Подшаҳӣ буд млоики сипоҳ
پادشهی بود ملایکسپاه
Бар фалак аз қадар задӣ боргоҳ
بر فلک از قدر زدی بارگاه
Дар ҳарамаш парда нишин духтарӣ
در حرمش پردهنشین دختری
Ахтари саъдӣ ва чаҳ саъди ахтарӣ
اختر سعدی و چه سعد اختری
Зулфи каҷаши ҳалқаи каши гӯши моҳ
زلف کجش حلقهکش گوش ماه
Чашми ғизол аз паии чашмаши сиёҳ
چشم غزال از پی چشمش سیاه
Холи Рахши доғи дили офтоб
خال رخش داغ دل آفتاب
Ғолияаш парда дар машки ноб
غالیهاش پردهدر مشک ناب
Турра ки дар пой худ андохта
طره که در پای خود انداخته
Доми раҳи Кебеки дарии сохта
دام ره کبک دری ساخته
Манзара Эй дошт чу қасри сипеҳр
منظرهای داشت چو قصر سپهر
Шамсаи тоқаши гули заррини меҳр
شمسهٔ طاقش گل زرین مهر
Насар фалаки тоири девор ӯ
نسر فلک طایر دیوار او
Тоҷи Зуҳали қуббаи зркор ӯ
تاج زحل قبهٔ زرکار او
Кангари ин манзари олии макон
کنگر این منظر عالیمکان
Омада бар қасри фалаки нардбон
آمده بر قصر فلک نردبان
Буд бар он ғайрати боми сипеҳр
بود بر آن غیرت بام سپهر
Субҳдамии ҷилваи намои ҳамчуи меҳр
صبحدمی جلوهنما همچو مهر
Ҷилва ӯ дид яке хирқаи пӯш
جلوه او دید یکی خرقهپوش
Омад аз он ҷилвагарӣ дар хурӯш
آمد از آن جلوهگری در خروش
Тири ҷгрдўзӣ аз он ғамзаи ҷуст
تیر جگردوزی از آن غمزه جَست
Бар ҷигараш омад ва то пурнишаст
بر جگرش آمد و تا پر نشست
Тир ки аз сахт камоне буд
تیر که از سختکمانی بوَد
Рахнагар хонаи ҷонӣ буд
رخنهگر خانهٔ جانی بود
Дошт зи тираши ҷгарии дарднок
داشت ز تیرش جگری دردناک
Оҳ кашидӣ ва тапидӣ ба хок
آه کشیدی و تپیدی به خاک
Музтар аз он дард наоне ки дошт
مضطر از آن درد نهانی که داشت
Ҷон ба лаб аз офати ҷонӣ ки дошт
جان به لب از آفت جانی که داشت
Нозири он манзари олии банно
ناظر آن منظر عالیبنا
Ошиқу девонау сар дар ҳаво
عاشق و دیوانه و سر در هوا
Шаҳри пари овозаи ғавғоӣ ӯ
شهر پر آوازهٔ غوغای او
ҲртрФи афсонаи савдоӣ ӯ
هرطرف افسانهٔ سودای او
Бихўдӣ ӯ ба мақомӣ кашид
بیخودی او به مقامی کشید
Каз ҳама бигузашт ва ба хусрав расед
کز همه بگذشت و به خسرو رسید
Ёфт чу шаҳи ҳолати дарвеш ро
یافت چو شه حالت درویش را
Хонд вазири хиради андеш ро
خواند وزیر خرد اندیش را
Гуфт дар ин кор чаҳ созами алоҷ
گفت در این کار چه سازم علاج؟
Ҳаст ба тадбири туами эҳтиёҷ
هست به تدبیر توام احتیاج
Аз ҷигараши дашна ҷгргўн кунам
از جگرش دشنه جگرگون کنم
ё накунам ҳам ту бигӯ чун кунам
یا نکنم هم تو بگو چون کنم؟
Гуфт ба ҷами кавкабаи донои вазир
گفت به جم کوکبه دانا وزیر
К-эй ба ту зебандаи кулоҳу сарир
کای به تو زیبنده کلاه و سریر
