Малик зода гуфт : шунидам ки ширӣ буд ба кам озорӣу парҳезгорӣ аз ҷумлаи сбоъи взўории мтмиз ва аз таъаррузи зъоФи ҳайвоноти мтҳрз ва бар ҳамаи малику фармони даҳ , дар бешаи мтўтн ки гуфтӣ пайванди дарахтон ӯ аз шохсори давҳа тӯбо кардаанду чошнии Фўокаҳи он аз ҷӯии асал дар фирдавс аъло дода , мурғон бар панҷараи ағсонш чун насару дҷоҷ бар конгресси ин кохи зумуррадин аз камони гуруҳаи офот фориғ нишаста , оҳӯон дар маротеъи сабзаи зораш чун ҷаддӣу ҳамл бар фарози ин марғзори нилӯфарӣ аз кушоди хаданги ҳаводис эмин чареда , кас аз мқотФи ашҷораш ба қўосӣ ва дуоне нарасида , рӯзгор аз маҷҷонии сморши дасти таъаррузи ҷонии бурӣда , нахлу аъноб чун кўоъби атроб бар меҳри бакорати хеши монда , нори пистону себи занхдонашро ҷузи офтобу моҳтоб аз равзани мушаббакаи аФнон млоҳзт накарда , пистаи лабони бодоми чашмашро ҷузи шимолу сабои гӯшаи ттқ авроқ барнадошта , дандони томъон ба лаби туранҷу ғабғаби норанҷ ӯ норасида , дасти мтноўлон аз чеҳраи обӣу оризи тФоҳш шафтолуе нарабӯда , уннобаши ъноиии надида ва итобӣ нашунида .

ملک‌زاده گفت : شنیدم که شیری بود به کم‌آزاری و پرهیزگاری از جملهٔ سباع وضواری متمیّز و از تعرّضِ ضعافِ حیوانات متحرّز و بر همه ملک و فرمان‌ده، در بیشهٔ متوطّن که گفتی پیوندِ درختانِ او از شاخسارِ دوحهٔ طوبی کرده‌اند و چاشنیِ فواکهِ آن از جویِ عسل در فردوسِ اعلی داده، مرغان بر پنجرهٔ اغصانش چون نسر و دجاج بر کنگرهٔ این کاخِ زمرّدین از کمان گروههٔ آفات فارغ نشسته، آهوان در مراتعِ سبزه‌زارش چون جدی و حمل بر فرازِ این مرغزارِ نیلوفری از گشادِ خدنگِ حوادث ایمن چریده، کس از مقاطفِ اشجارش به قواصی و دوانی نرسیده ، روزگار از مجانیِ ثمارش دستِ تعرّضِ جانی بریده ، نخل و اعناب چون کواعبِ اتراب بر مهرِ بکارتِ خویش مانده ، نار پستانِ و سیبِ زنخدانش را جز آفتاب و ماهتاب از روزن مشبّکهٔ افنان ملاحظت نکرده ، پسته لبانِ بادام چشمش را جز شمال و صبا گوشهٔ تتقِ اوراق برنداشته ، دندانِ طامعان به لبِ ترنج و غبغبِ نارنجِ او نارسیده ، دستِ متناولان از چهرهٔ آبی و عارضِ تفاحش شفتالویی نربوده ، عنّابش عنایی ندیده و عتابی نشنیده .

Шерро ду школи зираки табъ , некӯи маҳзар , писандидаи манзар , надиму анис буд яке додмаҳи ному дигари достон . Ҳар ду ба мазиди қурбат аз дигари хавоси хадами мартаба тақаддум ёфтау муширу муҳаррами асрор мамлакат гашта . Хирсии дастури мамлакат ӯ буд , ҳамеша андеша он кардӣ ки ин ду ёри мухтасари шакл ки руҷӯъи муаззамоти умӯр бо эшонаст , рӯзӣ ба таъаррузи мансаби ман мутасаддӣ шаванду кори вазорат бар ман бшўлидаҳ кунанд .

