Ҳдои гӯяндаи ин турфаи маҳмил

حدا گویندهٔ این طرفه محمل

Чунин маҳмил кашад манзил ба манзил

چنین محمل کشد منزل به منزل

Ки нозир бар савод шаҳр ме дид

که ناظر بر سواد شهر می‌دید

зи дард ноумедӣ ме хурӯшед

ز درد ناامیدی می‌خروشید

Ба худ мегуфт ҳар дам аз сари дард

به خود می‌گفت هر دم از سر درد

Ки охири даври кор хештан кард

که آخر دور کار خویشتن کرد

Ба гӯрам кӣ тавонист ин сухан гуфт

به گورم کی توانست این سخن گفت

Ки дар саҳро ба гӯрон боядам хуфт

که در صحرا به گوران بایدم خفت

Ки пешам метавонист ин адо кард

که پیشم می‌توانست این ادا کرد

Казу натавон ба шамшерам ҷудо кард

کزو نتوان به شمشیرم جدا کرد

Касеро кӣ раседӣ ин ба хотир

کسی را کی رسیدی این به خاطر

Ки гардад давр аз манзури нозир

که گردد دور از منظور ناظر

Вале онҷо ки бошад даври гардун

ولی آنجا که باشد دور گردون

Ки медонад ки охир чун шавад чун

که می‌داند که آخر چون شود چون

Басои касро ки ёрӣ ҳамнишин буд

بسا کس را که یاری همنشین بود

Ҳамеша дар гумонаш инчунин буд

همیشه در گمانش اینچنین بود

Ки бе ҳам як нафаси дам бар наёранд

که بی‌هم یک نفس دم بر نیارند

Дамӣ бе дидан ҳам бар наёранд

دمی بی‌دیدن هم بر نیارند

Ба рангии чархи давр аз вай намӯдаш

به رنگی چرخ دور از وی نمودش

Ки ангушт таъаҷҷуб шуд кабӯдаш

که انگشت تعجب شد کبودش

Буд ин ранги чархи ҳилаи пардоз

بود این رنگ چرخ حیله پرداز

Кунад ҳар дам ба рангии ҳилае соз

کند هر دم به رنگی حیله‌ای ساز

Гуҳӣ бо бахти соз ҷанг ме кард

گهی با بخت ساز جنگ می‌کرد

Сурӯди бихўдӣ оҳанг ме кард

سرود بیخودی آهنگ می‌کرد

Набӯдӣ чун ҷарас бе нолаи дил

نبودی چون جرس بی‌نالهٔ دل

Шудӣ афғони кунони манзил ба манзил

شدی افغان کنان منزل به منزل

Ҷарасро ҳар замон гуфтӣ ба зорӣ

جرس را هر زمان گفتی به زاری

Бигӯ дилбастагии пеш ки дорӣ

بگو دلبستگی پیش که داری

Ки ҳастат чун дили ман изтиробӣ

که هستت چون دل من اضطرابی

Ба худ дорӣ дар афғони печи втобӣ

به خود داری در افغان پیچ وتابی

зи оҳан дар даҳони дории забонӣ

ز آهن در دهان داری زبانی

Лаб аз афғон наме бандии замонӣ

لب از افغان نمی‌بندی زمانی

Набошад як замон бенола ?ут зист

نباشد یک زمان بی‌ناله‌ات زیست

Забон дорӣ бигӯ кин нола аз чист

زبان داری بگو کاین ناله از چیست

Марогар нола Эй бошад аҷаб нест

مرا گر ناله‌ای باشد عجب نیست

Чаро кин нолаи ман бесабаб нест

چرا کاین نالهٔ من بی‌سبب نیست

Ба дили дрдист аз андӯҳи даврӣ

به دل دردیست از اندوه دوری

Ки бо он дард натавонам сабурӣ

که با آن درد نتوانم صبوری

Сабурӣ бо ғами дўристи мушкил

صبوری با غم دوریست مشکل

Сабурӣ чун тавон сад дард бар дил

صبوری چون توان صد درد بر دل

Биё эй сайли ашки носабурӣ

