که عاشق چون نظر پرورده نبود

Ҳамон беҳтар ки ӯ бепарда набӯд

همان بهتر که او بی‌پرده نبود

Чу оташи ошиқ онгаҳ рух барафрӯхт

چو آتش عاشق آنگه رخ برافروخت

Ки аввали хеш ва онгаҳ пардаро сӯхт

که اول خویش و آنگه پرده را سوخت

Аз оташ сӯхтан аз парда пеш аст

از آتش سوختن از پرده پیش است

Ки ӯ худ пардаи симоӣ хеш аст

که او خود پردهٔ سیمای خویش است

Чу ширини кӯҳканро парда дар дид

چو شیرین کوهکن را پرده در دید

Ба ширинӣ аз ӯ дар парда пурсед

به شیرینی از او در پرده پرسید

Ки эй чинии насаби марди ҳунарманд

که ای چینی نسب مرد هنرمند

Ба чин бо кистат хешӣу пайванд

به چین با کیستت خویشی و پیوند

Дар он шаҳрии зи тухми сари баландон

در آن شهری ز تخم سر بلندان

Ва ё аз хонадони мустамандон

و یا از خاندان مستمندان

Ту бо фарҳангу рои меҳтароне

تو با فرهنگ و رای مهترانی

Напиндорам ки тухми кеҳтароне

نپندارم که تخم کهترانی

Нахустин рӯзи кати пурсидам аз бум

نخستین روز کت پرسیدم از بوم

Нигарадед аз нажодати ҳеҷ маълум

نگردید از نژادت هیچ معلوم

Ҳаме хоҳам ки даст аз шарми шӯе

همی خواهم که دست از شرم شویی

Нажоди хештан бо ман бигӯе

نژاد خویشتن با من بگویی

Дигар гуфташ ту гӯйии бути парастӣ

دگر گفتش تو گویی بت پرستی

Кати андари бут тарошӣ ҳаст дастӣ

کت اندر بت تراشی هست دستی

Басӣ нақшаст дар ин кӯҳи хоро

بسی نقش است در این کوه خارا

Набошад ҳамчуи ин сӯрати дили оро

نباشد همچو این صورت دل آرا

Бадв Фарҳод гуфт оре чунин аст

بدو فرهاد گفت آری چنین است

зи чинами бути парастии кор чин аст

ز چینم بت پرستی کار چین است

Ту эй бутгар ба чин манзил гузинӣ

تو ای بت‌گر به چین منزل گزینی

Ба ғайр аз бут парастӣ ме набинӣ

به غیر از بت پرستی می نبینی

Чунин мерафт дар андешаи ман

چنین می رفت در اندیشهٔ من

Каз аввали рӯзи донеи пешаи ман

کز اول روز دانی پیشهٔ من

Вале маъзӯрӣ эй сарви самани со

ولی معذوری ای سرو سمن سا

Ки як сардорӣу сади гӯнаи савдо

که یک سرداری و سد گونه سودا

Санами азнози дастии барад бар рӯй

صنم ازناز دستی برد بر روی

Ба сади ноз ва киришма гуфт бо ӯй

به سد ناز و کرشمه گفت با اوی

Ки эй аз тешаи рукаши калаки Монӣ

که ای از تیشه رکش کلک مانی

Турои байнам ба муздурон наМонӣ

ترا بینم به مزدوران نمانی

Ғарибии пешаи вар аз корфармо

غریبی پیشه ور از کارفرما

зи савдои зар ва на фикри коло

ز سودای زر و نه فکر کالا

Агар рӯй замин гардад пар аз дар

اگر روی زمین گردد پر از در

Турои байнам ки чашми дил буд пар

ترا بینم که چشم دل بود پر

Ҳамаи гавҳари зи нӯки тешаи дорӣ

همه گوهر ز نوک تیشه داری

Нахоҳӣ зар чаҳ дар андешаи дорӣ

نخواهی زر چه در اندیشه داری

Чунин бе музди ин заҳмат кашӣдан

چنین بی‌مزد این زحمت کشیدن

Маро бор оварад хиҷлат кашӣдан

مرا بار آورد خجلت کشیدن

