Чу Тифл рӯз рафт аз мактаби хок
چو طفل روز رفت از مکتب خاک
Савод шаб намӯд аз лавҳи афлок
سواد شب نمود از لوح افلاک
Муаллим бар дар дастур ҷо кард
معلم بر در دستور جا کرد
Ҳадиси худ ба хосонаш адо кард
حدیث خود به خاصانش ادا کرد
Ба дастур аз муаллим ҳол гуфтанд
به دستور از معلم حال گفتند
Якояки сӯрат аҳвол гуфтанд
یکایک صورت احوال گفتند
Муаллимро ба сӯй хештан хонд
معلم را به سوی خویشتن خواند
Ба таъзими тамомаш пеш бинишонад
به تعظیم تمامش پیش بنشاند
Чу аз ҳар дар суханҳо гуфта гардид
چو از هر در سخنها گفته گردید
Азу аҳволи мактаб боз пурсед
از و احوال مکتب باز پرسید
Ки чунӣ бо ҷафои бандаи зода
که چونی با جفای بنده زاده
Ба дарси тезфаҳмӣ чун фитода
به درس تیزفهمی چون فتاده
Ба мактаб меравад кории зи пешаш
به مکتب میرود کاری ز پیشش
Буд саъйӣ ба кори вбори хешаш
بود سعیی به کار وبار خویشش
Чаҳ сар хат менависад машқ ӯ чист
چه سر خط مینویسد مشق او چیست
Чу баҳс мекунад ҳам баҳс ӯ кист
چو بحثی میکند هم بحث او کیست
Дилаши майл чаҳ илмӣ беш дорад
دلش میل چه علمی بیش دارد
Чаҳ мабҳаси ин замон дар пеш дорад
چه مبحث این زمان در پیش دارد
Адиби афканди сар чун хома дар пеш
ادیب افکند سر چون خامه در پیش
Басии печид ҳамчун нома бар хеш
بسی پیچید همچون نامه بر خویش
Пас онгаҳ бар замин зад афсари хеш
پس آنگه بر زمین زد افسر خویش
Ба хӯн оғишта бинмудаш сари хеш
به خون آغشته بنمودش سر خویش
Ки дод аз дасти фарзанди шумо , дод
که داد از دست فرزند شما ، داد
Марои бедод ӯ хӯн хӯрд фарёд
مرا بیداد او خون خورد فریاد
Аз он рӯзӣ ки ин махдуми зода
از آن روزی که این مخدوم زاده
Ба мактаби хонаи ман пои ниҳода
به مکتب خانه من پا نهاده
Диламро аз ғами озодии набӯда
دلم را از غم آزادی نبوده
Басӣ ғам бӯдау шодии набӯда
بسی غم بوده و شادی نبوده
Ба мктбхонаҳам бар кӯдакӣ буд
به مکتبخانهام بر کودکی بود
Ки ӯ зирактар аз ҳар зиракӣ буд
که او زیرکتر از هر زیرکی بود
Кунун то ӯ ба ин мактаби расида
کنون تا او به این مکتب رسیده
Ба ҳамдарсӣ эшон орамида
به همدرسی ایشان آرمیده
Яке зи онҳо ба ҳол худ намонда
یکی ز آنها به حال خود نمانده
Ба паҳлавии худ эшонро нишонда
به پهلوی خود ایشان را نشانده
Балии тафсири ин ҳарф андакӣ нест
بلی تفسیر این حرف اندکی نیست
Ки суҳбатро асар бошад шаккӣ нест
که صحبت را اثر باشد شکی نیست
Ба мактаби субҳдам чун гашти ҳозир
به مکتب صبحدم چون گشت حاضر
Буд дар роҳи мактаби хонаи нозир
بود در راه مکتب خانه ناظر
Ки чун манзури сӯй мактаб ояд
که چون منظور سوی مکتب آید
Ба ӯ оҳанги дмсозии намояд
به او آهنگ دمسازی نماید
Гуҳӣ дар паҳлавии ҳам ҷо гузинанд
گهی در پهلوی هم جا گزینند
Замонии рӯбарӯӣ ҳам нишинанд
زمانی روبروی هم نشینند
Буд доим ба мактаби дарсашони ҳарф
بود دایم به مکتب درسشان حرف
Кунанд ин навъи умри хештани сарф
کنند این نوع عمر خویشتن صرف
бад-инсон ҳарф ҳо мекард изҳор
بدینسان حرف ها میکرد اظهار
