Сабаби иншои маснавии валадӣ дар баёни асрори аҳадии он буд ки ҳазрати волидаму устодаму шайхами султони алълмоءу алъорФини мавлонои ҷалол алҳақ волидайни Муҳамади бен Муҳамади бен алҳусайн алблхии қдснои аллоҳи басараи алъзиз дар маснавии худ қиссаҳои авлиёъи гузаштаро зикр кардаасту каромоту мақомоти эшонро баёни фармӯда . Ғаразаш аз қиссаҳои эшон изҳори каромоту мақомоти худ буд ва аз он аўлёӣӣ ки ҳамдилу ҳамдам ва ҳамнишин ӯ буданд мисли султони алўослини Сайиди бурҳони аддӣни муҳаққиқи трмдӣу султони алмҳбўбину алмъшўқини шамси аддӣни Муҳамади табризӣу қутби алоқтоби салоҳи аддӣни Фаридуни зркӯби қўнўӣу зубдаи алоўлёءу алсолкини чалабии ҳисоми аддӣни ҳасани валади ахии тарки қўнўии ъзмнои аллоҳи бзкрҳм , аҳволи худроу аҳволи эшонро бавоситаи қиссаҳои пишнён дар онҷо дарҷ карда чунонкӣ фармӯдааст .

سبب انشای مثنوی ولدی در بیان اسرار احدی آن بود که حضرت والدم و استادم و شیخم سلطان العلماء و العارفین مولانا جلال الحق والدین محمد بن محمد بن الحسین البلخی قدسنا اللّه بسره العزیز در مثنوی خود قصه‌های اولیاء گذشته را ذکر کرده است و کرامات و مقامات ایشان را بیان فرموده. غرضش از قصه‌های ایشان اظهار کرامات و مقامات خود بود و از آن اولیائی که همدل و همدم و همنشین او بودند مثل سلطان الواصلین سید برهان الدین محقق ترمدی و سلطان المحبوبین و المعشوقین شمس الدین محمد تبریزی و قطب الاقطاب صلاح الدین فریدون زرکوب قونوی و زبدة الاولیاء و السالکین چلبی حسام الدین حسن ولد اخی ترک قونوی عظمنا اللّه بذکرهم، احوال خود را و احوال ایشان را بواسطهٔ قصه‌های پیشنیان در آنجا درج کرده چنانکه فرموده است.

Лекин чун баъзеро он Фтонт ва зиракӣ набӯд ки мсдўқаҳи ҳолро фаҳм кунанду ғараз ӯро бидонанд дар ин маснавии мақомоту каромоти ҳазраташро ва аз он мусоҳибонаш ки ҳамдам ӯ буданд ки байт

لیکن چون بعضی را آن فطانت و زیرکی نبود که مصدوقۀ حال را فهم کنند و غرض او را بدانند در این مثنوی مقامات و کرامات حضرتش را و از آن مصاحبانش که همدم او بودند که بیت