بیا ای سیل اشک ناصبوری

Миёни мо ва ӯ магузор даврӣ

میان ما و او مگذار دوری

Ба навъе сози роҳи корвони гул

به نوعی ساز راه کاروان گل

Ки натавон кард алои шаҳри манзил

که نتوان کرد الا شهر منزل

Агар набӯд мадади ашки ниёзам

اگر نبود مدد اشک نیازم

Ба кӯй ӯ ки хоҳад баради бозам

به کوی او که خواهد برد بازم

Манам чун ашки худ дар раҳи фитода

منم چون اشک خود در ره فتاده

Ба дашти ноумедии сари ниҳода

به دشت ناامیدی سر نهاده

Ба навмидии зи ҷонон давр гашта

به نومیدی ز جانان دور گشته

Видоъии ҳам азу рӯзӣ нагашта

وداعی هم ازو روزی نگشته

зи ҷонон бо видоъӣ гашта қонеъ

ز جانان با وداعی گشته قانع

зи он ҳам бахт бад гардӣда монеъ

ز آن هم بخت بد گردیده مانع

зи бахти худ мудоми озурдаи ҷонам

ز بخت خود مدام آزرده جانم

Чаҳ бахтаст инки ман дорам надонам

چه بخت است اینکه من دارم ندانم

намедонам чаҳ бахт ва толеъаст ин

نمی‌دانم چه بخت و طالع است این

Чаҳ авқот ва чаҳ умр зойеъаст ин

چه اوقات و چه عمر ضایع است این

Марои афсӯс чун набӯд дар айём

مرا افسوس چون نبود در ایام

Ки ин авқотро ҳам умр шуд ном

که این اوقات را هم عمر شد نام

Чунин бо хеш будаш гуфтугӯе

چنین با خویش بودش گفتگویی

Аз ва дар кӯҳу саҳроҳоиу ҳўиӣ

از و در کوه و صحرا های و هویی

Сиёҳ аз гирд шуд ногуҳи ҷаҳонӣ

سیاه از گرد شد ناگه جهانی

Бурун аз гирд омад корвонӣ

برون از گرد آمد کاروانی

Ба як ҷо бор багушӯданд буданд

به یک جا بار بگشودند بودند

Ба ҳарфи ошноӣ лаб гушӯданд

به حرف آشنایی لب گشودند

зи ранҷи роҳ бо ҳам роз гуфтанд

ز رنج راه با هم راز گفتند

Ба ҳам аҳвол ҳар ҷо боз гуфтанд

به هم احوال هر جا باز گفتند

Ба онҳо буд савдогари ҷавонӣ

به آنها بود سوداگر جوانی

Асири доғи савдояши ҷаҳонӣ

اسیر داغ سودایش جهانی

Матоъи ишқро ӯ гарми бозор

متاع عشق را او گرم بازار

Ба сӯзи ишқ ӯ халқии гирифтор

به سوز عشق او خلقی گرفتار

Ба чини ҳам мактабӣ будӣ ба нозир

به چین هم مکتبی بودی به ناظر

Шудӣ бо ӯ ба мктбхонаҳи ҳозир

شدی با او به مکتبخانه حاضر

Чунон нозир шуд аз дидор ӯ шод

چنان ناظر شد از دیدار او شاد

Ки гуфтӣ олимиро кас ба ӯ дод

که گفتی عالمی را کس به او داد

з ҳар ҷо гуфтугӯе кард изҳор

ز هر جا گفتگویی کرد اظهار

Сухан кард онгаҳ аз манзури такрор

سخن کرد آنگه از منظور تکرار

Шуд аз бодоми уннобаши равона

شد از بادام عنابش روانه

Бааш норанҷи гашт аз нордона

بهش نارنج گشت از ناردانه

Ба рӯй каҳрабо гавҳар давонед

به روی کهربا گوهر دوانید

Ба дар ёқӯтро дар хӯн нишонед

به در یاقوت را در خون نشانید

з нргсдон дамидаш лола тар

ز نرگسدان دمیدش لاله تر

Зараш рангин шуд аз гӯгирди аҳмар

زرش رنگین شد از گوگرد احمر

Пас онгаҳ гуфт к-эии ёри вафои кеш