شیر را دو شکال زیرک‌طبع، نیکو‌محضر، پسندیده‌منظر، ندیم و انیس بود یکی دادمه نام و دیگر داستان. هر دو به مزیدِ قربت از دیگر خواصِ خدم مرتبهٔ تقدّم یافته و مشیر و محرمِ اسرارِ مملکت گشته. خرسی دستور مملکتِ او بود، همیشه اندیشهٔ آن کردی که این دو یارِ مختصر شکل که رجوعِ معظماتِ امور با ایشانست ، روزی به تعرّض منصبِ من متصدّی شوند و کارِ وزارت بر من بشولیده کنند.

Лоҷарам бар иртифоъи дараҷаи ҷоҳу манзалати эшон ҳасади барадӣу пайваста бо худ гуфтӣ : марои чораи ин кор мебояд андешеду чашм бар баҳонаи ниҳод ки эшонро аз чашми аноят малик биндозаму зоти албинӣ дар миёнаи афканам ки ансломи онрои ислоҳу алтӣом мумкин нагардад . Рӯзии малик бар қоидаи маъҳуди такя истироҳат зада буду хуши хуфта ва ҳар ду бар болин ӯ нишаста , афсона мегуфтанду афсуни шукри хоби фароғат бар вай медамиданд . Дарин миёни маликро бодӣ аз махраҷи муътод раҳо шуд . Додмаҳро ханда ногаҳон биёмад , чунонк самъи малики ҳис он дарёфт , бедор шуд ва ба тноўму тсомми хешро бар ҷой медошту хуфта фаро менамӯд то азишон чаҳ шунӯд . Достон гуфт : бар малик чаро май хндӣ ? на воқеаи бадеъ ва на шаклӣ шанеъ дидӣ ки азуи содири омада , ин зҳкаҳи борад ва ин астҳзоءи новорид бар куҷо меояд ?

لاجرم بر ارتفاعِ درجهٔ جاه و منزلتِ ایشان حسد بردی و پیوسته با خود گفتی: مرا چارهٔ این کار می‌باید اندیشید و چشم بر بهانهٔ نهاد که ایشان را از چشمِ عنایتِ ملک بیندازم و ذاتُ البَینی در میانه افکنم که انثلامِ آنرا اصلاح و التئام ممکن نگردد. روزی ملک بر قاعدهٔ معهود تکیهٔ استراحت زده بود و خوش خفته و هر دو بر بالینِ او نشسته ، افسانه می‌گفتند و افسونِ شکر‌خوابِ فراغت بر وی می‌دمیدند. درین میان ملک را بادی از مخرجِ معتاد رها شد. دادمه را خندهٔ ناگهان بیامد ، چنانک سمعِ ملک حسّ آن دریافت، بیدار شد و به تناوم و تصامم خویش را بر جای می‌داشت و خفته فرا می‌نمود تا ازیشان چه شنود. داستان گفت: بر ملک چرا می‌خندی؟ نه واقعهٔ بدیع و نه شکلی شنیع دیدی که ازو صادر آمده ، این ضحکهٔ بارد و این استهزاءِ ناوارد بر کجا می‌آید؟

Ва пӯшида нест ки аз масту маҷнӯну хуфтау кӯдаки қалами таклиф баргирифтаанду рақами узри дркшидаҳу мؤохзт ба ҳеҷ мункир ки азишон мушоҳида уфтад , рухсати шаръ ва расм нест , лекин аз ҳамаи аъзори узри хуфта мақбул тараст ва ӯ ба наздики ақл аз ҳамаи маъзӯртар , чаҳ дар дигари ҳолоти Маслан чун скру ҷунуни ҳеҷ ҳаракату сукӯн аз феълу ихтиёрӣ холӣ набошаду хуфтаро Аннани тасарруфи якбора дар дасти табиат ниҳодаанду банди таътил бар пои ҳавоси бастау қувои ародиро аз кори хеши маъзули гардонидау ҳукамо азинҷо гуфтаанд ки хоби маргии ҷзўисту марги хобии куллӣу алнўми ахўи аламут , ва дар кутуби ахлоқ хондаам ки оқил ба айбӣ ки лозими зот ӯ бошад , дайгариро тъиир накунад хоссаи подшоҳро ки айб ӯ беҳтар бардоштану ботил ӯро ҳақ ангоштан аз муқтазоӣ ақласту хавоси ҳазрату наздикони хизматро воҷибтар ки муроқиби ин ҳол бошанд , чаҳ пайваста бар мзлаҳ алоқдоманд , алии шифои ҷрФи ҳори истода , ман ҷолси алмулуки бғири адаби Фқди хотрбнФсаҳ ,у хитоб аз ҷаноби кибриё дар тақвими огоҳтарин хилоиқи ду олам чунин омад ки Фостқми комаи амрат , то забони набувват аз ҳайбати нузули ин оят мегуяд : шибтнии сӯраи ҳуд . Додмаҳ гуфт : арзӣ ки аз айб покасту забонӣ ки бирав кизб нараваду нафасӣ ки ба мърти нодонӣ мансӯб набошад , аз хандидан касе бок надорад . Достон гуфт : се одат аз одот ҷоҳилонаст , яке худро беайб пиндоштан , дувуми дигаронро дар мартабаи дониш аз худ фурӯтар ниҳодан , сиўм ба илми хеши хуррам бӯдан ва худро бар қадами интиҳо донистан ва дар ғояти камол пиндоштан .

