Сафи ороиндаҳи ин турфаи лашкар

صف آرایندهٔ این طرفه لشکر

Чунин лашкар кашад кишвар ба кишвар

چنین لشکر کشد کشور به کشور

Ки ҳар субҳ инчунин то шоми манзур

که هر صبح اینچنین تا شام منظور

Наме гашт аз ҳарими хусравии давр

نمی‌گشت از حریم خسروی دور

зи чашмаши аҳли маҷлиси масти ҳайрат

ز چشمش اهل مجلس مست حیرت

Гиребон карда чок аз дасти ҳайрат

گریبان کرده چاک از دست حیرت

з дониш ёфт қадре он хиради кеш

ز دانش یافت قدری آن خرد کیش

Ки шоҳаш дод ҷо дар паҳлавии хеш

که شاهش داد جا در پهلوی خویش

Балӣ ҳар ҷо ки бошад соҳиби ҳуш

بلی هر جا که باشد صاحب هوش

Арӯс давлаташ ояд дар оғӯш

عروس دولتش آید در آغوش

Гадо аз ҳӯшмандӣ шоҳ гардад

گدا از هوشمندی شاه گردد

Фақир аз ҳуши соҳиби ҷоҳи гирд

فقیر از هوش صاحب جاه گرد

Басои шоҳон ки давр аз кисвати ҳуш

بسا شاهان که دور از کسوت هوش

Замонаи хирқаи шани афканда бар дӯш

زمانه خرقه‌شان افکنده بر دوش

Басои дарвешро каз ҳӯшмандӣ

بسا درویش را کز هوشمندی

Сарир ҷоҳ бахшад сарбаландӣ

سریر جاه بخشد سربلندی

Чу рӯзӣ чанд шуд алқсаҳи зини ҳол

چو روزی چند شد القصه زین حال

Ки мебуданд бо ҳам фориғи албол

که می‌بودند با هم فارغ البال

Даромад ногуҳ аз дар ҳоҷиби шоҳ

درآمد ناگه از در حاجب شاه

Ситод аз пеши шодравони даргоҳ

ستاد از پیش شادروان درگاه

Ки эй шоҳон ба роҳати сари ниҳода

که ای شاهان به راهت سر نهاده

Расӯли рӯм бар дар истода

رسول روم بر در ایستاده

Даройад ё равад фармон шаҳ чист

درآید یا رود فرمان شه چیست

Дарин дар банда бо ӯ чун кунад зист

درین در بنده با او چون کند زیست

Иҷозат дод хусрави ков дар ояд

اجازت داد خسرو کاو در آید

Ба ранги хоки бӯсонаши даройад

به رنگ خاک بوسانش درآید

Замин бӯседу хусравро дуо кард

زمین بوسید و خسرو را دعا کرد

Пас онгаҳ рӯ ба арз муддао кард

پس آنگه رو به عرض مدعا کرد

Ба сӯии тахт шаҳ шуд нома бар каф

به سوی تخت شه شد نامه بر کف

Ба ташриф қабул омад мушарраф

به تشریف قبول آمد مشرف

Чу хусрав дид сӯии номаи рӯм

چو خسرو دید سوی نامهٔ روم

Дар он мактум буд ин шарҳи марқӯм

در آن مکتوم بود این شرح مرقوم

Ки дорад шоҳи шамъӣ дар шабистон

که دارد شاه شمعی در شبستان

Изораш дар ниқоби ғунчаи пинҳон

عذارش در نقاب غنچه پنهان

Кунад аз васл ӯ хушҳоли мо ро

کند از وصل او خوشحال ما را

Диҳад парвонаи иқболи мо ро

دهد پروانهٔ اقبال ما را

Кунад зудаш ба сӯии мо равона

کند زودش به سوی ما روانه

Насозад дар фиристодани баҳона

نسازد در فرستادن بهانه

Агар бар акси ин корӣ кашад пеш

اگر بر عکس این کاری کشد پیش

Басо кед чу шамъаши гиряи брхўиш

بسا کید چو شمعش گریه برخویش

Чу шоҳ огаҳ шуд аз мазмуни нома

چو شاه آگه شد از مضمون نامه

Ба худ печид ҳамчун на?ил хома

به خود پیچید همچون نال خامه

Ки қайсарро чаҳ ҳад ин таманност

که قیصر را چه حد این تمناست

Азуи ин орзӯ бисёр биҷост

ازو این آرزو بسیار بیجاست

Сазадгар ҷғдро набӯд таманно

سزد گر جغد را نبود تمنا

Ки чун бозаш буд дасти шаҳони ҷо

که چون بازش بود دست شهان جا

Куҷо бо бум гардад ҷуфти тоўўс