Кашии ранҷу ҳавои зари надорӣ

کشی رنج و هوای زر نداری

Агар ранҷи ду рӯза буд борӣ

اگر رنج دو روزه بود باری

Кро дорӣ бигӯ дар кишвари хеш

کرا داری بگو در کشور خویش

Ки на дории сар ӯ на сари хеш

که نه داری سر او نه سر خویش

Ба ҳақи ошноиҳо ки пешам

به حق آشنایی ها که پیشم

Саросари шарҳи даҳ аҳволи хешам

سراسر شرح ده احوال خویشم

Аз ин гуфтори Фарҳоди ҳунарманд

از این گفتار فرهاد هنرمند

Ба худ печад ва хомаш монад икчнд

به خود پیچد و خامش ماند یکچند

Вазони пас шарҳи ғам бо нозанин гуфт

وزان پس شرح غم با نازنین گفت

Чунин ширин нагуфт аммо чунин гуфт

چنین شیرین نگفت اما چنین گفت

Ки эй лаълати забонами барда аз кор

که ای لعلت زبانم برده از کار

Забонат бозам оварда ба гуфтор

زبانت بازم آورده به گفتار

Чаҳ май пурсӣ ки тоб гуфтанам нест

چه می‌پرسی که تاب گفتنم نیست

Вгрчаҳи ҳам дил бнҳФтнм нест

وگرچه هم دل بنهفتنم نیست

Шунидам эйнигор лолаи рухсор

شنیدم ای نگار لاله رخسار

Дилии дории ғамин ҷонии пурозор

دلی داری غمین جانی پرآزار

Гулати пажмурдау табъати фусурдаи сет

گلت پژمرده و طبعت فسرده‌ست

Ки савдо дар мизоҷати роҳи бардаи сет

که سودا در مزاجت راه برده‌ست

Ба ҳиялати кӯҳу саҳро май сипорӣ

به حیلت کوه و صحرا می‌سپاری

Ки як дами хотирии машғӯли дорӣ

که یک دم خاطری مشغول داری

Чаҳ бояд бар сари ғами ғам ниҳодан

چه باید بر سر غم غم نهادن

Ба фикри ғами кашӣ чун ман фитодан

به فکر غم کشی چون من فتادن

Ба чангу бодаи даҳ худро шикебӣ

به چنگ و باده ده خود را شکیبی

На аз дарди дил чун ман ғарибӣ

نه از درد دل چون من غریبی

Вале гӯям ба пешати мушкили хеш

ولی گویم به پیشت مشکل خویش

Ба умедӣ ки бигушое дили хеш

به امیدی که بگشایی دل خویش

Магӯ аз ғам , раҳи ғам чун тавон баст

مگو از غم، ره غم چون توان بست

Ки мегӯйанд хӯн бо хӯни тавон баст

که می گویند خون با خون توان بست

Нагӯям каз ғамами озод созӣ

نگویم کز غمم آزاد سازی

Ки аз ғами хотири худ шод созӣ

که از غم خاطر خود شاد سازی

Бидон эй гули изори маи ҷабинам

بدان ای گل عذار مه جبینم

Ки ман шҳзодаҳи иқлӣми чинам

که من شهزادهٔ اقلیم چینم

Ман аз чинами ҳамаи чин бут парастанд

من از چینم همه چین بت پرستند

Чу ман як тани зи доми бути нрстнд

چو من یک تن ز دام بت نرستند

Марои модар падар буданд хурсанд

مرا مادر پدر بودند خرسند

з ҳар ком аз ҷаҳони алои зи фарзанд

ز هر کام از جهان الا ز فرزند

Падар гуфта сети рӯзӣ бо брҳмн

پدر گفته‌ست روزی با برهمن

Кигар бут созадам ин дидаи равшан

که گر بت سازدم این دیده روشن

Ба фарзандии намояди сарфарозам

به فرزندی نماید سرفرازم

Мар ӯро ходими бути хонаи созам

مر او را خادم بت خانه سازم

Чунон гуфт ва чунон гашт ва чунон кард

چنان گفت و چنان گشت و چنان کرد