Ҳаст дар ин куштану хӯни рехтан
هست در این کشتن و خون ریختن
Сарзанишии баҳри худ ангехтан
سرزنشی بهر خود انگیختن
Маслиҳат онаст ки пинҳоняш
مصلحت آنست که پنهانیاش
Ҷониби хлўтгаҳ худ хоняш
جانب خلوتگه خود خوانیاش
Прессяш аз оташи дили гарми гарм
پرسیاش از آتش دل گرمگرم
Пас суханони шарҳи диҳии нарми нарм
پس سخنان شرح دهی نرمنرم
Пас талабӣ ончӣ наёяд аз ӯ
پس طلبی آنچه نیاید از او
Ваон дар баста накушояд аз ӯ
وان در بسته نگشاید از او
То ба талабкории он по наад
تا به طلبکاری آن پا نهد
Хона ба сайлоб таманно диҳад
خانه به سیلاب تمنا دهد
Марди мудаббир ба шаҳи арҷманд
مرد مدبّر به شه ارجمند
Ҳар чаҳ баён кард фитодаш писанд
هرچه بیان کرد فتادش پسند
Шомгҳии сояи лутфи худоӣ
شامگهی سایهٔ لطف خدای
Дар ҳарами хос тарин кард ҷой
در حرم خاصترین کرد جای
Хонд гадоро ба ҳарими ҳарам
خواند گدا را به حریم حرم
Кард зи алтофи худаш муҳтарам
کرد ز الطاف خودش محترم
Гуфт ки эй сӯхтаи доғи дил
گفت که ای سوختهٔ داغ دل
Доғи ғамати тозаи гули боғи дил
داغ غمت تازهگل باغ دل
Онкӣ чу шамъаст турои сӯзи азу
آنکه چو شمع است ترا سوز ازو
Вонкаҳ нишастӣ бчнини рӯзи азу
وانکه نشستی به چنین روز ازو
Бастани ақдаш бтў бахшад фироқ
بستن عَقدش به تو بخشد فراغ
Лек ба сади ақд дар шаби чароғ
لیک به صد عِقد دُر شبچراغ
Гар ба мисли меҳри сабоҳ оварӣ
گر به مثل مهر صباح آوری
Шомгаҳ ӯро ба никоҳ оварӣ
شامگه او را به نکاح آوری
Марди гадои пеша чу ин мужда ёфт
مرد گداپیشه چو این مژده یافت
Рақси кунони ҷониби Аммони шитофт
رقصکنان جانب عمان شتافت
Косаи чубини зи миён боз кард
کاسهٔ چوبین ز میان باز کرد
Оби буруни рехтан оғоз кард
آب برونریختن آغاز کرد
Худ на ҳамин як тана дар кор буд
خود نه همین یک تنه در کار بود
Чашми турш низ мадади кор буд
چشم ترش نیز مدد کار بود
Мардуми обӣ чу хабар ёфтанд
مردم آبی چو خبر یافتند
Баҳри тамошо ҳама бишитофтанд
بهر تماشا همه بشتافتند
Рафт яке пеш ки мақсӯд чист
رفت یکی پیش که مقصود چیست
Гарна з савдост дар ин суд чист
گرنه ز سوداست در این سود چیست
Гуфт бар онам ки пай дар ноб
گفت بر آنم که پی دُر ناب
Гирди барангезам аз ин баҳри об
گرد برانگیزم از این بحر آب
Мунтазиронаши ҳама ҳайрон шуданд
منتظرانش همه حیران شدند
Вази суханаши ҷумла парешон шуданд
وز سخنش جمله پریشان شدند
Лаб багушӯданд кигар муддатӣ
لب بگشودند که گر مدتی
Давр сипеҳраш бидиҳад муҳлатӣ
دور سپهرش بدهد مهلتی
Бскаҳи азин баҳри буруни резади об
بسکه ازین بحر برون ریزد آب
Арсаи ин баҳри намояди сароб
عرصه این بحر نماید سراب