پس آنگه گفت کای یار وفا کیش

Ба роҳи дӯстӣ аз ҷумла дар пеш

به راه دوستی از جمله در پیش

Чаҳ бошадгар зи ман хаттии сетоне

چه باشد گر ز من خطی ستانی

Расонии пеш ӯ навъе ки доне

رسانی پیش او نوعی که دانی

Ба ҷон хизмат кунам гуфто равон бош

به جان خدمت کنم گفتا روان باش

Ҷавобати ҳам расонам шодмон бош

جوابت هم رسانم شادمان باش

Ғуломиро ишорат кард нозир

غلامی را اشارت کرد ناظر

Ки гирданд дуоту хомаи ҳозир

که گرداند دوات و خامه حاضر

Ки шарҳи қисса даврӣ нависад

که شرح قصهٔ دوری نویسد

Ҳадиси дард маҳҷӯрӣ нависад

حدیث درد مهجوری نویسد

Набӯд огаҳ ки шарҳи дарди даврӣ

نبود آگه که شرح درد دوری

Балои рӯзгори носабурӣ

بلای روزگار ناصبوری

На он ҳарфаст кандар нома гунҷад

نه آن حرف است کاندر نامه گنجد

Беонаш дар забон хома гунҷад

بیانش در زبان خامه گنجد

Рақами созандаи ин турфаи нома

رقم سازندهٔ این طرفه نامه

Чунин гуфт аз забони тези хома

چنین گفت از زبان تیز خامه

Ки нозири оташи дил дар қалам зад

که ناظر آتش دل در قلم زد

Ҳадиси шуълаи даврӣ рақам зад

حدیث شعلهٔ دوری رقم زد

Ки эй шамъи шабистони никуӣ

که ای شمع شبستان نکویی

Гул бустон фурӯз хубрӯе

گل بستان فروز خوبرویی

Ғами дили шамъи сони бгдохти мо ро

غم دل شمع سان بگداخت ما را

Ба сад меҳнати зи пои андохти мо ро

به صد محنت ز پا انداخت ما را

Ғами ҳиҷри ту моро сӯхти чандон

غم هجر تو ما را سوخت چندان

Ки бо хок сияҳ гаштем яксон

که با خاک سیه گشتیم یکسان

зи мо хокистари давр аз ту монда

ز ما خاکستر دور از تو مانده

Ғамати моро ба хокистари нишонда

غمت ما را به خاکستر نشانده

Саманд айш гардад гирди мо кам

سمند عیش گردد گرد ما کم

Балии тавсани з хокистар кунад Ром

بلی توسن ز خاکستر کند رم

Шуд аз нақши сами асби мусӣбат

شد از نقش سم اسب مصیبت

Тани хокии саросари доғи меҳнат

تن خاکی سراسر داغ محنت

Чунон афтодаам зини доғ аз по

چنان افتاده‌ام زین داغ از پا

Ки чун фардост гирдам нест барҷо

که چون فرداست گردم نیست برجا

Хуши он бодӣ ки гирди хоксорӣ

خوش آن بادی که گرد خاکساری

Расонад то ҳарими кӯии ёрӣ

رساند تا حریم کوی یاری

Манам дар гирди боди бенавоӣ

منم در گرد باد بینوایی

Ба хоки афтода дар кӯии ҷудоӣ

به خاک افتاده در کوی جدایی

Тании пари хори ғам , андӯҳгинӣ

تنی پر خار غم، اندوهگینی

Басони хори бен саҳрои нишинӣ

بسان خار بن صحرا نشینی

Фурӯрафта ба коми меҳнати хеш

فرورفته به کام محنت خویش

Гиёҳи осои сиррии афканда дар пеш

گیاه آسا سری افکنده در پیش

Манам чун лола дар ҳомӯн нишаста

منم چون لاله در هامون نشسته

Ба хоки афтода ва дар хӯн нишаста

به خاک افتاده و در خون نشسته

Тапидаи он қадр чун сайл бар хок

تپیده آنقدر چون سیل بر خاک