Шарҳ карда шуд то мутолиакунандагону мустамеъонро маълум шавад ки онҳамаи аҳвол ӯ ва мусоҳибонаш бӯдааст то шабаҳату гумон аз эшон баравад зеро чун фаҳм кунанд ки ин авсофи ҳамон авсофаст ки дар қиссаҳои эшон фармӯдааст маълум кунанд ки мақсӯди аҳволи худ ва мусоҳибонаш бӯдаасту ҳикматӣ дигар онаст ки ончии мавлонои қдснои аллоҳи басара алъзиз фармуд қиссаҳои пишнёнаст , дар ин маснавии қиссаҳоӣ сет ки дар замони мо воқеъ шудааст . Ғарази дигари онкии мурӣд бояд ки бохаллоқи шайхи худ мтхлқ гардаду пайравӣ шайх кунад ҳамчуи мأмўми бомому муқтада бо муқтада мисли хирқаи пӯшидану срспрдну самоъ кардану ғайра аз аъмоли шайхи он қадр ки тавонад чунонкӣ мефармоед тхлқўои бохаллоқи аллоҳ ва ҳам ҳазрати волидами мавлонои азми аллоҳи зикраи маро аз бародарону мурӣдону оламён махсӯс гардонид бтоҷи анати ашбаҳи аннос бехлқоу хлқои ин заъиф низ бар вифқи ишорати ҳазраташ бақадр вусъи тоқат иҷтиҳод намӯд ки лоиклФ аллоҳ наФасо алои вусъҳо ва бар муқтазои ман ашбаҳи абоаи Фмои зулм дар мувофиқату мтобъту мушобеҳати ҳазраташ саъй кард ҳазраташи дўоўин дар авзони мухталифау рубоиёт аншоء фармуд ба тариқи мтобът девонӣ гуфта шуд охроломри дӯстон илтимос карданд ки чун ба мтобъти мавлонои қдснои аллоҳи басараи алъзизи девонии сохтӣ дар маснавӣ низ мтобът лозимаст бинобари ону ҷиҳати онкии худро монанди эй ҳазраташи гардонам аз аввали моҳи рабиъи алаввали санаи тсъину стмأаҳ дар ин маснавӣ шурӯ рафт то ҳам аз паии заъиф низ баъд аз риҳлат ёдоўрдӣ бимонад . Фии алҷмлаҳ дар ҳарчӣ тавонистаму дасти рисӣ буд худро ба ҳазраташ монанд кардам . Боқии ҳазраташро мақомотаст ва маро нест магар буд , ки онҷо натавон расӣдани магари ҳақи таъолӣ ба аноят худ бирасонад чунонкии бдинмқдори расониди ҳеҷ навъи умед аз ҳазраташ наме бараму ҳамчуи бадгумонон ки изнўни биллоҳи занни алсўء навмед нестам ки анаи лоиёси ман рӯҳи аллоҳи алои алқўми алкоФрину алҳмдллаҳи вҳдаҳу алслўаҳи алии набӣаи Муҳамаду ?алаи аҷмъини алтоҳрину силам .

شرح کرده شد تا مطالعه‌کنندگان و مستمعان را معلوم شود که آنهمه احوال او و مصاحبانش بوده است تا شبهت و گمان از ایشان برود زیرا چون فهم کنند که این اوصاف همان اوصاف است که در قصه‌های ایشان فرموده است معلوم کنند که مقصود احوال خود و مصاحبانش بوده است و حکمتی دیگر آنست که آنچه مولانا قدسنا اللّه بسره العزیز فرمود قصه‌های پیشنیان است، در این مثنوی قصه‌هایی‌ست که در زمان ما واقع شده است. غرض دیگر آنکه مرید باید که باخلاق شیخ خود متخلق گردد و پیروی شیخ کند همچو مأموم بامام و مقتدی با مقتدی مثل خرقه پوشیدن و سرسپردن و سماع کردن و غیره از اعمال شیخ آنقدر که تواند چنانکه می‌فرماید تخلقوا باخلاق اللّه و هم حضرت والدم مولانا عظم اللّه ذکره مرا از برادران و مریدان و عالمیان مخصوص گردانید بتاج انت اشبه الناس بی خلقا و خلقا این ضعیف نیز بر وفق اشارت حضرتش بقدر وسع طاقت اجتهاد نمود که لایکلف الله نفسا الا وسعها و بر مقتضای من اشبه اباه فما ظلم در موافقت و متابعت و مشابهت حضرتش سعی کرد حضرتش دواوین در اوزان مختلفه و رباعیات انشاء فرمود به طریق متابعت دیوانی گفته شد آخرالامر دوستان التماس کردند که چون به متابعت مولانا قدسنا اللّه بسره العزیز دیوانی ساختی در مثنوی نیز متابعت لازم است بنابر آن و جهت آنکه خود را مانند ای حضرتش گردانم از اول ماه ربیع الاول سنهٔ تسعین و ستمأه در این مثنوی شروع رفت تا هم از پی ضعیف نیز بعد از رحلت یادآوردی بماند. فی الجمله در هرچه توانستم و دست‌رسی بود خود را به حضرتش مانند کردم. باقی حضرتش را مقامات است و مرا نیست مگر بود، که آنجا نتوان رسیدن مگر حق تعالی به عنایت خود برساند چنانکه بدینمقدار رسانید هیچ نوع امید از حضرتش نمی‌برم و همچو بدگمانان که یظنون بالله ظن السوء نومید نیستم که انه لاییاس من روح الله الا القوم الکافرین و الحمدللّه وحده و الصلوة علی نبیه محمد و آله اجمعین الطاهرین و سلم.