Ба ки дарини баҳр шиновар шавем
به که در این بحر شناور شویم
Ҳамчуи садафи ҳомил гавҳар шавем
همچو صدف حامل گوهر شویم
Гар нкнимши зи гуҳари комкор
گر نکنیمش ز گهر کامکار
Зуд аз ин баҳр бар оради дамор
زود از این بحر بر آرد دمار
Ҳамчуи садаф дар таҳ дарё шуданд
همچو صدف در ته دریا شدند
Баъди замонии ҳама пайдо шуданд
بعدِ زمانی همه پیدا شدند
Пари зи гуҳари сохтаи каф чун садаф
پر ز گهر ساخته کف چون صدف
Бар лаби дарёи гуҳари афшони зи каф
بر لب دریا گهرافشان ز کف
Бскаҳ фишонданд бар он арса дар
بسکه فشاندند بر آن عرصه در
Домани саҳрои зи гуҳари гашти пар
دامن صحرا ز گهر گشت پر
Дид чу он ошиқи ҳиммати баланд
دید چو آن عاشق همّتبلند
Хоки пар аз гавҳари хотири писанд
خاک پر از گوهر خاطرپسند
Рафту з дар кӣсаи худ сохт пар
رفت و ز دُر کیسه خود ساخت پر
Омад ва бар тахт шаҳ ифшоанд дар
آمد و بر تخت شه افشاند در
з омаданаши гашти ғамин шаҳриёр
ز آمدنش گشت غمین شهریار
Фикр басӣ кард ба тадбири кор
فکر بسی کرد به تدبیر کار
Фикрат ӯ роҳ ба ҷое наёфт
فکرت او راه به جایی نیافت
Аз паии он дард давое наёфт
از پی آن درد دوایی نیافت
Марди гадои пешаи замин бӯса дод
مرد گداپیشه زمین بوسهداد
Гуфт ки шоҳои фалакати бандаи бод
گفت که شاها فلکت بنده باد
Гӯии фалаки қуббаи айвони ту
گوی فلک قبهٔ ایوان تو
Малики бақои арсаи ҷавлони ту
ملک بقا عرصهٔ جولان تو
Чатри зарандӯд ту хуршеди бод
چتر زر اندود تو خورشید باد
Мутрибаи базми ту ноҳиди бод
مطربه بزم تو ناهید باد
Ҳаст чу нокомии ман коми шоҳ
هست چو ناکامی من کام شاه
Нест зи ҳиммат ки шавам коми хоҳ
نیست ز همّت که شوم کامخواه
Аз мадади ҳиммати волои хеш
از مدد همّت والای خویش
Даст кашидам зи таманнои хеш
دست کشیدم ز تمنّای خویش
Дид чу бар ҳиммат ӯ шаҳриёр
دید چو بر همّت او شهریار
Кард бар ӯ ақди ҷавоҳири нисор
کرد بر او عقد جواهر نثار
Гуфт туе қобили пайванди ман
گفت تویی قابل پیوند من
Ҳаст сазовори ту фарзанди ман
هست سزاوار تو فرزند من
Хонд азизон ва ба сади ҷаду ҷаҳд
خواند عزیزان و به صد جد و جهد
Басти бадви ақди Зулайхои аҳд
بست بدو عقد زلیخای عهد
Доман мақсӯд фитодаш ба даст
دامن مقصود فتادش به دست
Рафт ва ба хлўтгаҳ ъушрат нишаст
رفت و به خلوتگه عشرت نشست
Марди гдопишаҳ ки онҷо расед
مرد گداپیشه که آنجا رسید
Аз мадади ҳиммат воло расед
از مدد همّت والا رسید
Ҳиммат агар силсила ҷунбон шавад
همّت اگر سلسلهجنبان شود
Мӯр тавонад ки сулаймон шавад
مور تواند که سلیمان شود
эй ба раҳи малики сухани гоми зан
ای به ره ملک سخن گامزن
