Буд сафеҳӣ ба сафоҳати илм

بود سفیهی به سفاهت علم

Сохтаи муҳкам ба ҷаҳолати қадам

ساخته محکم به جهالت قدم

Дошт яке лошаи хари пушти риш

داشت یکی لاشه خر پشت ریش

Бар тан ӯ захми зи андоза беш

بر تن او زخم ز اندازه بیش

Буии бади захми тани он ҳмор

بوی بد زخم تن آن حمار

Боиси қӣ кардани мурдори хор

باعث قی کردن مردار خوار

Шул ба яке дасти вабаи як пои ланг

شل به یکی دست وبه یک پای لنگ

Кӯр шуда бскаҳ зада сар ба санг

کور شده بسکه زده سر به سنگ

Кард расан бар сару барадаши кашон

کرد رسن بر سر و بردش کشان

Дод ба даллоли сари ресмон

داد به دلال سر ریسمان

Гуфт ки аз даст Аннан дода ам

گفت که از دست عنان داده‌ام

Ҳамчуи хари андари вҳл афтода ам

همچو خر اندر وحل افتاده‌ام

Зини вҳл аз лутфи баровари маро

زین وحل از لطف برآور مرا

Бозхр аз хории ин хари маро

بازخر از خواری این خر مرا

Марди фурӯшандаи забон боз кард

مرد فروشنده زبان باز کرد

Дар сифати хари сухан оғоз кард

در صفت خر سخن آغاز کرد

Кин хари сарсари так оҳӯи ниҳод

کاین خر صرصر تک آهو نهاد

Гӯии буруни бардаи зи майдони бод

گوی برون برده ز میدان باد

Гар бунаӣ бар зибраши бори фил

گر بنهی بر زبرش بار فیل

Пел сифат бугзарад аз равад нил

پیل صفت بگذرد از رود نیل

Даст ва ду поиш ки сутун тананд

دست و دو پایش که ستون تنند

Чор сутунанд ки аз оҳананд

چار ستونند که از آهنند

Караи хар шира нияндохта

کره خر شیره نینداخته

Бо ҳамаи асбон ба гарави бохта

با همه اسبان به گرو باخته

Соҳиби хари ин суханон чун шнФт

صاحب خر این سخنان چون شنفت

Рафт ва ба даллоли хар оҳиста гуфт

رفت و به دلال خر آهسته گفت

Коинҳмаҳи таърифи ту гар ҳаст рост

کاینهمه تعریف تو گر هست راست

Ҳаст ҳморӣ ки маро муддаост

هست حماری که مرا مدعاست

Доштами ин таври ҳмории мурод

داشتم این طور حماری مراد

Шукр ки бе ранҷи талаб даст дод

شکر که بی‌رنج طلب دست داد

Гуфт фурӯшанда ки эй ғлтбон

گفت فروشنده که ای غلتبان

Чанд аз ин дарди сари ройгон

چند از این درد سر رایگان

Лошаи худро нашиносӣ ки чист

لاشهٔ خود را نشناسی که چیست

Рӯ ки барин ақл бибояд гирист

رو که برین عقل بباید گریست

эй зи дили мӯри дилати тангтар

ای ز دل مور دلت تنگتر

Ҳирси ту аз кӯҳи гарони сангтар

حرص تو از کوه گران سنگتر

Гар фиканд ҳирси ту бар кӯҳи даст

گر فکند حرص تو بر کوه دست

Дар камари кӯҳи дароради шикаст

در کمر کوه درآرد شکست

Мӯр нае , ин камар оз чист

مور نه‌ای ، این کمر آز چیست

Гӯр нае , ин даҳан боз чист

گور نه‌ای ، این دهن باز چیست

Гӯр ки хокаш ба даҳон рехтанд

گور که خاکش به دهان ریختند

Луқмаи талаб буд аз он рехтанд

لقمه طلب بود از آن ریختند

Онкӣ нашуд ҳирсу тамаъи давр аз ӯ

آنکه نشد حرص و طمع دور از او

Ба ки хӯрд луқмаи лаби гӯр аз ӯ

به که خورد لقمه لب گور از او

Тан ки тўоши парвариш аз ҷони диҳӣ

تن که تواش پرورش از جان دهی

Парвариши луқмаи мӯрони диҳӣ

پرورش لقمهٔ موران دهی

Дида каз ӯ мӯр шавад туъмаи хор

دیده کز او مور شود طعمه خوار

Чанд ба ҳар хон наяш косаи вор

چند به هر خوان نهیش کاسه وار

Ба ки чунон дида намакдон шавад

به که چنان دیده نمکدان شود

Кови зи тамаъи коса ҳар хон шавад

کاو ز طمع کاسهٔ هر خوان شود

Нон сар хон лӣимон махӯр

نان سر خوان لئیمان مخور

Заҳри хуру сабзӣ ҳар хон махӯр

زهر خور و سبزی هر خوان مخور

Гардаи гармӣ ки диҳад мбхлт

گردهٔ گرمی که دهد مبخلت

Доғи ҷигари сӯз наад бар дилат

داغ جگر سوز نهد بر دلت

Оби бақои бод бар ӯ ногувор

آب بقا باد بر او ناگوار

Каз пай нонаст саги доғдор

کز پی نان است سگ داغدار

Бош чу оҳӯии хтои пӯсти пӯш

باش چو آهوی ختا پوست پوش

Барг гё мекун азин дашти нӯш