کجا با بوم گردد جفت تاووس

Надонад ӣнқадари афсӯси афсӯс

نداند اینقدر افسوس افسوس

Гирифтам инки ман бисёр пастам

گرفتم اینکه من بسیار پستم

На охири подшоҳ Миср ҳастам

نه آخر پادشاه مصر هستم

Сухани кӯтаҳи расӯли қайсари рӯм

سخن کوته رسول قیصر روم

Чу ҳарф ноумедӣ кард маълум

چو حرف ناامیدی کرد معلوم

Замин бӯсед ва рафт аз манзили шоҳ

زمین بوسید و رفت از منزل شاه

Ба азми шаҳр хеш афтод дар роҳ

به عزم شهر خویش افتاد در راه

Ба сӯии боргоҳ қайсар омад

به سوی بارگاه قیصر آمد

Ба ойинӣ ки мебояд даромад

به آیینی که می‌باید درآمد

Чу қайсар кард ҳарфи Мисрёни гӯш

چو قیصر کرد حرف مصریان گوش

Чу нил Миср зад хӯн дар дилаши ҷӯш

چو نیل مصر زد خون در دلش جوش

Ба кин Мисрён зад хаймаи берун

به کین مصریان زد خیمه بیرون

Пар аз мех ва сутун шуд рӯй ҳомӯн

پر از میخ و ستون شد روی هامون

Сипоҳии ҳамраҳ ӯ аз адад беш

سپاهی همره او از عدد بیش

Шумориш аз ҳисоби неку бад беш

شمارش از حساب نیک و بد بیش

Саросари оҳанӣни дили ҳамчуи пайкон

سراسر آهنین دل همچو پیکان

Ба хунрезӣ чу найзаи тездандон

به خونریزی چو نیزه تیزدندان

Ба хӯн чун теғи худро гарм карда

به خون چون تیغ خود را گرم کرده

Басони гурзи сарҳо нарм карда

بسان گرز سرها نرم کرده

Чу найзаи худ оҳани монда бар сар

چو نیزه خود آهن مانده بر سر

Чу шшпри ҷавшани пӯлод дар бар

چو ششپر جوشن پولاد در بر

Азин маънӣ чу шуд хусрави хабардор

ازین معنی چو شد خسرو خبردار

Чу шамъаш кард сӯзӣ дар ҷигари кор

چو شمعش کرد سوزی در جگر کار

Фитодаш дар раги ҷони печу тобӣ

فتادش در رگ جان پیچ و تابی

Вази оташи гашти пайдои изтиробӣ

وز آتش گشت پیدا اضطرابی

Ки оё фатҳ аз пеш ки бошад

که آیا فتح از پیش که باشد

Намаки айём бар риш ки пошад

نمک ایام بر ریش که پاشد

Чу роят аз ду ҷониб бар фарозанд

چو رایت از دو جانب بر فرازند

Сарон аз ҳар ду ҷониб сарфарозанд

سران از هر دو جانب سرفرازند

Гуруҳе чун синони найзаи хеш

گروهی چون سنان نیزه خویش

зи аҳли сафи қадамҳо монда дар пеш

ز اهل صف قدمها مانده در پیش

Паии пушташи сафиро новаки осо

پی پشتش صفی را ناوک آسا

Ниҳодаи бръқб аз ҷои худ по

نهاده برعقب از جای خود پا

Кро гардун занад аз тахт бар хок

کرا گردون زند از تخت بر خاک

Крои даврони расонади сари броФлок

کرا دوران رساند سر برافلاک

Чу хусравро парешон дид манзур

چو خسرو را پریشان دید منظور

Бигуфт эй чашми бад аз давлатати давр

بگفت ای چشم بد از دولتت دور

Агар рухсати диҳӣ бо лашкари Миср

اگر رخصت دهی با لشکر مصر

Занами харгаҳи бурун аз кишвари Миср

زنم خرگه برون از کشور مصر

Чунон ҷангӣ кунам бо қайсари рӯм

چنان جنگی کنم با قیصر روم

Ки гардад ӯ зи тоҷу тахти маҳрӯм

که گردد او ز تاج و تخت محروم

Чунон тухмӣ ба хоки рӯми корам

چنان تخمی به خاک روم کارم

Ки гирд аз хирман қайсар барорам

که گرد از خرمن قیصر برآرم

Дами субҳӣ ки хайли рӯм сар кард

دم صبحی که خیل روم سر کرد

Сипоҳи зангро зер ва зибр кард

سپاه زنگ را زیر و زبر کرد

Нафири саракашон дар олам афтод