Ки дар дили хокро афканди сад чок

که در دل خاک را افکند صد چاک

Ба бахти худ чу маҷнӯни монда дар ҷанг

به بخت خود چو مجنون مانده در جنگ

Нишаста то камар чун кӯҳ дар санг

نشسته تا کمر چون کوه در سنگ

Наме байнам дар ин саҳрои андӯҳ

نمی‌بینم در این صحرای اندوه

Ҳам овозӣ ки по бархест чун кӯҳ

هم‌آوازی که پا برخاست چون کوه

Вале ӯ ҳам ҳам овозӣ чаҳ донад

ولی او هم هم‌آوازی چه داند

Ҷамодии расми дмсозӣ чаҳ донад

جمادی رسم دمسازی چه داند

Манам маҷнӯни дашти бенавоӣ

منم مجنون دشت بینوایی

Фитода дар пас кӯҳи ҷудоӣ

فتاده در پس کوه جدایی

Фиканда сояи кӯҳи ғам ба корам

فکنده سایه کوه غم به کارم

Сияҳ карда сети рӯзу рӯзгорам

سیه کرده‌ست روز و روزگارم

Маро магузор бо ин кӯҳи андӯҳ

مرا مگذار با این کوه اندوه

Дар ои хуршед монанди аз пас кӯҳ

در آ خورشید مانند از پس کوه

Биё эй шамъи рӯяти мояи нур

بیا ای شمع رویت مایه نور

Бибин бе Меҳрии ин шоми диҷўр

ببین بی‌مهری این شام دیجور

Марои ҷузи дӯди дил дар бар касе нест

مرا جز دود دل در بر کسی نیست

Чу шамъи субҳ то мурдан басӣ нест

چو شمع صبح تا مردن بسی نیست

Шабӣ дорам сиёҳ аз ноумедӣ

شبی دارم سیاه از ناامیدی

Бидиҳ аз субҳи васлати рӯи сифедӣ

بده از صبح وصلت رو سفیدی

Ту худ май доне эй шамъи дили афрӯз

تو خود می‌دانی ای شمع دل افروز

Ки аз доғ ту бинишастам бад-ӣни рӯз

که از داغ تو بنشستم بدین روز

Биё эй марҳами доғи дили ман

بیا ای مرهم داغ دل من

Бибин доғи дили биҳосли ман

ببین داغ دل بیحاصل من

зи ғами сад доғ дорам бар дил аз ту

ز غم صد داغ دارم بر دل از تو

Ҷузи ин чизе надорам ҳосил аз ту

جز این چیزی ندارم حاصل از تو

Ба ҷузи андӯҳи ёр дигарам нест

به جز اندوه یار دیگرم نیست

Ба ғайр аз дасти меҳнат бар серум нест

به غیر از دست محنت بر سرم نیست

Манам каз ғами фироқати куштаи зорам

منم کز غم فراقت کشته زارم

Ба сари ҷузи дида хўнборӣ надорам

به سر جز دیده خونباری ندارم

Биҷузи мижгон касе пеш назар нест

بجز مژگان کسی پیش نظر نیست

Ба гирдами ғайри хуноб ҷигар нест

به گردم غیر خوناب جگر نیست

Хаёлат дар назари шабҳо нишонам

خیالت در نظر شبها نشانم

зи маҳрӯмии сиришк хӯн фишонам

ز محرومی سرشک خون فشانم

Сари афсонаи даврии гушойам

سر افسانه دوری گشایم

Забон дар ҳарфи маҳҷӯрии гушойам

زبان در حرف مهجوری گشایم

Ки оё чун зи кӯяши бори бастам

که آیا چون ز کویش بار بستم

Ба мҳнтхонаҳ даврӣ нишастам

به محنتخانهٔ دوری نشستم

Ба фикрами ҳеҷ бор афтод ё на

به فکرم هیچ بار افتاد یا نه

зи ҳолам ҳеҷаш омад ёд ё на

ز حالم هیچش آمد یاد یا نه

Чу гуфтандаш ҳадис рафтан ман

چو گفتندش حدیث رفتن من

Баён карданд дар хӯн хуфтан ман

بیان کردند در خون خفتن من

Азин ё раб чаҳ дар дили гашт ӯро ?