برگ گیا میکن ازین دشت نوش

Оҳӯӣ чин гашта чунин хуши нафас

آهوی چین گشته چنین خوش نفس

Зонка хӯрд барги гиёҳӣу бас

زانکه خورد برگ گیاهی و بس

Мис ки зи эксир тилло ме шавад

مس که ز اکسیر طلا می‌شود

Аз асари барг гё ме шавад

از اثر برگ گیا می‌شود

Чанд нишинӣ ба сар хон оз

چند نشینی به سر خوان آز

Гар набӯд нон ба гиёҳӣ бисоз

گر نبود نان به گیاهی بساز

Лаби бадарони ҳирси даҳани боз ро

لب بدران حرص دهن باز را

Майл бикаш чашми бади оз ро

میل بکش چشم بد آز را

эй ба ғами обу алафи пои банд

ای به غم آب و علف پای بند

Чун саг нафаст нарасонад газанд

چون سگ نفست نرساند گزند

Пеши саг оҳӯ накунад ҷони талаф

پیش سگ آهو نکند جان تلف

То шикамаш нест пари обу алаф

تا شکمش نیست پر آب و علف

Оҳӯ агар майл гё ме кунад

آهو اگر میل گیا می‌کند

Дар баданаши машк хто ме кунад

در بدنش مشک ختا می‌کند

Дар раҳи ин меъда ки бодои хароб

در ره این معده که بادا خراب

Фазла мурдор шавад машки ноб

فضلهٔ مردار شود مشک ناب

Оҳ аз ин меъдаи оташи нишон

آه از این معدهٔ آتش نشان

Шуълаи фурӯзанда оташ фишон

شعله فروزنده آتش فشان

Ҷозиба ӯ нафас аждар аст

جاذبهٔ او نفس اژدر است

Ҳозима ӯ дам оҳангар аст

هاضمهٔ او دم آهنگر است

Оташи ин ҳозима гетӣ фурӯз

آتش این هاضمه گیتی فروز

Шуълаи фурӯзандау офоқи сӯз

شعله فروزنده و آفاق سوز

Бас будат дофиъии омӯзгор

بس بودت دافعه آموزگار

Ков накунад фазлаи каси ихтиёр

کاو نکند فضلهٔ کس اختیار

Фазлаи мурдор ки дунёе аст

فضلهٔ مردار که دنیایی است

Доштани он на з доноӣ аст

داشتن آن نه ز دانایی است

Чанд ба ин фазлаи шӯии пои банд

چند به این فضله شوی پای بند

Чун ҷаълаш гирд кунӣ то бчнд

چون جعلش گرد کنی تا بچند

Бигузар аз олӯдагии рӯзгор

بگذر از آلودگی روزگار

Даст аз ин фазла башу зинҳор

دست از این فضله بشو زینهار

Моили симу зар олам мабош

مایل سیم و زر عالم مباش

Доғи дил аз ҳасрат дарҳам мабош

داغ دل از حسرت درهم مباش

Бош дар айвони карам саф нишин

باش در ایوان کرم صف نشین

Рез чу ҳамёни дирам аз остин

ریز چو همیان درم از آستین

Аз дарме чанд ки будяш нест

از درمی چند که بودیش نیست

Пеши хирадманд вуҷӯдяш нест

پیش خردمند وجودیش نیست

Чист туро эй ҳамаи тани ҳирси воз

چیست ترا ای همه تن حرص وآز

Ҳамчуи хами зари даҳан аз хандаи боз

همچو خم زر دهن از خنده باز

Бо ҳамаи каси нихват ва зардор чист

با همه کس نخوت و زردار چیست

Ин ҳамаи аҷаб аз ду се динор чист

این همه عجب از دو سه دینار چیست

Кибру димоғаш на ба ҷой худ аст

کبر و دماغش نه به جای خود است

Гар дирамаш ҳаст барои худ аст

گر درمش هست برای خود است

Махзани ҷамшед ва Фаридун куҷост

مخزن جمشید و فریدون کجاست

Ганҷи фурӯи рафта қорун куҷост

گنج فرو رفته قارون کجاست

Ҷумла дар ин хоки фурӯ рафта анд

جمله در این خاک فرو رفته‌اند

Бо кафании зери замин хуфта анд

با کفنی زیر زمین خفته اند

Онкӣ фиристод ба ин кишварат

آنکه فرستاد به این کشورت

Халқ накард аз паии ҷамъи зарат

خلق نکرد از پی جمع زرت

Гар зи ману тести ғарази ҷамъи зар

گر ز من و تست غرض جمع زر

Кӯҳи зи мо ва ту буд сахт тар

کوه ز ما و تو بود سخت‌تر

Гарчи дирами мӯниси дилхоҳи тест

گرچه درم مونس دلخواه تست

Душмани ҷонии сет ки ҳамроҳи тест

دشمن جانی‌ست که همراه تست

Онкӣ дар аввал ба сарои сипанҷ

آنکه در اول به سرای سپنج

Зери гулу хок ниҳон карда ганҷ

زیر گل و خاک نهان کرده گنج

Карда ишорат ки бар ҳӯшёр

کرده اشارت که بر هوشیار

Ганҷи адуеи сет ба хокаш сипор

گنج عدویی‌ست به خاکش سپار

Зар на мтоъисти балоеи сети зар

زر نه متاعیست بلایی‌ست زر

Алҳзр эй зари талабони алҳзр

الحذر ای زر طلبان الحذر