نفیر سرکشان در عالم افتاد

Баромад аз ниҳоди кӯси фарёд

برآمد از نهاد کوس فریاد

Сипоҳ аз ҳар ду сӯ шуд ҳамла овар

سپاه از هر دو سو شد حمله آور

Паии хўнризи барҳами рехти лашкар

پی خونریز برهم ریخت لشکر

Хаданг аз таркиши таркони хӯни дӯст

خدنگ از ترکش ترکان خون دوست

Бурун омад басони мор аз пӯст

برون آمد بسان مار از پوست

з ҳар шамшери ҷӯии ошкора

ز هر شمشیر جویی آشکاره

Ба ҷои сабзаи заҳраш дар канора

به جای سبزه زهرش در کناره

Камони тхш аз ҳар сӯии майдон

کمان تخش از هر سوی میدان

Лаб зиҳ мегирифт аз кин ба дандон

لب زه می‌گرفت از کین به دندان

зи бедоди туфанги хасми бади кеш

ز بیداد تفنگ خصم بد کیش

Ялонро монда дар дили сади гиреҳ беш

یلان را مانده در دل سد گره بیش

Сипарҳо барфарози худ зираи кор

سپرها برفراز خود زره کار

Ба рӯй ганҷ гуфтӣ ҳалқа зад мор

به روی گنج گفتی حلقه زد مار

Тбрзини рехти чандон хӯни лашкар

تبرزین ریخت چندان خون لشکر

Ки пеши андохт аз шармандагии сар

که پیش انداخت از شرمندگی سر

Ялонро нарми гашт аз гурзи гардан

یلان را نرم گشت از گرز گردن

Ниҳодаи сар ба синаи ҳамчуи кскн

نهاده سر به سینه همچو کسکن

Сипарро бахяҳо аз ҳам кушода

سپر را بخیه‌ها از هم گشاده

Гиребони вор бар гардуни фитода

گریبان وار بر گردون فتاده

Ба найзаи каллаи дарандаи шерон

به نیزه کلهٔ درنده شیران

Ба ҷои гурзи брдўши далерон

به جای گرز بردوش دلیران

зи пайкони камони дорони лашкар

ز پیکان کمان داران لشکر

Шуда чун худ оҳани косаи сар

شده چون خود آهن کاسهٔ سر

зи баси пайкон ки бар дил карда манзил

ز بس پیکان که بر دل کرده منزل

Шуда чун кӯраи пайкони гарони дил

شده چون کورهٔ پیکان گران دل

Каманди саракашон аз ҳар канора

کمند سرکشان از هر کناره

Ба гарданҳо чу шҳрги ошкора

به گردنها چو شهرگ آشکاره

Муҳӣтӣ шуд зи хӯни дашти ситеза

محیطی شد ز خون دشت ستیزه

Дар ӯ шуд мори обии чӯби найза

در او شد مار آبی چوب نیزه

Паноҳи хайли гардони қавии тан

پناه خیل گردان قوی تن

Сипар монанди бар сари худ оҳан

سپر مانند بر سر خود آهن

Ба рӯй хӯни саргардони саркаш

به روی خون سرگردان سرکش

Чу диягии сарнигӯни баррӯии оташ

چو دیگی سرنگون برروی آتش

зи қстоси сутурони золи олам

ز قسطاس ستوران زال عالم

зи ҳам гесуи кушодаи баҳри мотам

ز هم گیسو گشاده بهر ماتم

Илм дар марги сардорони азодор

علم در مرگ سرداران عزادار

Ба гардани шақа аш гардӣда дастор

به گردن شقه‌اش گردیده دستار

Ба фӯти гардани афрозони саркаш

به فوت گردن افرازان سرکش

Туфанг аз ғусса брхўд мезад оташ

تفنگ از غصه برخود می‌زد آتش

Ба мотами кӯси тарҳи шевани андохт

به ماتم کوس طرح شیون انداخت

Синони шоли сияҳ дар гардани андохт

سنان شال سیه در گردن انداخت

Чунин то шомгоҳӣ ҷанг карданд

چنین تا شامگاهی جنگ کردند

зи хӯни говаи заминро ранг карданд

ز خون گاوه زمین را رنگ کردند

Чу олами пари сипоҳ занг гардид

چو عالم پر سپاه زنگ گردید

Ҷаҳони брхили рӯмӣ танг гардид

جهان برخیل رومی تنگ گردید

Нигаҳ мекард аз ҳар гӯшаи манзур

نگه می‌کرد از هر گوشه منظور