Марои шаш сола дар бтхонаҳ оварад

مرا شش ساله در بتخانه آورد

Яке бутгар дар онҷои рашки озар

یکی بتگر در آنجا رشک آذر

Маро афтод ху бо марди бутгар

مرا افتاد خو با مرد بتگر

Чу бут мекардам аз ҷони хизмат ӯ

چو بت می کردم از جان خدمت او

Ки бади майли дилам бо санъат ӯ

که بد میل دلم با صنعت او

Аз он хизмати равон ӯ барафрӯхт

از آن خدمت روان او برافروخت

Ҳар он санъат ки будаш бо ман омухт

هر آن صنعت که بودش با من آموخت

Брҳмни бут тарошӣ дод ёдам

برهمن بت تراشی داد یادم

Бимонад он хуии тифлӣ дар ниҳодам

بماند آن خوی طفلی در نهادم

Чу аз чашми муҳаббати сӯй ман дид

چو از چشم محبت سوی من دید

Чунон гаштам ки устодам писандид

چنان گشتم که استادم پسندید

Бутии борӣ ба сангии нақши бастам

بتی باری به سنگی نقش بستم

Рабӯди он бути Аннани дили зи дастам

ربود آن بت عنان دل ز دستم

Шабу рӯзами сари андари пой ӯ буд

شب و روزم سر اندر پای او بود

Серуми пайвастаи пари савдоӣ ӯ буд

سرم پیوسته پر سودای او بود

Басии гаштам ки ӯро зиндаи байнам

بسی گشتم که او را زنده بینم

Ба ҷони он гавҳари арзандаи байнам

به جان آن گوهر ارزنده بینم

Надидам дар ҳамаи чини ҳамчу ӯе

ندیدم در همه چین همچو اویی

Шудам шайдоеу ошуфтаи хуӣ

شدم شیدایی و آشفته خویی

Аз он ошӯб бе андозаи ман

از آن آشوب بی اندازه من

Ҳамаи чини гашти пуровозаи ман

همه چین گشت پرآوازه من

Ҳама гуфтанд шодони неки бахтӣ

همه گفتند شادان نیک بختی

Збоғи хусравии хуррами дарахтӣ

زباغ خسروی خرم درختی

Каши аввали бут месӯрат чашонд

کش اول بت می صورت چشاند

Ба маънии бозаш аз сӯрат кашонад

به معنی بازش از صورت کشاند

Ҳамаи боман ниёз оғоз карданд

همه بامن نیاز آغاز کردند

Маро аз ҳамгинон мумтоз карданд

مرا از همگنان ممتاز کردند

Брҳмн чун маро бехештан дид

برهمن چون مرا بی خویشتن دید

Маро ҳамчун санами худро шмн дид

مرا همچون صنم خود را شمن دید

Ман аз савдои бути з онгуна гашта

من از سودای بت ز آنگونه گشته

Ки фарши бути парастӣ дар навишта

که فرش بت پرستی در نوشته

Ҳуҷуми халқу ишқи бут чунон кард

هجوم خلق و عشق بت چنان کرد

Ки даврами оқибат аз хонимон кард

که دورم عاقبت از خانمان کرد

Сафар кардам зи сӯрати сӯии маънӣ

سفر کردم ز صورت سوی معنی

Туро дидам бидидам рӯй маънӣ

ترا دیدم بدیدم روی معنی

Чаҳ будӣ бози чашмаши бозгаштӣ

چه بودی باز چشمش بازگشتی

Ҳам аз сӯрат ба маънии бозгаштӣ

هم از صورت به معنی بازگشتی

Висол аз дидаи ҷонати кушодаи сет

وصال از دیدهٔ جانت گشاده‌ست

Туро низ инчунин кории фитодаи сет

ترا نیز اینچنین کاری فتاده‌ست

Ҳавасҳои дили девонаи ту

هوس‌های دل دیوانه تو

Ҳама бут бӯда дар бтхонаҳи ту

همه بت بوده در بتخانهٔ تو

Хаёли мансабу малику зани вмол

خیال منصب و ملک و زن ومال

Ҳавои иззату слмну иқбол