ازین یا رب چه در دل گشت او را ؟

Чаҳ дар хотири гузашти он тунди хуро ?

چه در خاطر گذشت آن تند خو را ؟

Ки оё ин замон бо ӯ нишинад ?

که آیا این زمان با او نشیند ؟

Ки бо худ ёряш дмсоз бинад

که با خود یاریش دمساز بیند

Чу май нӯшад ки нақлаш оварад пеш ?

چو می نوشد که نقلش آورد پیش ؟

Кро бахшад зи ёрони ҷуръаи хеш ?

کرا بخشد ز یاران جرعهٔ خویش ؟

Чу бар мардум кашӣ дорад шаробаш

چو بر مردم کشی دارد شرابش

Ки бошад ташнаи теғ чу обаш

که باشد تشنهٔ تیغ چو آبش

Хуши онрўзӣ ки базмаши ҷои ман буд

خوش آنروزی که بزمش جای من بود

Ҳарими васл ӯ мأўои ман буд

حریم وصل او مأوای من بود

Ба ғайр аз ман набӯдаш ҳамзабонӣ

به غیر از من نبودش همزبانی

Наме будем давр аз ҳам замонӣ

نمی‌بودیم دور از هم زمانی

Замонӣ бесабаб дар хашм созӣ

زمانی بی‌سبب در خشم سازی

Дамии афкандаи тарҳи длнўозӣ

دمی افکنده طرح دلنوازی

Ҳикоят аз миёни мо бадар на

حکایت از میان ما بدر نه

зи хашму сулҳи мо касро хабар на

ز خشم و صلح ما کس را خبر نه

Дар он соъат ки чашмаш кардӣ ангез

در آن ساعت که چشمش کردی انگیز

Ки теғ хашм созад ғамзааш тез

که تیغ خشم سازد غمزه‌اش تیز

Табассум дар миён ҳар дам фитодӣ

تبسم در میان هر دم فتادی

Хабар то буд моро сулҳ додӣ

خبر تا بود ما را صلح دادی

Манам тарки зулоли айши ҷуста

منم ترک زلال عیش جسته

зи оби зиндагонии дасти шаста

ز آب زندگانی دست شسته

Биё эй бо хаёлат гуфтугӯем

بیا ای با خیالت گفتگویم

Ки оби рафта боз ояд биҷӯем

که آب رفته باز آید بجویم

Дар ин водӣ ки берӯят задам пой

در این وادی که بی‌رویت زدم پای

Гарм бар сари ниёеи вой ва сад вой

گرم بر سر نیایی وای و صد وای

Ба мурдани шамъ умрам гашта наздик

به مردن شمع عمرم گشته نزدیک

Биёи рӯзам чунин магузор торик

بیا روزم چنین مگذار تاریک

Макун корӣ ки аз ҷавр ту меРом

مکن کاری که از جور تو میرم

Ба рӯзи ҳашари домони ту гирам

به روز حشر دامان تو گیرم

Баён кардам ғаму дард наоне

بیان کردم غم و درد نهانی

Дигар чизе намегӯям ту доне

دگر چیزی نمی‌گویم تو دانی

Ба дасташи номаи ҷонон худ дод

به دستش نامهٔ جانان خود داد

На нома , порае аз ҷон худ дод

نه نامه، پاره‌ای از جان خود داد

Хурушони дасти ҳамро бӯса доданд

خروشان دست هم را بوسه دادند

Дили пари дарди рӯ бар раҳ ниҳоданд

دل پر درد رو بر ره نهادند

Чаҳ хуш бошад ки дмсозӣ кунад бахт

چه خوش باشد که دمسازی کند بخت

Сӯии мо низ дмсозӣ кашад рахт

سوی ما نیز دمسازی کشد رخت

Биор онӣ ки умрӣ бӯда бошем

بیار آنی که عمری بوده باشیم

Дамии даврии зи ҳам нанамуда бошем

دمی دوری ز هم ننموده باشیم

Баён созад ғами ҳиҷрони моро

بیان سازد غم هجران مارا

Расонади номаи ҳурмони мо ро

رساند نامهٔ حرمان ما را