Аз ту басии роҳ ба малики сухан
از تو بسی راه به ملک سخن
Номи сухан аз ту мубаддил ба нанг
نام سخن از تو مبدّل به ننگ
Қофия аз нисбати назмат ба танг
قافیه از نسبت نظمت به تنگ
Мӯии занхдони гузаронеи зи ноф
موی زنخدان گذرانی ز ناف
Лек ба он мӯ нашӯй мӯи шикоф
لیک به آن مو نشوی موشکاف
Гарчи шавад риш ба ғояти дароз
گرچه شود ریش به غایت دراز
Риш дарозат накунад нуктаи соз
ریش درازت نکند نکتهساز
Пояи азин моя нагардад баланд
پایه ازین مایه نگردد بلند
Бузи ҳам азин моя буд баҳраи манд
بز هم ازین مایه بود بهرهمند
Чанд Асои роят шӯҳрат кунӣ
چند عصا رایت شهرت کنی؟
Риши барони парчам роят кунӣ
ریش برآن پرچم رایت کنی؟
Кард Асоеу баланди аўФтод
کرد عصایی و بلند اوفتاد
Шеъри турои ҳеҷ баландии надод
شعر ترا هیچ بلندی نداد
Зини илми зарқ ба майдони нав
زین علم زرق به میدان نو
Кишвар маънӣ нашавад зон ту
کشور معنی نشود زان تو
Кӯс кунад навҳа бар он подшоҳ
کوس کند نوحه بر آن پادشاه
Ков шавад иқлӣми гушои сипоҳ
کاو شود اقلیمگشای سپاه
То накунӣ ғорати назмии нахуст
تا نکنی غارت نظمی نخست
Раҳ нанамояд ба ту он назми суст
ره ننماید به تو آن نظم سست
Онкӣ буд дахли зи дахлаши зиёд
آنکه بود دخل ز دخلش زیاد
Даст ба дарвеш набояд кушод
دست به درویش نباید گشاد
Меҳр хамӯшӣ ба лаби хеш на
مهر خموشی به لب خویش نه
Пастии худро накунӣ фош ба
پستی خود را نکنی فاش به
Об ки рӯи ҷониб пастӣ фиканд
آب که رو جانب پستی فکند
Пастӣ худ гуфт ба бонги баланд
پستی خود گفت به بانگ بلند
Кӯс нае , замзама кӯс чист
کوس نهای، زمزمه کوس چیست؟
Ғулғули беҳуда чу ноқавс чист
غلغل بیهوده چو ناقوس چیست؟
Хизр нае , чашмаи ҳайвони мҷўӣ
خضر نهای، چشمه حیوان مجوی
Колбудии манзалати ҷони мҷўӣ
کالبدی، منزلت جان مجوی
Назми диловез ки ҷон парвар аст
نظم دلاویز که جانپرور است
Порае аз ҷони сухан густар аст
پارهای از جان سخنگستر است
Аҳли таносухи магари ин дида анд
اهل تناسخ مگر این دیدهاند
Каз сухан хеш нигардида анд
کز سخن خویش نگردیدهاند
Ҷисми сухани ҷилваи гуҳ ҷон кунанд
جسم سخن جلوهگه جان کنند
Кор масеҳост ки эшон кунанд
کار مسیحاست که ایشان کنند
Нуктаи варони тайифа Эй дигаранд
نکتهوران طایفهای دیگرند
Аз дгарони порае инсон таранд
از دگران پارهای انسانترند
Булъаҷабӣ чанд ки бе сайри пой
بلعجبی چند که بی سیر پای
Аз ттқи арши намоянди ҷой
از تتق عرش نمایند جای
Курсии сар чун сар зону кунанд
کرسی سر چون سر زانو کنند
Он тарафи арш такопу кунанд
آن طرف عرش تکاپو کنند
Рӯҳ ба дмсозии рӯҳонӣон
روح به دمسازی روحانیان
Ҷисм ба ҳмхўобии ҷисмонӣон