و پوشیده نیست که از مست و مجنون و خفته و کودک قلمِ تکلیف برگرفته‌اند و رقمِ عذر درکشیده و مؤاخذت به هیچ منکر که ازیشان مشاهده افتد ، رخصت شرع و رسم نیست، لیکن از همه اعذار عذرِ خفته مقبول‌ترست و او به نزدیکِ عقل از همه معذورتر، چه در دیگر حالات مثلاً چون سکر و جنون هیچ حرکت و سکون از فعل و اختیاری خالی نباشد و خفته را عنانِ تصرّف یکباره در دستِ طبیعت نهاده‌اند و بندِ تعطیل بر پایِ حواس بسته و قوایِ ارادی را از کارِ خویش معزول گردانیده و حکما ازینجا گفته‌اند که خواب مرگی جزویست و مرگ خوابی کلّی وَ النَّومُ اَخُو المُوتِ ، و در کتبِ اخلاق خوانده‌ام که عاقل به عیبی که لازم ذات او باشد، دیگری را تعییر نکند خاصّه پادشاه را که عیب او بهتر برداشتن و باطلِ او را حق انگاشتن از مقتضایِ عقل است و خواصِّ حضرت و نزدیکانِ خدمت را واجب‌تر که مراقبِ این حال باشند، چه پیوسته بر مزلّه الاقدام‌اند ، عَلَی شَفَا جُرُفٍ هَارٍ ایستاده ، مَن جَالَسَ المُلُوکَ بِغَیرِ اَدَبٍ فَقَد خَاطَرَبِنَفسِهِ ، و خطاب از جنابِ کبریا در تقویمِ آگاهترینِ خلایق دو عالم چنین آمد که فَاستَقِم کَمَا اُمِرتَ ، تا زبانِ نبوّت از هیبتِ نزولِ این آیت می‌گوید : شَیَّبَتنِی سُورَهُ هُودٍ . دادمه گفت: عرضی که از عیب پاک است و زبانی که برو کذب نرود و نفسی که به معرّت نادانی منسوب نباشد، از خندیدن کسی باک ندارد. داستان گفت: سه عادت از عاداتِ جاهلان است ، یکی خود را بی‌عیب پنداشتن ، دوم دیگران را در مرتبهٔ دانش از خود فروتر نهادن، سیوم به علمِ خویش خرّم بودن و خود را بر قدمِ انتها دانستن و در غایتِ کمال پنداشتن.

Ва дар латоифи ъзт аз худовандон ҳикмат меояд ки чун айби дигарон ҷӯӣу ҳунари хеши бинӣ , аз ҷустани айби хешу ҳунари дигарон ғофил мабош ки ҳар ки бар айби хешу ҳунари дигарон воқиф нашавад , айб пок нагардад ва дар гирд ҳунармандон нарасад . Азои ?ераади аллоҳи бъбди хирои Басраи бъиўб нафса ва Буқрот мегуяд : кун фии алҳрси алии тафаққуди ъиўбки къдўк . Додмаҳ гуфт : онкас ки дар нафаси пок ба тафтиши рзоили уюб машғӯл шавад , онро монад ки чашмаи оби зулолро бшўронд то сафои он аз кудурати беҳтар шинохта шавад , лошк аз маболиғат дар шўронидни равшании он ба тирагӣ майл кунаду касофатии номутаваққиъ аз латофати аҷзоъ ӯ берун ояд . Достон гуфт : ҳеҷ ошиқи айб маъшӯқ набинаду мардумро бо ҳеҷ маъшӯқи хуб рӯй он ишқ бозӣ набӯд ки бо мушоҳидаи нафаси хеш ва азин сабаб ҳамеша маҳосини осор хеш бинаду мусовии дигарон , чунонк гуфт :