Назар бар қайсараш афтод аз давр

نظر بر قیصرش افتاد از دور

Шудаш даст аз Аннани Рахши кӯтоҳ

شدش دست از عنان رخش کوتاه

Бар ӯ баст аз тариқи кини сари роҳ

بر او بست از طریق کین سر راه

Чу қайсар дид душман дар баробар

چو قیصر دید دشمن در برابر

Бар Ӯшад аз сари кини ҳамла овар

بر اوشد از سر کین حمله آور

Илм чун кард дасту теғи хўнбор

علم چون کرد دست و تیغ خونبار

Ки созад аз тариқи кӣнааш кор

که سازد از طریق کینه‌اش کار

Чунон шҳзодаҳ аш зад бар камари теғ

چنان شهزاده‌اش زد بر کمر تیغ

Ки бигузашташ зи паҳлавӣ дигар теғ

که بگذشتش ز پهلوی دگر تیغ

зи роҳи кини блоркро илм кард

ز راه کین بلارک را علم کرد

Илмро бо аламдораш қалам кард

علم را با علمدارش قلم کرد

Чу қайсари куштаи гашт ва шуд илми паст

چو قیصر کشته گشت و شد علم پست

Сипаҳро шуд Аннани кӣна аз даст

سپه را شد عنان کینه از دست

Ба саҳрои ҳазимат по ниҳоданд

به صحرای هزیمت پا نهادند

Гурезон рӯй дар саҳро ниҳоданд

گریزان روی در صحرا نهادند

з пай мерафт ва мезад теғи манзур

ز پی می‌رفت و می‌زد تیغ منظور

Чунин то шуд ҷаҳон бар лашкарии давр

چنین تا شد جهان بر لشکری دور

Чу бар Рахши фалак бар басти даврон

چو بر رخش فلک بر بست دوران

Сари рӯмӣ дар ин фарсӯдаи майдон

سر رومی در این فرسوده میدان

зи паии шан бо сипоҳии бозкрднд

ز پی‌شان با سپاهی بازکردند

Ба базми айшу ъушрат соз карданд

به بزم عیش و عشرت ساز کردند

Балӣ инаст қонӯни замона

بلی اینست قانون زمانه

На имрӯзаст дар даври ин тарона

نه امروز است در دور این ترانه

Яке мотам гузинад дайгарии сур

یکی ماتم گزیند دیگری سور

Якеро тахти манзили дайгарии гӯр

یکی را تخت منزل دیگری گور

Якеро баҳри мотам коҳ пошанд

یکی را بهر ماتم کاه پاشند

Якеро зар ба маснадгоҳ пошанд

یکی را زر به مسندگاه پاشند

Якеро худ зар бар кӯҳаи зин

یکی را خود زر بر کوهه زین

Чу Тифлон карда ҷо бар асби чубин

چو طفلان کرده جا بر اسب چوبین

Яке бар асб ҷавлонӣ нишаста

یکی بر اسب جولانی نشسته

Ба зини зари рикоби сими баста

به زین زر رکاب سیم بسته

Яке бар фарқи тоҷи зари ниҳода

یکی بر فرق تاج زر نهاده

Яке хишти лаҳади брсрнҳодаҳ

یکی خشت لحد برسرنهاده

Якеро зери тахти хоки маскан

یکی را زیر تخت خاک مسکن

Якеро рӯй тахти зари нишеман

یکی را روی تخت زر نشیمن

Надорад эътибории кори олам

ندارد اعتباری کار عالم

Манеҳ зинҳор бар дили бори олам

منه زنهار بر دل بار عالم

Агар шодӣ макун хушҳоли худ ро

اگر شادی مکن خوشحال خود را

Мадор аз даври Форғболи худ ро

مدار از دور فارغبال خود را

Ки хайли марг дар дунболи дорӣ

که خیل مرگ در دنبال داری

Хатарҳо дар паии иқболи дорӣ

خطرها در پی اقبال داری

Вагар дарвеш бешомӣ дар ин роҳ

وگر درویش بی‌شامی در این راه

Чаро аз ғами кашии оҳи саҳаргоҳ

چرا از غم کشی آه سحرگاه

Тасаввур кун ки олами кишвари тест

تصور کن که عالم کشور تست

Туе шоҳу ҷаҳони Фрмонбри тест

تویی شاه و جهان فرمانبر تست

Қабои обу ранги тести афлок

قبای آب و رنگ تست افلاک

Пар аз зари махзани ту хонаи хок