جسم به همخوابی جسمانیان
Гоҳ чу мӯ бар сротш ба тоб
گاه چو مو بر سر آتش بهتاب
Гоҳи қсби даргузари офтоб
گاه قصب در گذر آفتاب
Домани фикрат ба миён карда чуст
دامن فکرت به میان کرده چست
Рафта ба дарюзаи ақли нахуст
رفته به دریوزهٔ عقل نخست
Ҳалқаи сифати сршдаҳи дмсози пой
حلقهصفت سر شده دمساز پای
Ҳалқа зада бар дар ин на сарой
حلقه زده بر در این نُه سرای
Сайр ҷаҳон карда ва бар ҷои хеш
سیر جهان کرده و بر جای خویش
Гашта ҷаҳон бе мадади пои хеш
گشته جهان بیمدد پای خویش
Нодарраи мурғони ҳумоюни асар
نادره مرغان همایوناثر
Пар на ва монанди малики тези пар
پر نه و مانند مَلَک تیزپر
Бар сари роҳи карами лоязол
بر سر راه کرم لایزال
Чашм ба раҳ то чаҳ намояди ҷамол
چشم به ره تا چه نماید جمال
Гашта барони доираи дирпоӣ
گشته بر آن دایرهٔ دیرپای
Лек чу паргор ба як ҷои пой
لیک چو پرگار به یک جای پای
Пардаи гушои рухи абкори роз
پردهگشای رخ ابکار راز
Нили ҳақиқати каш рӯй муҷоз
نیل حقیقت کش روی مجاز
Моштаҳи ҳасани ҷамилони фикр
ماشطهٔ حسن جمیلان فکر
Шонаи зани зулфи хаёлоти бикр
شانهزن زلف خیالات بکر
То ки дар ин марҳалаи умри коҳ
تا که در این مرحلهٔ عُمرکاه
Дарпайии ин хирқа сипорем роҳ
درپی این خرقه سپاریم راه
Қурби сухани мақсади ақсои мост
قرب سخن مقصد اقصای ماست
Соҳати он малики тараби ҷои мост
ساحت آن ملک طرب جای ماست
Ҳаст сухани шоҳиди дилҷӯии мо
هست سخن شاهد دلجوی ما
Дар талаб ӯст такопуии мо
در طلب اوست تکاپوی ما
Шаби ҳамаи шаби моу таманноӣ ӯ
شب همه شب ما و تمنای او
Хоб надорем зи савдоӣ ӯ
خواب نداریم ز سودای او
Аз асар буд сухан буд мост
از اثر بود سخن بود ماست
Рӯй сухани қиблаи мақсӯди мост
روی سخن قبله مقصود ماست
Ҳаст ба миҳроби сухан рӯй мо
هست به محراب سخن روی ما
Саҷдаи гуҳи мо сари зонуии мо
سجدهگه ما سر زانوی ما
Шаби дам аз афсона ӯ ме занем
شب دم از افسانه او میزنیم
Рӯз дар хона ӯ ме занем
روز در خانه او میزنیم
Назм ки сармоя пояндагӣ аст
نظم که سرمایه پایندگی است
Поя ӯ ғайр чаҳ донад ки чист
پایه او غیر چه داند که چیست
Партави ин оташи анҷуми сапанд
پرتو این آتش انجمسپند
Дидаи хафоаш чаҳ донад ки чанд
دیدهٔ خفاش چه داند که چند
Гармии хуршеди з ъисо бипурс
گرمی خورشید ز عیسا بپرس
Хӯбии Юсуфи з Зулайхо бипурс
خوبی یوسف ز زلیخا بپرس
Пояи маънии зи фалак бартар аст
پایه معنی ز فلک برتر است
Нуктаи сарои мурғи млоик пар аст
نکتهسرا مرغ ملایکپر است
Дар хами ин доираи пуршикан
در خم این دایرهٔ پرشکن
Замзамае буд бурун аз сухан
زمزمهای بود برون از سخن