هوای عزت و سلمن و اقبال

Ҳунарҳое ки буд охиру болат

هنرهایی که بود آخر و بالت

Саросар нақс медидӣ камолат

سراسر نقص می‌دیدی کمالت

Ҳама чун бути парастиҳои хома

همه چون بت پرستی‌های خامه

Сиёҳ аз вай чу бахтат рӯй нома

سیاه از وی چو بختت روی نامه

Чу бо ишқ батон афтод карт

چو با عشق بتان افتاد کارت

Шаробӣ шуд паии дафъи хуморат

شرابی شد پی دفع خمارت

зи сӯратҳои бемаънӣ рамедӣ

ز صورت های بی معنی رمیدی

Чунон дидӣ ки дар маънӣ раседӣ

چنان دیدی که در معنی رسیدی

Басӣ аз сахти гӯйӣҳои ағёр

بسی از سخت گوییهای اغیار

Ба санг ва оҳан афтодат сару кор

به سنگ و آهن افتادت سر و کار

Басии оҳи нафасро гарм кардӣ

بسی آه نفس را گرم کردی

Ки то сангини дилиро нарм кардӣ

که تا سنگین دلی را نرم کردی

Бар дилҳо басӣ рафтӣ ба зорӣ

بر دلها بسی رفتی به زاری

Ки нақши меҳр бар сангии нигорӣ

که نقش مهر بر سنگی نگاری

Ҷафоҳо дидӣ аз бегонау хеш

جفاها دیدی از بیگانه و خویش

зи ҷаври дилбару кини бидонадяш

ز جور دلبر و کین بداندیش

Ки гардидӣ ва санҷидӣ кунунаш

که گردیدی و سنجیدی کنونش

Фузудан дидӣ зкўаҳи бесутунаш

فزودن دیدی زکوه بیستونش

Лабӣ дидӣ ки аз ширини каломӣ

لبی دیدی که از شیرین کلامی

Шукрро дода фатво бар ҳаромӣ

شکر را داده فتوا بر حرامی

Рухӣ дидӣ ки хуршеди саҳари тоб

رخی دیدی که خورشید سحر تاب

Чу нилӯфари зи ишқаши рафта дар тоб

چو نیلوفر ز عشقش رفته در تاب

Бидидӣ мӯеи оташпарвар ишқ

بدیدی مویی آتش پرور عشق

Ҳазорон хусрави андари чанбари ишқ

هزاران خسرو اندر چنبر عشق

Қадӣ дидӣ хироми оҳӯи зшмшод

قدی دیدی خرام آهو زشمشاد

Ба раъноеи ғуломаши сарви озод

به رعنایی غلامش سرو آزاد

Тзрўӣ дидӣ аз ваии боғи рангин

تذروی دیدی از وی باغ رنگین

Хизоби чнглш аз хӯни шоҳин

خضاب چنگلش از خون شاهین

Ғаззолӣ дидӣ аз ваии даштро зеб

غزالی دیدی از وی دشت را زیب

Ва зу бар паҳлавии шерони сади осеб

و زو بر پهلوی شیران سد آسیب

Биҳиштӣ дидӣ аз ваии кулбаи маъмур

بهشتی دیدی از وی کلبه معمور

Сарои пои рашки ғулмон , ғайрати ҳур

سرا پا رشک غلمان ، غیرت حور

Агарчӣ он ҳам аз сӯрат асар дошт

اگرچه آن هم از صورت اثر داشت

Валикини раҳи бмънӣ бештар дошт

ولیکن ره بمعنی بیشتر داشت

Агарчӣ нақши он сӯрат задат роҳ

اگرچه نقش آن صورت زدت راه

Вале ҷонати зи маънӣ буд огоҳ

ولی جانت ز معنی بود آگاه

Турогар неи дил ва гардӣда будӣ

ترا گر نی دل و گردیده بودی

Чу Фарҳодаш ба маънии дида будӣ

چو فرهادش به معنی دیده بودی

Бирав шукрӣ кун ар дардӣ раседат

برو شکری کن ار دردی رسیدت

Ки охири чора аз мардӣ раседат

که آخر چاره از مردی رسیدت

Ки маъниҳои мардум сӯрат ӯст

که معنی‌های مردم صورت اوست

Ҷунуни сармасти ҷом ҳайрат ӯст

جنون سرمست جام حیرت اوست

Ҳар он маънӣ ки сӯратро муқобил

هر آن معنی که صورت را مقابل