پر از زر مخزن تو خانهٔ خاک

Кулоҳи зар ба тораки офтобат

کلاه زر به تارک آفتابت

Барин лоҷувардӣ дар рикобат

برین لاجوردی در رکابت

Туро дар сайр икро нест ҳар по

ترا در سیر یکرا نیست هر پا

Ба кӯии шодмонии роҳи паймо

به کوی شادمانی راه پیما

Турои султонӣ аз ма то ба моҳии сет

ترا سلطانی از مه تا به ماهی‌ست

Куҳани вайронаи ?ути айвони шоҳии сет

کهن ویرانه‌ات ایوان شاهی‌ست

зи рўзнҳоши хуршеди ҷҳонтоб

ز روزنهاش خورشید جهانتاب

Фиканда ҳар тарафи хишти зари ноб

فکنده هر طرف خشت زر ناب

Бар айвон доштӣ пари тоҷдорӣ

بر ایوان داشتی پر تاجداری

Ба фармони ту ҳар як шуд ба корӣ

به فرمان تو هر یک شد به کاری

Сипоҳати рафта то кишвар гушойанд

سپاهت رفته تا کشور گشایند

Ба маликати кишвар дигар физойанд

به ملکت کشور دیگر فزایند

Туро бар тахти шоҳии хоби барда

ترا بر تخت شاهی خواب برده

Саросари рахти ҳушати оби барда

سراسر رخت هوشت آب برده

Ба айни хоб май бинӣ ки даврон

به عین خواب می‌بینی که دوران

бад-инсон сохтат муҳтоҷи як нон

بدینسان ساختت محتاج یک نان

Чу шуд алқсаҳ аз бе Меҳрии бахт

چو شد القصه از بی‌مهری بخت

Ҷудои султони рӯм аз тоҷ ва аз тахт

جدا سلطان روم از تاج و از تخت

Рақам зад шоҳзодаи номаи фатҳ

رقم زد شاهزاده نامهٔ فتح

Ки чун шуд гарми азуи ҳангомаи фатҳ

که چون شد گرم ازو هنگامهٔ فتح

Чу қосиди номаи пеш хусрав оварад

چو قاصد نامه پیش خسرو آورد

Ба хусрави муждаи умр нав оварад

به خسرو مژدهٔ عمر نو آورد

Мунодӣ кард то озоду банда

منادی کرد تا آزاد و بنده

зи аҳли сирвату арбоби жанда

ز اهل ثروت و ارباب ژنده

Ба истиқболи по берун ниҳоданд

به استقبال پا بیرون نهادند

Қадам дар арса ҳомӯн ниҳоданд

قدم در عرصه هامون نهادند

зи шаҳри Мисри хусрави ҳам бурун рафт

ز شهر مصر خسرو هم برون رفت

Ба истиқболи як манзил фузун рафт

به استقبال یک منزل فزون رفت

Ба хусрав чун назари афканди манзур

به خسرو چون نظر افکند منظور

Қадам кард аз рикоби борагии давр

قدم کرد از رکاب بارگی دور

Ба поиши сояи вори афканди худ ро

به پایش سایه وار افکند خود را

Ғубори роҳи асбаши сохт худ ро

غبار راه اسبش ساخت خود را

зи тавсани гашти хусрави ҳам пиёда

ز توسن گشت خسرو هم پیاده

Чу ӯро дид рӯ бар раҳи ниҳода

چو او را دید رو بر ره نهاده

Кашид аз ғояти меҳраш дар оғӯш

کشید از غایت مهرش در آغوش

Ниҳодаши халъати иқбол бар дӯш

نهادش خلعت اقبال بر دوش

Басии лаълу гуҳар бар вай фишонед

بسی لعل و گهر بر وی فشانید

Миёни гавҳар ва лаълаш нишонед

میان گوهر و لعلش نشانید

Чу аз ҳар гуфтугӯеи бози растанад

چو از هر گفتگویی باز رستند

Ба мураккабҳои тозӣ бар нишастанд

به مرکبهای تازی بر نشستند

Ба сӯии боргаҳи ронданди тавсан

به سوی بارگه راندند توسن

Дилии ворастаа аз андӯҳи душман

دلی وارسته از اندوه دشمن

Дило андӯҳи душман гар нахоҳӣ

دلا اندوه دشمن گر نخواهی

зи дарвешӣ талаб кун подшоҳӣ

ز درویشی طلب کن پادشاهی

Чаҳ хуш гуфтанд арбоби фасоҳат

چه خوش گفتند ارباب فصاحت

Хушо дарвешӣу кунҷи қаноат

خوشا درویشی و کنج قناعت