Ки то маҷлис тиҳӣ гардад зи ағёр
که تا مجلس تهی گردد ز اغیار
Аз он пас гуфт то донад худованд
از آن پس گفت تا داند خداوند
Ки бад май байнам ӯро ҳоли фарзанд
که بد میبینم او را حال فرزند
Ба доми ишқ манзураст пои баст
به دام عشق منظور است پا بست
Зимоми ихтиёраши рафта аз даст
زمام اختیارش رفته از دست
Агар як лаҳза ҳозир нест манзур
اگر یک لحظه حاضر نیست منظور
Аз ӯ уфтад ба мктбхонаҳи сади шӯр
از او افتد به مکتبخانه سد شور
Нишинад гӯшае аз ғуссаи дилтанг
نشیند گوشهای از غصه دلتنگ
зи дилтангӣ буд бо хеш дар ҷанг
ز دلتنگی بود با خویش در جنگ
Газад ангушти чандоне ки дар мушт
گزد انگشت چندانی که در مشت
Сияҳ созад чу нӯки хомаи ангушт
سیه سازد چو نوک خامه انگشت
Дамии бандади зи такрори сабақи лаб
دمی بندد ز تکرار سبق لب
Ки ман дигар намеоем ба мактаб
که من دیگر نمیآیم به مکتب
Замонӣ дар гиребон оварад сар
زمانی در گریبان آورد سر
Гуҳаш чун ҳалқа монад чашм бар дар
گهش چون حلقه ماند چشم بر در
Чу манзур аз дар мактаби даройад
چو منظور از در مکتب درآید
Намонад ранҷу андӯҳаши сроид
نماند رنج و اندوهش سرآید
Даройад дар мақоми ҳамзабонӣ
درآید در مقام همزبانی
Кунад оҳанги айшу шодмонӣ
کند آهنگ عیش و شادمانی
Ғараз каз хондан дарсаст озод
غرض کز خواندن درس است آزاد
Буд дарси ончӣ ҳаргиз несташ ёд
بود درس آنچه هرگز نیستش یاد
Шуд аз гуфтор ӯ дастур аз даст
شد از گفتار او دستور از دست
Паии озори нозир аз замини ҷуст
پی آزار ناظر از زمین جست
Муаллим доманаш бигирифт ва бинишонад
معلم دامنش بگرفت و بنشاند
Ҳадис чанд аз ҳар дар бар ӯ хонд
حدیث چند از هر در بر او خواند
Ки инҳо ин замон судӣ надорад
که اینها این زمان سودی ندارد
Намӯдашгар буд будӣ надорад
نمودش گر بود بودی ندارد
Бибояд чорае кардан дар ин кор
بباید چارهای کردن در این کار
Ки гирданд азин бориши сбкбор
که گرداند ازین بارش سبکبار
Ва гарна кор ӯ бад мешавад зуд
و گرنه کار او بد میشود زود
Аз ин дардаш нахоҳад буд беҳбуд
از این دردش نخواهد بود بهبود
з ҳар баҳс ҳадисӣ кард изҳор
ز هر بحثی حدیثی کرد اظهار
Суханҳо гуфт дар тадбири ин кор
سخنها گفت در تدبیر این کار
Пас онгаҳ хости дастурии зи дастур
پس آنگه خواست دستوری ز دستور
Замин бӯсед ва аз дастур шуд давр
زمین بوسید و از دستور شد دور
Ба худ мегуфт дастури ҷаҳондор
به خود میگفت دستور جهاندار
Чаҳ созам чун кунам тадбири ин кор
چه سازم چون کنم تدبیر این کار
Фиристамгар ба мктбхонаҳи бозаш
فرستم گر به مکتبخانه بازش
Фитад ногуҳи буруни зини пардаи розаш
فتد ناگه برون زین پرده رازش
Хабар ёбад азин шоҳи ҷаҳонгир
خبر یابد ازین شاه جهانگیر
Ба ҷузи ҷон бохтан он дам чаҳ тадбир
به جز جان باختن آن دم چه تدبیر
намедонист то тадбир ӯ чист
نمیدانست تا تدبیر او چیست
Паии тадбири кораш чун кунад зист
پی تدبیر کارش چون کند زیست
Набӯд огаҳ ки дарди дӯстдорӣ
نبود آگه که درد دوستداری
Надорад чорае ҷузи ҷони сипорӣ
ندارد چارهای جز جانسپاری