Куҷои банд сувар бигушоед аз дил

کجا بند صور بگشاید از دل

Чу баҳр маънӣ ояд дар талотум

چو بحر معنی آید در تلاطم

Шавад ин сӯрати маънӣ дар ӯ гум

شود این صورت معنی در او گم

Дар ин маънӣ касе ковро на даъвии сет

در این معنی کسی کاو را نه دعوی‌ست

Яқин донад ки сӯрати айни маънии сет

یقین داند که صورت عین معنی‌ست

Ба номи холиқи пайдоу пинҳон

به نام خالق پیدا و پنهان

Ки пайдо ва ниҳон донад ба яксон

که پیدا و نهان داند به یکسان

Дар ганҷи суханро мекунам боз

در گنج سخن را می‌کنم باز

Ҷаҳони пари созам аз дарҳои мумтоз

جهان پر سازم از درهای ممتاز

Ҳадисиро ки ваҳшӣ карда унвон

حدیثی را که وحشی کرده عنوان

Висолаш низ новарда ба поён

وصالش نیز ناورده به پایان

Ба тавфиқи худованди ягона

به توفیق خداوند یگانه

Ба поёни орми он ширини фасона

به پایان آرم آن شیرین فسانه

Ки каси анҷом он нишинад аз кас

که کس انجام آن نشیند از کس

Ки дар зимн сухан гуфтандашон бас

که در ضمن سخن گفتندشان بس

Ҳикоятҳо миёни он ду рафтаи сет

حکایتها میان آن دو رفته‌ست

Ки на он дидаи кас , неи он шнФтаҳи сет

که نه آن دیده کس ، نی آن شنفته‌ست

Шабӣ дар хоби Фарҳоди он ба ман гуфт

شبی در خواب فرهاد آن به من گفت

Ки чашмами зери кӯҳ бесутун хуфт

که چشمم زیر کوه بیستون خفت

Ки он афсона кас нашунида аз кас

که آن افسانه کس نشنیده از کس

Ки ман хоҳам ки бниўшнд аз ин пас

که من خواهم که بنیوشند از این پس

з ваҳшӣ дид ёрӣ рӯй ёрӣ

ز وحشی دید یاری روی یاری

Висолаш дошт аз ёрӣ ба корӣ

وصالش داشت از یاری به کاری

Басӣ дар маъонӣ ҳарду сифтанд

بسی در معانی هردو سفتند

Ба миқдорӣ ки бади мақдӯр , гуфтанд

به مقداری که بد مقدور ، گفتند

Ба номи хусраву Фарҳоду ширин

به نام خسرو و فرهاد و شیرین

Баёни ишқро бастанди ойин

بیان عشق را بستند آیین

Вале зи он қиссаи чизе буд боқӣ

ولی ز آن قصه چیزی بود باقی

Ки пуршуд соғар ҳар ду зи соқӣ

که پرشد ساغر هر دو ز ساقی

зи даври ҷом мрдоФкн фитоданд

ز دور جام مردافکن فتادند

Сухан аз лаб , зи каф хома ниҳоданд

سخن از لب ، ز کف خامه نهادند

Шуданд андари ҳавои васли ҷонон

شدند اندر هوای وصل جانان

Ба гетӣ ёдгорӣ монад аз онон

به گیتی یادگاری ماند از آنان

Кунун он хома дар даст ман афтод

کنون آن خامه در دست من افتاد

Ки оради қиссае ширини зи Фарҳод

که آرد قصه‌ای شیرین ز فرهاد

Чу шарҳи ҳоли худро кӯҳкан гуфт

چو شرح حال خود را کوهکن گفت

Ндонӣ посухаш чун зон даҳан гуфт

ندانی پاسخش چون زان دهن گفت

Висоли ӣнҷои суханро бас намӯда сет

وصال اینجا سخن را بس نموده‌ست

Ниқоб аз чеҳраи ҷон бас намӯда сет

نقاب از چهرهٔ جان بس نموده‌ست

з собир бишинав он посух ки ӯ дод

ز صابر بشنو آن پاسخ که او داد

Ки баси ком аз лабаш зон гуфтугӯ дод

که بس کام از لبش زان گفتگو داد