و در لطایفِ عظت از خداوندانِ حکمت می‌آید که چون عیب دیگران جویی و هنر خویش بینی ، از جستنِ عیب خویش و هنرِ دیگران غافل مباش که هر که بر عیب خویش و هنر دیگران واقف نشود ، عیب پاک نگردد و در گرد هنرمندان نرسد. اِذَا اَرَادَ اللهُ بِعَبدٍ خَیراً بَصَّرَهُ بِعُیُوبِ نَفسِهِ و بقراط میگوید: کُن فِی الحِرصِ عَلَی تَفَقُّدِ عُیُوبِکَ کَعَدُوِّکَ . دادمه گفت: آنکس که در نفس پاکِ به تفتیشِ رذایلِ عیوب مشغول شود، آنرا ماند که چشمهٔ آب زلال را بشوراند تا صفایِ آن از کدورت بهتر شناخته شود، لاشک از مبالغت در شورانیدن روشنیِ آن به تیرگی میل کند و کثافتی نامتوقّع از لطافتِ اجزاءِ او بیرون آید. داستان گفت: هیچ عاشق عیبِ معشوق نبیند و مردم را با هیچ معشوقِ خوب‌روی آن عشق بازی نبود که با مشاهدهٔ نفس خویش و ازین سبب همیشه محاسنِ آثار خویش بیند و مساویِ دیگران، چنانک گفت:

Ва ҳрки гардиши рӯзгорро мусоид хеш бинад , пиндорад ки бо ҳамаи он мизоҷ дорад ҳамчун мнъмӣ ки ба фасли тобистони хяши хонаи осоиш ӯро ғуломони симини биногваши заррини гӯшвор ба мрўҳаҳ эй ки сари зулфи эшонро мушавваш кунад , хуш медоранд , гумони барад ки ним сӯхтагони шарари офтоб ки меҳнати ҳамаи ҷои сояи вор дар қафоӣ эшон меравад , дар ҳамон насиби лиззат ва роҳатанд , ё

و هرک گردشِ روزگار را مساعدِ خویش بیند، پندارد که با همه آن مزاج دارد همچون منعمی که به فصلِ تابستان خیش‌خانهٔ آسایشِ او را غلامانِ سیمین بناگوش زرّین‌گوشوار به مروحه‌ای که سر زلفِ ایشان را مشوّش کند، خوش می‌دارند، گمان برد که نیم‌سوختگانِ شررِ آفتاب که محنت همه جای سایه‌وار در قفایِ ایشان می‌رود، در همان نصیب لذّت و راحت‌اند ، یا

Чун соҳиби сирватӣ ки дар мавсими зимистони ҳавои тобхонаҳро аз таъсири шуълаи оташи асирўш ба фасли даии мизоҷ боҳур диҳад ва бо ҳури пайкарони моҳи манзари шароби арғавонӣ бар самоъи арғунунии нӯшад , ҳоли он куштагони шиканҷаи сармоу афсурдагони дами сардии рӯзгор ки дар поёни ақабот розӣ гашта бошанд то соиди эшон биҷои соқи ҳизум бар оташи кӯра тавонгарон ниҳанд , аз худ қиёс кунад ва ин ҳама аз боби ҷаҳлу нодонӣу ғифлату хом қлтбонӣ бошад вихоматӣ ҳар оина ба фарҷом боз диҳаду подшоҳ ҳар чанд роҳи инбисоти кушода тар кунад , аз бисоти ҳишмат ӯ давртар бояд нишаст , ани атхзки алмалики ахои Фотхзаҳи рибоу ани зодки аиносои Фздаҳи аҷлоло . Додмаҳ гуфт : ин хандаи ростӣ аз ман хато омад , лекини сухан ки аз даҳон берун рафту тир ки аз қабзаи камон гузар ёфту мурғ ки аз дом парид , аъодти он сӯрат набандад .

چون صاحب ثروتی که در موسمِ زمستان هوایِ تابخانه را از تأثیرِ شعلهٔ آتشِ اثیروش به فصلِ دی مزاجِ باحور دهد و با حور‌پیکرانِ ماه‌منظر شرابِ ارغوانی بر سماعِ ارغنونی نوشد، حال آن کشتگان شکنجهٔ سرما و افسردگان دم‌سردیِ روزگار که در پایانِ عقبات راضی گشته باشند تا ساعدِ ایشان بجایِ ساق هیزم بر آتش کورهٔ توانگران نهند، از خود قیاس کند و این همه از بابِ جهل و نادانی و غفلت و خام قلتبانی باشد وخامتی هر آینه به فرجام باز دهد و پادشاه هر چند راهِ انبساط گشاده‌تر کند ، از بساطِ حشمت او دورتر باید نشست ، اِنِ اتَّخَذَکَ المَلِکُ اَخاً فَاتَّخِذهُ رَبّاً وَ اِن زَادَکَ اِینَاساً فَزِدهُ اِجلَالاً . دادمه گفت: این خنده راستی از من خطا آمد، لیکن سخن که از دهان بیرون رفت و تیر که از قبضهٔ کمان گذر یافت و مرغ که از دام پرید ، اعادتِ آن صورت نبندد.

Ва ин маънӣ муқарараст ки то гуноҳ ошкоро нашавад , бим уқубат набошад , пас ман ҳолиё аз азияти ваболи ин хтиӣти эминам , чаҳ ин моҷарои миёни ман ва ту рафту муҷаррабони соҳиби ҳнкт ки хинги аблақи айёми лагоми риёзат эшон хойида бошад , гуфтаанд : рози кас дар дили кас гнҷоиӣ надорад магар дар дили дӯст ъ , хазонаи сари аъҷзти кули фотиҳ . Агар ту ин роз дар пардаи хотири пӯшидаи дорӣ , аз ҳасани аҳду сидқи вдоди ту мстбдъ нест .

و این معنی مقرّرست که تا گناه آشکارا نشود ، بیمِ عقوبت نباشد، پس من حالیا از اذیّت وبالِ این خطیئت ایمنم ، چه این ماجرا میانِ من و تو رفت و مجربّان صاحب حنکت که خنگِ ابلقِ ایّام لگامِ ریاضتِ ایشان خاییده باشد ، گفته‌اند: رازِ کس در دلِ کس گنجایی ندارد مگر در دلِ دوست ع ، خِزَانَهُ سِرٍّ اَعجَزَت کُلَّ فَاتِحٍ . اگر تو این راز در پردهٔ خاطر پوشیده داری، از حسنِ عهد و صدقِ ودادِ تو مستبدع نیست.

Достон гуфт : нишнидӣ ки гӯйанд « ду одат аз лавозим нодононаст : яке онки сими худ ба касе вом диҳад ки ба зроъту шафоати азуи бози натавонади ситад , дувуми онки рози хеш бо касе кушояд ки дар истеҳфози он ба ғлозу шаддоди савганд додан муҳтоҷ бошад » ва гуфтаанд : роз чизеаст ки балои он дар муҳофизатасту ҳалоки он дар аФшоء , чунонк дуздро бо кейк афтод . Додмаҳ гуфт : чун буд он ?

داستان گفت: نشنیدی که گویند « دو عادت از لوازمِ نادانان است: یکی آنک سیمِ خود به کسی وام دهد که به ضراعت و شفاعت ازو باز نتواند ستد، دوم آنک رازِ خویش با کسی گشاید که در استحفاظِ آن به غلاظ و شداد سوگند دادن محتاج باشد» و گفته‌اند: راز چیزیست که بلایِ آن در محافظت است و هلاکِ آن در افشاءِ، چنانک دزد را با کیک افتاد. دادمه گفت: چون بود آن ؟